ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.162
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.162.1
कथं ज्येष्ठः कनिष्ठेषु वर्तेत भरतर्षभ ।
कनिष्ठाश्च यथा ज्येष्ठे वर्तेरंस्तद्ब्रवीहि मे ॥ १३.१६२.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੱਡਾ ਛੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
13.162.2
ज्येष्ठवत्तात वर्तस्व ज्येष्ठोसि हि तथा भवान् ।
गुरोर्गरीयसी वृत्तिर्या च शिष्यस्य भारत ॥ १३.१६२.२ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੇ ਵਾਂਗ ਵਰਤ; ਤੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੀ ਹੈਂ। ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਤਾਓ ਚੇਲੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਤਾਓ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ।
13.162.3
न गुरावकृतप्रज्ञे शक्यं शिष्येण वर्तितुम् ।
गुरौ हि सदृशी वृत्तिर्यथा शिष्यस्य भारत ॥ १३.१६२.३ ॥
ਅਪਰਿਪੱਕ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਚੇਲੇ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ, ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਠੀਕ ਵਰਤਾਓ ਚੇਲੇ ਦੇ ਵਰਤਾਓ ਵਰਗਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.162.4
अन्धः स्यादन्धवेलायां जडः स्यादपि वा बुधः ।
परिहारेण तद्ब्रूयाद्यस्तेषां स्याद्व्यतिक्रमः ॥ १३.१६२.४ ॥
ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ, ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕਰਕੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.162.5
प्रत्यक्षं भिन्नहृदया भेदयेयुर्यथाऽहिताः ।
श्रियाऽभितप्तास्तद्भेदान्नभिन्नाः स्युः समाहिताः
श्रियाऽभितप्ताः कौन्तेय भेदकामास्तथाऽरयः ॥ १३.१६२.५ ॥
ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਦਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਫੁੱਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਉਸ ਫੁੱਟ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹਨ ਉਹ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੁੱਟ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.162.6
ज्येष्ठः कुलं वर्धयति विनाशयति वा पुनः ।
हन्ति सर्वमपि ज्येष्ठः प्रायो दुर्विनयादिह ॥ १३.१६२.६ ॥
ਵੱਡਾ ਕੁਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਕਸਰ ਬੁਰੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਾਰਨ ਵੱਡਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
13.162.7
अथ यो विनिकुर्वीत ज्येष्ठो भ्राता यवीयसः ।
अज्येष्ठः स्यादभागश्च नियम्यो राजभिश्च सः ॥ १३.१६२.७ ॥
ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਛੋਟੇ ਨਾਲ ਅਨਿਆਂ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.162.8
निकृती हि नरो लोकान्पापान्गच्छत्यसंशयम् ।
विफलं तस्य पुत्रत्वं मोघं जनयितुः स्मृतम् ॥ १३.१६२.८ ॥
ਛਲੀਆ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤੇ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.162.9
पित्रोरनर्थायक कुले जायते पापपूरुषः ।
अकीर्तिं जनयत्येव कीर्तिमन्तर्दधाति च ॥ १३.१६२.९ ॥
ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਨਰਥ ਲਈ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਦਨਾਮੀ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
13.162.10
सर्वे चापि विकर्मस्था भागं नार्हन्ति सोदराः ।
ज्येष्ठोऽपि दुर्विनीतस्तु कनिष्ठस्तु विशेषतः।
नाप्रदाय कनिष्ठेभ्यो ज्येष्ठः कुर्वीत वेतनम् ॥ १३.१६२.१० ॥
ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ; ਦੁਰਵਿਨੀਤ ਵੱਡਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵੱਡਾ ਵੇਤਨ ਨਾ ਲਵੇ।
13.162.11
अनुजस्य पितुर्दायो जङ्घाश्रमफलोऽध्वगः ।
स्वयमीहेत लब्धं तु नाकामो दातुमर्हति ॥ १३.१६२.११ ॥
ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਹੀ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਪ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
13.162.12
भ्रातॄणामविभक्तानामुत्थानमपि चेत्सह ।
न पुत्रभागं विषमं पिता दद्यात्कदाचन। ॥ १३.१६२.१२ ॥
ਅਵੰਡੇ ਭਰਾ ਜੇ ਇਕੱਠੇ ਮਿਹਨਤ ਵੀ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੇਵੇ।
13.162.13
न ज्येष्ठो वाऽवमन्येत दुष्कृतः सुकृतोऽपि वा ।
गुरूणामपराधो हि शक्यः क्षन्तव्य एव च ॥ १३.१६२.१३ ॥
ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਸਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਵੀ ਸਹਿ ਕੇ ਮਾਫ਼ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
13.162.14
यदि स्त्री यद्यवरज श्रेयः पश्येत्तदाचरेत् ।
धर्मार्थः श्रेय इत्याहुस्त्रयो ज्ञाता विधायकाः ॥ १३.१६२.१४ ॥
ਇਸਤਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ, ਜੋ ਭਲਾ ਦਿਖੇ ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹਨ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਵਿਧਾਇਕ ਜਾਣੇ ਗਏ ਹਨ।
13.162.15
दशाचार्यानुपाध्याय उपाध्यायान्पिता दश ।
दश चैव पितॄन्माता सर्वां वा पृथिवीमपि।
गौरवेणाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरुः ॥ १३.१६२.१५ ॥
ਦਸ ਆਚਾਰੀਆ ਇਕ ਉਪਾਧਿਆਇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਦਸ ਉਪਾਧਿਆਇ ਇਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਦਸ ਪਿਤਾ ਇਕ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ। ਮਾਤਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਗੌਰਵ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ।
13.162.16
माता गरीयसी यच्च तेनैतां मन्यते गुरुम् ।
ज्येष्ठो भ्राता पितृसमो मृते पितरि भारत ॥ १३.१६२.१६ ॥
ਮਾਤਾ ਵਧੇਰੇ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ! ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.162.17
स ह्येषां वृत्तिदाता स्यात्स चैतान्प्रतिपालयेत् ।
कनिष्ठास्तं नमस्येरन्सर्वे छन्दानुवर्तिनः ॥ १३.१६२.१७ ॥
ਉਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ। ਛੋਟੇ ਸਭ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ।
13.162.18
तमेव चोपजीवेरन्यथैव पितरं तथा ।
शरीरमेतौ सृजतः पिता मता च भारत ॥ १३.१६२.१८ ॥
ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿ ਕੇ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇ। ਹੇ ਭਾਰਤ! ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਨ — ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ।
13.162.19
आचार्यशिष्टा या जातिः सा सत्या साऽजरामरा ।
ज्येष्ठा मातृसमा चापि भगिनी भरतर्षभ। ॥ १३.१६२.१९ ॥
ਆਚਾਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਜਨਮ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੈ। ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।
13.162.20
भ्रातुर्भार्या च तद्वत्स्याद्यस्या बाल्ये स्तनं पिबेत् ॥ १३.१६२.२० ॥
ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ; ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।