マハーバーラタ · 章 13.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.166.1
तत्वसङ्ख्या श्रुता चैषा येषां ब्रह्मविदांवर ।
सर्गसङ्ख्या मया प्रोक्ता नवानामानुपूर्व्यशः।
प्रवक्ष्यामि तु तेऽध्यात्ममधिभूताधिदैवतम् ॥ १३.१६६.१ ॥
ブラフマンを知る者の中の最上の人よ、あなたはこの諸原理の数を聞いた。九つの創造の数を順に語った。今からあなたに内なる我、諸元素、諸神を説こう。
13.166.2
स्वभावसत्वस्थमनीशमीशम् ॥ १३.१६६.२ ॥
自性とサットヴァに住し、主を持たぬのに主である者。
13.166.3
कैवल्यतां प्राप्य महासुरोत्तम ।
तवैतदाख्यामि मुनीन्द्रवृत्त्या।
रहस्यमेवान्यदवाप्य दिव्यं ।
पवित्रपूतस्तव मृत्युजालम् ॥ १३.१६६.३ ॥
阿修羅の中の最上の者よ、解脱を得た私は、聖仙の主のやり方であなたにこれを語る。もう一つの神聖な秘密を得れば、あなたの死の網は清められ聖なるものとなる。
13.166.4
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां ।
दद्यान्न देयं त्वपरीक्षिताय।
नाश्रद्दधानाय न चान्यबुद्धे ।
र्नाज्ञानयुक्ताय न विस्मिताय ॥ १३.१६६.४ ॥
この大地が宝石で満ちていても、試されていない者、信のない者、心が二つに分かれた者、無知に満ちた者、驚き惑う者には与えてはならない。
13.166.5
स्वाध्याययुक्ताय गुणान्विताय ।
प्रदेयमेतन्नियतेन्द्रियाय ॥ १३.१६६.५ ॥
これは、読誦に励み、徳を備え、感官を制御した者に与えるべきである。
13.166.6
संक्षेपं चाप्यथैतेषां तत्वानां वृषभध्वज ।
अनुलोमानुजातानां प्रतिलोमप्रमीयतम् ॥ १३.१६६.६ ॥
牛旗を掲げる者よ、これらの原理の要約も聞け。順生によって生まれた者と、逆生によって計られる者について。
13.166.7
प्रवक्ष्यामि तमध्यात्मं साधिभूताधिदैवतम् ।
यथांशुजालमर्कस्य तथैतत्प्रवदन्ति वै ॥ १३.१६६.७ ॥
元素（アディブータ）と神々（アディダイヴァタ）を伴う内なる自己（アディヤートマ）を私は説こう。太陽の光の網のように、これらは語られるのである。
13.166.8
संक्षीणे ब्रह्मदिवसे जगज्जलधिमाविशेत् ।
प्रलीयते जले भूमिर्जलमग्नौ प्रलीयते ॥ १३.१६६.८ ॥
梵天の一日が尽きるとき、世界は水の海に入る。大地は水に溶け、水は火に溶ける。
13.166.9
लीयतेऽग्निस्तथा वायौ वायुराकाश एव तु ।
मनसि प्रलीयते खं तु मनोऽहंकार एव च ॥ १३.१६६.९ ॥
火は風に溶け、風はまさに虚空に溶ける。虚空は意に溶け、意は我執（アハンカーラ）に溶ける。
13.166.10
अहङ्कारस्तथा तस्मिन्महति प्रविलीयते ।
महानव्यक्त इत्याहुस्तदेकत्वं प्रचक्षते ॥ १३.१६६.१० ॥
我執（アハンカーラ）もまた、その大（マハット）の中に完全に溶ける。大は未顕現と呼ばれ、それこそが一体性であると説かれる。
13.166.11
अव्यक्तस्य महादेव प्रलयं विद्धि ब्रह्म्णि ।
एवमस्यासकृत्क्रीडामाहुस्तत्वविदो जनाः ॥ १३.१६६.११ ॥
マハーデーヴァよ、未顕現の消滅はブラフマンにあると知れ。こうして真理を知る人々は、これを幾度も繰り返される遊戯と呼ぶ。
13.166.12
अध्यात्ममधिभूतं च तथैवाप्यधिदैवतम् ।
यथावदुदितं शास्त्रं योगे तु सुमहात्मभिः ॥ १३.१६६.१२ ॥
内なる自己、元素、そして同様に神々——聖典が正しく教えるとおり、偉大な魂たちはヨーガの中でそのように説いた。
13.166.13
तथैव चेह साङ्ख्ये तु परिसंख्यात्मचिन्तकैः ।
प्रपञ्चितार्थमेतावन्महादेव महात्मभिः ॥ १३.१६६.१३ ॥
同様にここでもサーンキヤにおいて、数によって自己を思惟する大いなる魂たちが、この意味をこれほど詳しく説き明かした、マハーデーヴァよ。
13.166.14
ब्रह्मेति विद्यादध्यात्मं पुरुषं चाधिदैवतम् ।
प्रभवं सर्वभूतानां रक्षणं तत्र कर्म च ॥ १३.१६६.१४ ॥
ブラフマンを内なるもの（アディヤートマ）、プルシャを神的原理（アディダイヴァタ）と知るべきである。そこには一切存在の起源、その保護、そして行為もある。
13.166.15
अध्यात्मं प्राणमित्याहुः क्रतुमप्यधिदैवतम् ।
रथं च यज्ञवाहोऽत्र कर्माहङ्कारमेव च ॥ १३.१६६.१५ ॥
気息を内なるもの（アディヤートマ）と言い、祭祀をまた神的原理（アディダイヴァタ）と言う。ここには車、祭祀を運ぶ者、行為、そして自我意識もある。
13.166.16
अध्यात्मं तु मनो विद्याच्चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ।
दैवं च प्रभवश्चैव कर्म व्याहृतयस्तथा ॥ १३.१६६.१६ ॥
意を内なるもの（アディヤートマ）と知り、月を神的原理（アディダイヴァタ）と知るべきである。神、起源、行為、ヴィャーハritiもまた同様である。
13.166.17
विद्यात्तु श्रोत्रमध्यात्ममाकाशमधिदैवतम् ।
सर्वभावाभिधानार्थं शब्दः कर्म सदा स्मृतं ॥ १३.१६६.१७ ॥
聴覚を内なるもの（アディヤートマ）、虚空を神的原理（アディダイヴァタ）と知るべきである。一切の状態に名を与えるためには、音声が常に行為と記憶されている。
13.166.18
त्वगध्यात्ममथो विद्याद्वायुरत्राधिदैवतम् ।
सन्निपातय विज्ञानं सर्वकर्म च तत्र ह ॥ १३.१६६.१८ ॥
皮膚を内なるもの（アディヤートマ）、ここでは風を神的原理（アディダイヴァタ）と知るべきである。そこには知の集い、そして一切の行為がある。
13.166.19
अध्यात्मं चक्षुरित्याहुर्भास्करोऽत्राधिदैवतम् ।
ज्ञापतं सर्ववर्णानां रूपं कर्म सदा स्मृतम् ॥ १३.१६६.१९ ॥
目は内なる側面と言われ、ここでの主宰神は太陽である。形は一切の色を知らしめるものであり、その働きは常に想起される。
13.166.20
जिह्वेति विद्यादध्यात्ममापश्चात्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२० ॥
舌は内なる側面と知るべきであり、ここでの主宰神は水である。
13.166.21
पायुरध्यात्ममित्याहुर्यथावद्यतिसत्तमाः ।
विसर्गमधिभूतं च मित्रं चाप्यधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२१ ॥
肛門は内なる側面と言われる、苦行者の最上の方々よ、そのとおりである。排泄は元素的側面であり、ミトラもまた主宰神である。
13.166.22
उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्देवदेव पिनाकधृक् ।
अनुभावोऽधिभूतं तु दैवतं च प्रजापतिः ॥ १३.१६६.२२ ॥
生殖器は内なる側面と言われる、神々の神、ピナーカの弓を持つお方よ。享受は元素的側面であり、神格はプラジャーパティである。
13.166.23
पादावध्यात्ममित्याहुस्त्रिशूलाङ्क मनीषिणः ।
गन्तव्यमधिभूतं तु विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२३ ॥
三叉の印を持つ賢者たちは、両足を内なる側面と言う。行くべきところは元素的側面であり、そこの主宰神はヴィシュヌである。
13.166.24
वागध्यात्मं तथैवाहुः पिनाकिंस्तत्वदर्शिनः ।
वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२४ ॥
言葉もまた、ピナーカを持つ真理の見者たちは内なる側面と言う。語るべきものは元素的側面であり、そこの主宰神は火である。
13.166.25
एतदध्यात्ममतुलं साधिभूताधिदैवतम् ।
मया तु वर्णितं सम्यग्देहिनाममरर्षभ ॥ १३.१६६.२५ ॥
この比類なき内なる自己の教えを、元素と神性とともに、肉体をもつ者のために私は十分に説いた。不死者の中の雄牛よ。
13.166.26
एतत्कीटपतङ्गे च श्वपाके शुनि हस्तिनि ।
पुत्रिकादंशमशके ब्राह्मणे गवि पार्थिवे ॥ १३.१६६.२६ ॥
これは虫と蛾、犬を料理する賤民、犬、象、小さなハエ・蚊・アブ、ブラーフマナ、牛、そして王において同じである。
13.166.27
सर्वमेव हि द्रष्टव्यमन्यथा मा विचिन्तय ।
अतोऽन्यथा ये पश्यन्ति न सम्यक्तेषु दर्शनम् ॥ १३.१६६.२७ ॥
すべてはこのように見るべきであり、別様に考えてはならない。これと異なって見る者には、正しい見解がない。
13.166.28
देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिन्नराः ।
यन्न जानन्ति को ह्येष कुतो वा भगवानिति ॥ १३.१६६.२८ ॥
神々、ダーナヴァ、ガンダルヴァ、ヤクシャ、ラークシャサ、キンナラが知らないこと——この方は一体誰か、あるいは尊い主はどこから来られたのか。
13.166.29
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ।
अनादिमध्यपर्यन्तं कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ १३.१६६.२९ ॥
唯一の音節「オーム」はブラフマンであり、有と無を超え、始めも中も終わりもなく、不動・不変・不動揺である。
13.166.30
योगेश्वरं पद्मनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम् ।
अनादिनिधं देवं देवदेवं सनातनम् ॥ १३.१६६.३० ॥
ヨーガの主、蓮華臍のヴィシュヌ、勝利者、世界の主、始めも終わりもない神、神々の神、永遠なる者。
13.166.31
अपमेयमविज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम् ।
कृताञ्जलिः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य प्रयतोऽर्चयेत् ॥ १३.१६६.३१ ॥
計り知れず、知り得ない、ハリ、ナーラーヤナ、主に対しては、合掌し、身を清め、礼拝して、自制して供養すべきである。
13.166.32
अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा ऋषयो विदुः ।
एकोयं वेद भगवांस्त्राता नारायणो हरिः ॥ १३.१६६.३२ ॥
始めも終わりもない至高のブラフマンを、神々も聖仙も知らない。ただこの尊きお方だけがそれを知る——守護者ナーラーヤナ・ハリである。
13.166.33
नारायणादृषिगणास्ततः सिद्धा महोरगाः ।
देवा देवर्षयश्चैव यं विदुर्दुःखभेषजम् ॥ १३.१६६.३३ ॥
ナーラーヤナから仙人の群れが生じ、次に成就者、大蛇、神々と神仙が生じた——彼らが苦しみの良薬と知る方を。
13.166.34
यमाहुर्विजितक्लेशं यस्मिंश्च विहिताः प्रजाः ।
यस्मिँल्लोकाः स्फुरन्तीमे जाले शकुनयो यथा ॥ १३.१६६.३४ ॥
苦悩を征服した方と彼らは呼ぶ。その方のうちに生類は確立され、その方のうちにこれらの世界は網の中の鳥のように輝く。
13.166.35
सप्तर्षयो मनः सप्त साङ्ख्यास्तु मुनिदर्शनात् ।
सप्तर्षयश्चेन्द्रियाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि च ॥ १३.१६६.३५ ॥
七仙は意である。サーンキヤ派は仙人の見によって七と言う。七仙は諸根であり、五つの知覚器官もまた。
13.166.36
श्रोत्रयोश्च दिशः प्राहुर्मनसि त्वथ चन्द्रमाः ॥ १३.१६६.३६ ॥
両耳には方位が、意には月が対応すると言われる。
13.166.37
मनः षष्ठं बुद्धिः सप्तमी ह्यात्मनि स्थापितानि ।
शरीरेषु नात्मनि तस्य हि कारणानि भन्ति सर्वा-
ण्यपि सर्वकर्मसु वा विषयेषुवा युञ्जन्ति यथात्म-
नि स्वानि कर्माणि प्रवृत्तानि सप्तस्वपि ॥ १३.१६६.३७ ॥
意は第六、覚は第七；これらはすべて自己に確立されている。身体にあるものは自己にはない、それが自己の原因だからである。すべての行為や対象において、それぞれの機能を七つのうちに動かす。
13.166.38
विषयाणां व्यापकत्वानि तान्येव स्वपतो भूत ।
ग्रामस्याजमात्मानं देवलोकस्थानसंमितं देहान्तर।
गामिनं मुमुक्षुं वानुप्रतिशन्ति सूक्ष्माणि प्रलीयन्ते ॥ १३.१६६.३८ ॥
対象の広がりそのものは、眠る者のものである、おお有情よ。生まれざる自己は、村のように、神々の住処によって測られ、別の身体へ行くか解脱を求める者であり、微細なものがそれに従って戻り、溶け去る。
13.166.39
मोक्षकाले तमेकं न कश्चिद्वेत्ति स्वपरम् ।
एवं प्रविष्टेषु भूतेषु को जागर्तीत्युच्यते ॥ १३.१६६.३९ ॥
解脱の時には、その唯一者を誰も知らない、自分のものとしても他人のものとしても。このように有情が入り込んだとき、誰が目覚めているのかと言われる。
13.166.40
निद्राप्रसुप्तेषु वाऽत्र जाग्रत्स्वप्नशीलोत्रसदनौ ।
च देवद्योतनो भगवांश्चात्र क्षत्रेज्ञो बुद्धिर्वाऽभिसुप्त।
स्यापि स्वप्नदर्शनानि पश्यन्ति ॥ १३.१६६.४० ॥
ここで深い眠りに沈む者たちの中で、あるいは覚醒と夢の二つの住処にある者、諸神を照らす世尊、そしてここの場を知る者、あるいは深く眠る覚性——彼らもまた夢の光景を見る。
13.166.41
अप्रतिबुद्धेषु लोकेषु स एव प्रतिबुध्यते। स ।
एष प्राज्ञः। अथ तैजसः कायाग्निः स हि सुप्तस्यात्मा वा ॥ १३.१६६.४१ ॥
目覚めていない世界においても、ただ彼だけが目覚める。これが賢者（プラージュニャ）である。次に輝く者（タイジャサ）、身体の火。彼こそが眠る者の自我である。あるいは…
13.166.42
अविदुषो वाऽप्रतिबुध्यमानस्यान्नं पचतीत्यन्ते ।
वै तिष्ठति एतदात्मानमधिकृत्यानुज्ञातमिति ॥ १३.१६६.४२ ॥
最後に、それは無知な者や目覚めていない者の食物を消化すると言われる。実にそれはこの自我を基盤として留まる、と説かれ許されている。