มหาภารตะ · อัธยายะ 13.167
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.167.1
प्रभवश्चाप्ययस्तात वर्णितस्तेऽनुपूर्वशः ।
तथाऽध्यात्माधेभूतं च तथैवात्राधिदैवतम् ॥ १३.१६७.१ ॥
ลูกรัก ความเกิดและความดับได้ถูกอธิบายแก่เจ้าโดยลำดับแล้ว และเช่นเดียวกันทั้งอัธยาตมะ อธิภูตะ และอธิเทวะในที่นี้
13.167.2
निखिलेन तु वक्ष्यामि दैवतानि ह देहिनाम् ।
यान्याश्रितेषु देहेषु यानि पृच्छसि शङ्कर ॥ १३.१६७.२ ॥
ข้าจะกล่าวเทวดาทั้งหมดที่สถิตอยู่ในร่างของสัตว์มีชีวิตโดยครบถ้วน โอ ศังกระ พร้อมทั้งสิ่งที่เจ้าถาม ทั้งที่สถิตอยู่ในร่างทั้งหลาย
13.167.3
वाच्यग्निस्त्वथ जिह्वायां सोमः प्राणे तु मारुतः ।
रूपे चाप्यथ नक्षत्रं जिह्वायां चाप एव तु ॥ १३.१६७.३ ॥
ในวาจามีพระอัคนี ในลิ้นมีพระโสม ในลมหายใจมีพระมารุต ในรูปก็มีดาวนักษัตร และในลิ้นก็มีน้ำเช่นกัน
13.167.4
नाभ्यां समुद्रश्च विभुर्नखरोम तथैव च ।
वनस्पतिवनौषध्यस्त्वङ्गेषु मरुतस्तथा ॥ १३.१६७.४ ॥
ในสะดือมีมหาสมุทรและพระวิภุ เช่นเดียวกันในเล็บและขน ต้นไม้และพืชป่าอยู่ในผิวหนังและอวัยวะ และพระมารุตทั้งหลายก็เช่นนั้น
13.167.5
संवत्सराः पर्वसु च आकाशे दैवमानुषे ।
उदाने विद्युदभवद्व्याने पर्जन्य एव च ॥ १३.१६७.५ ॥
ปีทั้งหลายอยู่ในข้อต่อ และในท้องฟ้ามีเทพและมนุษย์ ในลมอุทานเกิดสายฟ้า และในลมวยานก็คือพระปรรชันยะ
13.167.6
स्तनयोरेव चाकाशं बले चेन्द्रस्तथैव च ।
मनसोऽप्यथ चेशानस्त्वपाने रुद्र एव च ॥ १३.१६७.६ ॥
ในเต้านมมีอากาศ และในกำลังก็มีพระอินทร์เช่นกัน ในใจก็มีพระอีศาน และในลมอปานก็มีพระรุทร
13.167.7
गन्धर्वाप्सरसो व्याने सत्ये मित्रश्च शङ्कर ।
प्रज्ञायां वरुणश्चैव चक्षुष्यादित्य एव च ॥ १३.१६७.७ ॥
ในลมวยานมีคนธรรพ์และอัปสร โอ ศังกระ ในความจริงมีพระมิตร ในปัญญามีพระวรุณ และในดวงตามีพระอาทิตย์อาทิตย์
13.167.8
शरीरे पृथिवी चैव पादयोर्विष्णुरेव च ।
पायौ मित्रस्तथोपस्थे प्रजापतिररिंदम ॥ १३.१६७.८ ॥
ในร่างกายมีแผ่นดิน และในเท้าก็มีพระวิษณุ ในทวารทวารมีพระมิตร และในอวัยวะเพศก็มีพระประชาบดีเช่นกัน โอ ผู้ปราบศัตรู
13.167.9
मूर्ध्नि चैव दिशः प्राहुर्बुद्धौ ब्रह्मा प्रतिष्ठितः ।
बुध्यमानोऽऽत्मनिष्ठः स्यादधिष्ठाता तु शङ्करः ॥ १३.१६७.९ ॥
กล่าวกันว่าทิศทั้งหลายสถิตอยู่ที่ศีรษะ และพระพรหมตั้งมั่นอยู่ในปัญญา ผู้ที่ตื่นรู้และตั้งมั่นในอาตมัน ผู้ควบคุมคือพระศังกระ
13.167.10
अबुद्धश्चाभवत्तस्माद्बुध्यमानान्न संशयः ।
आभ्यामन्यः परो बुद्धो वेदवादेषु शङ्कर ॥ १३.१६७.१० ॥
เพราะเหตุนั้น ผู้ที่ไม่รู้จึงกลายเป็นผู้รู้ ไม่มีข้อสงสัย นอกจากสองสิ่งนี้แล้ว ปัญญาอันสูงสุดปรากฏในคำสอนของพระเวท โอ ศังกระ
13.167.11
यदाश्रितानि देहेषु दैवतानि पृथक्पृथक् ।
योऽग्नये जायते नित्यमात्मयाजी समाहितः ॥ १३.१६७.११ ॥
ผู้ที่บูชาพระอัคนีเป็นนิตย์ คือเทวดาที่สถิตอยู่แยกกันในร่างกาย ด้วยใจที่สงบและตั้งมั่น ผู้นั้นคือผู้บูชาอาตมัน
13.167.12
य एवमनुपश्येत दैवतानि समाहितः ।
सोत्र योगी भवत्येव य एवमनुपश्यति।
स सर्वज्ञयाजिभ्यो ह्यात्मयाजी विशिष्यते ॥ १३.१६७.१२ ॥
ผู้ที่ตั้งมั่นและมองเห็นเทวดาดังนี้ ย่อมเป็นโยคีในที่นี้ทันที ผู้ที่มองเห็นเช่นนี้ คือผู้บูชาอาตมัน ย่อมยิ่งกว่าผู้บูชายัญทั้งปวงที่รู้ทุกสิ่ง
13.167.13
मुखे जुहोति यो नित्यं कृत्स्नं विश्वमिदं जगत् ।
सोत्मवित्प्रोच्यते तज्ज्ञैर्महादेव महात्मभिः ॥ १३.१६७.१३ ॥
ผู้ที่บูชาโลกทั้งสิ้นนี้ลงในปากเป็นนิตย์ ท่านผู้รู้อาตมันซึ่งเป็นมหาตมะผู้รู้เรื่องนี้เรียกผู้นั้นว่าผู้รู้อาตมัน โอ มหาเทพ
13.167.14
सर्वेभ्यः परमेभ्यो वै दैवतेभ्यो ह्यात्मयाजिना ।
गन्तव्यं परमाकाङ्क्षन्परमेव च चिन्तयन् ॥ १३.१६७.१४ ॥
ผู้บูชาอาตมันต้องก้าวข้ามเทวดาสูงสุดทั้งปวง ปรารถนาสิ่งสูงสุดและพิจารณาเฉพาะสิ่งสูงสุด
13.167.15
यथा संक्रमते देहाद्देही त्रिपुरसूदन ।
तथास्य स्थानमाख्यास्ये पृथक्त्वेनेह शङ्कर ॥ १३.१६७.१५ ॥
ดังที่ผู้มีร่างย้ายออกจากร่าง โอ ผู้ทำลายตริปุระ ฉันจะกล่าวที่อยู่ของอาตมันนั้นแยกกันในที่นี้ โอ ศังกระ
13.167.16
पादाभ्यां वैष्णवं स्थानमाप्नोति विनियोजनात् ।
पायुना मित्रमाप्नोति उपस्थेन प्रजापतिम् ॥ १३.१६७.१६ ॥
ด้วยการใช้เท้า เขาย่อมบรรลุที่อยู่ของพระวิษณุ ด้วยทวารย่อมบรรลุพระมิตร และด้วยอวัยวะเพศย่อมบรรลุพระประชาบดี
13.167.17
नाभ्या च वारुणं स्थानं स्तनाभ्यां तु भवो लभेत् ।
बाहुभ्यां वासवं स्थानं श्रोत्राभ्यामाप्नुयाद्दिशः।
आदित्यं चक्षुषा स्थानं मूर्ध्ना ब्रह्मण एव च ॥ १३.१६७.१७ ॥
ด้วยสะดือควรได้ที่อยู่ของพระวรุณ ด้วยเต้านมพระภวะจะได้ ด้วยแขนควรได้ที่อยู่ของพระวาสวะ (พระอินทร์) ด้วยหูควรได้ทิศทั้งหลาย ด้วยดวงตาควรได้ที่อยู่ของพระอาทิตย์ และด้วยศีรษะควรได้ที่อยู่ของพระพรหม
13.167.18
अथ मूर्धसु यः प्राणान्धारयेत समाहितः ।
बुद्ध्या मानमवाप्नोति द्रव्यावस्थं च संशयः ॥ १३.१६७.१८ ॥
ผู้ใดตั้งมั่นและกลั้นลมหายใจไว้ที่ศีรษะ ย่อมได้เกียรติด้วยปัญญา และได้สภาวะแห่งสสาร ไม่มีข้อสงสัย
13.167.19
अव्यक्तात्परमं शुद्धमप्रमेयमनामयम् ।
तमाहुः परमं नित्यं यद्यदाप्नोति बुद्धिमान् ॥ १३.१६७.१९ ॥
เหนือสิ่งที่ไม่ปรากฏ สูงสุด บริสุทธิ์ วัดไม่ได้ ปราศจากโรค สิ่งนั้นเรียกกันว่าสูงสุดและนิรันดร์ ผู้มีปัญญาย่อมบรรลุสิ่งใดก็ตาม
13.167.20
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यां स बुद्ध इति पठ्यते ।
बुध्यमानमबुद्धश्च नित्यमेवानुपश्यति ॥ १३.१६७.२० ॥
ด้วยการตื่นรู้และไม่ตื่นรู้ ผู้นั้นจึงถูกเรียกว่าผู้ตื่นรู้ เขาย่อมมองเห็นทั้งผู้ตื่นรู้และผู้ไม่ตื่นรู้อยู่เป็นนิตย์
13.167.21
विकारपुरुषस्त्वेष बुध्यमान इति स्मृतः ।
पञ्चविंशतितत्वं तत्प्रोच्यते तत्र संशयः ॥ १३.१६७.२१ ॥
บุรุษที่ถูกดัดแปรนี้ เรียกกันว่าผู้รู้สึกตัว ได้รับการประกาศพร้อมกับหลักทั้งยี่สิบห้า และในเรื่องนี้ยังมีความสงสัย
13.167.22
स एष प्रकृतिस्थत्वात्तस्थुरित्युपदिश्यते ।
महानात्मा महादेव महानत्राधितिष्ठति ॥ १३.१६७.२२ ॥
เพราะเขาตั้งอยู่ในประกฤติ จึงถูกสอนว่าเป็นผู้ตั้งมั่น อาตมันอันยิ่งใหญ่ พระมหาเทพ มหาสิ่งยิ่งใหญ่สถิตอยู่ ณ ที่นี้
13.167.23
अधिष्ठानादधिष्ठाता प्रोच्यते शास्त्रदर्शनात् ।
एष चेतयते देव मोहजालमबुद्धिमान् ॥ १३.१६७.२३ ॥
จากการเป็นที่ตั้ง เขาจึงถูกเรียกว่าผู้ตั้งอยู่ ด้วยการเห็นตามคัมภีร์ องค์เทพนี้รับรู้ข่ายแห่งโมหะ เพราะขาดปัญญา
13.167.24
अव्यक्तस्यैव साधर्म्यमेतदाहुर्मनीषिणः ।
सोहं सोहमतो नित्यादज्ञानादिति मन्यते ॥ १३.१६७.२४ ॥
ปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่า นี่คือความเหมือนกันของอวยกต์ เขาคิดว่า ข้าคือสิ่งนั้น ข้าคือสิ่งนั้น ด้วยความไม่รู้อันเป็นนิรันดร์ จึงคิดเช่นนั้น
13.167.25
यदि बुध्यति चैवायं मन्येयमिति भास्वरः ।
न प्रबुद्धो न वर्तेत पानीयं मत्स्यको यथा ॥ १३.१६७.२५ ॥
หากผู้รุ่งโรจน์นี้รู้ และคิดว่า ข้าคิดสิ่งนี้ แม้ตื่นรู้แล้วก็ไม่กระทำ เขาเหมือนปลาในน้ำ
13.167.26
देवता निखिलेनैताः प्रोक्तास्त्रिभुवनेश्वर ।
योगकृत्यं तु तावन्मे त्वं निबोधानुपूर्वशः ॥ १३.१६७.२६ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าแห่งไตรโลก เทพเจ้าเหล่านี้ได้ถูกกล่าวไว้ทั้งหมดแล้ว บัดนี้จงฟังจากข้า ตามลำดับ ถึงกิจของโยคะ
13.167.27
शून्यागारेष्वरण्येषु सागरे वा गुहासु वा ।
विष्टम्भयित्वा त्रीन्दण्डानवाप्तो ह्यद्वयो भवेत् ॥ १३.१६७.२७ ॥
ในเรือนว่าง ในป่า ในทะเล หรือในถ้ำ เมื่อกำราบโทษทั้งสามได้แล้ว ผู้นั้นก็ย่อมบรรลุความไม่เป็นสองอย่างแท้จริง
13.167.28
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि तथा पश्चान्मुखोपि वा ।
दक्षिणावदनो वापि बद्ध्वा विधिवदासनम् ॥ १३.१६७.२८ ॥
หันหน้าไปทางตะวันออก ทางเหนือ หรือแม้ทางตะวันตก หรือทางใต้ เมื่อจัดที่นั่งตามวิธีแล้ว ก็พึงนั่งลง
13.167.29
स्वस्तिकेनोपसंविष्टः कायमुन्नाम्य भास्वरम् ।
यथोपदिष्टं गुरुणा तथा तद्ब्रह्म धारयेत् ॥ १३.१६७.२९ ॥
นั่งในท่าสวัสดิกะ ยกกายให้ตั้งตรงและรุ่งโรจน์ ตามที่คุรุได้สั่งสอน ก็พึงทรงจิตไว้กับพรหมันนั้นอย่างนั้น
13.167.30
लघ्वाहारो यतो दान्तस्त्रिकालपरिवर्जकः ।
मूत्रोत्सर्गपुरीषाभ्यामाहारे च समाहितः ॥ १३.१६७.३० ॥
ผู้กินอาหารเบาบาง มีการควบคุมตน และงดเว้นในสามกาล มีจิตตั้งมั่นในการถ่ายปัสสาวะ อุจจาระ และการฉันอาหาร
13.167.31
शेषकालं तु युञ्जीत मनसा सुसमाहितः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो मनसा विनिवर्तयेत् ॥ १३.१६७.३१ ॥
ในเวลาที่เหลือ พึงประกอบโยคะด้วยใจอันตั้งมั่นดี พึงหันอินทรีย์ออกจากวิสัยของอินทรีย์ด้วยใจ
13.167.32
मनस्तथैव सङ्गृह्य बुद्ध्या बुद्धिमतां वर ।
विधावमानं धैर्येण विस्फुरन्तमितस्ततः ॥ १३.१६७.३२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อกำราบใจด้วยปัญญาแล้ว พึงควบคุมมันด้วยความมั่นคง เมื่อมันวิ่งพล่านและสั่นไหวไปมา
13.167.33
निरुध्य सर्वसङ्कल्पांस्ततो वै स्थिरतां व्रजेत् ।
एकाग्रस्तद्विजानीयात्सर्वं गुह्यतमं परम् ॥ १३.१६७.३३ ॥
เมื่อยับยั้งความปรารถนาทั้งปวงได้แล้ว จึงพึงถึงความมั่นคง ผู้มีจิตแน่วแน่พึงรู้สิ่งนั้นทั้งหมด เป็นสิ่งสูงสุดและลึกลับที่สุด
13.167.34
निवातस्थ इवालोलो यथा दीपोऽतिदीप्यते ।
ऊर्ध्वमेव न तिर्यक्च तथैवाभ्रान्ति ते मनः ॥ १३.१६७.३४ ॥
ดุจประทีปในที่ปราศจากลม ไม่ไหวติง ย่อมส่องสว่างยิ่ง ขอให้จิตของท่านมุ่งขึ้นสู่เบื้องบนเท่านั้น ไม่เอนไปด้านข้าง ไม่หลงพล่านไป
13.167.35
हृदिस्थस्तिष्ठते योसौ तस्यैवाभिमुखो यदा ।
मनो भवति देवेश पाषाणमिव निश्चलम् ॥ १३.१६७.३५ ॥
เมื่อจิตหันเข้าหาผู้ที่สถิตอยู่ในหทัย ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่แห่งเทพ จิตนั้นย่อมไม่หวั่นไหว ดุจหินผา
13.167.36
स निर्जने विनिर्घोषे सघोषे चाऽऽवसञ्जने ।
युक्तो यो न विकम्पेत योगी योगविधिः श्रुतः ॥ १३.१६७.३६ ॥
ผู้ใดเป็นโยคี ดื่มด่ำในโยคะ ไม่สั่นคลอน ไม่ว่าจะอยู่ในที่เปลี่ยว ในที่เงียบ ในที่มีเสียงดัง หรือในที่อาศัยของผู้คน นั่นคือโยคี นี่คือวิธีแห่งโยคะที่ได้ยินมา
13.167.37
ततः पश्यति तद्ब्रह्म ज्वलदात्मनि संस्थितम् ।
विद्युदम्बुधरे यद्वत्तद्वदेकमनाश्रयम् ॥ १३.१६७.३७ ॥
แล้วเขาย่อมเห็นพรหมันนั้น ตั้งอยู่ในอาตมันที่ลุกโพลง ดุจสายฟ้าในเมฆ ฉันใดก็ฉันนั้น เป็นหนึ่งเดียวและไม่มีที่พึ่ง
13.167.38
तमस्यगाधे तिष्ठन्तं निस्तमस्कमचेतनम् ।
चेतयानमचेतं च दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १३.१६७.३८ ॥
สถิตอยู่ในความมืดอันลึกที่หยั่งไม่ถึง แต่ไม่มีความมืด ไม่มีสติ ให้สติแต่ตนเองไม่มีสติ และส่องแสงด้วยเดชของตนเอง
13.167.39
अङ्गष्ठपर्वमात्रं तन्नैश्रेयसमनिन्दितम् ।
महद्भूतमनन्तं च स्वतन्त्रं विगतज्वरम् ॥ १३.१६७.३९ ॥
มันมีขนาดเพียงข้อนิ้วหัวแม่มือ แต่เป็นความสุขอันสูงสุด ไม่มีที่ติ เป็นภูตใหญ่ไม่มีที่สิ้นสุด พึ่งพาตนเอง และปราศจากความร้อนรน
13.167.40
ज्योतिषां ज्योतिषं देवं विष्णुमत्यन्तनिर्मलम् ।
नारायणमणीयांसमीश्वराणामधीश्वरम् ॥ १३.१६७.४० ॥
แสงแห่งแสงทั้งหลาย องค์เทพวิษณุ บริสุทธิ์ยิ่งนัก พระนารายณ์ผู้ละเอียดยิ่ง เป็นใหญ่เหนือผู้เป็นใหญ่ทั้งหลาย
13.167.41
विश्वतः परमं नित्यं विश्वं नारायणं प्रभुम् ।
अविज्ञाय निमज्जन्ति लोकाः संसारसागरे ॥ १३.१६७.४१ ॥
ผู้ไม่รู้จักนารายณ์ ผู้เป็นเจ้าเหนือจักรวาล นิรันดร และเป็นจักรวาลนั้นเอง โลกทั้งหลายย่อมจมลงในมหาสมุทรแห่งสังสารวัฏ
13.167.42
यं दृष्ट्वा यतयस्तात न शोचन्ति गतज्वराः ।
जन्ममृत्युभयान्मुक्तास्तीर्णाः संसारसागरम् ॥ १३.१६७.४२ ॥
ลูกเอ๋ย ผู้ที่ฤๅษีทั้งหลายเห็นแล้วย่อมไม่โศกเศร้า ปราศจากความร้อนรุ่ม หลุดพ้นจากความกลัวการเกิดและการตาย และข้ามมหาสมุทรแห่งสังสารวัฏได้
13.167.43
अणिमा लघिमा भूमा प्राप्तिः प्राकम्यमेव च ।
ईशित्वं च वशित्वं च यत्र कामावसायिता।
एतदष्टुगुणं योगं योगानाममितं स्मृतम् ॥ १३.१६७.४३ ॥
อณิมา ลฆิมา ภูมา ปราปติ ปราการัมยะ อีศิตวะ และวศิตวะ รวมทั้งการที่ความปรารถนาสำเร็จสมประสงค์ โยคะแปดประการนี้ได้รับการกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าโยคะนับไม่ถ้วนทั้งปวง
13.167.44
दृष्ट्वात्मानं निरात्मानमप्रमेयं सनातनम् ।
ते विशन्ति शरीराणि योगेनानेन भास्वरम्।
दैत्यदेवमनुष्याणां बलेन बलवत्तमाः ॥ १३.१६७.४४ ॥
เมื่อเห็นอาตมันว่าไม่ใช่อัตตา ไม่อาจวัดได้ และเป็นนิรันดร ผู้ทรงพลังที่สุดในหมู่ทานพ เทพ และมนุษย์ ย่อมเข้าสู่กายอันรุ่งโรจน์ด้วยโยคะนี้
13.167.45
एतत्तत्वमनाद्यन्तं यद्भवाननुपृच्छति ।
नित्यं वयमुपास्यामो योगधर्मं सनातनम् ॥ १३.१६७.४५ ॥
สัจธรรมนี้ไม่มีจุดเริ่มต้นและไม่มีจุดสิ้นสุด ซึ่งท่านได้ไต่ถามถึง พวกเรานับถือธรรมแห่งโยคะอันเป็นนิรันดรนี้อยู่เสมอ
13.167.46
योगधर्मान्न धर्मोस्ति गरीयान्सुरसत्तम ।
एतद्धर्म हि धर्माणामपुनर्भवसंस्कृतम् ॥ १३.१६७.४६ ॥
ไม่มีธรรมใดยิ่งใหญ่กว่าธรรมแห่งโยคะ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทพ ธรรมนี้ซึ่งขัดเกลาให้หลุดพ้นจากการเกิดอีก เป็นธรรมที่สูงสุดในบรรดาธรรมทั้งปวง
13.167.47
तत्वतः परमस्तीस्ति केचिदाहुर्मनीषिणः ।
केचिदाहुः परं नास्ति ये ज्ञानफलमाश्रिताः ॥ १३.१६७.४७ ॥
ความจริงแล้ว นักปราชญ์บางท่านกล่าวว่ามีปรมาตมัน ส่วนบางท่านซึ่งยึดผลแห่งความรู้ กล่าวว่าไม่มีปรมาตมัน
13.167.48
ज्ञानस्थः पुरुषस्त्वेष विकृतः स्वेन वर्णितः ।
ये ध्यानेनानुपश्यन्ति नित्यं योगपरायणाः ॥ १३.१६७.४८ ॥
บุรุษผู้ตั้งอยู่ในความรู้นี้ ดูเหมือนแปรเปลี่ยนไปจากธรรมชาติของตน เพราะพระองค์ทรงพรรณนาถึงพระองค์เอง ผู้ที่ประกอบโยคะและเห็นพระองค์อยู่เสมอด้วยการทำสมาธิ ย่อมเห็นพระองค์อย่างแท้จริง
13.167.49
तमेव पुरुषं देवं केचिदेव महेश्वर ।
नित्यमन्यतमाः प्राहुर्ज्ञानं परमकं स्मृतम् ॥ १३.१६७.४९ ॥
ข้าแต่พระมเหศวร บางท่านเรียกบุรุษผู้เป็นเทพองค์เดียวกันนั้นด้วยนามอื่นอยู่เสมอ และกล่าวว่าความรู้นี้เป็นความรู้สูงสุด
13.167.50
ज्ञानमेव विनिर्मुक्ताः सांख्या गच्छन्ति केवलम् ।
चिन्ताध्यात्मनि चान्यत्र योगाः परमबुद्धयः ॥ १३.१६७.५० ॥
พวกสางขยะผู้หลุดพ้นด้วยความรู้เพียงอย่างเดียว ย่อมบรรลุเฉพาะสิ่งนั้น ส่วนพวกโยคีผู้มีปัญญาสูงสุด บรรลุสิ่งนั้นด้วยการพิจารณาในอาตมันและในสิ่งอื่น
13.167.51
उक्तमेतावदेतत्ते योगदर्शनमुत्तमम् ।
साङ्ख्यज्ञानं प्रवक्ष्यामि परिसंख्याविदर्शनम् ॥ १३.१६७.५१ ॥
ข้าพเจ้าได้กล่าวหลักคำสอนอันเลิศของโยคะแก่ท่านมาจนถึงเพียงนี้แล้ว บัดนี้ข้าพเจ้าจะอธิบายความรู้ของสางขยะ คือคำสอนว่าด้วยการนับ