ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 13.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.166.1
तत्वसङ्ख्या श्रुता चैषा येषां ब्रह्मविदांवर ।
सर्गसङ्ख्या मया प्रोक्ता नवानामानुपूर्व्यशः।
प्रवक्ष्यामि तु तेऽध्यात्ममधिभूताधिदैवतम् ॥ १३.१६६.१ ॥
ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಈ ತತ್ತ್ವಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಿರುವೆ; ಒಂಬತ್ತು ಸರ್ಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಾನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ನಿನಗೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಅಧಿಭೂತ, ಅಧಿದೈವತವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು.
13.166.2
स्वभावसत्वस्थमनीशमीशम् ॥ १३.१६६.२ ॥
ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು; ಅನೀಶನು, ಆದರೂ ಈಶನು.
13.166.3
कैवल्यतां प्राप्य महासुरोत्तम ।
तवैतदाख्यामि मुनीन्द्रवृत्त्या।
रहस्यमेवान्यदवाप्य दिव्यं ।
पवित्रपूतस्तव मृत्युजालम् ॥ १३.१६६.३ ॥
ಅಸುರೋತ್ತಮನೇ, ಕೈವಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಮುನೀಂದ್ರರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇನ್ನೊಂದು ದಿವ್ಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರೆ ನಿನ್ನ ಮೃತ್ಯುಜಾಲ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾಗುವುದು.
13.166.4
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां ।
दद्यान्न देयं त्वपरीक्षिताय।
नाश्रद्दधानाय न चान्यबुद्धे ।
र्नाज्ञानयुक्ताय न विस्मिताय ॥ १३.१६६.४ ॥
ಈ ಭೂಮಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರೂ, ಪರೀಕ್ಷಿಸದವನಿಗೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಲ್ಲದವನಿಗೆ, ಚಂಚಲ ಬುದ್ಧಿಯವನಿಗೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ, ಬೆರಗಾದವನಿಗೆ ಕೊಡಬಾರದು.
13.166.5
स्वाध्याययुक्ताय गुणान्विताय ।
प्रदेयमेतन्नियतेन्द्रियाय ॥ १३.१६६.५ ॥
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನಿಗೆ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಿಗೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದವನಿಗೆ ಇದನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.
13.166.6
संक्षेपं चाप्यथैतेषां तत्वानां वृषभध्वज ।
अनुलोमानुजातानां प्रतिलोमप्रमीयतम् ॥ १३.१६६.६ ॥
ವೃಷಭಧ್ವಜನೇ, ಈ ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಂಕ್ಷೇಪವನ್ನೂ ಕೇಳು; ಅನುಲೋಮವಾಗಿ ಜನಿಸಿದವರ ಬಗ್ಗೆ, ಪ್ರತಿಲೋಮ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲ್ಪಡುವವರ ಬಗ್ಗೆ.
13.166.7
प्रवक्ष्यामि तमध्यात्मं साधिभूताधिदैवतम् ।
यथांशुजालमर्कस्य तथैतत्प्रवदन्ति वै ॥ १३.१६६.७ ॥
ಅಧಿಭೂತ ಮತ್ತು ಅಧಿದೈವತದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಜಾಲದಂತೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
13.166.8
संक्षीणे ब्रह्मदिवसे जगज्जलधिमाविशेत् ।
प्रलीयते जले भूमिर्जलमग्नौ प्रलीयते ॥ १३.१६६.८ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ ಜಗತ್ತು ಜಲಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ನೀರು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.
13.166.9
लीयतेऽग्निस्तथा वायौ वायुराकाश एव तु ।
मनसि प्रलीयते खं तु मनोऽहंकार एव च ॥ १३.१६६.९ ॥
ಅಗ್ನಿ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ವಾಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.
13.166.10
अहङ्कारस्तथा तस्मिन्महति प्रविलीयते ।
महानव्यक्त इत्याहुस्तदेकत्वं प्रचक्षते ॥ १३.१६६.१० ॥
ಅಹಂಕಾರವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಮಹತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹತ್ತನ್ನು ಅವ್ಯಕ್ತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ಏಕತ್ವ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
13.166.11
अव्यक्तस्य महादेव प्रलयं विद्धि ब्रह्म्णि ।
एवमस्यासकृत्क्रीडामाहुस्तत्वविदो जनाः ॥ १३.१६६.११ ॥
ಓ ಮಹಾದೇವ, ಅವ್ಯಕ್ತದ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ತಿಳಿ. ಹೀಗೆ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ನಡೆಯುವ ಲೀಲೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
13.166.12
अध्यात्ममधिभूतं च तथैवाप्यधिदैवतम् ।
यथावदुदितं शास्त्रं योगे तु सुमहात्मभिः ॥ १३.१६६.१२ ॥
ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಅಧಿಭೂತ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಧಿದೈವತ — ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ, ಮಹಾತ್ಮರು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ.
13.166.13
तथैव चेह साङ्ख्ये तु परिसंख्यात्मचिन्तकैः ।
प्रपञ्चितार्थमेतावन्महादेव महात्मभिः ॥ १३.१६६.१३ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಎಣಿಕೆಯಿಂದ ಚಿಂತಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮರು ಈ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಓ ಮಹಾದೇವ.
13.166.14
ब्रह्मेति विद्यादध्यात्मं पुरुषं चाधिदैवतम् ।
प्रभवं सर्वभूतानां रक्षणं तत्र कर्म च ॥ १३.१६६.१४ ॥
ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವೆಂದೂ, ಪುರುಷನನ್ನು ಅಧಿದೈವತವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಉದ್ಭವ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮವೂ ಇವೆ.
13.166.15
अध्यात्मं प्राणमित्याहुः क्रतुमप्यधिदैवतम् ।
रथं च यज्ञवाहोऽत्र कर्माहङ्कारमेव च ॥ १३.१६६.१५ ॥
ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅಧಿದೈವತವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಥ, ಯಜ್ಞವಾಹ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವೂ (ಹಾಗೆಯೇ).
13.166.16
अध्यात्मं तु मनो विद्याच्चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ।
दैवं च प्रभवश्चैव कर्म व्याहृतयस्तथा ॥ १३.१६६.१६ ॥
ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವೆಂದೂ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಅಧಿದೈವತವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ದೈವ, ಉದ್ಭವ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ.
13.166.17
विद्यात्तु श्रोत्रमध्यात्ममाकाशमधिदैवतम् ।
सर्वभावाभिधानार्थं शब्दः कर्म सदा स्मृतं ॥ १३.१६६.१७ ॥
ಶ್ರೋತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವೆಂದೂ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಅಧಿದೈವತವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಸರ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶಬ್ದವೇ ಸದಾ ಕರ್ಮವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
13.166.18
त्वगध्यात्ममथो विद्याद्वायुरत्राधिदैवतम् ।
सन्निपातय विज्ञानं सर्वकर्म च तत्र ह ॥ १३.१६६.१८ ॥
ತ್ವಚೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನು ಅಧಿದೈವತವೆಂದು. ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳೂ ಇವೆ.
13.166.19
अध्यात्मं चक्षुरित्याहुर्भास्करोऽत्राधिदैवतम् ।
ज्ञापतं सर्ववर्णानां रूपं कर्म सदा स्मृतम् ॥ १३.१६६.१९ ॥
ಕಣ್ಣು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿದೈವ ಸೂರ್ಯ. ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ರೂಪ; ಅದರ ಕರ್ಮ ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
13.166.20
जिह्वेति विद्यादध्यात्ममापश्चात्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२० ॥
ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿದೈವ ಜಲಗಳು.
13.166.21
पायुरध्यात्ममित्याहुर्यथावद्यतिसत्तमाः ।
विसर्गमधिभूतं च मित्रं चाप्यधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२१ ॥
ಗುದವನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಓ ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ. ವಿಸರ್ಗ ಅಧಿಭೂತ; ಮಿತ್ರನೂ ಅಧಿದೈವ.
13.166.22
उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्देवदेव पिनाकधृक् ।
अनुभावोऽधिभूतं तु दैवतं च प्रजापतिः ॥ १३.१६६.२२ ॥
ಉಪಸ್ಥವನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ದೇವದೇವನೇ, ಪಿನಾಕಧಾರಿಯೇ. ಅನುಭಾವ ಅಧಿಭೂತ; ದೈವ ಪ್ರಜಾಪತಿ.
13.166.23
पादावध्यात्ममित्याहुस्त्रिशूलाङ्क मनीषिणः ।
गन्तव्यमधिभूतं तु विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२३ ॥
ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ತ್ರಿಶೂಲ ಚಿಹ್ನಿತ ಮನೀಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗಂತವ್ಯ ಅಧಿಭೂತ; ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿದೈವ ವಿಷ್ಣು.
13.166.24
वागध्यात्मं तथैवाहुः पिनाकिंस्तत्वदर्शिनः ।
वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२४ ॥
ವಾಕ್ಕನ್ನೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದು ಪಿನಾಕಿಗಳಾದ ತತ್ವದರ್ಶಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಕ್ತವ್ಯ ಅಧಿಭೂತ; ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿದೈವ ವಹ್ನಿ.
13.166.25
एतदध्यात्ममतुलं साधिभूताधिदैवतम् ।
मया तु वर्णितं सम्यग्देहिनाममरर्षभ ॥ १३.१६६.२५ ॥
ಅಮರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಅನುಪಮವಾದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಅಧಿಭೂತ ಮತ್ತು ಅಧಿದೈವತವನ್ನು ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.
13.166.26
एतत्कीटपतङ्गे च श्वपाके शुनि हस्तिनि ।
पुत्रिकादंशमशके ब्राह्मणे गवि पार्थिवे ॥ १३.१६६.२६ ॥
ಇದು ಕೀಟ ಮತ್ತು ಪತಂಗದಲ್ಲಿ, ಶ್ವಪಾಕನಲ್ಲಿ, ನಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಆನೆಯಲ್ಲಿ, ಪುತ್ರಿಕೆ, ದಂಶ ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿ, ಹಸುವಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜನಲ್ಲಿ (ಸಮಾನವಾಗಿದೆ).
13.166.27
सर्वमेव हि द्रष्टव्यमन्यथा मा विचिन्तय ।
अतोऽन्यथा ये पश्यन्ति न सम्यक्तेषु दर्शनम् ॥ १३.१६६.२७ ॥
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೀಗೆಯೇ ನೋಡಬೇಕು; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಬೇಡ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನೋಡುವವರಿಗೆ ಸಮ್ಯಕ್ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲ.
13.166.28
देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिन्नराः ।
यन्न जानन्ति को ह्येष कुतो वा भगवानिति ॥ १३.१६६.२८ ॥
ದೇವ, ದಾನವ, ಗಂಧರ್ವ, ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ, ಕಿನ್ನರರು ತಿಳಿಯದವನು — ಇವನು ಯಾರು, ಅಥವಾ ಭಗವಂತ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನು?
13.166.29
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ।
अनादिमध्यपर्यन्तं कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ १३.१६६.२९ ॥
'ಓಂ' ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರವೇ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದು ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್ ಗಳನ್ನು ಮೀರಿದುದು; ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದುದು; ಕೂಟಸ್ಥ, ಅಚಲ, ಧ್ರುವ.
13.166.30
योगेश्वरं पद्मनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम् ।
अनादिनिधं देवं देवदेवं सनातनम् ॥ १३.१६६.३० ॥
ಯೋಗೇಶ್ವರ, ಪದ್ಮನಾಭ, ವಿಷ್ಣು, ಜಿಷ್ಣು, ಜಗತ್ಪತಿ, ಆದಿ-ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದವನು, ದೇವ, ದೇವದೇವ, ಸನಾತನ.
13.166.31
अपमेयमविज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम् ।
कृताञ्जलिः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य प्रयतोऽर्चयेत् ॥ १३.१६६.३१ ॥
ಅಳೆಯಲಾಗದವನೂ, ತಿಳಿಯಲಾಗದವನೂ, ಹರಿಯೂ, ನಾರಾಯಣನೂ, ಪ್ರಭುವೂ ಆದವನನ್ನು ಕೈಮುಗಿದು, ಶುಚಿಯಾಗಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸಂಯಮದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
13.166.32
अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा ऋषयो विदुः ।
एकोयं वेद भगवांस्त्राता नारायणो हरिः ॥ १३.१६६.३२ ॥
ಆದಿ-ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಋಷಿಗಳೂ ತಿಳಿಯರು; ಒಬ್ಬನೇ ಆ ಭಗವಾನನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ — ರಕ್ಷಕ ನಾರಾಯಣ ಹರಿ.
13.166.33
नारायणादृषिगणास्ततः सिद्धा महोरगाः ।
देवा देवर्षयश्चैव यं विदुर्दुःखभेषजम् ॥ १३.१६६.३३ ॥
ನಾರಾಯಣನಿಂದ ಋಷಿಗಣಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು; ನಂತರ ಸಿದ್ಧರು, ಮಹೋರಗರು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವರ್ಷಿಗಳು — ದುಃಖದ ಔಷಧವೆಂದು ಅವರು ಯಾರನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ ಆತನನ್ನು.
13.166.34
यमाहुर्विजितक्लेशं यस्मिंश्च विहिताः प्रजाः ।
यस्मिँल्लोकाः स्फुरन्तीमे जाले शकुनयो यथा ॥ १३.१६६.३४ ॥
ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನೆಂದು ಅವರು ಆತನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆತನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಆತನಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕಗಳು ಬಲೆಯಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ.
13.166.35
सप्तर्षयो मनः सप्त साङ्ख्यास्तु मुनिदर्शनात् ।
सप्तर्षयश्चेन्द्रियाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि च ॥ १३.१६६.३५ ॥
ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಮನಸ್ಸು; ಸಾಂಖ್ಯರು ಮುನಿಗಳ ದರ್ಶನದಿಂದ (ಏಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ); ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಸಹ.
13.166.36
श्रोत्रयोश्च दिशः प्राहुर्मनसि त्वथ चन्द्रमाः ॥ १३.१६६.३६ ॥
ಎರಡು ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು.
13.166.37
मनः षष्ठं बुद्धिः सप्तमी ह्यात्मनि स्थापितानि ।
शरीरेषु नात्मनि तस्य हि कारणानि भन्ति सर्वा-
ण्यपि सर्वकर्मसु वा विषयेषुवा युञ्जन्ति यथात्म-
नि स्वानि कर्माणि प्रवृत्तानि सप्तस्वपि ॥ १३.१६६.३७ ॥
ಮನಸ್ಸು ಆರನೆಯದು, ಬುದ್ಧಿ ಏಳನೆಯದು; ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ದೇಹಗಳಲ್ಲಿರುವವು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅವೇ ಕಾರಣಗಳು. ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಏಳರಲ್ಲೂ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.
13.166.38
विषयाणां व्यापकत्वानि तान्येव स्वपतो भूत ।
ग्रामस्याजमात्मानं देवलोकस्थानसंमितं देहान्तर।
गामिनं मुमुक्षुं वानुप्रतिशन्ति सूक्ष्माणि प्रलीयन्ते ॥ १३.१६६.३८ ॥
ವಿಷಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳೇ ನಿದ್ರಿಸುವವನಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ, ಓ ಜೀವಿ. ಗ್ರಾಮದಂತೆ ಜನ್ಮರಹಿತ ಆತ್ಮ, ದೇವಲೋಕದ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವದು, ಅಥವಾ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು; ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದವು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.
13.166.39
मोक्षकाले तमेकं न कश्चिद्वेत्ति स्वपरम् ।
एवं प्रविष्टेषु भूतेषु को जागर्तीत्युच्यते ॥ १३.१६६.३९ ॥
ಮೋಕ್ಷಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಏಕನನ್ನು ಯಾರೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ತನ್ನವನನ್ನೂ ಪರನನ್ನೂ. ಹೀಗೆ ಜೀವಿಗಳು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಯಾರು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ?
13.166.40
निद्राप्रसुप्तेषु वाऽत्र जाग्रत्स्वप्नशीलोत्रसदनौ ।
च देवद्योतनो भगवांश्चात्र क्षत्रेज्ञो बुद्धिर्वाऽभिसुप्त।
स्यापि स्वप्नदर्शनानि पश्यन्ति ॥ १३.१६६.४० ॥
ಇಲ್ಲಿ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದವರಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಎಚ್ಚರ-ಕನಸು ಸ್ವಭಾವದ ಎರಡು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಭಗವಂತ, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಅಥವಾ ಆಳವಾಗಿ ಮಲಗಿದ ಬುದ್ಧಿ — ಅವರಿಗೂ ಕನಸಿನ ದರ್ಶನಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ.
13.166.41
अप्रतिबुद्धेषु लोकेषु स एव प्रतिबुध्यते। स ।
एष प्राज्ञः। अथ तैजसः कायाग्निः स हि सुप्तस्यात्मा वा ॥ १३.१६६.४१ ॥
ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳದ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನೇ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇವನು ಪ್ರಾಜ್ಞ. ಬಳಿಕ ತೈಜಸ, ದೇಹಾಗ್ನಿ; ಅವನೇ ನಿದ್ರಿಸುವವನ ಆತ್ಮ, ಅಥವಾ…
13.166.42
अविदुषो वाऽप्रतिबुध्यमानस्यान्नं पचतीत्यन्ते ।
वै तिष्ठति एतदात्मानमधिकृत्यानुज्ञातमिति ॥ १३.१६६.४२ ॥
ಅಜ್ಞಾನಿಯ ಅಥವಾ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳದವನ ಅನ್ನವನ್ನು ಅದು ಜೀರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಇದು ಈ ಆತ್ಮವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ.