મહાભારત · અધ્યાય 13.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.163.1
सर्वेषामेव वर्णानां म्लेच्छानां च पितामह ।
उपवासे मतिरियं कारणं च न विद्महे ॥ १३.१६३.१ ॥
હે પિતામહ, સર્વ વર્ણો અને મ્લેચ્છોના ઉપવાસમાં આ મતિ અને તેનું કારણ અમે જાણતા નથી.
13.163.2
ब्रह्मक्षत्रेण नियमाः कर्तव्या इति नः श्रुतम् ।
उपवासे कथं तेषां कृतमस्ति पितामह। ॥ १३.१६३.२ ॥
બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિયોએ નિયમો પાળવા જોઈએ એવું અમે સાંભળ્યું છે. હે પિતામહ, ઉપવાસમાં તેમણે શું કર્યું છે?
13.163.3
नियमांश्चोपवासांश्च सर्वेषां ब्रूहि पार्थिव ।
आप्नोति कां गतिं तात उपवासपरायणः ॥ १३.१६३.३ ॥
હે રાજા, સર્વના નિયમો અને ઉપવાસો કહો. હે તાત, ઉપવાસપરાયણ માણસ કઈ ગતિ પામે છે?
13.163.4
उपवासः परं पुण्यं पवित्रमपि चोत्तमम् ।
उपोष्येह नरश्रेष्ठ किं फलं प्रतिपद्यते ॥ १३.१६३.४ ॥
ઉપવાસ પરમ પુણ્ય, પવિત્ર અને ઉત્તમ છે. હે નરશ્રેષ્ઠ, અહીં ઉપવાસ કરવાથી કયું ફળ મળે છે?
13.163.5
अधर्मान्मुच्यते केन धर्ममाप्नोति वा कथम् ।
स्वर्गं पुण्यं च लभते कथं भरतसत्तम ॥ १३.१६३.५ ॥
શાથી માણસ અધર્મથી મુક્ત થાય છે, અથવા કેવી રીતે ધર્મ પામે છે? હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કેવી રીતે સ્વર્ગ અને પુણ્ય પામે છે?
13.163.6
उपोष्य चापि किं तेन प्रयोज्यं स्यान्नराधिप ।
धर्मेण च सुखानर्थाँल्लभेद्येन ब्रवीहि मे ॥ १३.१६३.६ ॥
હે નરાધિપ, ઉપવાસ કરીને તેનાથી શું કરવું જોઈએ? ધર્મથી સુખો અને ધન જેનાથી મળે તે મને કહો.
13.163.7
एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं धर्मज्ञं धर्मतत्त्ववित् ।
धर्मपुत्रमिदं वाक्यं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ॥ १३.१६३.७ ॥
આ પ્રમાણે બોલતા ધર્મજ્ઞ અને ધર્મતત્ત્વવેત્તા કૌંતેયને, ધર્મપુત્રને શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મે આ વચન કહ્યું.
13.163.8
इदं खलु महाराज श्रुतमासीत्पुरातनम् ।
उपावासविधौ श्रेष्ठा गुणा ये भरतर्षभ ॥ १३.१६३.८ ॥
હે મહારાજ, ઉપવાસવિધિમાં જે શ્રેષ્ઠ ગુણો છે તે પ્રાચીન કાળથી મેં સાંભળેલા છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
13.163.9
प्राजापत्यमाङ्गिरसं पृष्टवानस्मि भारत ।
यथा मां त्वं तथैवाहं पृष्टवांस्तं तपोधनम् ॥ १३.१६३.९ ॥
હે ભારત, જેમ તેં મને પૂછ્યું, તેમ જ મેં તે તપોધન પ્રાજાપત્ય આંગિરસને પૂછ્યું હતું.
13.163.10
प्रश्नमेतं मया पृष्टो भगवानग्निसम्भवः ।
उपवासविधिं पुण्यमाचष्ट भरतर्षभ ॥ १३.१६३.१० ॥
મેં આ પ્રશ્ન પૂછ્યો ત્યારે અગ્નિમાંથી જન્મેલા ભગવાને પુણ્યકારક ઉપવાસવિધિ કહી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
13.163.11
ब्रह्मक्षत्रे त्रिरात्रं तु विहितं कुरुनन्दन ।
द्विस्त्रिरात्रमथैकाहं निर्दिष्टं पुरुषर्षभ ॥ १३.१६३.११ ॥
હે કુરુનંદન, બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય માટે ત્રણ રાત્રિનો ઉપવાસ વિહિત છે; બે-ત્રણ રાત્રિ અથવા એક દિવસ પણ નિર્દિષ્ટ છે, હે પુરુષર્ષભ.
13.163.12
वैश्याः शूद्राश्च यन्मोहादुपवासं प्रकुर्वते ।
त्रिरात्रं वा द्विराइत्रं वा तयोर्व्युष्टिर्न विद्यते ॥ १३.१६३.१२ ॥
વૈશ્ય અને શૂદ્ર મોહથી ઉપવાસ કરે, ત્રણ રાત્રિ કે બે રાત્રિ, તેમને તેનું ફળ જણાતું નથી.
13.163.13
चतुर्थभक्तक्षपणं वैश्ये शूद्रे विधीयते ।
त्रिरात्रं न तु धर्मज्ञैर्विहितं ब्रह्मवादिभिः ॥ १३.१६३.१३ ॥
વૈશ્ય અને શૂદ્ર માટે ચતુર્થભક્ત (એક દિવસ-રાત્રિ) ઉપવાસ વિહિત છે. ધર્મજ્ઞો અને બ્રહ્મવાદીઓએ તેમના માટે ત્રણ રાત્રિનો ઉપવાસ વિહિત કર્યો નથી.
13.163.14
पञ्चम्यां वाऽपि षष्ठ्यां च पौर्णमास्यां च भारत ।
उपोष्य एकभक्तेन नियतात्मा जितेन्द्रियः ॥ १३.१६३.१४ ॥
હે ભારત, પંચમી કે ષષ્ઠીએ, તથા પૂર્ણિમાએ પણ, નિયતાત્મા અને જિતેન્દ્રિય પુરુષે એકભક્તથી ઉપવાસ કરવો.
13.163.15
क्षमावान्रूपसम्पन्नः सुरभिश्चैव जायते ।
नानपत्यो भवेत्प्राज्ञो दरिद्रो वा कदाचन ॥ १३.१६३.१५ ॥
તે ક્ષમાશીલ, રૂપવાન અને સુગંધિત (પ્રિય) થઈને જન્મે છે; તે પ્રાજ્ઞ થાય છે, સંતાનહીન રહેતો નથી, અને ક્યારેય દરિદ્ર થતો નથી.
13.163.16
यजिष्णुः पञ्चमीं षष्ठीं कुले भोजयते द्विजान् ।
अष्टमीमथ कौरव्य कृष्णपक्षे चतुर्दशीम्।
उपोष्य व्याधिरहितो वीर्यवानभिजायते ॥ १३.१६३.१६ ॥
યજ્ઞશીલ પુરુષ પંચમી અને ષષ્ઠીએ પોતાના કુળમાં દ્વિજોને ભોજન કરાવે છે. હે કૌરવ્ય, કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમી અને ચતુર્દશીએ પણ ઉપવાસ કરીને રોગરહિત અને વીર્યવાન થઈ જન્મે છે.
13.163.17
मार्गशीर्षं तु वै मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
भोजयेच्च द्विजाञ्शक्त्या स मुच्येद्व्याधिकिल्बिषैः ॥ १३.१६३.१७ ॥
જે માર્ગશીર્ષ માસ એકભક્તથી વિતાવે અને પોતાની શક્તિ અનુસાર દ્વિજોને ભોજન કરાવે, તે વ્યાધિરૂપ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
13.163.18
सर्वकल्याणसम्पूर्णः सर्वौषधिसमन्वितः ।
कृषिभागी बहुधनो बहुधान्यश्च जायते ॥ १३.१६३.१८ ॥
તે સર્વ કલ્યાણથી પરિપૂર્ણ અને સર્વ ઔષધિઓથી યુક્ત હોય છે; ખેતીનો ભાગીદાર, ઘણા ધનવાળો અને ઘણા ધાન્યવાળો થઈને જન્મે છે.
13.163.19
पौषमासं तु कौन्तेय भक्तेनैकेन यः क्षिपेत् ।
सुभगो दर्शनीयश्च यशोभागी च जायते ॥ १३.१६३.१९ ॥
હે કૌન્તેય, જે પૌષ માસ એક જ ટંકના ભોજનથી વિતાવે છે, તે સૌભાગ્યશાળી અને દર્શનીય બને છે અને યશનો ભાગીદાર થાય છે.
13.163.20
पितृभक्तो माघमासं यः क्षिपेदेकभोजनः ।
श्रीमत्कुले ज्ञातिमध्ये सुभगत्वं प्रपद्यते ॥ १३.१६३.२० ॥
પિતૃભક્ત રહીને એક જ ટંકનું ભોજન કરી જે માઘ માસ વિતાવે છે, તે સમૃદ્ધ કુળમાં અને સગાંઓ વચ્ચે સૌભાગ્ય પામે છે.
13.163.21
भगदैवतमासं तु एकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
सुभगो दर्शनीयश्च यशोभागी च जायते।
स्त्रीषु वल्लभतां याति वश्याश्चास्य भवन्ति ताः ॥ १३.१६३.२१ ॥
ભગ દેવતાનો માસ એક જ ટંકના ભોજનથી વિતાવનાર સૌભાગ્યશાળી અને દર્શનીય બને છે, યશનો ભાગીદાર થાય છે; સ્ત્રીઓમાં પ્રિય બને છે અને તેઓ તેને વશ રહે છે.
13.163.22
चैत्रं तु नियतो मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले महति जायते ॥ १३.१६३.२२ ॥
સંયમી રહીને એક જ ટંકના ભોજનથી ચૈત્ર માસ વિતાવનાર સોના, મણિ અને મોતીથી સમૃદ્ધ મહાન કુળમાં જન્મ લે છે.
13.163.23
निस्तरेदेकभक्तेन वैशाखं यो जितेन्द्रियः ।
नरो वा यदि वा नरी ज्ञातीनां श्रेष्ठतां व्रजेत् ॥ १३.१६३.२३ ॥
ઇન્દ્રિયજિત થઈ એક જ ટંકના ભોજનથી વૈશાખ માસ પૂર્ણ કરનાર, પુરુષ હોય કે સ્ત્રી, સગાંઓમાં શ્રેષ્ઠતા પામે છે.
13.163.24
ज्येष्ठामूलं तु यो मासमेकभक्तेन संक्षिपेत् ।
ऐश्वर्यमतुलं श्रेष्ठं पुमान्स्त्री वा प्रपद्यते ॥ १३.१६३.२४ ॥
જ્યેષ્ઠામૂલ માસ એક જ ટંકના ભોજનથી સંક્ષેપમાં વિતાવનાર, પુરુષ હોય કે સ્ત્રી, અતુલ્ય અને શ્રેષ્ઠ ઐશ્વર્ય પામે છે.
13.163.25
आषाढमेकभक्तेन स्थित्वा मासमतन्द्रितः ।
बहुधान्यो बहुधनो बहुपुत्रश्च जायते ॥ १३.१६३.२५ ॥
અષાઢ માસ આખો આળસ વિના એક ટાણું ભોજન કરીને રહે તે મનુષ્ય પુષ્કળ અનાજ, પુષ્કળ ધન અને પુષ્કળ પુત્રોવાળો થાય છે.
13.163.26
श्रावणं नियतो मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
रूपद्रविणसम्पन्नः सुखी भवति नित्यशः।
बहुभार्यो बहुधनो बहुपुत्रश्चि जायते ॥ १३.१६३.२६ ॥
શ્રાવણ માસ સંયમપૂર્વક એક ટાણું ભોજન કરીને વિતાવનાર મનુષ્ય રૂપ અને ધનથી સંપન્ન થઈ સદા સુખી રહે છે; તે ઘણી પત્નીઓ, પુષ્કળ ધન અને પુષ્કળ પુત્રોવાળો થાય છે.
13.163.27
प्रौष्ठपादं तु यो मासमेकाहारो भवेन्नरः ।
गवाढ्यं स्फीतमचलमैश्वर्यं प्रतिपद्यते ॥ १३.१६३.२७ ॥
ભાદરવા માસમાં એક ટાણું જ ભોજન કરનાર મનુષ્ય ગોધનથી સમૃદ્ધ, વિપુલ અને સ્થિર ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
13.163.28
तथैवाश्वयुजं मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
प्रज्ञावान्वाहनाढ्यश्च बहुपुत्रश्च जायते ॥ १३.१६३.२८ ॥
એવી જ રીતે આસો માસ એક ટાણું ભોજન કરીને વિતાવનાર મનુષ્ય પ્રજ્ઞાવાન, વાહનોથી સમૃદ્ધ અને ઘણા પુત્રોવાળો થાય છે.
13.163.29
कार्तिकं तु नरो मासं यः कुर्यादेकभोजनम् ।
शूरश्च बहुभार्यश्च कीर्तिमांश्चैव जायते ॥ १३.१६३.२९ ॥
કારતક માસ એક ટાણું ભોજન કરનાર મનુષ્ય શૂરવીર, ઘણી પત્નીઓવાળો અને કીર્તિમાન થાય છે.
13.163.30
इति मासा नरव्याघ्र क्षिपतां परिकीर्तिताः ।
तिथीनां नियमा ये तु शृणु तानपि पार्थिव ॥ १३.१६३.३० ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, ઉપવાસ કરનારાઓ માટે આ રીતે માસો કહેવાયા. હે રાજન્, તિથિઓના જે નિયમો છે તે પણ સાંભળો.
13.163.31
पक्षेपक्षे गते यस्तु भक्तमश्नाति भारत ।
गवाढ्यो बहुपुत्रश्च दीर्घायुश्च स जायते ॥ १३.१६३.३१ ॥
હે ભારત, દરેક પક્ષ વીત્યા પછી જે ભોજન કરે છે, તે ગાયોથી સમૃદ્ધ, ઘણા પુત્રોવાળો અને દીર્ઘાયુ થઈને જન્મે છે.
13.163.32
मासिमासि त्रिरात्राणि कृत्वा वर्षाणि द्वादश ।
गणाधिपत्यं प्राप्नोति निःसपत्नमनाविलम् ॥ १३.१६३.३२ ॥
દરેક માસે ત્રણ-ત્રણ રાત્રિનું વ્રત બાર વર્ષ સુધી કરનાર મનુષ્ય નિષ્કંટક અને નિર્મળ ગણાધિપત્ય પામે છે.
13.163.33
एते तु नियमाः सर्वे कर्तव्याः शरदो दश ।
द्वे चान्ये भरतश्रेष्ठ प्रवृत्तिरनुकीर्तिता ॥ १३.१६३.३३ ॥
આ બધા નિયમો દસ અને બે શરદ ઋતુઓ સુધી પાળવા જોઈએ; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, અન્ય નિયમોની પ્રવૃત્તિ પણ કહેવાઈ છે.
13.163.34
यस्तु प्रातस्तथा सायं भुञ्जानो नान्तरा पिबेत् ।
अहिंसानिरतो नित्यं जुह्वानो जातवेदसम् ॥ १३.१६३.३४ ॥
જે સવારે અને સાંજે ભોજન કરે છે, વચ્ચે પીતો નથી, સદા અહિંસામાં લીન રહે છે, જાતવેદ અગ્નિમાં આહુતિ આપે છે—
13.163.35
षड्भिः स वर्षैर्नृपते सिध्यते नाइत्र संशयः ।
अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १३.१६३.३५ ॥
હે રાજન, તે છ વર્ષમાં સિદ્ધિ પામે છે—એમાં સંશય નથી; મનુષ્ય અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
13.163.36
अधिवासे सोप्सरसां नृत्यगीतविनादिते ।
रमते स्त्रीसहस्राढ्ये सुकुती विरजा नरः ॥ १३.१६३.३६ ॥
અપ્સરાઓ સાથે, નૃત્ય-ગીત-વાદ્યોથી ગુંજતા, હજારો સ્ત્રીઓથી સમૃદ્ધ એ નિવાસમાં પુણ્યવાન અને નિર્મળ મનુષ્ય આનંદ કરે છે.
13.163.37
तप्तकाञ्चनवर्णाभं विमानमधिरोहति ।
पूर्णं वर्षसहस्रं च ब्रह्मिलोके महीयते।
तत्क्षयादिह चागम्य माहात्म्यं प्रतिपद्यते ॥ १३.१६३.३७ ॥
તે તપેલા સોનાના રંગનાં વિમાનમાં આરૂઢ થાય છે. પૂરાં હજાર વર્ષ સુધી તે બ્રહ્મલોકમાં સન્માનિત થાય છે. તેના ક્ષય પછી અહીં આવીને તે મહાનતા પ્રાપ્ત કરે છે.
13.163.38
यस्तु संवत्सरं पूर्णमेकाहारो भवेन्नरः ।
अतिरात्रस्य यज्ञस्य स फलं समुपाश्नुते ॥ १३.१६३.३८ ॥
જે મનુષ્ય આખું વર્ષ એક જ ટંક ભોજન કરે છે, તે અતિરાત્ર યજ્ઞનું ફળ પૂરેપૂરું મેળવે છે.
13.163.39
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि स्वर्गे च स महीयते ।
तत्क्षयादिह चागम्य माहात्म्यं प्रतिपद्यते ॥ १३.१६३.३९ ॥
તે સ્વર્ગમાં ત્રીસ હજાર વર્ષ સુધી સન્માનિત થાય છે. તેના ક્ષય પછી અહીં આવીને તે મહાનતા પ્રાપ્ત કરે છે.
13.163.40
यस्तु संवत्सरं पूर्णं चतुर्थं भक्तमश्नुते ।
अहिंसानिरतो नित्यं सत्यवाग्विजितेन्द्रियः ॥ १३.१६३.४० ॥
જે આખું વર્ષ ચોથા દિવસે ભોજન કરે છે, સદા અહિંસામાં રત રહે છે, સત્ય બોલે છે અને ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવેલો છે.
13.163.41
वाजपेयस्य यज्ञस्य स फलं समुपाश्नुते ।
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.१६३.४१ ॥
તે વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પૂરેપૂરું મેળવે છે; સ્વર્ગલોકમાં ત્રીસ હજાર વર્ષ સુધી સન્માનિત થાય છે.
13.163.42
षष्ठे काले तु कौन्तेय नरः संवत्सरं क्षिपन् ।
अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १३.१६३.४२ ॥
હે કૌન્તેય, જે મનુષ્ય છઠ્ઠા કાળમાં એક વર્ષ વિતાવે છે, તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
13.163.43
चक्रवाकप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति ।
चत्वारिंशत्सहस्राणि वर्षाणि दिवि मोदते ॥ १३.१६३.४३ ॥
ચક્રવાક જોડેલા વિમાનમાં તે જાય છે. ચાલીસ હજાર વર્ષ સુધી તે સ્વર્ગમાં આનંદ કરે છે.
13.163.44
अष्टमेन तु भक्तेन जीवन्संवत्सरं नृप ।
गवामयनयज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १३.१६३.४४ ॥
હે રાજા, આઠમા ભોજનથી એક વર્ષ જીવતો માનવ ગવામયન યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
13.163.45
हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति ।
पञ्चाशतं सहस्राणि वर्षाणां दिवि मोदते ॥ १३.१६३.४५ ॥
હંસ અને સારસ જોડેલા વિમાનમાં તે જાય છે. પચાસ હજાર વર્ષ સુધી તે સ્વર્ગમાં આનંદ કરે છે.
13.163.46
पक्षेपक्षे गते राजन्योऽश्नीयाद्वर्षमेव तु ।
षण्मासानशनं तस्य भगवानङ्गिराऽब्रवीत्।
षष्टिं वर्षसहस्राणि दिवमावसते च सः ॥ १३.१६३.४६ ॥
હે રાજા, દરેક પખવાડિયે એક વાર ખાઈને જે વર્ષ વિતાવે, છ મહિના ઉપવાસ કરે — એમ ભગવાન અંગિરાએ કહ્યું — તે સાઠ હજાર વર્ષ સ્વર્ગમાં વસે છે.
13.163.47
विणानां वल्लकीनां च वेणूनां च विशाम्पते ।
सुघोषैर्मधुरैः शब्दैः सुप्तः स प्रतिबोध्यते ॥ १३.१६३.४७ ॥
હે પ્રજાપતિ, વીણા, વલ્લકી અને વાંસળીના મધુર અવાજોથી સૂતેલો તે જાગે છે.
13.163.48
संवत्सरमिहैकं तु मासिमासि पिबेदपः ।
फलं विश्वजितस्तात प्राप्नोति स नरो नृप ॥ १३.१६३.४८ ॥
અહીં એક વર્ષ સુધી દર મહિને માત્ર પાણી પીનાર માનવ, હે તાત, હે રાજા, વિશ્વજિત યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
13.163.49
सिंहव्याघ्रप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति ।
सप्ततिं च सहस्राणि वर्षाणां दिवि मोदते ॥ १३.१६३.४९ ॥
સિંહ અને વાઘથી જોડાયેલા વિમાનમાં તે જાય છે; સ્વર્ગમાં સિત્તેર હજાર વર્ષ સુધી આનંદ કરે છે.
13.163.50
मासादूर्ध्वं नरव्याघ्र नोपवासो विधीयते ।
विधिं त्वनशनस्याहुः पार्थ धर्मविदो जनाः ॥ १३.१६३.५० ॥
નરવ્યાઘ્ર, એક મહિનાથી વધુ ઉપવાસ વિહિત નથી; પાર્થ, ધર્મજ્ઞ લોકો અનશનનો વિધિ આમ કહે છે.
13.163.51
अनार्तो व्याधिरहितो गच्छेदनशनं तु यः ।
पदेपदे यज्ञफलं स प्राप्नोति न संशयः ॥ १३.१६३.५१ ॥
જે દુઃખ અને રોગ વિનાનો રહીને અનશન કરે છે, તે પગલે પગલે યજ્ઞનું ફળ પામે છે; એમાં સંશય નથી.
13.163.52
दिवं हंसप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति ।
शतं वर्षसहस्राणां मोदते स दिवि प्रभो ॥ १३.१६३.५२ ॥
હંસોથી જોડાયેલા વિમાનમાં તે સ્વર્ગે જાય છે; હે પ્રભુ, તે સ્વર્ગમાં સો હજાર વર્ષ આનંદ કરે છે.
13.163.53
शतं चाप्सरसः कन्या रमयन्त्यपि तं नरम् ।
आर्तो वा व्याधितो वाऽपि गच्छेदनशनं तु यः ॥ १३.१६३.५३ ॥
સો અપ્સરા કન્યાઓ તે મનુષ્યને રમાડે છે; દુઃખી કે રોગી હોવા છતાં જે અનશન કરે છે, તેને પણ (આ જ ફળ મળે છે).
13.163.54
शतं वर्षसहस्राणां मोदते स दिवि प्रभो ।
काञ्चीनूपुरशब्देन सुप्तश्चैव प्रबोध्यते ॥ १३.१६३.५४ ॥
હે પ્રભુ, તે સ્વર્ગમાં સો હજાર વર્ષ આનંદ કરે છે; કમરબંધ અને પગના ઝાંઝરના અવાજથી સૂતેલો પણ જાગી જાય છે.
13.163.55
सहस्रहंसयुक्तेन विमानेन तु गच्छति ।
स गत्वा स्त्रीशताकीर्णे रमते भरतर्षभ ॥ १३.१६३.५५ ॥
હજાર હંસો જોડેલા વિમાનમાં તે જાય છે. સેંકડો સ્ત્રીઓથી ભરેલા સ્થાને પહોંચીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે રમે છે.
13.163.56
क्षीणस्याप्यायनं दृष्टं क्षतस्य क्षतरोहणम् ।
व्याधितस्यौषधग्रामः क्रुद्धस्य च प्रसादनम् ॥ १३.१६३.५६ ॥
ક્ષીણને પોષણ, ઘાને રૂઝ, રોગીને ઔષધસમૂહ અને ક્રોધીને શાંતિ — એ જોવામાં આવે છે.
13.163.57
दुःखितस्यार्तपूर्वस्य द्रव्याणां प्रतिपादनम् ।
न चैतद्रोचते तेषां ये धनैः सुखमेधिताः ॥ १३.१६३.५७ ॥
દુઃખી અને પૂર્વે પીડિત વ્યક્તિને વસ્તુઓ આપવી — ધનથી સુખમાં ઉછરેલાઓને આ ગમતું નથી.
13.163.58
अतः स कामसंयुक्ते विमाने हेमसन्निभे ।
रमते स्त्रीशताकीर्णे पुरुषोऽलङ्कृतः शुचिः ॥ १३.१६३.५८ ॥
તેથી તે સોના જેવા, ઇચ્છાઓથી યુક્ત વિમાનમાં, સેંકડો સ્ત્રીઓથી ભરેલા સ્થાને રમે છે — શણગારેલો અને શુદ્ધ એ પુરુષ.
13.163.59
स्वस्थः सफलसङ्कल्पः सुखी विगतकल्मषः ।
अनश्नन्देहमुत्सृज्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १३.१६३.५९ ॥
સ્વસ્થ, ફળદાયી સંકલ્પવાળો, સુખી અને પાપરહિત મનુષ્ય, અનશન કરીને દેહ છોડીને ફળ પામે છે.
13.163.60
बालसूर्यप्रतीकाशे विमाने सोमवर्चसि ।
वैदूर्यमुक्ताखचिते वीणामुरजनादिते ॥ १३.१६३.६० ॥
ઊગતા સૂર્ય જેવા, ચંદ્રસમાન તેજવાળા વિમાનમાં, વૈડૂર્ય અને મોતીથી જડેલા, વીણા અને મૃદંગના નાદથી ગુંજતા.
13.163.61
पताकादीपिकाकीर्णे दिव्यघण्टानिनादिते ।
स्त्रीसहस्रानुचरिते स नरः सुखमेधते ॥ १३.१६३.६१ ॥
પતાકા અને દીપકોથી ભરેલા, દિવ્ય ઘંટાઓના નાદથી ગુંજતા, હજાર સ્ત્રીઓથી સેવિત (વિમાનમાં) તે મનુષ્ય સુખમાં વૃદ્ધિ પામે છે.
13.163.62
यावन्ति रोमकूपाणि तस्य गात्रेषु पाण्डव ।
तावन्त्येव सहस्राणि वर्षाणां दिवि मोदते ॥ १३.१६३.६२ ॥
હે પાંડવ! તેના શરીરમાં જેટલા રોમકૂપ છે, એટલાં હજાર વર્ષ તે સ્વર્ગમાં આનંદ કરે છે.
13.163.63
नास्ति वेदात्परं शास्त्रं नास्ति मातृसमो गुरुः ।
न धर्मात्परमो लाभस्तपो नानशनात्परम् ॥ १३.१६३.६३ ॥
વેદથી શ્રેષ્ઠ કોઈ શાસ્ત્ર નથી, માતા સમાન ગુરુ નથી; ધર્મથી મોટો લાભ નથી, ઉપવાસથી ચડિયાતું તપ નથી.
13.163.64
ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति पावनं दिवि चेह च ।
उपवासैस्तथा तुल्यं तपःकर्म न विद्यते ॥ १३.१६३.६४ ॥
બ્રાહ્મણો કરતાં વધુ પવિત્ર કરનાર કંઈ નથી, સ્વર્ગમાં અને અહીં પણ; ઉપવાસ જેવું તપકર્મ મળતું નથી.
13.163.65
उपोष्य विधिवद्देवास्त्रिदिवं प्रतिपेदिरे ।
ऋषयश्च परां सिद्धिमुपवासैरवाप्नुवन् ॥ १३.१६३.६५ ॥
વિધિપૂર્વક ઉપવાસ કરીને દેવોએ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું; ઋષિઓએ ઉપવાસોથી પરમ સિદ્ધિ મેળવી.
13.163.66
दिव्यवर्षसहस्राणि विश्वामित्रेण धीमता ।
क्षान्तमेकेन भक्तेन तेन विप्रत्वमागतम् ॥ १३.१६३.६६ ॥
બુદ્ધિમાન વિશ્વામિત્રે દિવ્ય વર્ષોનાં હજારો વર્ષ માત્ર એક ભોજનથી સહન કર્યાં; તેથી તેમને બ્રાહ્મણત્વ મળ્યું.
13.163.67
च्यवनो जमदग्निश्च वसिष्ठो गौतमो भृगुः ।
सर्व एव दिवं प्राप्ताः क्षमावन्तो महर्षयः ॥ १३.१६३.६७ ॥
ચ્યવન, જમદગ્નિ, વસિષ્ઠ, ગૌતમ અને ભૃગુ — ક્ષમાશીલ સર્વ મહર્ષિઓ સ્વર્ગે પહોંચ્યા.
13.163.68
इदमङ्गीरसा पूर्वं महर्षिभ्यः प्रदर्शितम् ।
यः प्रदर्शयते नित्यं न स दुःखमवाप्नुते ॥ १३.१६३.६८ ॥
આ પૂર્વે અંગિરસે મહર્ષિઓને બતાવ્યું હતું. જે નિત્ય આ બતાવે છે તે દુઃખ પામતો નથી.
13.163.69
इमं तु कौन्तेय यथाक्रमं विधिं ।
प्रवर्तितं ह्यङ्गिरसा महर्षिणा।
पठेच्च यो वै शृणुयाच्च नित्यदा ।
न विद्यते तस्य नरस्य किल्बिषम् ॥ १३.१६३.६९ ॥
હે કૌંતેય! આ વિધિ અંગિરસ મહર્ષિએ ક્રમાનુસાર પ્રવર્તાવી. જે નિત્ય એનું પઠન કરે કે શ્રવણ કરે, તે મનુષ્યમાં પાપ રહેતું નથી.
13.163.70
विमुच्यते चापि स सर्वसङ्करै-
र्न चास्य दोषैरभिभूयते मनः।
वियोनिजानां च विजानते रुतं ।
ध्रुवां च कीर्तिं लभते नरोत्तमः ॥ १३.१६३.७० ॥
તે સર્વ સંકરોથી મુક્ત થાય છે; તેનું મન દોષોથી અભિભૂત થતું નથી. જુદી યોનિના જીવોની વાણી પણ તે સમજે છે; સ્થિર કીર્તિ પામે છે — તે નરોત્તમ છે.