Mahābhārata · Adhyāya 13.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.166.1
तत्वसङ्ख्या श्रुता चैषा येषां ब्रह्मविदांवर ।
सर्गसङ्ख्या मया प्रोक्ता नवानामानुपूर्व्यशः।
प्रवक्ष्यामि तु तेऽध्यात्ममधिभूताधिदैवतम् ॥ १३.१६६.१ ॥
Oh, el mejor de quienes conocen a Brahman, has escuchado esta enumeración de los principios. He declarado en orden el número de las nueve creaciones; ahora te enseñaré el yo interior, los elementos y las deidades.
13.166.2
स्वभावसत्वस्थमनीशमीशम् ॥ १३.१६६.२ ॥
Que permanece en su propia naturaleza y en el sattva; el que no tiene señor, y sin embargo es el Señor.
13.166.3
कैवल्यतां प्राप्य महासुरोत्तम ।
तवैतदाख्यामि मुनीन्द्रवृत्त्या।
रहस्यमेवान्यदवाप्य दिव्यं ।
पवित्रपूतस्तव मृत्युजालम् ॥ १३.१६६.३ ॥
Oh, el mayor de los asuras, habiendo alcanzado la liberación, te digo esto a la manera del señor de los sabios. Habiendo obtenido otro secreto divino, tu red de muerte quedará pura y santificada.
13.166.4
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां ।
दद्यान्न देयं त्वपरीक्षिताय।
नाश्रद्दधानाय न चान्यबुद्धे ।
र्नाज्ञानयुक्ताय न विस्मिताय ॥ १३.१६६.४ ॥
Aunque esta tierra estuviera llena de joyas, no debe darse a quien no ha sido probado, al que carece de fe, al de mente dividida, al que está lleno de ignorancia o al asombrado.
13.166.5
स्वाध्याययुक्ताय गुणान्विताय ।
प्रदेयमेतन्नियतेन्द्रियाय ॥ १३.१६६.५ ॥
Esto debe darse a quien se dedica al estudio, está dotado de virtudes y tiene los sentidos controlados.
13.166.6
संक्षेपं चाप्यथैतेषां तत्वानां वृषभध्वज ।
अनुलोमानुजातानां प्रतिलोमप्रमीयतम् ॥ १३.१६६.६ ॥
Oh, portador del estandarte del toro, escucha también el resumen de estos principios, sobre los nacidos en orden directo y los medidos en orden inverso.
13.166.7
प्रवक्ष्यामि तमध्यात्मं साधिभूताधिदैवतम् ।
यथांशुजालमर्कस्य तथैतत्प्रवदन्ति वै ॥ १३.१६६.७ ॥
Expondré aquel adhyātma junto con lo adhibhūta y lo adhidaivata; así se dice en verdad, como la red de rayos del sol.
13.166.8
संक्षीणे ब्रह्मदिवसे जगज्जलधिमाविशेत् ।
प्रलीयते जले भूमिर्जलमग्नौ प्रलीयते ॥ १३.१६६.८ ॥
Cuando el día de Brahmā se agota, el mundo entra en el océano de las aguas; la tierra se disuelve en agua, y el agua se disuelve en fuego.
13.166.9
लीयतेऽग्निस्तथा वायौ वायुराकाश एव तु ।
मनसि प्रलीयते खं तु मनोऽहंकार एव च ॥ १३.१६६.९ ॥
El fuego se disuelve en el aire, y el aire se disuelve en el propio espacio; el espacio se disuelve en la mente, y la mente se disuelve en el ahaṃkāra.
13.166.10
अहङ्कारस्तथा तस्मिन्महति प्रविलीयते ।
महानव्यक्त इत्याहुस्तदेकत्वं प्रचक्षते ॥ १३.१६६.१० ॥
El ahaṃkāra también se disuelve por completo en aquel gran principio. Al mahat se le llama lo no manifestado; eso se proclama como unidad.
13.166.11
अव्यक्तस्य महादेव प्रलयं विद्धि ब्रह्म्णि ।
एवमस्यासकृत्क्रीडामाहुस्तत्वविदो जनाः ॥ १३.१६६.११ ॥
Oh Mahādeva, sabe que la disolución de lo no manifestado se da en Brahman. Así, los conocedores de la verdad llaman a esto un juego que se repite una y otra vez.
13.166.12
अध्यात्ममधिभूतं च तथैवाप्यधिदैवतम् ।
यथावदुदितं शास्त्रं योगे तु सुमहात्मभिः ॥ १३.१६६.१२ ॥
El adhyātma, el adhibhūta y así también el adhidaivata: tal como lo enseña rectamente la escritura, así lo han declarado en el yoga las grandes almas.
13.166.13
तथैव चेह साङ्ख्ये तु परिसंख्यात्मचिन्तकैः ।
प्रपञ्चितार्थमेतावन्महादेव महात्मभिः ॥ १३.१६६.१३ ॥
Asimismo aquí, en el Sāṅkhya, las grandes almas que contemplan el yo mediante la enumeración han desarrollado este sentido tan extensamente, oh Mahādeva.
13.166.14
ब्रह्मेति विद्यादध्यात्मं पुरुषं चाधिदैवतम् ।
प्रभवं सर्वभूतानां रक्षणं तत्र कर्म च ॥ १३.१६६.१४ ॥
Se debe conocer a Brahman como el yo interior (adhyātma) y al Varón como el principio divino (adhidaivata); allí están también el origen de todos los seres, su protección y la acción.
13.166.15
अध्यात्मं प्राणमित्याहुः क्रतुमप्यधिदैवतम् ।
रथं च यज्ञवाहोऽत्र कर्माहङ्कारमेव च ॥ १३.१६६.१५ ॥
Llaman al aliento el yo interior (adhyātma), y también al rito sacrificial el principio divino (adhidaivata). Aquí están también el carro, el portador del sacrificio, la acción y el ego.
13.166.16
अध्यात्मं तु मनो विद्याच्चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ।
दैवं च प्रभवश्चैव कर्म व्याहृतयस्तथा ॥ १३.१६६.१६ ॥
Se debe conocer la mente como el yo interior (adhyātma) y la luna como el principio divino (adhidaivata); igualmente lo divino, el origen, la acción y las emisiones sagradas (vyāhṛti).
13.166.17
विद्यात्तु श्रोत्रमध्यात्ममाकाशमधिदैवतम् ।
सर्वभावाभिधानार्थं शब्दः कर्म सदा स्मृतं ॥ १३.१६६.१७ ॥
Se debe conocer el oído como el yo interior (adhyātma) y el espacio como el principio divino (adhidaivata); el sonido siempre se recuerda como la acción, para nombrar todos los estados de ser.
13.166.18
त्वगध्यात्ममथो विद्याद्वायुरत्राधिदैवतम् ।
सन्निपातय विज्ञानं सर्वकर्म च तत्र ह ॥ १३.१६६.१८ ॥
Se debe conocer la piel como el yo interior (adhyātma) y aquí el viento como el principio divino (adhidaivata); allí está la confluencia del conocimiento y toda acción.
13.166.19
अध्यात्मं चक्षुरित्याहुर्भास्करोऽत्राधिदैवतम् ।
ज्ञापतं सर्ववर्णानां रूपं कर्म सदा स्मृतम् ॥ १३.१६६.१९ ॥
Al ojo lo llaman el aspecto interior; aquí la deidad presidente es el sol. La forma es lo que hace conocer todos los colores, y su función siempre es recordada.
13.166.20
जिह्वेति विद्यादध्यात्ममापश्चात्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२० ॥
Se debe conocer la lengua como aspecto interior; aquí la deidad presidente son las aguas.
13.166.21
पायुरध्यात्ममित्याहुर्यथावद्यतिसत्तमाः ।
विसर्गमधिभूतं च मित्रं चाप्यधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२१ ॥
Al ano lo llaman el aspecto interior, oh mejores de los ascetas, con razón. La excreción es el aspecto elemental, y Mitra también es la deidad presidente.
13.166.22
उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्देवदेव पिनाकधृक् ।
अनुभावोऽधिभूतं तु दैवतं च प्रजापतिः ॥ १३.१६६.२२ ॥
Los genitales se llaman el aspecto interior, oh dios de los dioses, portador del arco Pināka. El disfrute es el aspecto elemental, y la deidad es Prajāpati.
13.166.23
पादावध्यात्ममित्याहुस्त्रिशूलाङ्क मनीषिणः ।
गन्तव्यमधिभूतं तु विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२३ ॥
Los dos pies, dicen los sabios marcados con el tridente, son el aspecto interior. Aquello a donde ir es el aspecto elemental, y allí la deidad presidente es Viṣṇu.
13.166.24
वागध्यात्मं तथैवाहुः पिनाकिंस्तत्वदर्शिनः ।
वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२४ ॥
La palabra, igualmente, dicen los videntes de la verdad portadores del Pināka, es el aspecto interior. Lo que ha de decirse es el aspecto elemental, y allí la deidad presidente es el Fuego.
13.166.25
एतदध्यात्ममतुलं साधिभूताधिदैवतम् ।
मया तु वर्णितं सम्यग्देहिनाममरर्षभ ॥ १३.१६६.२५ ॥
Esta enseñanza incomparable del yo, junto con lo elemental y lo divino, la he descrito plenamente para los seres encarnados, toro entre los inmortales.
13.166.26
एतत्कीटपतङ्गे च श्वपाके शुनि हस्तिनि ।
पुत्रिकादंशमशके ब्राह्मणे गवि पार्थिवे ॥ १३.१६६.२६ ॥
Esto es lo mismo en el gusano y la polilla, en el paria cocinero de perros, en el perro, en el elefante, en el mosquito, el zancudo y la mosca, en el brahmán, en la vaca y en el rey.
13.166.27
सर्वमेव हि द्रष्टव्यमन्यथा मा विचिन्तय ।
अतोऽन्यथा ये पश्यन्ति न सम्यक्तेषु दर्शनम् ॥ १३.१६६.२७ ॥
Todo debe verse exactamente así; no pienses de otro modo. Quienes ven de otra manera no tienen la visión correcta de ello.
13.166.28
देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिन्नराः ।
यन्न जानन्ति को ह्येष कुतो वा भगवानिति ॥ १३.१६६.२८ ॥
Lo que dioses, Dānavas, Gandharvas, Yakṣas, Rākṣasas y Kinnaras no conocen: ¿quién es en verdad este, o de dónde procede el bienaventurado señor?
13.166.29
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ।
अनादिमध्यपर्यन्तं कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ १३.१६६.२९ ॥
La sílaba única Om es Brahman, que está más allá del ser y del no ser, sin principio, medio ni fin, inmutable, inmóvil y firme.
13.166.30
योगेश्वरं पद्मनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम् ।
अनादिनिधं देवं देवदेवं सनातनम् ॥ १३.१६६.३० ॥
El señor del yoga, Viṣṇu de ombligo de loto, el victorioso, señor del mundo, sin principio ni fin, el dios, dios de los dioses, el eterno.
13.166.31
अपमेयमविज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम् ।
कृताञ्जलिः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य प्रयतोऽर्चयेत् ॥ १३.१६६.३१ ॥
Al inmensurable e incognoscible Hari, Nārāyaṇa, el señor, se le debe adorar con las manos juntas, puro, postrado, dominado en sí mismo.
13.166.32
अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा ऋषयो विदुः ।
एकोयं वेद भगवांस्त्राता नारायणो हरिः ॥ १३.१६६.३२ ॥
El Brahman supremo, sin principio ni fin, no lo conocen los dioses ni los sabios; solo este, el bienaventurado señor, lo conoce: el protector Nārāyaṇa, Hari.
13.166.33
नारायणादृषिगणास्ततः सिद्धा महोरगाः ।
देवा देवर्षयश्चैव यं विदुर्दुःखभेषजम् ॥ १३.१६६.३३ ॥
De Nārāyaṇa surgieron los grupos de sabios; luego los perfectos, las grandes serpientes, los dioses y los sabios divinos — a quien conocen como remedio del sufrimiento.
13.166.34
यमाहुर्विजितक्लेशं यस्मिंश्च विहिताः प्रजाः ।
यस्मिँल्लोकाः स्फुरन्तीमे जाले शकुनयो यथा ॥ १३.१६६.३४ ॥
A quien llaman conquistador de las aflicciones, en quien están establecidas las criaturas, y en quien estos mundos resplandecen como aves en una red.
13.166.35
सप्तर्षयो मनः सप्त साङ्ख्यास्तु मुनिदर्शनात् ।
सप्तर्षयश्चेन्द्रियाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि च ॥ १३.१६६.३५ ॥
Los siete sabios son la mente; los Sāṅkhya dicen siete por la visión de los sabios; los siete sabios son los sentidos, y también los cinco órganos de percepción.
13.166.36
श्रोत्रयोश्च दिशः प्राहुर्मनसि त्वथ चन्द्रमाः ॥ १३.१६६.३६ ॥
Para los dos oídos dicen las direcciones, y en la mente, la luna.
13.166.37
मनः षष्ठं बुद्धिः सप्तमी ह्यात्मनि स्थापितानि ।
शरीरेषु नात्मनि तस्य हि कारणानि भन्ति सर्वा-
ण्यपि सर्वकर्मसु वा विषयेषुवा युञ्जन्ति यथात्म-
नि स्वानि कर्माणि प्रवृत्तानि सप्तस्वपि ॥ १३.१६६.३७ ॥
La mente es la sexta, el intelecto el séptimo; todos estos están establecidos en el yo. Los que están en los cuerpos no están en el yo, pues son sus causas. En todas las acciones o objetos, ponen en movimiento sus propias funciones en las siete.
13.166.38
विषयाणां व्यापकत्वानि तान्येव स्वपतो भूत ।
ग्रामस्याजमात्मानं देवलोकस्थानसंमितं देहान्तर।
गामिनं मुमुक्षुं वानुप्रतिशन्ति सूक्ष्माणि प्रलीयन्ते ॥ १३.१६६.३८ ॥
Esas mismas extensiones de los objetos pertenecen al que duerme, oh ser. El yo no nacido, como una aldea, medido por la morada de los dioses, que va a otro cuerpo o que busca la liberación: los sutiles lo siguen de vuelta y se disuelven.
13.166.39
मोक्षकाले तमेकं न कश्चिद्वेत्ति स्वपरम् ।
एवं प्रविष्टेषु भूतेषु को जागर्तीत्युच्यते ॥ १३.१६६.३९ ॥
En el momento de la liberación nadie conoce a ese único, ni como propio ni como ajeno. Cuando los seres han entrado así, se pregunta: ¿quién está despierto?
13.166.40
निद्राप्रसुप्तेषु वाऽत्र जाग्रत्स्वप्नशीलोत्रसदनौ ।
च देवद्योतनो भगवांश्चात्र क्षत्रेज्ञो बुद्धिर्वाऽभिसुप्त।
स्यापि स्वप्नदर्शनानि पश्यन्ति ॥ १३.१६६.४० ॥
Aquí, entre los profundamente dormidos en el sueño, o en las dos moradas de la vigilia y el sueño, el bienaventurado señor que ilumina a los dioses, y aquí el conocedor del campo, o el intelecto profundamente dormido — también ellos ven visiones oníricas.
13.166.41
अप्रतिबुद्धेषु लोकेषु स एव प्रतिबुध्यते। स ।
एष प्राज्ञः। अथ तैजसः कायाग्निः स हि सुप्तस्यात्मा वा ॥ १३.१६६.४१ ॥
Incluso entre los mundos que no despiertan, solo él despierta. Este es el sabio (prājña). Luego el luminoso (taijasa), el fuego corporal; él es en verdad el ātman del que duerme, o…
13.166.42
अविदुषो वाऽप्रतिबुध्यमानस्यान्नं पचतीत्यन्ते ।
वै तिष्ठति एतदात्मानमधिकृत्यानुज्ञातमिति ॥ १३.१६६.४२ ॥
Al final se dice que digiere el alimento del ignorante o del que no despierta. En verdad permanece, tomando este ātman como base, según se ha declarado y permitido.