ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.167
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.167.1
प्रभवश्चाप्ययस्तात वर्णितस्तेऽनुपूर्वशः ।
तथाऽध्यात्माधेभूतं च तथैवात्राधिदैवतम् ॥ १३.१६७.१ ॥
ହେ ବତ୍ସ! ତୁମକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ସେହିପରି ଅଧ୍ୟାତ୍ମ, ଅଧିଭୂତ ଏବଂ ଏଠାରେ ଅଧିଦୈବତ ମଧ୍ୟ.
13.167.2
निखिलेन तु वक्ष्यामि दैवतानि ह देहिनाम् ।
यान्याश्रितेषु देहेषु यानि पृच्छसि शङ्कर ॥ १३.१६७.२ ॥
ହେ ଶଙ୍କର! ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଦେହରେ ଆଶ୍ରିତ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ସେସବୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି।
13.167.3
वाच्यग्निस्त्वथ जिह्वायां सोमः प्राणे तु मारुतः ।
रूपे चाप्यथ नक्षत्रं जिह्वायां चाप एव तु ॥ १३.१६७.३ ॥
ବାଣୀରେ ଅଗ୍ନି; ଜିଭରେ ସୋମ; ପ୍ରାଣରେ ମାରୁତ। ରୂପରେ ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟ; ଜିଭରେ ଜଳ ମଧ୍ୟ।
13.167.4
नाभ्यां समुद्रश्च विभुर्नखरोम तथैव च ।
वनस्पतिवनौषध्यस्त्वङ्गेषु मरुतस्तथा ॥ १३.१६७.४ ॥
ନାଭିରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ବିଭୁ; ନଖ ଓ ରୋମରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ବନସ୍ପତି ଓ ବନୌଷଧି ଚର୍ମ ଓ ଅଙ୍ଗରେ; ମରୁତ୍ମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
13.167.5
संवत्सराः पर्वसु च आकाशे दैवमानुषे ।
उदाने विद्युदभवद्व्याने पर्जन्य एव च ॥ १३.१६७.५ ॥
ସଂବତ୍ସର ପର୍ବରେ; ଦୈବ-ମାନୁଷ ଆକାଶରେ। ଉଦାନରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ବ୍ୟାନରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ମଧ୍ୟ।
13.167.6
स्तनयोरेव चाकाशं बले चेन्द्रस्तथैव च ।
मनसोऽप्यथ चेशानस्त्वपाने रुद्र एव च ॥ १३.१६७.६ ॥
ସ୍ତନରେ ହିଁ ଆକାଶ; ବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ମନରେ ମଧ୍ୟ ଈଶାନ; ଅପାନରେ ରୁଦ୍ର।
13.167.7
गन्धर्वाप्सरसो व्याने सत्ये मित्रश्च शङ्कर ।
प्रज्ञायां वरुणश्चैव चक्षुष्यादित्य एव च ॥ १३.१६७.७ ॥
ବ୍ୟାନରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରା, ସତ୍ୟରେ ମିତ୍ର, ହେ ଶଙ୍କର; ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ବରୁଣ, ଓ ଚକ୍ଷୁରେ ଆଦିତ୍ୟ।
13.167.8
शरीरे पृथिवी चैव पादयोर्विष्णुरेव च ।
पायौ मित्रस्तथोपस्थे प्रजापतिररिंदम ॥ १३.१६७.८ ॥
ଶରୀରରେ ପୃଥିବୀ, ଓ ପାଦରେ ବିଷ୍ଣୁ; ପାୟୁରେ ମିତ୍ର, ଓ ଉପସ୍ଥରେ ପ୍ରଜାପତି, ହେ ଅରିନ୍ଦମ।
13.167.9
मूर्ध्नि चैव दिशः प्राहुर्बुद्धौ ब्रह्मा प्रतिष्ठितः ।
बुध्यमानोऽऽत्मनिष्ठः स्यादधिष्ठाता तु शङ्करः ॥ १३.१६७.९ ॥
ମସ୍ତକରେ ଦିଗସମୂହ କୁହାଯାଏ; ବୁଦ୍ଧିରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଜାଗ୍ରତ ଓ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠର ଅଧିଷ୍ଠାତା ତ ଶଙ୍କର।
13.167.10
अबुद्धश्चाभवत्तस्माद्बुध्यमानान्न संशयः ।
आभ्यामन्यः परो बुद्धो वेदवादेषु शङ्कर ॥ १३.१६७.१० ॥
ତେଣୁ ଯିଏ ଅବୁଦ୍ଧ ଥିଲା ସେ ବୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏଥିରେ ସଂଶୟ ନାହିଁ। ଏ ଦୁଇଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ପରମ ବୁଦ୍ଧ ବେଦବାଦରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଶଙ୍କର।
13.167.11
यदाश्रितानि देहेषु दैवतानि पृथक्पृथक् ।
योऽग्नये जायते नित्यमात्मयाजी समाहितः ॥ १३.१६७.११ ॥
ଦେହମାନଙ୍କରେ ପୃଥକ ପୃଥକ ଆଶ୍ରିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ (ଆହୁତି) ଦିଏ, ସେ ସମାହିତ ଆତ୍ମଯାଜୀ।
13.167.12
य एवमनुपश्येत दैवतानि समाहितः ।
सोत्र योगी भवत्येव य एवमनुपश्यति।
स सर्वज्ञयाजिभ्यो ह्यात्मयाजी विशिष्यते ॥ १३.१६७.१२ ॥
ଯିଏ ଏପରି ସମାହିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ଏଠାରେ ହିଁ ଯୋଗୀ ହୁଏ; ଯିଏ ଏପରି ଦେଖେ, ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଯଜମାନମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମଯାଜୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
13.167.13
मुखे जुहोति यो नित्यं कृत्स्नं विश्वमिदं जगत् ।
सोत्मवित्प्रोच्यते तज्ज्ञैर्महादेव महात्मभिः ॥ १३.१६७.१३ ॥
ଯିଏ ନିତ୍ୟ ମୁଖରେ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱଜଗତକୁ ଆହୁତି ଦିଏ, ତାଙ୍କୁ ତାହା ଜାଣିଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ ଆତ୍ମବିତ୍ କହନ୍ତି, ହେ ମହାଦେବ।
13.167.14
सर्वेभ्यः परमेभ्यो वै दैवतेभ्यो ह्यात्मयाजिना ।
गन्तव्यं परमाकाङ्क्षन्परमेव च चिन्तयन् ॥ १३.१६७.१४ ॥
ଆତ୍ମଯଜ୍ଞକାରୀ ସମସ୍ତ ପରମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯିବା ଉଚିତ; ପରମକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରି, ପରମକୁ ହିଁ ଚିନ୍ତା କରି।
13.167.15
यथा संक्रमते देहाद्देही त्रिपुरसूदन ।
तथास्य स्थानमाख्यास्ये पृथक्त्वेनेह शङ्कर ॥ १३.१६७.१५ ॥
ଦେହୀ ଯେପରି ଦେହରୁ ସଂକ୍ରମଣ କରେ, ହେ ତ୍ରିପୁରସୂଦନ, ସେହିପରି ତାହାର ସ୍ଥାନ ମୁଁ ଏଠାରେ ପୃଥକ୍ ଭାବେ କହିବି, ହେ ଶଙ୍କର।
13.167.16
पादाभ्यां वैष्णवं स्थानमाप्नोति विनियोजनात् ।
पायुना मित्रमाप्नोति उपस्थेन प्रजापतिम् ॥ १३.१६७.१६ ॥
ପାଦ ଦ୍ୱାରା ନିୟୋଜନ କରି ସେ ବୈଷ୍ଣବ ସ୍ଥାନ ପାଏ; ପାୟୁ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ରଙ୍କୁ, ଉପସ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପାଏ।
13.167.17
नाभ्या च वारुणं स्थानं स्तनाभ्यां तु भवो लभेत् ।
बाहुभ्यां वासवं स्थानं श्रोत्राभ्यामाप्नुयाद्दिशः।
आदित्यं चक्षुषा स्थानं मूर्ध्ना ब्रह्मण एव च ॥ १३.१६७.१७ ॥
ନାଭି ଦ୍ୱାରା ବରୁଣଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ସ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଭବଙ୍କୁ ପାଇବ; ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସ୍ଥାନ, କାନ ଦ୍ୱାରା ଦିଗମାନଙ୍କୁ ପାଇବ। ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ଓ ମସ୍ତକ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ଥାନ।
13.167.18
अथ मूर्धसु यः प्राणान्धारयेत समाहितः ।
बुद्ध्या मानमवाप्नोति द्रव्यावस्थं च संशयः ॥ १३.१६७.१८ ॥
ତା'ପରେ ଯେ ସମାହିତ ହୋଇ ମସ୍ତକରେ ପ୍ରାଣକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିରେ ମାନ ପାଏ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ପାଏ; ଏଥିରେ ସଂଶୟ ନାହିଁ।
13.167.19
अव्यक्तात्परमं शुद्धमप्रमेयमनामयम् ।
तमाहुः परमं नित्यं यद्यदाप्नोति बुद्धिमान् ॥ १३.१६७.१९ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତଠାରୁ ପର, ପରମ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅପ୍ରମେୟ ଓ ନିରାମୟ ତାହାକୁ ପରମ ନିତ୍ୟ କହନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯାହା ଯାହା ପାଏ ତାହାହିଁ।
13.167.20
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यां स बुद्ध इति पठ्यते ।
बुध्यमानमबुद्धश्च नित्यमेवानुपश्यति ॥ १३.१६७.२० ॥
ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅଜାଗ୍ରତ ଉଭୟ ଦ୍ୱାରା ସେ 'ବୁଦ୍ଧ' ବୋଲି ପଠିତ ହୁଏ; ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅଜାଗ୍ରତକୁ ସେ ସର୍ବଦା ଦେଖେ।
13.167.21
विकारपुरुषस्त्वेष बुध्यमान इति स्मृतः ।
पञ्चविंशतितत्वं तत्प्रोच्यते तत्र संशयः ॥ १३.१६७.२१ ॥
ଏହି ବିକାର-ପୁରୁଷ 'ଜାଗ୍ରତ' ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ତାହା ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ କୁହାଯାଏ, ତାହାରେ ସଂଶୟ ଅଛି।
13.167.22
स एष प्रकृतिस्थत्वात्तस्थुरित्युपदिश्यते ।
महानात्मा महादेव महानत्राधितिष्ठति ॥ १३.१६७.२२ ॥
ସେ ପ୍ରକୃତିରେ ସ୍ଥିତ ହେବାରୁ 'ସ୍ଥିର' ବୋଲି ଉପଦିଷ୍ଟ ହୁଏ; ମହାନ ଆତ୍ମା, ମହାଦେବ, ମହାନ ଏଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ।
13.167.23
अधिष्ठानादधिष्ठाता प्रोच्यते शास्त्रदर्शनात् ।
एष चेतयते देव मोहजालमबुद्धिमान् ॥ १३.१६७.२३ ॥
ଅଧିଷ୍ଠାନରୁ ଅଧିଷ୍ଠାତା କୁହାଯାଏ, ଶାସ୍ତ୍ରଦର୍ଶନରୁ; ଏ ଦେବ ମୋହଜାଲକୁ ଚେତନ କରେ, ଅବୁଦ୍ଧିମାନ।
13.167.24
अव्यक्तस्यैव साधर्म्यमेतदाहुर्मनीषिणः ।
सोहं सोहमतो नित्यादज्ञानादिति मन्यते ॥ १३.१६७.२४ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତର ହିଁ ଏହା ସାଧର୍ମ୍ୟ, ଏପରି ମନୀଷୀମାନେ କୁହନ୍ତି; 'ସେ ମୁଁ, ସେ ମୁଁ' ଏପରି ନିତ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରୁ ସେ ଭାବେ।
13.167.25
यदि बुध्यति चैवायं मन्येयमिति भास्वरः ।
न प्रबुद्धो न वर्तेत पानीयं मत्स्यको यथा ॥ १३.१६७.२५ ॥
ଯଦି ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଜୀବ 'ମୁଁ ଏହା ଭାବୁଛି' ବୋଲି ବୁଝେ, ଏବଂ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣ ନ କରେ, ତେବେ ସେ ଜଳରେ ମାଛ ପରି।
13.167.26
देवता निखिलेनैताः प्रोक्तास्त्रिभुवनेश्वर ।
योगकृत्यं तु तावन्मे त्वं निबोधानुपूर्वशः ॥ १३.१६७.२६ ॥
ହେ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର, ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୋଗର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମୋଠାରୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଶୁଣ।
13.167.27
शून्यागारेष्वरण्येषु सागरे वा गुहासु वा ।
विष्टम्भयित्वा त्रीन्दण्डानवाप्तो ह्यद्वयो भवेत् ॥ १३.१६७.२७ ॥
ଶୂନ୍ୟ ଗୃହରେ, ଅରଣ୍ୟରେ, ସମୁଦ୍ରରେ କିମ୍ବା ଗୁମ୍ଫାରେ, ତିନି ଦଣ୍ଡକୁ ସଂଯତ କରି ମାନବ ନିଶ୍ଚୟ ଅଦ୍ୱୈତ ପାଏ।
13.167.28
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि तथा पश्चान्मुखोपि वा ।
दक्षिणावदनो वापि बद्ध्वा विधिवदासनम् ॥ १३.१६७.२८ ॥
ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମୁଖ କରି, ବିଧି ଅନୁସାରେ ଆସନ ବାନ୍ଧି ବସିବା ଉଚିତ।
13.167.29
स्वस्तिकेनोपसंविष्टः कायमुन्नाम्य भास्वरम् ।
यथोपदिष्टं गुरुणा तथा तद्ब्रह्म धारयेत् ॥ १३.१६७.२९ ॥
ସ୍ୱସ୍ତିକ ଆସନରେ ବସି, ଶରୀରକୁ ଦୀପ୍ତଭାବେ ଉଚ୍ଚ କରି, ଗୁରୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା ପରି ସେହି ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
13.167.30
लघ्वाहारो यतो दान्तस्त्रिकालपरिवर्जकः ।
मूत्रोत्सर्गपुरीषाभ्यामाहारे च समाहितः ॥ १३.१६७.३० ॥
ଲଘୁ ଆହାରୀ, ସଂଯମୀ ଓ ଦାନ୍ତ, ତିନି କାଳରେ ତ୍ୟାଗକାରୀ, ମଳମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ ଓ ଆହାରରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
13.167.31
शेषकालं तु युञ्जीत मनसा सुसमाहितः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो मनसा विनिवर्तयेत् ॥ १३.१६७.३१ ॥
ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟରେ ମନକୁ ଭଲଭାବେ ସମାହିତ କରି ଯୋଗରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; ମନ ଦ୍ଵାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟରୁ ନିବୃତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
13.167.32
मनस्तथैव सङ्गृह्य बुद्ध्या बुद्धिमतां वर ।
विधावमानं धैर्येण विस्फुरन्तमितस्ततः ॥ १३.१६७.३२ ॥
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହିପରି ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ଵାରା ମନକୁ ସଂଯମ କରି, ଇତସ୍ତତଃ ଧାବମାନ ଓ କମ୍ପମାନ ସେହି ମନକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ରୋକିବା ଉଚିତ।
13.167.33
निरुध्य सर्वसङ्कल्पांस्ततो वै स्थिरतां व्रजेत् ।
एकाग्रस्तद्विजानीयात्सर्वं गुह्यतमं परम् ॥ १३.१६७.३३ ॥
ସମସ୍ତ ସଂକଳ୍ପକୁ ରୋକି ତା'ପରେ ହିଁ ସ୍ଥିରତା ପାଇବା ଉଚିତ; ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ତାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ — ସେ ସବୁ ପରମ ଓ ଅତି ଗୁହ୍ୟ।
13.167.34
निवातस्थ इवालोलो यथा दीपोऽतिदीप्यते ।
ऊर्ध्वमेव न तिर्यक्च तथैवाभ्रान्ति ते मनः ॥ १३.१६७.३४ ॥
ପବନହୀନ ସ୍ଥାନରେ ଦୀପ ଅଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଳେ, ସେହିପରି ତୁମ ମନ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ହେଉ, ତିର୍ଯ୍ୟକ ନୁହେଁ, ଭ୍ରମରହିତ ହେଉ।
13.167.35
हृदिस्थस्तिष्ठते योसौ तस्यैवाभिमुखो यदा ।
मनो भवति देवेश पाषाणमिव निश्चलम् ॥ १३.१६७.३५ ॥
ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ ଯେ, ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ମନ ଯେତେବେଳେ ଅଭିମୁଖୀ ହୁଏ, ହେ ଦେବେଶ, ସେତେବେଳେ ମନ ପଥର ପରି ନିଶ୍ଚଳ ହୁଏ।
13.167.36
स निर्जने विनिर्घोषे सघोषे चाऽऽवसञ्जने ।
युक्तो यो न विकम्पेत योगी योगविधिः श्रुतः ॥ १३.१६७.३६ ॥
ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ଏବଂ ଜନବସତିରେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ — ସେ ଯୋଗୀ; ଯୋଗବିଧି ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଇଛି।
13.167.37
ततः पश्यति तद्ब्रह्म ज्वलदात्मनि संस्थितम् ।
विद्युदम्बुधरे यद्वत्तद्वदेकमनाश्रयम् ॥ १३.१६७.३७ ॥
ତା'ପରେ ସେ ଜ୍ବଳନ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ସେହି ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖେ; ମେଘରେ ବିଜୁଳି ପରି ତାହା ଏକ ଏବଂ ନିରାଶ୍ରୟ।
13.167.38
तमस्यगाधे तिष्ठन्तं निस्तमस्कमचेतनम् ।
चेतयानमचेतं च दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १३.१६७.३८ ॥
ଅଗାଧ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ଧକାରରହିତ, ଚେତନାହୀନ; ଚେତନା ଦେଉଥିବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ; ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
13.167.39
अङ्गष्ठपर्वमात्रं तन्नैश्रेयसमनिन्दितम् ।
महद्भूतमनन्तं च स्वतन्त्रं विगतज्वरम् ॥ १३.१६७.३९ ॥
ତାହା ବୁଢ଼ାଆଙ୍ଗୁଠିର ଗଣ୍ଠି ପରିମାଣ; ତଥାପି ତାହା ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍କର, ନିର୍ଦୋଷ, ମହାଭୂତ, ଅନନ୍ତ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ୱରରହିତ।
13.167.40
ज्योतिषां ज्योतिषं देवं विष्णुमत्यन्तनिर्मलम् ।
नारायणमणीयांसमीश्वराणामधीश्वरम् ॥ १३.१६७.४० ॥
ଜ୍ୟୋତିର ଜ୍ୟୋତି, ଦେବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ, ନାରାୟଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମତର, ଈଶ୍ୱରମାନଙ୍କର ଅଧୀଶ୍ୱର।
13.167.41
विश्वतः परमं नित्यं विश्वं नारायणं प्रभुम् ।
अविज्ञाय निमज्जन्ति लोकाः संसारसागरे ॥ १३.१६७.४१ ॥
ବିଶ୍ୱାତୀତ, ନିତ୍ୟ, ବିଶ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନ ଜାଣି ଲୋକମାନେ ସଂସାରସାଗରରେ ମଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
13.167.42
यं दृष्ट्वा यतयस्तात न शोचन्ति गतज्वराः ।
जन्ममृत्युभयान्मुक्तास्तीर्णाः संसारसागरम् ॥ १३.१६७.४२ ॥
ହେ ତାତ! ଯାହାକୁ ଦେଖି ଯତିମାନେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଜ୍ୱରରହିତ ହୋଇ, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସଂସାରସାଗର ପାର ହୁଅନ୍ତି।
13.167.43
अणिमा लघिमा भूमा प्राप्तिः प्राकम्यमेव च ।
ईशित्वं च वशित्वं च यत्र कामावसायिता।
एतदष्टुगुणं योगं योगानाममितं स्मृतम् ॥ १३.१६७.४३ ॥
ଅଣିମା, ଲଘିମା, ଭୂମା, ପ୍ରାପ୍ତି, ପ୍ରାକାମ୍ୟ, ଈଶିତ୍ୱ ଓ ବଶିତ୍ୱ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ — ଏହା ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଯୋଗ, ଯାହା ଅସଂଖ୍ୟ ଯୋଗ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ।
13.167.44
दृष्ट्वात्मानं निरात्मानमप्रमेयं सनातनम् ।
ते विशन्ति शरीराणि योगेनानेन भास्वरम्।
दैत्यदेवमनुष्याणां बलेन बलवत्तमाः ॥ १३.१६७.४४ ॥
ନିଜକୁ ନିରାତ୍ମା, ଅପ୍ରମେୟ ଓ ସନାତନ ଭାବେ ଦେଖି, ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦୀପ୍ତ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି — ଦୈତ୍ୟ, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ବଳବାନ।
13.167.45
एतत्तत्वमनाद्यन्तं यद्भवाननुपृच्छति ।
नित्यं वयमुपास्यामो योगधर्मं सनातनम् ॥ १३.१६७.४५ ॥
ଆପଣ ପଚାରୁଥିବା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ; ଆମେ ସର୍ବଦା ସେହି ସନାତନ ଯୋଗଧର୍ମର ଉପାସନା କରୁ।
13.167.46
योगधर्मान्न धर्मोस्ति गरीयान्सुरसत्तम ।
एतद्धर्म हि धर्माणामपुनर्भवसंस्कृतम् ॥ १३.१६७.४६ ॥
ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗଧର୍ମଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଏହି ଧର୍ମ ପୁନର୍ଜନ୍ମରହିତ ଅବସ୍ଥା ଦିଗରେ ସଂସ୍କୃତ।
13.167.47
तत्वतः परमस्तीस्ति केचिदाहुर्मनीषिणः ।
केचिदाहुः परं नास्ति ये ज्ञानफलमाश्रिताः ॥ १३.१६७.४७ ॥
ପ୍ରକୃତରେ, କେତେକ ମନୀଷୀ କୁହନ୍ତି ପରମ ଅଛି; ଜ୍ଞାନଫଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା କେତେକ କୁହନ୍ତି ପରମ ନାହିଁ।
13.167.48
ज्ञानस्थः पुरुषस्त्वेष विकृतः स्वेन वर्णितः ।
ये ध्यानेनानुपश्यन्ति नित्यं योगपरायणाः ॥ १३.१६७.४८ ॥
ଜ୍ଞାନରେ ସ୍ଥିତ ଏହି ପୁରୁଷ, ନିଜେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବାରୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରୁ ବିକୃତ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗପରାୟଣ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ସର୍ବଦା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
13.167.49
तमेव पुरुषं देवं केचिदेव महेश्वर ।
नित्यमन्यतमाः प्राहुर्ज्ञानं परमकं स्मृतम् ॥ १३.१६७.४९ ॥
ହେ ମହେଶ୍ୱର, କେହି କେହି ସେହି ପୁରୁଷ ଦେବଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି; ତାହା ପରମ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
13.167.50
ज्ञानमेव विनिर्मुक्ताः सांख्या गच्छन्ति केवलम् ।
चिन्ताध्यात्मनि चान्यत्र योगाः परमबुद्धयः ॥ १३.१६७.५० ॥
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ସାଂଖ୍ୟମାନେ କେବଳ ତାହାକୁ ପାଆନ୍ତି; ଆତ୍ମଚିନ୍ତନରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ ପରମବୁଦ୍ଧି ଯୋଗୀମାନେ ତାହାକୁ ପାଆନ୍ତି।
13.167.51
उक्तमेतावदेतत्ते योगदर्शनमुत्तमम् ।
साङ्ख्यज्ञानं प्रवक्ष्यामि परिसंख्याविदर्शनम् ॥ १३.१६७.५१ ॥
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମକୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ଯୋଗଦର୍ଶନ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ସାଂଖ୍ୟଜ୍ଞାନ, ପରିସଂଖ୍ୟା-ଦର୍ଶନ କହିବି।