マハーバーラタ · 章 13.167
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.167.1
प्रभवश्चाप्ययस्तात वर्णितस्तेऽनुपूर्वशः ।
तथाऽध्यात्माधेभूतं च तथैवात्राधिदैवतम् ॥ १३.१६७.१ ॥
愛しい子よ、生起と帰滅は順を追ってすでに語った。同様に内なる我（アディヤートマ）、外の諸元素（アディブータ）、そしてここでは主宰神（アディダイヴァタ）も。
13.167.2
निखिलेन तु वक्ष्यामि दैवतानि ह देहिनाम् ।
यान्याश्रितेषु देहेषु यानि पृच्छसि शङ्कर ॥ १३.१६७.२ ॥
シャンカラよ、有身の生きものの身体に宿る神々を、またおまえの問うことすべてを、余すところなく語ろう。
13.167.3
वाच्यग्निस्त्वथ जिह्वायां सोमः प्राणे तु मारुतः ।
रूपे चाप्यथ नक्षत्रं जिह्वायां चाप एव तु ॥ १३.१६७.३ ॥
言葉にはアグニ、舌にはソーマ、息にはヴァーユがある。形には星宿も、舌には水もある。
13.167.4
नाभ्यां समुद्रश्च विभुर्नखरोम तथैव च ।
वनस्पतिवनौषध्यस्त्वङ्गेषु मरुतस्तथा ॥ १३.१६७.४ ॥
臍には海とヴィブが宿り、爪と毛にも同様である。樹木と森の薬草は皮膚と四肢に、マルトも同様である。
13.167.5
संवत्सराः पर्वसु च आकाशे दैवमानुषे ।
उदाने विद्युदभवद्व्याने पर्जन्य एव च ॥ १३.१६७.५ ॥
年々は関節に、天と人は空にある。上気（ウダーナ）には稲妻が生じ、遍行気（ヴィヤーナ）には雨神パルジャニャがある。
13.167.6
स्तनयोरेव चाकाशं बले चेन्द्रस्तथैव च ।
मनसोऽप्यथ चेशानस्त्वपाने रुद्र एव च ॥ १३.१६७.६ ॥
乳房には虚空があり、力には同様にインドラがある。心にもイーシャーナがあり、下気（アパーナ）にはルドラがある。
13.167.7
गन्धर्वाप्सरसो व्याने सत्ये मित्रश्च शङ्कर ।
प्रज्ञायां वरुणश्चैव चक्षुष्यादित्य एव च ॥ १३.१६७.७ ॥
ヴィヤーナ気には乾闥婆と天女があり、真実にはミトラ、おおシャンカラよ。智慧にはヴァルナ、眼にはアーディティヤ（太陽）がある。
13.167.8
शरीरे पृथिवी चैव पादयोर्विष्णुरेव च ।
पायौ मित्रस्तथोपस्थे प्रजापतिररिंदम ॥ १३.१६७.८ ॥
身体には大地があり、両足にはヴィシュヌがある。肛門にはミトラ、生殖器には同じくプラジャーパティがある。敵を制する者よ。
13.167.9
मूर्ध्नि चैव दिशः प्राहुर्बुद्धौ ब्रह्मा प्रतिष्ठितः ।
बुध्यमानोऽऽत्मनिष्ठः स्यादधिष्ठाता तु शङ्करः ॥ १३.१६७.९ ॥
頭には方位があるという。知性にはブラフマーが据えられている。目覚めて自己に安住する者の主宰は、まさにシャンカラである。
13.167.10
अबुद्धश्चाभवत्तस्माद्बुध्यमानान्न संशयः ।
आभ्यामन्यः परो बुद्धो वेदवादेषु शङ्कर ॥ १३.१६७.१० ॥
それゆえ、無知であった者は覚醒した。これは疑いない。この二つとは別に、至高の覚醒はヴェーダの教えの中にある、おおシャンカラよ。
13.167.11
यदाश्रितानि देहेषु दैवतानि पृथक्पृथक् ।
योऽग्नये जायते नित्यमात्मयाजी समाहितः ॥ १३.१६७.११ ॥
身体の中にそれぞれ宿る神々を、心を集中させて常にアグニに供物として捧げる者、それが自己を供犠とする者である。
13.167.12
य एवमनुपश्येत दैवतानि समाहितः ।
सोत्र योगी भवत्येव य एवमनुपश्यति।
स सर्वज्ञयाजिभ्यो ह्यात्मयाजी विशिष्यते ॥ १३.१६७.१२ ॥
このように心を集中して神々を観る者は、まさにここでヨーガ行者となる。このように観る者、自己を供犠とする者は、一切を知る供犠者よりも優れている。
13.167.13
मुखे जुहोति यो नित्यं कृत्स्नं विश्वमिदं जगत् ।
सोत्मवित्प्रोच्यते तज्ज्ञैर्महादेव महात्मभिः ॥ १३.१६७.१३ ॥
この全世界を常に口において供物として捧げる者は、それを知る偉大な魂たちによって自己を知る者と呼ばれる、マハーデーヴァよ。
13.167.14
सर्वेभ्यः परमेभ्यो वै दैवतेभ्यो ह्यात्मयाजिना ।
गन्तव्यं परमाकाङ्क्षन्परमेव च चिन्तयन् ॥ १३.१६७.१४ ॥
自己供犠を行う者は、すべての最高の神々を超えて行くべきであり、至高を切望し、ただ至高のみを思念するのである。
13.167.15
यथा संक्रमते देहाद्देही त्रिपुरसूदन ।
तथास्य स्थानमाख्यास्ये पृथक्त्वेनेह शङ्कर ॥ १३.१६७.१५ ॥
具身者が身体から移りゆくように、トリプラ殺しよ、そのありかを私はここで別々に説こう、シャンカラよ。
13.167.16
पादाभ्यां वैष्णवं स्थानमाप्नोति विनियोजनात् ।
पायुना मित्रमाप्नोति उपस्थेन प्रजापतिम् ॥ १३.१६७.१६ ॥
足を用いることによりヴィシュヌの処に至り、肛門によりミトラに、生殖器によりプラジャーパティに至る。
13.167.17
नाभ्या च वारुणं स्थानं स्तनाभ्यां तु भवो लभेत् ।
बाहुभ्यां वासवं स्थानं श्रोत्राभ्यामाप्नुयाद्दिशः।
आदित्यं चक्षुषा स्थानं मूर्ध्ना ब्रह्मण एव च ॥ १३.१६७.१७ ॥
臍によりヴァルナの処を、乳房によりバヴァを得るべきである。腕によりヴァーサヴァ（インドラ）の処を、耳により諸方位に至る。眼によりアーディティヤの処を、頭頂によりブラフマーの処を得る。
13.167.18
अथ मूर्धसु यः प्राणान्धारयेत समाहितः ।
बुद्ध्या मानमवाप्नोति द्रव्यावस्थं च संशयः ॥ १३.१६७.१८ ॥
さらに、心を集中して頭頂に諸気を保つ者は、知性によって名誉を得、実体の状態をも得る。これに疑いはない。
13.167.19
अव्यक्तात्परमं शुद्धमप्रमेयमनामयम् ।
तमाहुः परमं नित्यं यद्यदाप्नोति बुद्धिमान् ॥ १३.१६७.१९ ॥
未顕現を超えた、至高で清浄、無量で無病なるもの、それを至高の永遠と人々は呼ぶ。賢者が得るものがそれである。
13.167.20
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यां स बुद्ध इति पठ्यते ।
बुध्यमानमबुद्धश्च नित्यमेवानुपश्यति ॥ १३.१६७.२० ॥
覚める者と覚めない者によって、彼は「目覚めた者（覚者）」と呼ばれる。覚める者と覚めない者を彼は常に見ている。
13.167.21
विकारपुरुषस्त्वेष बुध्यमान इति स्मृतः ।
पञ्चविंशतितत्वं तत्प्रोच्यते तत्र संशयः ॥ १३.१६७.२१ ॥
この変化せる人は「覚める者」と記憶される。二十五の原理とともに説かれるが、そこには疑いがある。
13.167.22
स एष प्रकृतिस्थत्वात्तस्थुरित्युपदिश्यते ।
महानात्मा महादेव महानत्राधितिष्ठति ॥ १३.१६७.२२ ॥
彼は根本原質に留まるゆえに「静止せるもの」と教えられる。大いなる自我、大神、偉大なるものがここに住する。
13.167.23
अधिष्ठानादधिष्ठाता प्रोच्यते शास्त्रदर्शनात् ।
एष चेतयते देव मोहजालमबुद्धिमान् ॥ १३.१६७.२३ ॥
基体によって、住する者と呼ばれる。聖典の見解による。この神は迷いの網を知覚する、智なき者として。
13.167.24
अव्यक्तस्यैव साधर्म्यमेतदाहुर्मनीषिणः ।
सोहं सोहमतो नित्यादज्ञानादिति मन्यते ॥ १३.१६७.२४ ॥
賢者たちは、これこそ未顕現との類似だと言う。「彼が私、彼が私」と、永遠の無知によって彼はそう考える。
13.167.25
यदि बुध्यति चैवायं मन्येयमिति भास्वरः ।
न प्रबुद्धो न वर्तेत पानीयं मत्स्यको यथा ॥ १३.१६७.२५ ॥
この輝く者が『私はこれを思う』と悟り、目覚めていても振る舞わないなら、それは水の中の魚のようである。
13.167.26
देवता निखिलेनैताः प्रोक्तास्त्रिभुवनेश्वर ।
योगकृत्यं तु तावन्मे त्वं निबोधानुपूर्वशः ॥ १३.१६७.२६ ॥
三界の主よ、これらの神々は余すところなく説かれた。今、ヨーガの務めを順を追って私から聞きなさい。
13.167.27
शून्यागारेष्वरण्येषु सागरे वा गुहासु वा ।
विष्टम्भयित्वा त्रीन्दण्डानवाप्तो ह्यद्वयो भवेत् ॥ १३.१६७.२७ ॥
空き家、森、海、あるいは洞窟において、三つの杖を制御すれば、人は確かに不二を得る。
13.167.28
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि तथा पश्चान्मुखोपि वा ।
दक्षिणावदनो वापि बद्ध्वा विधिवदासनम् ॥ १३.१६७.२८ ॥
東・北・西・南のいずれかに向き、規則に従って座を組んで坐すべきである。
13.167.29
स्वस्तिकेनोपसंविष्टः कायमुन्नाम्य भास्वरम् ।
यथोपदिष्टं गुरुणा तथा तद्ब्रह्म धारयेत् ॥ १३.१६७.२९ ॥
吉祥坐に坐し、身体を輝かしく引き上げ、師の教えの通りに、そのブラフマンを保持すべきである。
13.167.30
लघ्वाहारो यतो दान्तस्त्रिकालपरिवर्जकः ।
मूत्रोत्सर्गपुरीषाभ्यामाहारे च समाहितः ॥ १३.१६७.३० ॥
軽い食事をとり、自己を制し、三時の食を断ち、排尿・排便・食事に心を集中させる者であるべきである。
13.167.31
शेषकालं तु युञ्जीत मनसा सुसमाहितः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो मनसा विनिवर्तयेत् ॥ १३.१६७.३१ ॥
残りの時間には、心をよく集中させてヨーガに励むべきである。心によって感覚器官を感覚の対象から引き戻すべきである。
13.167.32
मनस्तथैव सङ्गृह्य बुद्ध्या बुद्धिमतां वर ।
विधावमानं धैर्येण विस्फुरन्तमितस्ततः ॥ १३.१६७.३२ ॥
知者のなかの最上の人よ、同様に、知性によって心を収め、あちこちに走り震える心を堅固さをもって抑えるべきである。
13.167.33
निरुध्य सर्वसङ्कल्पांस्ततो वै स्थिरतां व्रजेत् ।
एकाग्रस्तद्विजानीयात्सर्वं गुह्यतमं परम् ॥ १३.१६७.३३ ॥
すべての意図を抑えてから、初めて堅固さに至るべきである。一点に集中してそれを知るべきである——それはすべて至高で最も秘密のものである。
13.167.34
निवातस्थ इवालोलो यथा दीपोऽतिदीप्यते ।
ऊर्ध्वमेव न तिर्यक्च तथैवाभ्रान्ति ते मनः ॥ १३.१६७.३४ ॥
風のない場所の灯火が揺らがずに明るく輝くように、あなたの心は上へのみ向かい、横には向かわず、迷い歩くことがないように。
13.167.35
हृदिस्थस्तिष्ठते योसौ तस्यैवाभिमुखो यदा ।
मनो भवति देवेश पाषाणमिव निश्चलम् ॥ १३.१६७.३५ ॥
心に住まわれる方に心が向くとき、神々の主よ、心は石のように不動となる。
13.167.36
स निर्जने विनिर्घोषे सघोषे चाऽऽवसञ्जने ।
युक्तो यो न विकम्पेत योगी योगविधिः श्रुतः ॥ १३.१६७.३६ ॥
人里離れた所、静かな所、騒がしい所、人の住む所にあっても、ヨーガに専念して動揺しない者——それがヨーガ行者である。ヨーガの方法はこのように聞かれている。
13.167.37
ततः पश्यति तद्ब्रह्म ज्वलदात्मनि संस्थितम् ।
विद्युदम्बुधरे यद्वत्तद्वदेकमनाश्रयम् ॥ १३.१६७.३७ ॥
その後、彼は燃える自己に確立したそのブラフマンを見る。雲の中の稲妻のように、それは一つで支えのないものである。
13.167.38
तमस्यगाधे तिष्ठन्तं निस्तमस्कमचेतनम् ।
चेतयानमचेतं च दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १३.१६७.३८ ॥
底知れぬ闇に留まりながら闇のないもの；無意識でありながら意識を与えるもの；自らの輝きで輝くもの。
13.167.39
अङ्गष्ठपर्वमात्रं तन्नैश्रेयसमनिन्दितम् ।
महद्भूतमनन्तं च स्वतन्त्रं विगतज्वरम् ॥ १३.१६७.३९ ॥
親指の関節ほどの大きさだが、至上の幸福であり、非難なく、偉大な存在、無限、自立し、熱悩を離れている。
13.167.40
ज्योतिषां ज्योतिषं देवं विष्णुमत्यन्तनिर्मलम् ।
नारायणमणीयांसमीश्वराणामधीश्वरम् ॥ १३.१६७.४० ॥
光の中の光、神ヴィシュヌ、極めて清浄、ナーラーヤナ、より微細、主たちの主。
13.167.41
विश्वतः परमं नित्यं विश्वं नारायणं प्रभुम् ।
अविज्ञाय निमज्जन्ति लोकाः संसारसागरे ॥ १३.१६७.४१ ॥
宇宙を超え、永遠で、宇宙そのものである主ナーラーヤナを知らないため、世界は輪廻の大海に沈む。
13.167.42
यं दृष्ट्वा यतयस्तात न शोचन्ति गतज्वराः ।
जन्ममृत्युभयान्मुक्तास्तीर्णाः संसारसागरम् ॥ १३.१६७.४२ ॥
愛しい子よ、それを見て苦行者たちは悲しまず、熱悩を離れ、生死の恐れから解放され、輪廻の大海を渡る。
13.167.43
अणिमा लघिमा भूमा प्राप्तिः प्राकम्यमेव च ।
ईशित्वं च वशित्वं च यत्र कामावसायिता।
एतदष्टुगुणं योगं योगानाममितं स्मृतम् ॥ १३.१६७.४३ ॥
アニマー、ラギマー、ブーマー、プラープティ、プラーカーミャ、イーシトヴァ、ヴァシトヴァ、そして願いが成就する境地——この八つの徳を備えたヨーガは、無数のヨーガの中で最も重要なものと説かれる。
13.167.44
दृष्ट्वात्मानं निरात्मानमप्रमेयं सनातनम् ।
ते विशन्ति शरीराणि योगेनानेन भास्वरम्।
दैत्यदेवमनुष्याणां बलेन बलवत्तमाः ॥ १३.१६७.४४ ॥
自己を無我、無量、永遠なるものと見て、この瑜伽によって輝く身体に入る——阿修羅、神々、人間の中で最も力ある者たちが。
13.167.45
एतत्तत्वमनाद्यन्तं यद्भवाननुपृच्छति ।
नित्यं वयमुपास्यामो योगधर्मं सनातनम् ॥ १३.१६७.४५ ॥
あなたがお尋ねになっているこの真理は始まりも終わりもない——私たちは常にあの永遠のヨーガの法を修めている。
13.167.46
योगधर्मान्न धर्मोस्ति गरीयान्सुरसत्तम ।
एतद्धर्म हि धर्माणामपुनर्भवसंस्कृतम् ॥ १३.१६७.४६ ॥
ヨーガの法より偉大な法は他にない、神々の最上者よ。この法は再生なきへと精錬されたものであり、諸法の中の最高である。
13.167.47
तत्वतः परमस्तीस्ति केचिदाहुर्मनीषिणः ।
केचिदाहुः परं नास्ति ये ज्ञानफलमाश्रिताः ॥ १३.१६७.४७ ॥
実に、ある賢者は至上者があると言い、知識の果実に依る者たちは至上者はないと言う。
13.167.48
ज्ञानस्थः पुरुषस्त्वेष विकृतः स्वेन वर्णितः ।
ये ध्यानेनानुपश्यन्ति नित्यं योगपरायणाः ॥ १३.१६७.४८ ॥
知の中に安立するこの人は、自ら語られるゆえに本来の姿から変化したように見える。ヨーガに専心し、瞑想によって常に見る者たちこそ、彼を真に見る。
13.167.49
तमेव पुरुषं देवं केचिदेव महेश्वर ।
नित्यमन्यतमाः प्राहुर्ज्ञानं परमकं स्मृतम् ॥ १३.१६७.४९ ॥
大自在よ、ある者たちは、その同じプルシャ神を常に別の仰せ方で呼ぶ；それは最高の知識とされる。
13.167.50
ज्ञानमेव विनिर्मुक्ताः सांख्या गच्छन्ति केवलम् ।
चिन्ताध्यात्मनि चान्यत्र योगाः परमबुद्धयः ॥ १३.१६७.५० ॥
知識のみによって完全に解脱したサーンキヤの人々はただそれにのみ至る。また最上の智慧を持つヨーギンは、自己の省察において、また他の所でもそれに至る。
13.167.51
उक्तमेतावदेतत्ते योगदर्शनमुत्तमम् ।
साङ्ख्यज्ञानं प्रवक्ष्यामि परिसंख्याविदर्शनम् ॥ १३.१६७.५१ ॥
ここまであなたにこの最上のヨーガの教えを説いた。今からサーンキヤの知識、列挙の教えを説こう。