మహాభారతం · అధ్యాయం 13.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.166.1
तत्वसङ्ख्या श्रुता चैषा येषां ब्रह्मविदांवर ।
सर्गसङ्ख्या मया प्रोक्ता नवानामानुपूर्व्यशः।
प्रवक्ष्यामि तु तेऽध्यात्ममधिभूताधिदैवतम् ॥ १३.१६६.१ ॥
బ్రహ్మవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ తత్త్వసంఖ్య విన్నావు; తొమ్మిది సర్గాల సంఖ్యను క్రమంగా నేను చెప్పాను. ఇప్పుడు నీకు అధ్యాత్మ, అధిభూత, అధిదైవతాలను చెబుతాను.
13.166.2
स्वभावसत्वस्थमनीशमीशम् ॥ १३.१६६.२ ॥
స్వభావంలో, సత్త్వంలో స్థితుడై ఉన్నవాడు; అనీశుడు, అయినా ఈశుడు.
13.166.3
कैवल्यतां प्राप्य महासुरोत्तम ।
तवैतदाख्यामि मुनीन्द्रवृत्त्या।
रहस्यमेवान्यदवाप्य दिव्यं ।
पवित्रपूतस्तव मृत्युजालम् ॥ १३.१६६.३ ॥
అసురోత్తమా, కైవల్యాన్ని పొంది, మునీంద్రుల రీతిలో నీకిది చెబుతున్నాను. మరొక దివ్య రహస్యాన్ని పొందితే నీ మృత్యుజాలం పవిత్రమై శుద్ధమవుతుంది.
13.166.4
पृथ्वीमिमां यद्यपि रत्नपूर्णां ।
दद्यान्न देयं त्वपरीक्षिताय।
नाश्रद्दधानाय न चान्यबुद्धे ।
र्नाज्ञानयुक्ताय न विस्मिताय ॥ १३.१६६.४ ॥
ఈ భూమి రత్నాలతో నిండి ఉన్నా సరే, పరీక్షించని వాడికి, శ్రద్ధ లేనివాడికి, చలించిన బుద్ధి ఉన్నవాడికి, అజ్ఞానం గలవాడికి, విస్మితుడికి ఇవ్వకూడదు.
13.166.5
स्वाध्याययुक्ताय गुणान्विताय ।
प्रदेयमेतन्नियतेन्द्रियाय ॥ १३.१६६.५ ॥
స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడై, గుణాలతో కూడినవాడికి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించినవాడికి ఇది ఇవ్వాలి.
13.166.6
संक्षेपं चाप्यथैतेषां तत्वानां वृषभध्वज ।
अनुलोमानुजातानां प्रतिलोमप्रमीयतम् ॥ १३.१६६.६ ॥
వృషభధ్వజా, ఈ తత్త్వాల సంక్షేపాన్ని కూడా విను; అనులోమంగా జన్మించినవారి గురించి, ప్రతిలోమ క్రమంలో కొలవబడేవారి గురించి.
13.166.7
प्रवक्ष्यामि तमध्यात्मं साधिभूताधिदैवतम् ।
यथांशुजालमर्कस्य तथैतत्प्रवदन्ति वै ॥ १३.१६६.७ ॥
అధిభూత, అధిదైవతాలతో కూడిన అధ్యాత్మాన్ని నేను చెబుతాను. సూర్యుని కిరణజాలం వలె ఇవి చెప్పబడుతున్నాయి.
13.166.8
संक्षीणे ब्रह्मदिवसे जगज्जलधिमाविशेत् ।
प्रलीयते जले भूमिर्जलमग्नौ प्रलीयते ॥ १३.१६६.८ ॥
బ్రహ్మ దినం క్షీణించినప్పుడు జగత్తు జలసముద్రంలో ప్రవేశిస్తుంది. భూమి నీటిలో లీనమవుతుంది, నీరు అగ్నిలో లీనమవుతుంది.
13.166.9
लीयतेऽग्निस्तथा वायौ वायुराकाश एव तु ।
मनसि प्रलीयते खं तु मनोऽहंकार एव च ॥ १३.१६६.९ ॥
అగ్ని వాయువులో లీనమవుతుంది; వాయువు ఆకాశంలోనే లీనమవుతుంది. ఆకాశం మనస్సులో లీనమవుతుంది; మనస్సు అహంకారంలో లీనమవుతుంది.
13.166.10
अहङ्कारस्तथा तस्मिन्महति प्रविलीयते ।
महानव्यक्त इत्याहुस्तदेकत्वं प्रचक्षते ॥ १३.१६६.१० ॥
అహంకారం కూడా అలాగే ఆ మహత్తులో పూర్తిగా లీనమవుతుంది. మహత్తును అవ్యక్తమని అంటారు; అదే ఏకత్వమని చెప్పబడుతుంది.
13.166.11
अव्यक्तस्य महादेव प्रलयं विद्धि ब्रह्म्णि ।
एवमस्यासकृत्क्रीडामाहुस्तत्वविदो जनाः ॥ १३.१६६.११ ॥
ఓ మహాదేవా, అవ్యక్తం యొక్క ప్రళయాన్ని బ్రహ్మంలో తెలుసుకో. ఇలా తత్త్వజ్ఞులు దీనిని పదే పదే జరిగే లీల అని అంటారు.
13.166.12
अध्यात्ममधिभूतं च तथैवाप्यधिदैवतम् ।
यथावदुदितं शास्त्रं योगे तु सुमहात्मभिः ॥ १३.१६६.१२ ॥
అధ్యాత్మం, అధిభూతం, అలాగే అధిదైవతం — శాస్త్రం చెప్పినట్లుగా, మహాత్ములు యోగంలో వివరించినట్లుగా ఉంది.
13.166.13
तथैव चेह साङ्ख्ये तु परिसंख्यात्मचिन्तकैः ।
प्रपञ्चितार्थमेतावन्महादेव महात्मभिः ॥ १३.१६६.१३ ॥
అలాగే ఇక్కడ సాంఖ్యంలో కూడా, ఆత్మను గణనతో ధ్యానించే మహాత్ములు ఈ అర్థాన్ని ఇంతగా విశదీకరించారు, ఓ మహాదేవా.
13.166.14
ब्रह्मेति विद्यादध्यात्मं पुरुषं चाधिदैवतम् ।
प्रभवं सर्वभूतानां रक्षणं तत्र कर्म च ॥ १३.१६६.१४ ॥
బ్రహ్మమును అధ్యాత్మమని, పురుషుడిని అధిదైవతమని తెలుసుకోవాలి; అక్కడ సర్వ ప్రాణుల ఉత్పత్తి, రక్షణ, కర్మ కూడా ఉంటాయి.
13.166.15
अध्यात्मं प्राणमित्याहुः क्रतुमप्यधिदैवतम् ।
रथं च यज्ञवाहोऽत्र कर्माहङ्कारमेव च ॥ १३.१६६.१५ ॥
ప్రాణమును అధ్యాత్మమని అంటారు; యజ్ఞమును అధిదైవతమని కూడా అంటారు. ఇక్కడ రథము, యజ్ఞవాహుడు, కర్మ, అహంకారము కూడా (ఇదే రీతిలో).
13.166.16
अध्यात्मं तु मनो विद्याच्चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ।
दैवं च प्रभवश्चैव कर्म व्याहृतयस्तथा ॥ १३.१६६.१६ ॥
మనసును అధ్యాత్మమని, చంద్రుడిని అధిదైవతమని తెలుసుకోవాలి; దైవము, ఉత్పత్తి, కర్మ, వ్యాహృతులు కూడా అలాగే.
13.166.17
विद्यात्तु श्रोत्रमध्यात्ममाकाशमधिदैवतम् ।
सर्वभावाभिधानार्थं शब्दः कर्म सदा स्मृतं ॥ १३.१६६.१७ ॥
శ్రోత్రమును అధ్యాత్మమని, ఆకాశమును అధిదైవతమని తెలుసుకోవాలి; సర్వ భావాలకు పేరుపెట్టడానికి శబ్దమే ఎల్లప్పుడూ కర్మగా స్మరించబడింది.
13.166.18
त्वगध्यात्ममथो विद्याद्वायुरत्राधिदैवतम् ।
सन्निपातय विज्ञानं सर्वकर्म च तत्र ह ॥ १३.१६६.१८ ॥
చర్మమును అధ్యాత్మమని తెలుసుకోవాలి; ఇక్కడ వాయువును అధిదైవతమని. అక్కడ జ్ఞానసంగమము, సర్వ కర్మలు కూడా ఉన్నాయి.
13.166.19
अध्यात्मं चक्षुरित्याहुर्भास्करोऽत्राधिदैवतम् ।
ज्ञापतं सर्ववर्णानां रूपं कर्म सदा स्मृतम् ॥ १३.१६६.१९ ॥
కన్ను అధ్యాత్మమని అంటారు; ఇక్కడ అధిదైవం సూర్యుడు. అన్ని వర్ణాలను తెలియజేసేది రూపం; దాని కర్మ ఎల్లప్పుడూ స్మరించబడుతుంది.
13.166.20
जिह्वेति विद्यादध्यात्ममापश्चात्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२० ॥
నాలుకను అధ్యాత్మంగా తెలుసుకోవాలి; ఇక్కడ అధిదైవం జలాలు.
13.166.21
पायुरध्यात्ममित्याहुर्यथावद्यतिसत्तमाः ।
विसर्गमधिभूतं च मित्रं चाप्यधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२१ ॥
పాయువును అధ్యాత్మం అంటారు, ఓ యతిశ్రేష్ఠులారా, సరిగ్గా చెప్పారు. విసర్గం అధిభూతం; మిత్రుడు కూడా అధిదైవం.
13.166.22
उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्देवदेव पिनाकधृक् ।
अनुभावोऽधिभूतं तु दैवतं च प्रजापतिः ॥ १३.१६६.२२ ॥
ఉపస్థను అధ్యాత్మం అంటారు, దేవదేవా, పినాకధారీ. అనుభవం అధిభూతం; దైవం ప్రజాపతి.
13.166.23
पादावध्यात्ममित्याहुस्त्रिशूलाङ्क मनीषिणः ।
गन्तव्यमधिभूतं तु विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२३ ॥
రెండు పాదాలను అధ్యాత్మం అంటారు, త్రిశూల చిహ్న ధారులైన మనీషులు. గమ్యం అధిభూతం; అక్కడ అధిదైవం విష్ణువు.
13.166.24
वागध्यात्मं तथैवाहुः पिनाकिंस्तत्वदर्शिनः ।
वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ १३.१६६.२४ ॥
వాక్కును కూడా అధ్యాత్మం అంటారు, పినాకులైన తత్వదర్శులు. వక్తవ్యం అధిభూతం; అక్కడ అధిదైవం వహ్ని.
13.166.25
एतदध्यात्ममतुलं साधिभूताधिदैवतम् ।
मया तु वर्णितं सम्यग्देहिनाममरर्षभ ॥ १३.१६६.२५ ॥
అమరశ్రేష్ఠుడా, దేహధారులకు నేను ఈ అసమానమైన అధ్యాత్మాన్ని, అధిభూతాన్ని, అధిదైవతాన్ని బాగా వివరించాను.
13.166.26
एतत्कीटपतङ्गे च श्वपाके शुनि हस्तिनि ।
पुत्रिकादंशमशके ब्राह्मणे गवि पार्थिवे ॥ १३.१६६.२६ ॥
ఇది కీటకంలో, పతంగంలో, శ్వపాకునిలో, కుక్కలో, ఏనుగులో, చిన్న ఈగ, దోమ, ఈగలో, బ్రాహ్మణునిలో, గోవులో, రాజులో (సమానంగా ఉంది).
13.166.27
सर्वमेव हि द्रष्टव्यमन्यथा मा विचिन्तय ।
अतोऽन्यथा ये पश्यन्ति न सम्यक्तेषु दर्शनम् ॥ १३.१६६.२७ ॥
అన్నిటినీ ఇలాగే చూడాలి; వేరుగా ఆలోచించకు. దీనికి భిన్నంగా చూసేవారికి సరైన దర్శనం కలగదు.
13.166.28
देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिन्नराः ।
यन्न जानन्ति को ह्येष कुतो वा भगवानिति ॥ १३.१६६.२८ ॥
దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కిన్నరులు తెలియని వాడు — ఇతడు ఎవరు, లేదా భగవంతుడు ఎక్కడి నుండి వచ్చాడు?
13.166.29
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ।
अनादिमध्यपर्यन्तं कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ १३.१६६.२९ ॥
'ఓం' అనే ఏకాక్షరం బ్రహ్మం; అది సత్, అసత్ లకు అతీతమైనది; ఆది, మధ్య, అంతం లేనిది; కూటస్థమైనది, అచలమైనది, ధ్రువమైనది.
13.166.30
योगेश्वरं पद्मनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम् ।
अनादिनिधं देवं देवदेवं सनातनम् ॥ १३.१६६.३० ॥
యోగేశ్వరుడు, పద్మనాభుడు, విష్ణువు, జిష్ణువు, జగత్పతి, ఆది అంతం లేనివాడు, దేవుడు, దేవదేవుడు, సనాతనుడు.
13.166.31
अपमेयमविज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम् ।
कृताञ्जलिः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य प्रयतोऽर्चयेत् ॥ १३.१६६.३१ ॥
అపరిమితుడు, అవిజ్ఞేయుడు, హరి, నారాయణుడు, ప్రభువు అయిన ఆయనను చేతులు జోడించి, శుచిగా, నమస్కరించి, నిగ్రహంతో పూజించాలి.
13.166.32
अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा ऋषयो विदुः ।
एकोयं वेद भगवांस्त्राता नारायणो हरिः ॥ १३.१६६.३२ ॥
ఆదీ అంతమూ లేని పరబ్రహ్మాన్ని దేవతలు, ఋషులు తెలియరు; ఒక్కడే ఆ భగవంతుడు తెలుసుకుంటాడు — రక్షకుడైన నారాయణ హరి.
13.166.33
नारायणादृषिगणास्ततः सिद्धा महोरगाः ।
देवा देवर्षयश्चैव यं विदुर्दुःखभेषजम् ॥ १३.१६६.३३ ॥
నారాయణుని నుండి ఋషిసమూహాలు, తరువాత సిద్ధులు, మహోరగులు, దేవతలు, దేవర్షులు — దుఃఖ ఔషధమని వారు ఎవరిని తెలుసుకుంటారో ఆయనను.
13.166.34
यमाहुर्विजितक्लेशं यस्मिंश्च विहिताः प्रजाः ।
यस्मिँल्लोकाः स्फुरन्तीमे जाले शकुनयो यथा ॥ १३.१६६.३४ ॥
క్లేశాలను జయించినవాడని వారు ఆయనను పిలుస్తారు; ఆయనలో ప్రజలు స్థాపించబడ్డారు; ఆయనలో ఈ లోకాలు వలలో పక్షులవలె ప్రకాశిస్తున్నాయి.
13.166.35
सप्तर्षयो मनः सप्त साङ्ख्यास्तु मुनिदर्शनात् ।
सप्तर्षयश्चेन्द्रियाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि च ॥ १३.१६६.३५ ॥
సప్తర్షులు మనస్సు; సాంఖ్యులు ఋషుల దర్శనం ద్వారా (ఏడు అంటారు); సప్తర్షులు ఇంద్రియాలు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలూ కూడా.
13.166.36
श्रोत्रयोश्च दिशः प्राहुर्मनसि त्वथ चन्द्रमाः ॥ १३.१६६.३६ ॥
రెండు చెవులకు దిశలు అని చెబుతారు; మనస్సులో మాత్రం చంద్రుడు.
13.166.37
मनः षष्ठं बुद्धिः सप्तमी ह्यात्मनि स्थापितानि ।
शरीरेषु नात्मनि तस्य हि कारणानि भन्ति सर्वा-
ण्यपि सर्वकर्मसु वा विषयेषुवा युञ्जन्ति यथात्म-
नि स्वानि कर्माणि प्रवृत्तानि सप्तस्वपि ॥ १३.१६६.३७ ॥
మనస్సు ఆరవది, బుద్ధి ఏడవది; ఇవన్నీ ఆత్మలో స్థాపితమైనవి. శరీరాలలో ఉన్నవి ఆత్మలో లేవు, ఎందుకంటే వాటికి అవే కారణాలు. అన్ని కర్మలలోనూ లేదా విషయాలలోనూ అవి తమ కర్మలను ఏడింటిలోనూ ప్రవర్తింపజేస్తాయి.
13.166.38
विषयाणां व्यापकत्वानि तान्येव स्वपतो भूत ।
ग्रामस्याजमात्मानं देवलोकस्थानसंमितं देहान्तर।
गामिनं मुमुक्षुं वानुप्रतिशन्ति सूक्ष्माणि प्रलीयन्ते ॥ १३.१६६.३८ ॥
విషయాల వ్యాప్తులే నిద్రిస్తున్నవారికి ఉంటాయి, ఓ ప్రాణీ. గ్రామంలా జన్మలేని ఆత్మ, దేవలోక స్థానంతో కొలవబడినది, మరొక దేహానికి పోయేది, లేదా ముక్తిని కోరేది; సూక్ష్మమైనవి దాన్ని అనుసరించి లీనమవుతాయి.
13.166.39
मोक्षकाले तमेकं न कश्चिद्वेत्ति स्वपरम् ।
एवं प्रविष्टेषु भूतेषु को जागर्तीत्युच्यते ॥ १३.१६६.३९ ॥
ముక్తి సమయంలో ఆ ఏకుడిని ఎవరూ తెలుసుకోరు, తనవాడినీ లేక పరులనీ. ఈ విధంగా జీవులు లోపలికి ప్రవేశించినప్పుడు, ఎవరు మేల్కొని ఉన్నారని చెప్పబడుతుంది?
13.166.40
निद्राप्रसुप्तेषु वाऽत्र जाग्रत्स्वप्नशीलोत्रसदनौ ।
च देवद्योतनो भगवांश्चात्र क्षत्रेज्ञो बुद्धिर्वाऽभिसुप्त।
स्यापि स्वप्नदर्शनानि पश्यन्ति ॥ १३.१६६.४० ॥
ఇక్కడ గాఢ నిద్రలో నిద్రించేవారిలో, లేదా జాగ్రత్-స్వప్న స్వభావం గల రెండు నివాసాలలో, దేవులను ప్రకాశింపజేసే భగవానుడు, మరియు ఇక్కడ క్షేత్రజ్ఞుడు, లేదా గాఢంగా నిద్రించే బుద్ధి — వారికీ స్వప్న దర్శనాలు కనిపిస్తాయి.
13.166.41
अप्रतिबुद्धेषु लोकेषु स एव प्रतिबुध्यते। स ।
एष प्राज्ञः। अथ तैजसः कायाग्निः स हि सुप्तस्यात्मा वा ॥ १३.१६६.४१ ॥
మేల్కొనని లోకాలలో కూడా అతడే మేల్కొంటాడు. ఇతడు ప్రాజ్ఞుడు. తరువాత తైజసుడు, శరీరాగ్ని; అతడే నిద్రించువాని ఆత్మ, లేదా…
13.166.42
अविदुषो वाऽप्रतिबुध्यमानस्यान्नं पचतीत्यन्ते ।
वै तिष्ठति एतदात्मानमधिकृत्यानुज्ञातमिति ॥ १३.१६६.४२ ॥
అజ్ఞానికి లేదా మేల్కొనని వానికి అన్నాన్ని అది జీర్ణం చేస్తుంది అని చివర చెప్పబడింది. నిజానికి ఇది ఈ ఆత్మను ఆధారంగా చేసుకుని నిలుస్తుంది అని అనుమతించబడింది.