महाभारत · अध्याय 13.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.163.1
सर्वेषामेव वर्णानां म्लेच्छानां च पितामह ।
उपवासे मतिरियं कारणं च न विद्महे ॥ १३.१६३.१ ॥
हे पितामह, सर्व वर्णांच्या आणि म्लेच्छांच्या उपवासातील ही बुद्धी आणि तिचे कारण आम्हाला ठाऊक नाही.
13.163.2
ब्रह्मक्षत्रेण नियमाः कर्तव्या इति नः श्रुतम् ।
उपवासे कथं तेषां कृतमस्ति पितामह। ॥ १३.१६३.२ ॥
ब्राह्मण आणि क्षत्रियांनी नियम पाळावेत असे आम्ही ऐकले आहे. हे पितामह, उपवासात त्यांनी काय केले आहे?
13.163.3
नियमांश्चोपवासांश्च सर्वेषां ब्रूहि पार्थिव ।
आप्नोति कां गतिं तात उपवासपरायणः ॥ १३.१६३.३ ॥
हे राजा, सर्वांचे नियम आणि उपवास सांगा. हे तात, उपवासात तत्पर असलेला कोणती गती मिळवतो?
13.163.4
उपवासः परं पुण्यं पवित्रमपि चोत्तमम् ।
उपोष्येह नरश्रेष्ठ किं फलं प्रतिपद्यते ॥ १३.१६३.४ ॥
उपवास हे परम पुण्य, पवित्र आणि उत्तम आहे. हे नरश्रेष्ठा, येथे उपवास केल्याने कोणते फळ मिळते?
13.163.5
अधर्मान्मुच्यते केन धर्ममाप्नोति वा कथम् ।
स्वर्गं पुण्यं च लभते कथं भरतसत्तम ॥ १३.१६३.५ ॥
कशाने मनुष्य अधर्मातून मुक्त होतो, किंवा धर्म कसा मिळवतो? हे भरतश्रेष्ठा, स्वर्ग आणि पुण्य कसे मिळवतो?
13.163.6
उपोष्य चापि किं तेन प्रयोज्यं स्यान्नराधिप ।
धर्मेण च सुखानर्थाँल्लभेद्येन ब्रवीहि मे ॥ १३.१६३.६ ॥
हे नराधिपा, उपवास करून त्याने काय करावे? धर्माने सुख आणि धन ज्याद्वारे मिळते ते मला सांगा.
13.163.7
एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं धर्मज्ञं धर्मतत्त्ववित् ।
धर्मपुत्रमिदं वाक्यं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ॥ १३.१६३.७ ॥
असे बोलणाऱ्या धर्मज्ञ आणि धर्मतत्त्ववेत्या कौंतेयाला, धर्मपुत्राला शंतनूचा पुत्र भीष्म हे वचन म्हणाला.
13.163.8
इदं खलु महाराज श्रुतमासीत्पुरातनम् ।
उपावासविधौ श्रेष्ठा गुणा ये भरतर्षभ ॥ १३.१६३.८ ॥
हे महाराजा, उपवासविधीतील जे श्रेष्ठ गुण आहेत ते पुरातन काळापासून मी ऐकले आहेत, हे भरतर्षभा.
13.163.9
प्राजापत्यमाङ्गिरसं पृष्टवानस्मि भारत ।
यथा मां त्वं तथैवाहं पृष्टवांस्तं तपोधनम् ॥ १३.१६३.९ ॥
हे भारता, जसे तू मला विचारलेस, तसेच मी त्या तपोधन प्राजापत्य आंगिरसाला विचारले होते.
13.163.10
प्रश्नमेतं मया पृष्टो भगवानग्निसम्भवः ।
उपवासविधिं पुण्यमाचष्ट भरतर्षभ ॥ १३.१६३.१० ॥
मी हा प्रश्न विचारल्यावर अग्नीपासून जन्मलेल्या भगवंतांनी पुण्यकारक उपवासविधी सांगितला, हे भरतर्षभा.
13.163.11
ब्रह्मक्षत्रे त्रिरात्रं तु विहितं कुरुनन्दन ।
द्विस्त्रिरात्रमथैकाहं निर्दिष्टं पुरुषर्षभ ॥ १३.१६३.११ ॥
हे कुरुनंदना, ब्राह्मण आणि क्षत्रियांसाठी तीन रात्रींचा उपवास विहित आहे; दोन-तीन रात्री किंवा एक दिवस असाही निर्देश केला आहे, हे पुरुषर्षभा.
13.163.12
वैश्याः शूद्राश्च यन्मोहादुपवासं प्रकुर्वते ।
त्रिरात्रं वा द्विराइत्रं वा तयोर्व्युष्टिर्न विद्यते ॥ १३.१६३.१२ ॥
वैश्य आणि शूद्र मोहाने उपवास करतात, तीन रात्री किंवा दोन रात्री, त्यांना त्याचे फल दिसत नाही.
13.163.13
चतुर्थभक्तक्षपणं वैश्ये शूद्रे विधीयते ।
त्रिरात्रं न तु धर्मज्ञैर्विहितं ब्रह्मवादिभिः ॥ १३.१६३.१३ ॥
वैश्य आणि शूद्र यांच्यासाठी चतुर्थभक्त (एक दिवस-रात्र) उपवास विहित आहे. धर्मज्ञ आणि ब्रह्मवादी यांनी त्यांच्यासाठी तीन रात्रींचा उपवास विहित केलेला नाही.
13.163.14
पञ्चम्यां वाऽपि षष्ठ्यां च पौर्णमास्यां च भारत ।
उपोष्य एकभक्तेन नियतात्मा जितेन्द्रियः ॥ १३.१६३.१४ ॥
हे भारता, पंचमी किंवा षष्ठीला, तसेच पौर्णिमेला देखील, नियतात्मा आणि जितेंद्रिय पुरुषाने एकभक्ताने उपवास करावा.
13.163.15
क्षमावान्रूपसम्पन्नः सुरभिश्चैव जायते ।
नानपत्यो भवेत्प्राज्ञो दरिद्रो वा कदाचन ॥ १३.१६३.१५ ॥
तो क्षमाशील, रूपसंपन्न आणि सुगंधी (प्रिय) होऊन जन्मतो; तो प्राज्ञ होतो, संततिहीन राहत नाही आणि कधीही दरिद्री होत नाही.
13.163.16
यजिष्णुः पञ्चमीं षष्ठीं कुले भोजयते द्विजान् ।
अष्टमीमथ कौरव्य कृष्णपक्षे चतुर्दशीम्।
उपोष्य व्याधिरहितो वीर्यवानभिजायते ॥ १३.१६३.१६ ॥
यज्ञशील पुरुष पंचमी आणि षष्ठीला आपल्या कुलात द्विजांना भोजन घालतो. हे कौरव्या, कृष्णपक्षातील अष्टमी आणि चतुर्दशीलाही उपवास करून व्याधिरहित आणि वीर्यवान होऊन जन्म घेतो.
13.163.17
मार्गशीर्षं तु वै मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
भोजयेच्च द्विजाञ्शक्त्या स मुच्येद्व्याधिकिल्बिषैः ॥ १३.१६३.१७ ॥
जो मार्गशीर्ष महिना एकभक्ताने घालवतो आणि आपल्या शक्तीनुसार द्विजांना भोजन घालतो, तो व्याधिरूप पापांपासून मुक्त होतो.
13.163.18
सर्वकल्याणसम्पूर्णः सर्वौषधिसमन्वितः ।
कृषिभागी बहुधनो बहुधान्यश्च जायते ॥ १३.१६३.१८ ॥
तो सर्व कल्याणांनी परिपूर्ण आणि सर्व औषधींनी युक्त असतो; शेतीचा भागीदार, पुष्कळ धनाचा आणि पुष्कळ धान्याचा धनी होऊन जन्म घेतो.
13.163.19
पौषमासं तु कौन्तेय भक्तेनैकेन यः क्षिपेत् ।
सुभगो दर्शनीयश्च यशोभागी च जायते ॥ १३.१६३.१९ ॥
हे कौन्तेया, जो पौष मास केवळ एका वेळच्या भोजनावर घालवतो, तो सौभाग्यवान व दर्शनीय होतो आणि यशाचा भागीदार होतो.
13.163.20
पितृभक्तो माघमासं यः क्षिपेदेकभोजनः ।
श्रीमत्कुले ज्ञातिमध्ये सुभगत्वं प्रपद्यते ॥ १३.१६३.२० ॥
पितृभक्त असून एकवेळ भोजन करत जो माघ मास घालवतो, तो समृद्ध कुलात, नातेवाईकांमध्ये सौभाग्य प्राप्त करतो.
13.163.21
भगदैवतमासं तु एकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
सुभगो दर्शनीयश्च यशोभागी च जायते।
स्त्रीषु वल्लभतां याति वश्याश्चास्य भवन्ति ताः ॥ १३.१६३.२१ ॥
भग देवताचा मास जो एका वेळच्या भोजनावर घालवतो, तो सौभाग्यवान व दर्शनीय होतो, यशाचा भागीदार होतो; स्त्रियांमध्ये प्रिय होतो आणि त्या त्याच्या वशात राहतात.
13.163.22
चैत्रं तु नियतो मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले महति जायते ॥ १३.१६३.२२ ॥
संयमी राहून एका वेळच्या भोजनावर जो चैत्र मास घालवतो, तो सोने, मणी व मोत्यांनी समृद्ध अशा महान कुलात जन्म घेतो.
13.163.23
निस्तरेदेकभक्तेन वैशाखं यो जितेन्द्रियः ।
नरो वा यदि वा नरी ज्ञातीनां श्रेष्ठतां व्रजेत् ॥ १३.१६३.२३ ॥
इंद्रियजयी होऊन एका वेळच्या भोजनावर जो वैशाख मास पूर्ण करतो—पुरुष असो वा स्त्री—तो नातेवाईकांमध्ये श्रेष्ठता प्राप्त करतो.
13.163.24
ज्येष्ठामूलं तु यो मासमेकभक्तेन संक्षिपेत् ।
ऐश्वर्यमतुलं श्रेष्ठं पुमान्स्त्री वा प्रपद्यते ॥ १३.१६३.२४ ॥
ज्येष्ठामूल मास जो एका वेळच्या भोजनावर संक्षेपाने घालवतो, तो पुरुष असो वा स्त्री, अतुलनीय व श्रेष्ठ ऐश्वर्य प्राप्त करतो.
13.163.25
आषाढमेकभक्तेन स्थित्वा मासमतन्द्रितः ।
बहुधान्यो बहुधनो बहुपुत्रश्च जायते ॥ १३.१६३.२५ ॥
आषाढ महिन्यात एक महिनाभर आळस न करता एकवेळ भोजन करून राहणारा माणूस विपुल धान्य, विपुल धन आणि विपुल पुत्रांनी युक्त होतो.
13.163.26
श्रावणं नियतो मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
रूपद्रविणसम्पन्नः सुखी भवति नित्यशः।
बहुभार्यो बहुधनो बहुपुत्रश्चि जायते ॥ १३.१६३.२६ ॥
श्रावण महिना संयमाने एकवेळ भोजन करून घालवणारा माणूस रूप आणि धनाने संपन्न होऊन सदैव सुखी राहतो; तो विपुल पत्नी, विपुल धन आणि विपुल पुत्रांनी युक्त होतो.
13.163.27
प्रौष्ठपादं तु यो मासमेकाहारो भवेन्नरः ।
गवाढ्यं स्फीतमचलमैश्वर्यं प्रतिपद्यते ॥ १३.१६३.२७ ॥
भाद्रपद महिन्यात एकवेळ भोजन करणारा माणूस गोधनाने समृद्ध, विपुल आणि स्थिर ऐश्वर्य प्राप्त करतो.
13.163.28
तथैवाश्वयुजं मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् ।
प्रज्ञावान्वाहनाढ्यश्च बहुपुत्रश्च जायते ॥ १३.१६३.२८ ॥
तसेच आश्विन महिना एकवेळ भोजन करून घालवणारा माणूस प्रज्ञावान, वाहनांनी समृद्ध आणि विपुल पुत्रांनी युक्त होतो.
13.163.29
कार्तिकं तु नरो मासं यः कुर्यादेकभोजनम् ।
शूरश्च बहुभार्यश्च कीर्तिमांश्चैव जायते ॥ १३.१६३.२९ ॥
कार्तिक महिना एकवेळ भोजन करणारा माणूस शूर, विपुल पत्नींचा धनी आणि कीर्तिमान होतो.
13.163.30
इति मासा नरव्याघ्र क्षिपतां परिकीर्तिताः ।
तिथीनां नियमा ये तु शृणु तानपि पार्थिव ॥ १३.१६३.३० ॥
हे नरव्याघ्रा, उपवास करणाऱ्यांसाठी अशा प्रकारे महिने सांगितले गेले. हे राजा, तिथींचे जे नियम आहेत तेही ऐक.
13.163.31
पक्षेपक्षे गते यस्तु भक्तमश्नाति भारत ।
गवाढ्यो बहुपुत्रश्च दीर्घायुश्च स जायते ॥ १३.१६३.३१ ॥
हे भारता, प्रत्येक पक्ष संपल्यावर जो भोजन करतो, तो गोधनसंपन्न, पुष्कळ पुत्रांचा आणि दीर्घायुषी होऊन जन्मतो.
13.163.32
मासिमासि त्रिरात्राणि कृत्वा वर्षाणि द्वादश ।
गणाधिपत्यं प्राप्नोति निःसपत्नमनाविलम् ॥ १३.१६३.३२ ॥
प्रत्येक महिन्यात तीन-तीन रात्रींचे व्रत बारा वर्षे केल्यास मनुष्य निष्कंटक आणि निर्मल गणाधिपत्य प्राप्त करतो.
13.163.33
एते तु नियमाः सर्वे कर्तव्याः शरदो दश ।
द्वे चान्ये भरतश्रेष्ठ प्रवृत्तिरनुकीर्तिता ॥ १३.१६३.३३ ॥
हे सर्व नियम दहा आणि दोन शरद ऋतूंपर्यंत पाळावेत; हे भरतश्रेष्ठा, इतर नियमांची पद्धतीही सांगितली आहे.
13.163.34
यस्तु प्रातस्तथा सायं भुञ्जानो नान्तरा पिबेत् ।
अहिंसानिरतो नित्यं जुह्वानो जातवेदसम् ॥ १३.१६३.३४ ॥
जो सकाळी आणि संध्याकाळी भोजन करतो, मध्ये पीत नाही, सदैव अहिंसेत तत्पर असतो, जातवेदस् अग्नीत होम करतो—
13.163.35
षड्भिः स वर्षैर्नृपते सिध्यते नाइत्र संशयः ।
अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १३.१६३.३५ ॥
हे नृपते, तो सहा वर्षांत सिद्धी प्राप्त करतो—यात संशय नाही; मनुष्य अग्निष्टोम यज्ञाचे फल मिळवतो.
13.163.36
अधिवासे सोप्सरसां नृत्यगीतविनादिते ।
रमते स्त्रीसहस्राढ्ये सुकुती विरजा नरः ॥ १३.१६३.३६ ॥
अप्सरांसह, नृत्यगीत-वाद्यांनी दुमदुमलेल्या, हजारो स्त्रियांनी समृद्ध अशा निवासात पुण्यवान आणि निर्मल मनुष्य रमतो.
13.163.37
तप्तकाञ्चनवर्णाभं विमानमधिरोहति ।
पूर्णं वर्षसहस्रं च ब्रह्मिलोके महीयते।
तत्क्षयादिह चागम्य माहात्म्यं प्रतिपद्यते ॥ १३.१६३.३७ ॥
तो तापलेल्या सोन्याच्या वर्णाच्या विमानात आरूढ होतो. पूर्ण हजार वर्षे तो ब्रह्मलोकात गौरविला जातो. त्याचा क्षय झाल्यावर इथे येऊन तो महत्त्व प्राप्त करतो.
13.163.38
यस्तु संवत्सरं पूर्णमेकाहारो भवेन्नरः ।
अतिरात्रस्य यज्ञस्य स फलं समुपाश्नुते ॥ १३.१६३.३८ ॥
जो मनुष्य पूर्ण एक वर्ष एकवेळ भोजन करतो, तो अतिरात्र यज्ञाचे फळ पूर्णपणे प्राप्त करतो.
13.163.39
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि स्वर्गे च स महीयते ।
तत्क्षयादिह चागम्य माहात्म्यं प्रतिपद्यते ॥ १३.१६३.३९ ॥
तो स्वर्गात तीस हजार वर्षे गौरविला जातो. त्याचा क्षय झाल्यावर इथे येऊन तो महत्त्व प्राप्त करतो.
13.163.40
यस्तु संवत्सरं पूर्णं चतुर्थं भक्तमश्नुते ।
अहिंसानिरतो नित्यं सत्यवाग्विजितेन्द्रियः ॥ १३.१६३.४० ॥
जो पूर्ण एक वर्ष चौथ्या दिवशी भोजन करतो, सदा अहिंसेत रत असतो, सत्य बोलतो आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला असतो.
13.163.41
वाजपेयस्य यज्ञस्य स फलं समुपाश्नुते ।
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.१६३.४१ ॥
तो वाजपेय यज्ञाचे फळ पूर्णपणे प्राप्त करतो; स्वर्गलोकात तीस हजार वर्षे गौरविला जातो.
13.163.42
षष्ठे काले तु कौन्तेय नरः संवत्सरं क्षिपन् ।
अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १३.१६३.४२ ॥
हे कौन्तेया, जो मनुष्य सहाव्या कालात एक वर्ष घालवतो, तो अश्वमेध यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो.
13.163.43
चक्रवाकप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति ।
चत्वारिंशत्सहस्राणि वर्षाणि दिवि मोदते ॥ १३.१६३.४३ ॥
चक्रवाक जुंपलेल्या विमानातून तो जातो. चाळीस हजार वर्षे तो स्वर्गात आनंद उपभोगतो.
13.163.44
अष्टमेन तु भक्तेन जीवन्संवत्सरं नृप ।
गवामयनयज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १३.१६३.४४ ॥
हे राजा, आठव्या वेळच्या अन्नावर एक वर्ष जगणारा मनुष्य गवामयन यज्ञाचे फल मिळवतो.
13.163.45
हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति ।
पञ्चाशतं सहस्राणि वर्षाणां दिवि मोदते ॥ १३.१६३.४५ ॥
हंस आणि सारस जुंपलेल्या विमानातून तो जातो. पन्नास हजार वर्षे तो स्वर्गात आनंद उपभोगतो.
13.163.46
पक्षेपक्षे गते राजन्योऽश्नीयाद्वर्षमेव तु ।
षण्मासानशनं तस्य भगवानङ्गिराऽब्रवीत्।
षष्टिं वर्षसहस्राणि दिवमावसते च सः ॥ १३.१६३.४६ ॥
हे राजा, प्रत्येक पंधरवड्याला एकदाच खाऊन जो वर्षभर राहतो, सहा महिने उपवास करतो — असे भगवान अङ्गिरस म्हणाले — तो साठ हजार वर्षे स्वर्गात निवास करतो.
13.163.47
विणानां वल्लकीनां च वेणूनां च विशाम्पते ।
सुघोषैर्मधुरैः शब्दैः सुप्तः स प्रतिबोध्यते ॥ १३.१६३.४७ ॥
हे प्रजापती, वीणा, वल्लकी आणि वेणू यांच्या मधुर ध्वनींनी झोपलेला तो जागा होतो.
13.163.48
संवत्सरमिहैकं तु मासिमासि पिबेदपः ।
फलं विश्वजितस्तात प्राप्नोति स नरो नृप ॥ १३.१६३.४८ ॥
येथे एक वर्षभर दर महिन्याला केवळ पाणी पिणारा मनुष्य, हे तात, हे राजा, विश्वजित् यज्ञाचे फल मिळवतो.
13.163.49
सिंहव्याघ्रप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति ।
सप्ततिं च सहस्राणि वर्षाणां दिवि मोदते ॥ १३.१६३.४९ ॥
सिंह आणि वाघांनी जोडलेल्या विमानातून तो जातो; स्वर्गात सत्तर हजार वर्षे तो आनंदात राहतो.
13.163.50
मासादूर्ध्वं नरव्याघ्र नोपवासो विधीयते ।
विधिं त्वनशनस्याहुः पार्थ धर्मविदो जनाः ॥ १३.१६३.५० ॥
नरव्याघ्रा, एका महिन्याहून अधिक उपवास विहित नाही; पार्था, धर्म जाणणारे लोक अनशनाचा विधी असा सांगतात.
13.163.51
अनार्तो व्याधिरहितो गच्छेदनशनं तु यः ।
पदेपदे यज्ञफलं स प्राप्नोति न संशयः ॥ १३.१६३.५१ ॥
पीडा व रोग नसताना जो अनशन करतो, तो पावलोपावली यज्ञफल मिळवतो; यात संशय नाही.
13.163.52
दिवं हंसप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति ।
शतं वर्षसहस्राणां मोदते स दिवि प्रभो ॥ १३.१६३.५२ ॥
हंसांनी जोडलेल्या विमानातून तो स्वर्गाला जातो; हे प्रभो, तो स्वर्गात शंभर हजार वर्षे आनंदात राहतो.
13.163.53
शतं चाप्सरसः कन्या रमयन्त्यपि तं नरम् ।
आर्तो वा व्याधितो वाऽपि गच्छेदनशनं तु यः ॥ १३.१६३.५३ ॥
शंभर अप्सरा कन्या त्या माणसाला रमवतात; पीडित किंवा रोगी असूनही जो अनशन करतो, त्यालाही (हेच फळ मिळते).
13.163.54
शतं वर्षसहस्राणां मोदते स दिवि प्रभो ।
काञ्चीनूपुरशब्देन सुप्तश्चैव प्रबोध्यते ॥ १३.१६३.५४ ॥
हे प्रभो, तो स्वर्गात शंभर हजार वर्षे आनंदात राहतो; कमरपट्टा व पैंजणांच्या आवाजाने झोपलेलाही जागा होतो.
13.163.55
सहस्रहंसयुक्तेन विमानेन तु गच्छति ।
स गत्वा स्त्रीशताकीर्णे रमते भरतर्षभ ॥ १३.१६३.५५ ॥
हजार हंसांनी जुंपलेल्या विमानातून तो जातो. शेकडो स्त्रियांनी भरलेल्या ठिकाणी पोहोचून, हे भरतश्रेष्ठा, तो रमतो.
13.163.56
क्षीणस्याप्यायनं दृष्टं क्षतस्य क्षतरोहणम् ।
व्याधितस्यौषधग्रामः क्रुद्धस्य च प्रसादनम् ॥ १३.१६३.५६ ॥
क्षीणाला पुनर्पोषण, जखमेला भरून येणे, रोग्यासाठी औषधांचा समूह आणि रागावलेल्याचे शमन ही दिसून येतात.
13.163.57
दुःखितस्यार्तपूर्वस्य द्रव्याणां प्रतिपादनम् ।
न चैतद्रोचते तेषां ये धनैः सुखमेधिताः ॥ १३.१६३.५७ ॥
दुःखी आणि पूर्वी पीडित झालेल्याला वस्तू देणे — धनाने सुखात वाढलेल्यांना हे रुचत नाही.
13.163.58
अतः स कामसंयुक्ते विमाने हेमसन्निभे ।
रमते स्त्रीशताकीर्णे पुरुषोऽलङ्कृतः शुचिः ॥ १३.१६३.५८ ॥
म्हणून तो सोन्यासारख्या, इच्छांनी युक्त विमानात, शेकडो स्त्रियांनी भरलेल्या ठिकाणी रमतो — अलंकृत आणि शुचि असा तो पुरुष.
13.163.59
स्वस्थः सफलसङ्कल्पः सुखी विगतकल्मषः ।
अनश्नन्देहमुत्सृज्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १३.१६३.५९ ॥
स्वस्थ, फलदायी संकल्प असलेला, सुखी आणि निष्पाप मनुष्य, उपवास करून देह सोडून फल मिळवतो.
13.163.60
बालसूर्यप्रतीकाशे विमाने सोमवर्चसि ।
वैदूर्यमुक्ताखचिते वीणामुरजनादिते ॥ १३.१६३.६० ॥
उगत्या सूर्यासारख्या, चंद्रासारख्या तेजस्वी विमानात, वैडूर्य आणि मोत्यांनी जडलेल्या, वीणा-मृदंगाच्या नादाने गजबजलेल्या.
13.163.61
पताकादीपिकाकीर्णे दिव्यघण्टानिनादिते ।
स्त्रीसहस्रानुचरिते स नरः सुखमेधते ॥ १३.१६३.६१ ॥
पताका व दीपांनी भरलेल्या, दिव्य घंटांच्या नादाने निनादित, हजार स्त्रियांनी सेविलेल्या (विमानात) तो मनुष्य सुखात भरभराटतो.
13.163.62
यावन्ति रोमकूपाणि तस्य गात्रेषु पाण्डव ।
तावन्त्येव सहस्राणि वर्षाणां दिवि मोदते ॥ १३.१६३.६२ ॥
हे पाण्डवा! त्याच्या शरीरावरील जितकी रोमकूपे आहेत, तितकी हजार वर्षे तो स्वर्गात आनंद उपभोगतो.
13.163.63
नास्ति वेदात्परं शास्त्रं नास्ति मातृसमो गुरुः ।
न धर्मात्परमो लाभस्तपो नानशनात्परम् ॥ १३.१६३.६३ ॥
वेदापेक्षा श्रेष्ठ शास्त्र नाही, मातेसमान गुरू नाही; धर्मापेक्षा मोठा लाभ नाही, उपवासापेक्षा श्रेष्ठ तप नाही.
13.163.64
ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति पावनं दिवि चेह च ।
उपवासैस्तथा तुल्यं तपःकर्म न विद्यते ॥ १३.१६३.६४ ॥
ब्राह्मणांपेक्षा श्रेष्ठ पावन करणारे नाही, स्वर्गात आणि येथेही; उपवासांइतके तपःकर्म आढळत नाही.
13.163.65
उपोष्य विधिवद्देवास्त्रिदिवं प्रतिपेदिरे ।
ऋषयश्च परां सिद्धिमुपवासैरवाप्नुवन् ॥ १३.१६३.६५ ॥
विधिपूर्वक उपवास करून देवांनी स्वर्ग प्राप्त केला; ऋषींनीही उपवासांनी परम सिद्धी मिळवली.
13.163.66
दिव्यवर्षसहस्राणि विश्वामित्रेण धीमता ।
क्षान्तमेकेन भक्तेन तेन विप्रत्वमागतम् ॥ १३.१६३.६६ ॥
बुद्धिमान विश्वामित्राने दिव्य वर्षांची हजारो वर्षे केवळ एका भोजनावर सहन केली; त्यामुळेच त्यांना ब्राह्मणत्व प्राप्त झाले.
13.163.67
च्यवनो जमदग्निश्च वसिष्ठो गौतमो भृगुः ।
सर्व एव दिवं प्राप्ताः क्षमावन्तो महर्षयः ॥ १३.१६३.६७ ॥
च्यवन, जमदग्नी, वसिष्ठ, गौतम आणि भृगू — क्षमाशील सर्व महर्षी स्वर्गाला पोहोचले.
13.163.68
इदमङ्गीरसा पूर्वं महर्षिभ्यः प्रदर्शितम् ।
यः प्रदर्शयते नित्यं न स दुःखमवाप्नुते ॥ १३.१६३.६८ ॥
हे पूर्वी अङ्गिरसांनी महर्षींना दाखवले. जो नित्य हे दाखवतो, त्याला दुःख प्राप्त होत नाही.
13.163.69
इमं तु कौन्तेय यथाक्रमं विधिं ।
प्रवर्तितं ह्यङ्गिरसा महर्षिणा।
पठेच्च यो वै शृणुयाच्च नित्यदा ।
न विद्यते तस्य नरस्य किल्बिषम् ॥ १३.१६३.६९ ॥
हे कौन्तेया! ही विधी अङ्गिरस महर्षींनी यथाक्रम प्रवर्तित केली. जो नित्य हे पठण करतो किंवा ऐकतो, त्या मनुष्याला पाप लागत नाही.
13.163.70
विमुच्यते चापि स सर्वसङ्करै-
र्न चास्य दोषैरभिभूयते मनः।
वियोनिजानां च विजानते रुतं ।
ध्रुवां च कीर्तिं लभते नरोत्तमः ॥ १३.१६३.७० ॥
तो सर्व संकरांपासून मुक्त होतो; त्याचे मन दोषांनी अभिभूत होत नाही. विविध योनींतील प्राण्यांचा शब्दही तो जाणतो; स्थिर कीर्ती प्राप्त करतो — तो नरोत्तम आहे.