ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.162
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.162.1
कथं ज्येष्ठः कनिष्ठेषु वर्तेत भरतर्षभ ।
कनिष्ठाश्च यथा ज्येष्ठे वर्तेरंस्तद्ब्रवीहि मे ॥ १३.१६२.१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନିଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କିପରି ଆଚରଣ କରିବେ ଏବଂ କନିଷ୍ଠମାନେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପ୍ରତି କିପରି ଆଚରଣ କରିବେ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
13.162.2
ज्येष्ठवत्तात वर्तस्व ज्येष्ठोसि हि तथा भवान् ।
गुरोर्गरीयसी वृत्तिर्या च शिष्यस्य भारत ॥ १३.१६२.२ ॥
ବତ୍ସ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପରି ଆଚରଣ କର; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ। ଗୁରୁ ପ୍ରତି ଆଚରଣ ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଚରଣଠାରୁ ଗୁରୁତର, ହେ ଭାରତ।
13.162.3
न गुरावकृतप्रज्ञे शक्यं शिष्येण वर्तितुम् ।
गुरौ हि सदृशी वृत्तिर्यथा शिष्यस्य भारत ॥ १३.१६२.३ ॥
ଅପରିପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧିର ଗୁରୁ ସହିତ ଶିଷ୍ୟ ଆଚରଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ହେ ଭାରତ, ଗୁରୁ ପ୍ରତି ଉପଯୁକ୍ତ ଆଚରଣ ଶିଷ୍ୟ ଆଚରଣ ସଦୃଶ ହେବା ଉଚିତ।
13.162.4
अन्धः स्यादन्धवेलायां जडः स्यादपि वा बुधः ।
परिहारेण तद्ब्रूयाद्यस्तेषां स्याद्व्यतिक्रमः ॥ १३.१६२.४ ॥
ଅନ୍ଧ ହେଉ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହେଉ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ହେଉ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଅନ୍ଧତାର ସମୟରେ ଭୁଲ କଲେ, ତାହା ସଙ୍କେତରେ କହିବା ଉଚିତ।
13.162.5
प्रत्यक्षं भिन्नहृदया भेदयेयुर्यथाऽहिताः ।
श्रियाऽभितप्तास्तद्भेदान्नभिन्नाः स्युः समाहिताः
श्रियाऽभितप्ताः कौन्तेय भेदकामास्तथाऽरयः ॥ १३.१६२.५ ॥
ବିଭକ୍ତ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକେ ଶତ୍ରୁ ପରି ପ୍ରକାଶ୍ୟରେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଦଗ୍ଧ ଲୋକେ ସେହି ଭେଦରେ ପୃଥକ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଏକତ୍ର ସେମାନେ ପୃଥକ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଦଗ୍ଧ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭେଦ ହିଁ କାମନା କରନ୍ତି।
13.162.6
ज्येष्ठः कुलं वर्धयति विनाशयति वा पुनः ।
हन्ति सर्वमपि ज्येष्ठः प्रायो दुर्विनयादिह ॥ १३.१६२.६ ॥
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କୁଳକୁ ବଢ଼ାଏ, କିମ୍ବା ପୁଣି ନାଶ କରେ। ଏଠାରେ ପ୍ରାୟତଃ ଦୁର୍ବିନୟ ଯୋଗୁଁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସବୁକିଛି ନଷ୍ଟ କରେ।
13.162.7
अथ यो विनिकुर्वीत ज्येष्ठो भ्राता यवीयसः ।
अज्येष्ठः स्यादभागश्च नियम्यो राजभिश्च सः ॥ १३.१६२.७ ॥
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଯଦି କନିଷ୍ଠ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ତେବେ ସେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରହେ ନାହିଁ, ତାର ଭାଗ ନ ଥାଏ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ।
13.162.8
निकृती हि नरो लोकान्पापान्गच्छत्यसंशयम् ।
विफलं तस्य पुत्रत्वं मोघं जनयितुः स्मृतम् ॥ १३.१६२.८ ॥
ପ୍ରବଞ୍ଚକ ମଣିଷ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ପାପଲୋକକୁ ଯାଏ; ତାର ପୁତ୍ରତ୍ୱ ନିଷ୍ଫଳ ଏବଂ ଜନକଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
13.162.9
पित्रोरनर्थायक कुले जायते पापपूरुषः ।
अकीर्तिं जनयत्येव कीर्तिमन्तर्दधाति च ॥ १३.१६२.९ ॥
ପାପୀ ପୁରୁଷ ମାତାପିତାଙ୍କ ଅନର୍ଥ ପାଇଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନିଏ; ସେ ଅପକୀର୍ତ୍ତି ହିଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ଲୁଚାଇ ଦିଏ।
13.162.10
सर्वे चापि विकर्मस्था भागं नार्हन्ति सोदराः ।
ज्येष्ठोऽपि दुर्विनीतस्तु कनिष्ठस्तु विशेषतः।
नाप्रदाय कनिष्ठेभ्यो ज्येष्ठः कुर्वीत वेतनम् ॥ १३.१६२.१० ॥
ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଭାଇ ଅଂଶର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି; ଦୁର୍ବିନୀତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ବିଶେଷତଃ କନିଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ନ ଦେଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବେତନ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.162.11
अनुजस्य पितुर्दायो जङ्घाश्रमफलोऽध्वगः ।
स्वयमीहेत लब्धं तु नाकामो दातुमर्हति ॥ १३.१६२.११ ॥
କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ପିତାଙ୍କ ଦାୟ ପାଦରେ ଚାଲୁଥିବା ପଥିକର ଫଳ ପରି; ସେ ନିଜେ ଚେଷ୍ଟା କରି ତାହା ପାଇବା ଉଚିତ। ଯେ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ନୁହେଁ, ସେ ଦେବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
13.162.12
भ्रातॄणामविभक्तानामुत्थानमपि चेत्सह ।
न पुत्रभागं विषमं पिता दद्यात्कदाचन। ॥ १३.१६२.१२ ॥
ଅବିଭକ୍ତ ଭାଇମାନେ ଏକତ୍ର ପରିଶ୍ରମ କଲେ ମଧ୍ୟ ପିତା କେବେ ହେଲେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଭାଗ ଅସମାନ ଭାବରେ ଦେବେ ନାହିଁ।
13.162.13
न ज्येष्ठो वाऽवमन्येत दुष्कृतः सुकृतोऽपि वा ।
गुरूणामपराधो हि शक्यः क्षन्तव्य एव च ॥ १३.१६२.१३ ॥
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଦୋଷୀ ହେଉ କି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ସହି କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
13.162.14
यदि स्त्री यद्यवरज श्रेयः पश्येत्तदाचरेत् ।
धर्मार्थः श्रेय इत्याहुस्त्रयो ज्ञाता विधायकाः ॥ १३.१६२.१४ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ କି କନିଷ୍ଠ, ଯାହା ଶ୍ରେୟସ୍କର ଦେଖାଯାଏ ତାହା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ହିଁ ଶ୍ରେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ତିନିଟି ବିଧାୟକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
13.162.15
दशाचार्यानुपाध्याय उपाध्यायान्पिता दश ।
दश चैव पितॄन्माता सर्वां वा पृथिवीमपि।
गौरवेणाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरुः ॥ १३.१६२.१५ ॥
ଦଶ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ସମାନ; ଦଶ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଜଣେ ପିତାଙ୍କ ସମାନ; ଦଶ ପିତା ଜଣେ ମାତାଙ୍କ ସମାନ। ମାତା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଗୌରବରେ ଅଧିକ। ମାତାଙ୍କ ସମାନ ଗୁରୁ ନାହାନ୍ତି।
13.162.16
माता गरीयसी यच्च तेनैतां मन्यते गुरुम् ।
ज्येष्ठो भ्राता पितृसमो मृते पितरि भारत ॥ १३.१६२.१६ ॥
ମାତା ଅଧିକ ଗୌରବମୟୀ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଗୁରୁ ଭାବାଯାଏ। ହେ ଭାରତ! ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ପିତାଙ୍କ ସମାନ।
13.162.17
स ह्येषां वृत्तिदाता स्यात्स चैतान्प्रतिपालयेत् ।
कनिष्ठास्तं नमस्येरन्सर्वे छन्दानुवर्तिनः ॥ १३.१६२.१७ ॥
ସେ ହିଁ ଏମାନଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦାତା ହେବା ଉଚିତ; ସେ ହିଁ ଏମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। କନିଷ୍ଠମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବେ ଓ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚଳିବେ।
13.162.18
तमेव चोपजीवेरन्यथैव पितरं तथा ।
शरीरमेतौ सृजतः पिता मता च भारत ॥ १३.१६२.१८ ॥
ତାଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ଜୀବିକା ନିର୍ଭର କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ପିତାଙ୍କ ଉପରେ। ହେ ଭାରତ! ଶରୀର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏ ଦୁହେଁ — ପିତା ଓ ମାତା।
13.162.19
आचार्यशिष्टा या जातिः सा सत्या साऽजरामरा ।
ज्येष्ठा मातृसमा चापि भगिनी भरतर्षभ। ॥ १३.१६२.१९ ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ଜନ୍ମ ହିଁ ସତ୍ୟ; ତାହା ଜରାହୀନ ଓ ଅମର। ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଭଉଣୀ ମଧ୍ୟ ମାତୃସମା।
13.162.20
भ्रातुर्भार्या च तद्वत्स्याद्यस्या बाल्ये स्तनं पिबेत् ॥ १३.१६२.२० ॥
ଭାଇର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେପରି; ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ଯାହାର ସ୍ତନ କେହି ପାନ କରିଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।