ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.166.1
तत्वसङ्ख्या श्रुता चैषा येषां ब्रह्मविदांवर ।
सर्गसङ्ख्या मया प्रोक्ता नवानामानुपूर्व्यशः।
प्रवक्ष्यामि तु तेऽध्यात्ममधिभूताधिदैवतम् ॥ १३.१६६.१ ॥
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତତ୍ତ୍ୱସଂଖ୍ୟା ତୁମେ ଶୁଣିଛ; ନଅ ସର୍ଗର ସଂଖ୍ୟା ମୁଁ କ୍ରମରେ କହିଲି। ଏବେ ତୁମକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ, ଅଧିଭୂତ ଓ ଅଧିଦୈବତ କହିବି।
13.166.2
स्वभावसत्वस्थमनीशमीशम् ॥ १३.१६६.२ ॥
ସ୍ୱଭାବ ଓ ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ; ଯେ ଅନୀଶ, ତଥାପି ଈଶ।
13.166.3
कैवल्यतां प्राप्य महासुरोत्तम ।
तवैतदाख्यामि मुनीन्द्रवृत्त्या।
रहस्यमेवान्यदवाप्य दिव्यं ।
पवित्रपूतस्तव मृत्युजालम् ॥ १३.१६६.३ ॥
ହେ ଅସୁରୋତ୍ତମ, କୈବଲ୍ୟ ପାଇ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ରୀତିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କହୁଛି। ଆଉ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରହସ୍ୟ ପାଇଲେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁଜାଲ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ।
13.166.4
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां ।
दद्यान्न देयं त्वपरीक्षिताय।
नाश्रद्दधानाय न चान्यबुद्धे ।
र्नाज्ञानयुक्ताय न विस्मिताय ॥ १३.१६६.४ ॥
ଏହି ପୃଥିବୀ ରତ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅପରୀକ୍ଷିତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ, ଭିନ୍ନବୁଦ୍ଧି, ଅଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ ବା ବିସ୍ମିତ ଲୋକକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.166.5
स्वाध्याययुक्ताय गुणान्विताय ।
प्रदेयमेतन्नियतेन्द्रियाय ॥ १३.१६६.५ ॥
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ, ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମୀ ଲୋକକୁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ।
13.166.6
संक्षेपं चाप्यथैतेषां तत्वानां वृषभध्वज ।
अनुलोमानुजातानां प्रतिलोमप्रमीयतम् ॥ १३.१६६.६ ॥
ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକର ସଂକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ଅନୁଲୋମରେ ଜନ୍ମିତ ଓ ପ୍ରତିଲୋମ କ୍ରମରେ ମାପିତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।
13.166.7
प्रवक्ष्यामि तमध्यात्मं साधिभूताधिदैवतम् ।
यथांशुजालमर्कस्य तथैतत्प्रवदन्ति वै ॥ १३.१६६.७ ॥
ଅଧିଭୂତ ଓ ଅଧିଦୈବତ ସହିତ ସେହି ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ମୁଁ କହିବି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣଜାଲ ପରି ଏସବୁ କୁହାଯାଏ।
13.166.8
संक्षीणे ब्रह्मदिवसे जगज्जलधिमाविशेत् ।
प्रलीयते जले भूमिर्जलमग्नौ प्रलीयते ॥ १३.१६६.८ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ଜଗତ ଜଳସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଲୀନ ହୁଏ, ଜଳ ଅଗ୍ନିରେ ଲୀନ ହୁଏ।
13.166.9
लीयतेऽग्निस्तथा वायौ वायुराकाश एव तु ।
मनसि प्रलीयते खं तु मनोऽहंकार एव च ॥ १३.१६६.९ ॥
ଅଗ୍ନି ବାୟୁରେ ଲୀନ ହୁଏ; ବାୟୁ ଆକାଶରେ ହିଁ ଲୀନ ହୁଏ। ଆକାଶ ମନରେ ଲୀନ ହୁଏ; ମନ ଅହଂକାରରେ ଲୀନ ହୁଏ।
13.166.10
अहङ्कारस्तथा तस्मिन्महति प्रविलीयते ।
महानव्यक्त इत्याहुस्तदेकत्वं प्रचक्षते ॥ १३.१६६.१० ॥
ଅହଂକାର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସେହି ମହତ୍ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ହୁଏ। ମହାନକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ କୁହାଯାଏ; ତାହାକୁ ହିଁ ଏକତ୍ୱ କୁହାଯାଏ।
13.166.11
अव्यक्तस्य महादेव प्रलयं विद्धि ब्रह्म्णि ।
एवमस्यासकृत्क्रीडामाहुस्तत्वविदो जनाः ॥ १३.१६६.११ ॥
ହେ ମହାଦେବ, ଅବ୍ୟକ୍ତର ପ୍ରଳୟକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଜାଣ। ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର ଘଟୁଥିବା ଲୀଳା କୁହନ୍ତି।
13.166.12
अध्यात्ममधिभूतं च तथैवाप्यधिदैवतम् ।
यथावदुदितं शास्त्रं योगे तु सुमहात्मभिः ॥ १३.१६६.१२ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମ, ଅଧିଭୂତ ଏବଂ ସେହିପରି ଅଧିଦୈବତ — ଶାସ୍ତ୍ର ଯେପରି କହିଛି, ମହାତ୍ମାମାନେ ଯୋଗରେ ସେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
13.166.13
तथैव चेह साङ्ख्ये तु परिसंख्यात्मचिन्तकैः ।
प्रपञ्चितार्थमेतावन्महादेव महात्मभिः ॥ १३.१६६.१३ ॥
ସେହିପରି ଏଠାରେ ସାଙ୍ଖ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଗଣନାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ ଏହି ଅର୍ଥକୁ ଏତେ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି, ହେ ମହାଦେବ।
13.166.14
ब्रह्मेति विद्यादध्यात्मं पुरुषं चाधिदैवतम् ।
प्रभवं सर्वभूतानां रक्षणं तत्र कर्म च ॥ १३.१६६.१४ ॥
ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଏବଂ ପୁରୁଷକୁ ଅଧିଦୈବତ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ଏବଂ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
13.166.15
अध्यात्मं प्राणमित्याहुः क्रतुमप्यधिदैवतम् ।
रथं च यज्ञवाहोऽत्र कर्माहङ्कारमेव च ॥ १३.१६६.१५ ॥
ପ୍ରାଣକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ କୁହାଯାଏ; ଯଜ୍ଞକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିଦୈବତ କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ରଥ, ଯଜ୍ଞବାହ, କର୍ମ ଏବଂ ଅହଙ୍କାର ମଧ୍ୟ (ସେହିପରି)।
13.166.16
अध्यात्मं तु मनो विद्याच्चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ।
दैवं च प्रभवश्चैव कर्म व्याहृतयस्तथा ॥ १३.१६६.१६ ॥
ମନକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଧିଦୈବତ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଦୈବ, ଉତ୍ପତ୍ତି, କର୍ମ ଏବଂ ବ୍ୟାହୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
13.166.17
विद्यात्तु श्रोत्रमध्यात्ममाकाशमधिदैवतम् ।
सर्वभावाभिधानार्थं शब्दः कर्म सदा स्मृतं ॥ १३.१६६.१७ ॥
ଶ୍ରୋତ୍ରକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଏବଂ ଆକାଶକୁ ଅଧିଦୈବତ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଭାବର ନାମକରଣ ପାଇଁ ଶବ୍ଦକୁ ହିଁ ସଦା କର୍ମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
13.166.18
त्वगध्यात्ममथो विद्याद्वायुरत्राधिदैवतम् ।
सन्निपातय विज्ञानं सर्वकर्म च तत्र ह ॥ १३.१६६.१८ ॥
ତ୍ୱଚାକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଏବଂ ଏଠାରେ ବାୟୁକୁ ଅଧିଦୈବତ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନର ସନ୍ନିପାତ ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
13.166.19
अध्यात्मं चक्षुरित्याहुर्भास्करोऽत्राधिदैवतम् ।
ज्ञापतं सर्ववर्णानां रूपं कर्म सदा स्मृतम् ॥ १३.१६६.१९ ॥
ଚକ୍ଷୁକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ କୁହାଯାଏ; ଏଠାରେ ଅଧିଦୈବତ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଜ୍ଞାପକ ରୂପ, ଏବଂ ତାର କର୍ମ ସଦା ସ୍ମୃତ।
13.166.20
जिह्वेति विद्यादध्यात्ममापश्चात्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२० ॥
ଜିଭକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଅଧିଦୈବତ ଜଳ।
13.166.21
पायुरध्यात्ममित्याहुर्यथावद्यतिसत्तमाः ।
विसर्गमधिभूतं च मित्रं चाप्यधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२१ ॥
ପାୟୁକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ କୁହାଯାଏ, ହେ ଯତିଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ଯଥାବତ୍। ବିସର୍ଗ ଅଧିଭୂତ; ଏବଂ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଧିଦୈବତ।
13.166.22
उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्देवदेव पिनाकधृक् ।
अनुभावोऽधिभूतं तु दैवतं च प्रजापतिः ॥ १३.१६६.२२ ॥
ଉପସ୍ଥକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ କୁହାଯାଏ, ହେ ଦେବଦେବ, ପିନାକଧାରୀ। ଅନୁଭାବ ଅଧିଭୂତ; ଏବଂ ଦୈବତ ପ୍ରଜାପତି।
13.166.23
पादावध्यात्ममित्याहुस्त्रिशूलाङ्क मनीषिणः ।
गन्तव्यमधिभूतं तु विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२३ ॥
ଦୁଇ ପାଦକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ କୁହାଯାଏ, ତ୍ରିଶୂଳାଙ୍କିତ ମନୀଷୀମାନେ। ଗନ୍ତବ୍ୟ ଅଧିଭୂତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଅଧିଦୈବତ ବିଷ୍ଣୁ।
13.166.24
वागध्यात्मं तथैवाहुः पिनाकिंस्तत्वदर्शिनः ।
वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२४ ॥
ବାଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ କୁହାଯାଏ, ପିନାକୀ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ। ବକ୍ତବ୍ୟ ଅଧିଭୂତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଅଧିଦୈବତ ବହ୍ନି।
13.166.25
एतदध्यात्ममतुलं साधिभूताधिदैवतम् ।
मया तु वर्णितं सम्यग्देहिनाममरर्षभ ॥ १३.१६६.२५ ॥
ହେ ଅମରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅତୁଳନୀୟ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ, ଅଧିଭୂତ ଓ ଅଧିଦୈବତ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
13.166.26
एतत्कीटपतङ्गे च श्वपाके शुनि हस्तिनि ।
पुत्रिकादंशमशके ब्राह्मणे गवि पार्थिवे ॥ १३.१६६.२६ ॥
ଏହା କୀଟ ଓ ପତଙ୍ଗରେ, ଶ୍ୱପାକରେ, କୁକୁରରେ, ହାତୀରେ, ପୁତ୍ରିକା, ଦଂଶ ଓ ମଶାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣରେ, ଗାଈରେ ଏବଂ ରାଜାରେ (ସମାନ ଭାବେ ଅଛି)।
13.166.27
सर्वमेव हि द्रष्टव्यमन्यथा मा विचिन्तय ।
अतोऽन्यथा ये पश्यन्ति न सम्यक्तेषु दर्शनम् ॥ १३.१६६.२७ ॥
ସବୁକିଛି ଏହିପରି ହିଁ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟଥା ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହାର ବିପରୀତ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ୟକ ଦର୍ଶନ ହୁଏ ନାହିଁ।
13.166.28
देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिन्नराः ।
यन्न जानन्ति को ह्येष कुतो वा भगवानिति ॥ १३.१६६.२८ ॥
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ କିନ୍ନର ଯାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ — ଏ କିଏ, କିମ୍ବା ଭଗବାନ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଲେ?
13.166.29
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ।
अनादिमध्यपर्यन्तं कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ १३.१६६.२९ ॥
'ଓମ୍' ଏହି ଏକାକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ; ତାହା ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ର ପରେ; ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ ବିହୀନ; କୂଟସ୍ଥ, ଅଚଳ ଓ ଧ୍ରୁବ।
13.166.30
योगेश्वरं पद्मनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम् ।
अनादिनिधं देवं देवदेवं सनातनम् ॥ १३.१६६.३० ॥
ଯୋଗେଶ୍ୱର, ପଦ୍ମନାଭ, ବିଷ୍ଣୁ, ଜିଷ୍ଣୁ, ଜଗତ୍ପତି, ଆଦି-ଅନ୍ତ ବିହୀନ, ଦେବ, ଦେବଦେବ, ସନାତନ।
13.166.31
अपमेयमविज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम् ।
कृताञ्जलिः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य प्रयतोऽर्चयेत् ॥ १३.१६६.३१ ॥
ଅପରିମେୟ, ଅଜ୍ଞେୟ, ହରି, ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କରଯୋଡ଼ି, ଶୁଚି ହୋଇ, ପ୍ରଣାମ କରି, ସଂଯମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
13.166.32
अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा ऋषयो विदुः ।
एकोयं वेद भगवांस्त्राता नारायणो हरिः ॥ १३.१६६.३२ ॥
ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦେବତା କିମ୍ବା ଋଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; କେବଳ ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ ତାହା ଜାଣନ୍ତି — ତ୍ରାତା ନାରାୟଣ ହରି।
13.166.33
नारायणादृषिगणास्ततः सिद्धा महोरगाः ।
देवा देवर्षयश्चैव यं विदुर्दुःखभेषजम् ॥ १३.१६६.३३ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଋଷିଗଣ ଜାତ ହେଲେ; ତାପରେ ସିଦ୍ଧ, ମହୋରଗ, ଦେବତା ଓ ଦେବର୍ଷି — ଯାହାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦୁଃଖର ଔଷଧ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
13.166.34
यमाहुर्विजितक्लेशं यस्मिंश्च विहिताः प्रजाः ।
यस्मिँल्लोकाः स्फुरन्तीमे जाले शकुनयो यथा ॥ १३.१६६.३४ ॥
କ୍ଳେଶ ଜିତିଥିବା ବୋଲି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କହନ୍ତି; ତାଙ୍କଠାରେ ପ୍ରଜା ସ୍ଥାପିତ; ତାଙ୍କଠାରେ ଏହି ଲୋକସମୂହ ଜାଲରେ ପକ୍ଷୀ ପରି ଚମକନ୍ତି।
13.166.35
सप्तर्षयो मनः सप्त साङ्ख्यास्तु मुनिदर्शनात् ।
सप्तर्षयश्चेन्द्रियाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि च ॥ १३.१६६.३५ ॥
ସପ୍ତର୍ଷି ମନ; ସାଙ୍ଖ୍ୟମାନେ ମୁନିଦର୍ଶନରୁ (ସାତ କହନ୍ତି); ସପ୍ତର୍ଷି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ।
13.166.36
श्रोत्रयोश्च दिशः प्राहुर्मनसि त्वथ चन्द्रमाः ॥ १३.१६६.३६ ॥
ଦୁଇ କାନ ପାଇଁ ଦିଗସମୂହ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ମନରେ ଚନ୍ଦ୍ର।
13.166.37
मनः षष्ठं बुद्धिः सप्तमी ह्यात्मनि स्थापितानि ।
शरीरेषु नात्मनि तस्य हि कारणानि भन्ति सर्वा-
ण्यपि सर्वकर्मसु वा विषयेषुवा युञ्जन्ति यथात्म-
नि स्वानि कर्माणि प्रवृत्तानि सप्तस्वपि ॥ १३.१६६.३७ ॥
ମନ ଷଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧି ସପ୍ତମ; ଏସବୁ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପିତ। ଶରୀରରେ ଥିବା ଏସବୁ ଆତ୍ମାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ତାହାର କାରଣ। ସମସ୍ତ କର୍ମ ବା ବିଷୟରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମକୁ ସାତଟିରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାନ୍ତି।
13.166.38
विषयाणां व्यापकत्वानि तान्येव स्वपतो भूत ।
ग्रामस्याजमात्मानं देवलोकस्थानसंमितं देहान्तर।
गामिनं मुमुक्षुं वानुप्रतिशन्ति सूक्ष्माणि प्रलीयन्ते ॥ १३.१६६.३८ ॥
ବିଷୟମାନଙ୍କର ସେହି ବ୍ୟାପ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ଶୋଉଥିବା ଲୋକର, ହେ ଜୀବ। ଗ୍ରାମ ପରି ଅଜ ଆତ୍ମା, ଦେବଲୋକର ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ମାପିତ, ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଯାଉଥିବା, କିମ୍ବା ମୁକ୍ତିକାମୀ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି।
13.166.39
मोक्षकाले तमेकं न कश्चिद्वेत्ति स्वपरम् ।
एवं प्रविष्टेषु भूतेषु को जागर्तीत्युच्यते ॥ १३.१६६.३९ ॥
ମୋକ୍ଷ କାଳରେ ସେହି ଏକକୁ କେହି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜର କି ପରର। ଏହିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିଏ ଜାଗ୍ରତ ରହେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ?
13.166.40
निद्राप्रसुप्तेषु वाऽत्र जाग्रत्स्वप्नशीलोत्रसदनौ ।
च देवद्योतनो भगवांश्चात्र क्षत्रेज्ञो बुद्धिर्वाऽभिसुप्त।
स्यापि स्वप्नदर्शनानि पश्यन्ति ॥ १३.१६६.४० ॥
ଏଠାରେ ଗାଢ଼ ନିଦ୍ରାରେ ଶୋଉଥିବାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଜାଗ୍ରତ-ସ୍ୱପ୍ନ ସ୍ୱଭାବର ଦୁଇ ନିବାସରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଭଗବାନ, ଏବଂ ଏଠାରେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, କିମ୍ବା ଗାଢ଼ ନିଦ୍ରାରେ ଶୋଉଥିବା ବୁଦ୍ଧି — ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନଦର୍ଶନ ଦେଖା ଯାଏ।
13.166.41
अप्रतिबुद्धेषु लोकेषु स एव प्रतिबुध्यते। स ।
एष प्राज्ञः। अथ तैजसः कायाग्निः स हि सुप्तस्यात्मा वा ॥ १३.१६६.४१ ॥
ଅପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ହିଁ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଏ ପ୍ରାଜ୍ଞ। ଏଥିପରେ ତୈଜସ, ଦେହାଗ୍ନି; ସେ ହିଁ ସୁପ୍ତର ଆତ୍ମା, କିମ୍ବା…
13.166.42
अविदुषो वाऽप्रतिबुध्यमानस्यान्नं पचतीत्यन्ते ।
वै तिष्ठति एतदात्मानमधिकृत्यानुज्ञातमिति ॥ १३.१६६.४२ ॥
ଅଜ୍ଞାନୀ ବା ଅପ୍ରତିବୁଦ୍ଧର ଅନ୍ନ ଏହା ପଚାଏ, ଏହା ଶେଷରେ କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରକୃତରେ ଏ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଆଧାର କରି ରହେ, ଏହା ଅନୁମୋଦିତ।