Mahābhārata · Adhyāya 13.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.173.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
श्रोतुमिच्छामि मर्त्यानां संसारविधिमुत्तमम् ॥ १३.१७३.१ ॥
¡Abuelo, oh gran sabio, versado en todas las ciencias! Deseo oír el orden supremo de la existencia mundana de los mortales.
13.173.2
केन वृत्तेन राजेन्द्र वर्तमाना नरा भुवि ।
प्राप्नुवन्त्युत्तमं स्वर्गं कथं च नरकं नृप ॥ १३.१७३.२ ॥
¡Oh señor de los reyes, por qué conducta los hombres que viven en la tierra alcanzan el cielo supremo, y cómo alcanzan el infierno, oh rey?
13.173.3
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः ।
प्रयान्त्यमुं लोकमितः को वै ताननुगच्छति ॥ १३.१७३.३ ॥
Habiendo abandonado el cuerpo muerto como un leño o un terrón de tierra, las personas parten de aquí hacia aquel mundo; ¿quién en verdad los sigue?
13.173.4
दूरादायाति भगवान्बृहस्पतिरुदारधीः ।
पृच्छैनं सुमहाभागमेतद्गुह्यं सनातनम् ॥ १३.१७३.४ ॥
Desde lejos llega el venerable Bṛhaspati, de noble intelecto; pregunta a este muy afortunado sobre este asunto secreto y eterno.
13.173.5
नैतदन्येन शक्यं हि वक्तुं केनचिदद्य वै ।
वक्ता बृहस्पतिसमो न ह्यन्यो विद्यते क्वचित् ॥ १३.१७३.५ ॥
Esto no puede ser dicho hoy por ningún otro; no existe en ninguna parte otro orador igual a Bṛhaspati.
13.173.6
तयोः संवदतोरेवं पार्थगाङ्गेययोस्तदा ।
आजगाम विशुद्धात्मा भगवान्स बृहस्पतिः ॥ १३.१७३.६ ॥
Mientras aquellos dos, Pārtha y el hijo de Gaṅgā, conversaban así, llegó allí el venerable Bṛhaspati, de alma pura.
13.173.7
ततो राजा समुत्थाय धृतराष्ट्रपुरोगमः ।
पूजामनुषमां चक्रे सर्वे ते च सभासदः ॥ १३.१७३.७ ॥
Entonces el rey se levantó y, con Dhṛtarāṣṭra al frente, le rindió un honor incomparable; y todos los miembros de la asamblea hicieron lo mismo.
13.173.8
ततो धर्मसुतो राजा भगवन्तं बृहस्पतिम् ।
उपगम्य यथान्यायं प्रश्नं पप्रच्छ तत्त्वतः ॥ १३.१७३.८ ॥
Entonces el rey, hijo de Dharma, acercándose al venerable Bṛhaspati, le hizo debidamente una pregunta sobre la verdad.
13.173.9
भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
मर्त्यस्य कः सहायो वै पिता माता सुतो गुरुः। ॥ १३.१७३.९ ॥
¡Oh venerable, conocedor de todo dharma, experto en todas las escrituras! ¿Quién es, en verdad, el auxiliar de un mortal: el padre, la madre, el hijo o el maestro?
13.173.10
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः ।
गच्छन्त्यमुं च लोकं वै क एताननुगच्छति ॥ १३.१७३.१० ॥
Abandonando el cuerpo muerto como un leño o un terrón, los hombres van a aquel otro mundo. ¿Quién, entonces, los sigue?
13.173.11
एकः प्रसूयते राजन्नेक एव विनश्यति ।
एकस्तरति दुर्गाणि गच्छत्येकस्तु दुर्गतिम् ॥ १३.१७३.११ ॥
Solo nace el hombre, oh rey, y solo perece; solo atraviesa las dificultades, y solo va a un destino desdichado.
13.173.12
न सहायः पिता माता तथा भ्राता सुतो गुरुः ।
ज्ञातिसम्बन्धिवर्गश्च मित्रवर्गस्तथैव च ॥ १३.१७३.१२ ॥
Ni el padre, ni la madre, ni el hermano, ni el hijo, ni el maestro, ni el grupo de parientes y allegados, ni el grupo de amigos, es un auxiliar.
13.173.13
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः ।
मुहूर्तमुपयुञ्ज्याथ ततो यान्ति पराङ्मुखाः ॥ १३.१७३.१३ ॥
Tras abandonar el cuerpo muerto como un leño o un terrón de tierra, la gente se ocupa de él un momento y luego se marcha con el rostro vuelto.
13.173.14
तैस्तच्छरीरमुत्सृष्टं धर्मि एकोऽनुगच्छति ।
तस्माद्धर्मः सहायार्थे सेवितव्यः सदा नृपः ॥ १३.१७३.१४ ॥
Del cuerpo abandonado por ellos, solo el justo lo sigue solo. Por eso el rey debe cultivar siempre el dharma, pues el dharma es el compañero.
13.173.15
प्राणी धर्मसमायुक्तो गच्छेत्स्वर्गगतिं पराम् ।
तथैवाधर्मसंयुक्तो नरकं चोपपद्यते ॥ १३.१७३.१५ ॥
Un ser vivo unido al dharma alcanza el supremo camino celestial; de igual modo, quien está unido al adharma llega al infierno.
13.173.16
तस्मान्न्यायागतैरर्थैर्धर्मं सेवेत पण्डितः ।
धर्म एको मनुष्याणां सहायः पारलौकिकः ॥ १३.१७३.१६ ॥
Por eso el sabio debe servir al dharma con riquezas obtenidas legítimamente. Para los hombres, el dharma es el único compañero en el otro mundo.
13.173.17
लोभान्मोहादनुक्रोशाद्भयाद्वाऽप्यबहुश्रुतः ।
नरः करोत्यकार्याणि परार्थे लोभमोहितः ॥ १३.१७३.१७ ॥
Por codicia, ofuscación, compasión o incluso miedo, el hombre de poco saber, cegado por la codicia por el bien de otro, comete actos indebidos.
13.173.18
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रितयं जीविते फलम् ।
एतत्त्रयमवाप्तव्यमधर्मपरिवर्जितम् ॥ १३.१७३.१८ ॥
El dharma, la riqueza y el deseo: esta tríada es el fruto de la vida. Estos tres deben alcanzarse, libres de adharma.
13.173.19
श्रुतं भगवतो वाक्यं धर्मयुक्तं परं हितम् ।
शरीरनिश्चयं ज्ञातुं बुद्धिस्तु मम जायते ॥ १३.१७३.१९ ॥
He escuchado las palabras del venerable, unidas al dharma y sumamente beneficiosas. Ahora mi mente desea conocer la determinación acerca del cuerpo.
13.173.20
मृतं शरीरं हि नृणां सूक्ष्ममव्यक्ततां गतम् ।
अचक्षुर्विषयं प्राप्तं कथं धर्मोऽनुगच्छति ॥ १३.१७३.२० ॥
El cuerpo de los hombres muertos, vuelto sutil y pasado al estado no manifiesto, fuera del alcance de la vista, ¿cómo le sigue el dharma?
13.173.21
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिरनन्तरम् ।
बुद्धिरात्मा च सहिता धर्मं पश्यन्ति नित्यदा ॥ १३.१७३.२१ ॥
La tierra, el aire, el espacio, el agua, luego la luz, junto con el intelecto y el yo, siempre perciben el dharma.
13.173.22
प्राणिनामिह सर्वेषां साक्षिभूतं दिवानिशम् ।
एतैश्च सह धर्मोऽपि तं जीवमनुगच्छति ॥ १३.१७३.२२ ॥
Siendo testigo de todos los seres vivos aquí, día y noche, junto con estos, el dharma también sigue a aquel ser vivo.
13.173.23
त्वगस्थि मांसं शुक्रं च शोणितं च महामते ।
शरीरं वर्जयन्त्येते जीवितेन विवर्जितम् ॥ १३.१७३.२३ ॥
Oh de gran mente, la piel, el hueso, la carne, el semen y la sangre abandonan el cuerpo privado de vida.
13.173.24
ततो धर्मसमायुक्तः स जीवः सुखमेधते ।
इह लोके परे चैव किं भूयः कथयामि ते ॥ १३.१७३.२४ ॥
Entonces aquel ser vivo, unido al dharma, prospera en la felicidad aquí en este mundo y en el otro. ¿Qué más te diré?
13.173.25
तद्दर्शितं भगवता यथा धर्मोऽनुगच्छति ।
एतत्तु ज्ञातुमिच्छामि कथं रेतः प्रवर्तते ॥ १३.१७३.२५ ॥
Tal como el Bienaventurado ha mostrado cómo sigue el dharma, deseo saber cómo surge el semen (retas).
13.173.26
अन्नमश्नन्ति यद्देवाः शरीरस्था नरेश्वर ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिर्मनस्तथा ॥ १३.१७३.२६ ॥
Oh señor de los hombres, los dioses que moran en el cuerpo comen el alimento: tierra, viento, espacio, agua, luz y también la mente.
13.173.27
ततस्तृप्तेषु राजेन्द्र तेषु भूतेषु पञ्चसु ।
मनःषष्ठेषु शुद्धात्मन्रेतः सम्पद्यते महत् ॥ १३.१७३.२७ ॥
Entonces, oh rey de reyes, cuando esos cinco elementos, con la mente como sexto, están satisfechos, oh de alma pura, se produce el gran semen.
13.173.28
ततो गर्भः सम्भवति श्लेषात्स्त्रीपुंसयोर्नृप ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं भूयः किं श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१७३.२८ ॥
Entonces, oh rey, por la unión de mujer y hombre surge el embrión. Todo esto te ha sido contado. ¿Qué más deseas escuchar?
13.173.29
आख्यातं मे भगवता गर्भः सञ्जायते यथा ।
यथा जातस्तु पुरुषः प्रपद्यति तदुच्यताम् ॥ १३.१७३.२९ ॥
El Bienaventurado me ha contado cómo surge el embrión. Ahora dime cómo el hombre, una vez nacido, alcanza lo que alcanza.
13.173.30
आसन्नमात्रः पुरुषस्तैर्भूतैरभिभूयते ।
विप्रयुक्तश्च तैर्भूतैः पुनर्यात्यपरां गतिम्।
स च भूतसमायुक्तः प्राप्नुते जीव एव हि ॥ १३.१७३.३० ॥
El hombre próximo a nacer es dominado por aquellos elementos; separado de ellos, va de nuevo a otro destino; y el ser vivo unido a los elementos es quien lo alcanza.
13.173.31
ततोऽस्य कर्म पश्यन्ति शुभं वा यदि वाशुभम् ।
देवताः पञ्चभूतस्थाः किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१७३.३१ ॥
Entonces los dioses que habitan en los cinco elementos ven las acciones buenas o malas de este ser. ¿Qué más deseas escuchar?
13.173.32
त्वगस्थिमांसमुत्सृज्य तैश्च भूतैर्विवर्जितः ।
जीवः सह वसन्कृत्स्नं सुखदुःखसहः प्रभो ॥ १३.१७३.३२ ॥
Habiendo abandonado la piel, el hueso y la carne, separado de aquellos elementos, el alma, morando en el todo, soporta el placer y el dolor, oh señor.
13.173.33
भोगवश्यं कर्मवश्यं यातनावश्यमित्यपि ।
एतत्त्रयाणामासाद्य कर्मतः सोऽश्नुते फलम् ॥ १३.१७३.३३ ॥
Está sujeto al goce, sujeto a la acción y sujeto al tormento. Habiendo alcanzado estos tres, obtiene el fruto por la acción.
13.173.34
जीवः कर्मसमायुक्तः शीघ्रं रेतस्त्वमागतः ।
स्त्रीणां पुष्पं समासाद्य सूतिकाले लभेत तत् ॥ १३.१७३.३४ ॥
El alma, unida a sus acciones, pronto llega como semilla; habiendo alcanzado la flor de la mujer, la obtiene en el momento del nacimiento.
13.173.35
यमस्य पुरुषैः क्लेसं यमस्य पुरुषैर्वधम् ।
दुःखं संसारचक्रं च नरः क्लेशं स विन्दति ॥ १३.१७३.३५ ॥
La aflicción a manos de los hombres de Yama, la muerte a manos de los hombres de Yama, el dolor y la rueda del saṃsāra; y el hombre encuentra esa aflicción.
13.173.36
इह लोके स च प्राणी जन्मप्रभृति पार्थिव ।
सुकृतं कर्म वै भुङ्क्ते धर्मस्य फलमाश्रितः ॥ १३.१७३.३६ ॥
En este mundo ese ser viviente, desde el nacimiento, oh rey, apoyado en el fruto del dharma, disfruta el fruto de sus buenas acciones.
13.173.37
यदि धर्मं यथाशक्ति जन्मप्रभृति सेवते ।
ततः स पुरुषो भूत्वा सेवते नियतं सुखम् ॥ १३.१७३.३७ ॥
Si una persona, desde su nacimiento, sigue el dharma según su capacidad, entonces, habiendo nacido como hombre, sin duda disfruta de la felicidad.
13.173.38
अथान्तरा तु धर्मस्याप्यधर्ममुपसेवते ।
सुखस्यानन्तरं दुःखं स जीवोऽप्यधिगच्छति ॥ १३.१७३.३८ ॥
Pero si alguien, incluso en medio del dharma, practica el adharma, aquel ser vivo encuentra también el sufrimiento tras la felicidad.
13.173.39
अधर्मेण समायुक्तो यमस्य विषयं गतः ।
महद्दुःखं समासाद्य तिर्यग्योनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.३९ ॥
Afligido por el adharma y llegado al reino de Yama, el ser vivo, tras sufrir un gran dolor, nace en una matriz animal.
13.173.40
कर्मणा येन येनेह यस्यां योनौ प्रजायते ।
जीवो मोहसमायुक्तस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १३.१७३.४० ॥
Escucha mientras te explico por qué acciones, aquí en este mundo, un ser vivo unido a la ilusión nace en cada matriz.
13.173.41
यदेतदुच्यते शास्त्रे सेतिहासे च च्छन्दसि ।
यमस्य विषयं घोरं मर्त्यो लोकः प्रपद्यते ॥ १३.१७३.४१ ॥
Lo que se dice en la escritura, junto con la tradición épica, y en el Veda: el mundo mortal llega al terrible reino de Yama.
13.173.42
इह स्थानानि पुण्यानि देवतुल्यानि भूपते ।
तिर्यग्योन्यतिरिक्तानि गतिमन्ति च सर्वशः ॥ १३.१७३.४२ ॥
Aquí, oh señor de la tierra, existen moradas meritorias iguales a las de los dioses, distintas de las matrices animales, y que tienen destinos en todos los sentidos.
13.173.43
यमस्य भवने दिव्ये ब्रह्मलोकसमे गुणैः ।
कर्मभिर्नियतैर्बद्धो जन्तुर्दुःखान्युपाश्नुते ॥ १३.१७३.४३ ॥
En la divina morada de Yama, igual en cualidades al mundo de Brahmā, el ser atado por acciones fijas padece sufrimientos.
13.173.44
येनयेन तु भावेन कर्मणा पुरुषो गतिम् ।
प्रयाति परुषां घोरां तत्ते वक्ष्याम्यतः परम् ॥ १३.१७३.४४ ॥
Con cualquier disposición y cualquier acción por las que el hombre alcanza un destino duro y terrible, eso te lo diré ahora.
13.173.45
अधीत्य चतुरो वेदान्द्विजो मोहसमन्वितः ।
पतितात्प्रतिगृह्याथ खरयोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.४५ ॥
El brahmán que, aunque ha estudiado los cuatro Vedas, está cegado por la ilusión y acepta dones de un caído, renace en el vientre de un asno.
13.173.46
खरो जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत ।
खरो मृतो बलीवर्दः सप्तवर्षाणि जीवति ॥ १३.१७३.४६ ॥
El asno vive quince años, oh Bhārata. Cuando el asno muere, se convierte en un buey y vive siete años.
13.173.47
बलीवर्दो मृतश्चापि जायते ब्रह्मराक्षसः ।
ब्रह्मरक्षश्च मासांस्त्रींस्ततो जायेत ब्राह्मणः ॥ १३.१७३.४७ ॥
Cuando el buey muere, renace como un brahma-rākṣasa; el brahma-rākṣasa vive tres meses y luego renace como brahmán.
13.173.48
पतितं याजयित्वा तु कृमियोनौ प्रजायते ।
तत्र जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत ॥ १३.१७३.४८ ॥
Quien hace que un caído ofrezca sacrificio renace en el vientre de un gusano; allí vive quince años, oh Bhārata.
13.173.49
कृमिभावाद्विमुक्तस्तु ततो जायेत गर्दभः ।
गर्दभः पञ्चवर्षाणि पञ्चवर्षाणि सूकरः ॥ १३.१७३.४९ ॥
Liberado del estado de gusano, luego nace como asno: cinco años como asno, y cinco años como jabalí.
13.173.50
कुक्कुटः पञ्चवर्षाणि पञ्चवर्षाणि जम्बुकः ।
श्वा वर्षमेकं भवति ततो जायेत मानवः ॥ १३.१७३.५० ॥
Como gallo, cinco años; y cinco años como chacal. Durante un año es perro, y luego nace como ser humano.
13.173.51
उपाध्यायस्त्रियः पापं शिष्यः कुर्यादबुद्धिमान् ।
स जीव इह संसारांस्त्रीनाप्नोति न संशयः ॥ १३.१७३.५१ ॥
Si un discípulo insensato comete pecado con la esposa de su maestro, obtiene aquí tres ciclos de renacimiento; no hay duda.
13.173.52
वृको भवति राजेन्द्र ततः क्रव्यात्ततः खरः ।
ततः प्रेतः परिक्लिष्टः पश्चाज्जायेत ब्राह्मणः ॥ १३.१७३.५२ ॥
Se convierte en lobo, oh señor de reyes; luego en carnívoro, luego en asno. Luego, como fantasma atormentado, después nace como brahmán.
13.173.53
मनसाऽपि गुरोर्भार्यां यः शिष्यो याति पापकृत् ।
स उग्रान्प्रैति संसारानधर्मेणेह चेतसा ॥ १३.१७३.५३ ॥
El discípulo pecador que va incluso en la mente a la esposa de su maestro, por la injusticia y con esta misma mente, va a terribles ciclos de renacimiento.
13.173.54
श्वयोनौ तु स सम्भूतस्त्रीणि वर्षाणि जीवति ।
तत्रापि निधनं प्राप्तः कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.५४ ॥
Nacido en el vientre de un perro, vive tres años; también allí encuentra la muerte y nace en el vientre de un gusano.
13.173.55
कृमिभावमनुप्राप्तो वर्षमेकं तु जीवति ।
ततस्तु निधनं प्राप्तो ब्रह्मयोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.५५ ॥
Habiendo alcanzado el estado de gusano, vive un año. Luego, al encontrar la muerte, nace en un vientre brahmánico.
13.173.56
यदि पुत्रसमं शिष्यं गुरुर्हन्यादकारणे ।
आत्मनः कामकारेण सोपि हिंस्रः प्रजायते ॥ १३.१७३.५६ ॥
Si un maestro, sin causa, golpea a un discípulo que es como un hijo, por su propia voluntad también él nace como ser violento.
13.173.57
पितरं मातरं चैव यस्तु पुत्रोऽवमन्यते ।
सोऽपि राजन्मृतो जन्तुः पूर्वं जायेत गर्दभः ॥ १३.१७३.५७ ॥
El hijo que desprecia a su padre y a su madre, oh rey, tras morir, primero nace como asno.
13.173.58
गर्दभत्वं तु सम्प्राप्य दशवर्षाणि जीवति ।
संवत्सरं तु कुम्भीरस्ततो जायेत मानवः ॥ १३.१७३.५८ ॥
Habiendo alcanzado el estado de asno, vive diez años. Durante un año es cocodrilo, y luego nace como humano.
13.173.59
पुत्रस्य मातापितरौ यस्य रुष्टावुभावपि ।
गुर्वपध्यानतः सोपि मृतो जायति गर्दभः ॥ १३.१७३.५९ ॥
El hijo con quien están enojados ambos, madre y padre, por desprecio a los mayores, tras morir nace como asno.
13.173.60
खरो जीवति मासांस्तु दश श्वा च चतुर्दशः ।
बिडालः सप्तमासांस्तु ततो जायेत मानवः ॥ १३.१७३.६० ॥
El asno vive diez meses, y el perro catorce. El gato vive siete meses, y luego nace como humano.
13.173.61
मातापितरावाक्रुश्य शारिका सम्प्रजायते ।
ताडयित्वा तु तावेव जायते कच्छपो नृप ॥ १३.१७३.६१ ॥
Quien injuria a madre y padre renace como un pájaro śārikā; y quien los golpea, oh rey, renace como una tortuga.
13.173.62
कच्छपो दशवर्षाणि त्रीणि वर्षाणि शल्यकः ।
व्यालो भूत्वा च षण्मासांस्ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६२ ॥
Una tortuga durante diez años, un puercoespín durante tres años y una serpiente durante seis meses; luego renace como ser humano.
13.173.63
भर्तृपिण्डमुपाश्नन्यो राजद्विष्टानि सेवते ।
सोपि मोहसमापन्नो मृतो जायति वानरः ॥ १३.१७३.६३ ॥
Quien come el alimento de su señor y sirve a lo que el rey detesta, cegado por la ilusión, renace como mono tras morir.
13.173.64
वानरो दशवर्षाणि पञ्चवर्षाणि सूकरः ।
श्वाऽथ भूत्वा तु षण्मासांस्ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६४ ॥
Un mono durante diez años, un jabalí durante cinco años y un perro durante seis meses; luego renace como ser humano.
13.173.65
न्यासापहर्ता तु नरो यमस्य विषयं गतः ।
यातनानां शतं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.६५ ॥
El hombre que roba un depósito de confianza va al reino de Yama, sufre cien tormentos y luego nace en la forma de un gusano.
13.173.66
तत्र जीवति वर्षाणि दशपञ्च च भारत ।
दुष्कृतस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६६ ॥
Allí vive quince años, oh Bhārata; tras agotar el fruto de sus malas acciones, renace como ser humano.
13.173.67
असूयकः कुत्सितश्च चण्डालो दुःखमश्नुते ।
विश्वासहर्ता तु नरो मीनो जायति दुर्मतिः ॥ १३.१७३.६७ ॥
El envidioso y despreciado chandala sufre dolor. Pero el hombre que destruye la confianza nace como pez, de mente necia.
13.173.68
भूत्वा मीनोऽष्टमासांस्तु मृगो जायति भारत ।
मृगस्तु चतुरो मासांस्ततश्छागः प्रजायते ॥ १३.१७३.६८ ॥
Habiendo sido pez durante ocho meses, oh Bhārata, nace como ciervo. El ciervo, durante cuatro meses, nace después como cabra.
13.173.69
छागस्तु निधनं प्राप्य पूर्णे संवत्सरे ततः ।
गौः स सञ्जायते जन्तुस्ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६९ ॥
Cuando la cabra alcanza la muerte y se completa el año, esa criatura nace como vaca. Luego nace como humano.
13.173.70
धान्यान्यवांस्तिलान्माषान्कुलत्थान्सर्षपांश्चणान् ।
कलायानथ मुद्गांश्च गोधूमानतसीस्तथा ॥ १३.१७३.७० ॥
Granos, cebada, sésamo, judías negras, judía de caballo, mostaza, garbanzos, guisantes, judías verdes, trigo y lino.
13.173.71
यस्तु धान्यापहर्ता च मोहाज्जन्तुरचेतनः ।
स जायते महाराज मूषिको निरपत्रपः ॥ १३.१७३.७१ ॥
El ser que, por ofuscación e inconsciencia, roba grano, oh gran rey, nace como un ratón desvergonzado.
13.173.72
ततः प्रेत्य महाराज मृतो जायति सूकरः ।
सूकरो जातमात्रस्तु रोगेणि म्रियते नृप ॥ १३.१७३.७२ ॥
Luego, oh gran rey, tras morir y pasar al mundo de los muertos, nace como jabalí. El jabalí, recién nacido, muere de enfermedad, oh rey.
13.173.73
श्वा ततो जायते मूढः कर्मणा तेन पार्थिव ।
भूत्वा श्वा पञ्चवर्षाणि ततो जायति मानवः ॥ १३.१७३.७३ ॥
Entonces el ignorante nace como perro, oh rey, por aquella acción. Tras ser perro durante cinco años, nace como ser humano.
13.173.74
परदाराभिमर्शं तु कृत्वा जायति वै वृकः ।
श्वा शृगालस्ततो गृध्रो व्यालः कङ्को बकस्तथा ॥ १३.१७३.७४ ॥
Quien ha tocado la mujer de otro nace como lobo. Luego nace como perro, chacal, buitre, serpiente, garza y grulla.
13.173.75
भ्रातुर्भार्यां तु पापात्मा यो धर्मयति मोहितः ।
पुंस्कोकिलत्वमाप्नोति सोऽपि संवत्सरं नृप ॥ १३.१७३.७५ ॥
El de mente malvada que, cegado, viola la esposa de su hermano, también alcanza la condición de cuco macho durante un año, oh rey.
13.173.76
सखिभार्यां गुरोर्भार्यां राजभार्यां तथैव च ।
प्रधर्षयित्वा कामाद्यो मृतो जायति सूकरः ॥ १३.१७३.७६ ॥
Quien, por deseo, ha ultrajado a la esposa de un amigo, de un maestro o de un rey, y luego muere, nace como jabalí.
13.173.77
सूकरः पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि श्वाविधः ।
बिडालः पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि कुक्कुटः ॥ १३.१७३.७७ ॥
Como jabalí durante cinco y diez años, como especie canina durante diez años, como gato durante cinco y diez años, y como gallo nace.
13.173.78
पिपीलिका तु मासांस्त्रीन्वानरो मासमेव तु ।
एतानासाद्य संसारान्कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.७८ ॥
Como hormiga durante tres meses, y como mono solo un mes; habiendo alcanzado estos ciclos de existencia, nace en la matriz de los gusanos.
13.173.79
तत्र जीवति मासांस्तु कृमियोनौ चतुर्दश ।
ततोऽधर्मक्षयं कृत्वा पुनर्जायति मानवः ॥ १३.१७३.७९ ॥
Allí vive catorce meses en el vientre de un gusano; luego, habiendo destruido su adharma, nace de nuevo como ser humano.
13.173.80
उपस्थिते विवाहे तु यज्ञे दानेऽपि वा विभो ।
मोहात्करोति यो विघ्नं स मृतो जायते कृमिः ॥ १३.१७३.८० ॥
Oh poderoso, cuando se presenta un matrimonio, un sacrificio o una donación, quien por delusión crea un obstáculo muere y renace como gusano.
13.173.81
कृमिर्जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत ।
अधर्मिस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानवः ॥ १३.१७३.८१ ॥
Oh Bhārata, el gusano vive quince años; luego, habiendo destruido el pecado del injusto, nace un ser humano.
13.173.82
पूर्वं दत्त्वा तु यः कन्यां द्वितीये दातुमिच्छति ।
सोपि राजन्मृतो जन्तुः कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.८२ ॥
Oh rey, quien ha dado primero una doncella en matrimonio y luego desea dársela a otro, también muere y nace en el vientre de un gusano.
13.173.83
तत्र जीवति वर्षाणि त्रयोदश युधिष्ठिर ।
अधर्मसंक्षये युक्तस्ततो जायति मानवः ॥ १३.१७३.८३ ॥
Oh Yudhiṣṭhira, allí vive trece años; dedicado a la destrucción de la injusticia, luego nace un ser humano.
13.173.84
देवकार्यमकृत्वा तु पितृकार्यमथापि वा ।
अनिर्वाप्य समश्नन्वै मृतो जायति वायसः ॥ १३.१७३.८४ ॥
Quien come sin haber cumplido el deber hacia los dioses ni hacia los antepasados, y sin haber ofrecido las libaciones, muere y nace como cuervo.
13.173.85
वायसः शतवर्षाणि ततो जायति कुक्कुटः ।
जायते व्यालकश्चापि मासं तस्मात्तु मानुषः ॥ १३.१७३.८५ ॥
Durante cien años nace como cuervo, luego como gallo; también nace como serpiente durante un mes; después se convierte en ser humano.
13.173.86
ज्येष्ठं पितृसमं चापि भ्रातरं योऽवमन्यते ।
सोऽपि मृत्युमुपागम्य क्रौञ्चयोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.८६ ॥
Quien desprecia a su hermano mayor, igual a un padre, también llega a la muerte y nace en el vientre de una grulla.
13.173.87
क्रौञ्चो जीवति वर्षं तु ततो जायति चीरकः ।
ततो निधनमापन्नो मानुषत्वमुपाश्नुते ॥ १३.१७३.८७ ॥
La grulla vive un año; luego nace como el pájaro cīraka. Después, alcanzada la muerte, obtiene la condición humana.
13.173.88
वृषलो ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते ।
ततः सम्प्राप्य निधनं जायते सूकरः पुनः ॥ १३.१७३.८८ ॥
Un śūdra que se une a una mujer brahmán nace en el vientre de los gusanos; luego, alcanzada la muerte, vuelve a nacer como jabalí.
13.173.89
सूकरो जातमात्रस्तु रोगेण म्रियते नृप ।
श्वा ततो जायते मूढः कर्मणा तेन पार्थिव ॥ १३.१७३.८९ ॥
Oh rey, un jabalí muere de enfermedad apenas nace; luego, oh señor de la tierra, por esa misma acción nace como un perro necio.
13.173.90
श्वा भूत्वा कृतकर्माऽसौ जायते मानुषस्ततः ।
तत्रापत्यं समुत्पाद्य मृतो जायति मूषिकः ॥ १३.१७३.९० ॥
Habiéndose convertido en perro y habiendo realizado sus acciones, nace como ser humano; allí, tras engendrar descendencia y morir, nace como ratón.
13.173.91
कृतघ्नस्तु मृतो राजन्यमस्य विषयं गतः ।
यमस्य पुरुषैः क्रुद्धैर्वधं प्राप्नोति दारणम् ॥ १३.१७३.९१ ॥
Oh rey, el ingrato, muerto y llegado al reino de Yama, recibe un golpe desgarrador de los servidores de Yama, airados.
13.173.92
दण्डं समुद्गरं शूलमग्निकुम्भं च दारुणम् ।
असिपत्रवनं घोरवालुकं कूटशाल्मलीम् ॥ १३.१७३.९२ ॥
El bastón, la maza, la lanza, la terrible olla de fuego, el bosque de hojas de espada, el terrible arenal y el árbol de algodón engañoso.
13.173.93
एताश्चान्याश्च बह्वीश्च यमस्य विषयं गतः ।
यातनाः प्राप्य तत्रोग्रास्ततो वध्यति भारत ॥ १३.१७३.९३ ॥
Habiendo ido al reino de Yama y recibido estos y muchos otros tormentos, oh Bhārata, allí es entonces muerto por tormentos feroces.
13.173.94
ततो हतः कृतघ्नः स तत्रोग्रैर्भरतर्षभ ।
संसारचक्रमासाद्य कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.९४ ॥
Entonces, oh toro de los Bharatas, ese ingrato, abatido allí por los tormentos feroces, llega a la rueda del renacimiento y nace en el vientre de un gusano.
13.173.95
कृमिर्भवति वर्षाणि दशपञ्च च भारत ।
ततो गर्भं समासाद्य तत्रैव म्रियते शिशुः ॥ १३.१७३.९५ ॥
Oh Bhārata, permanece como gusano durante quince años; luego, habiendo entrado en un vientre, muere allí como un niño pequeño.
13.173.96
ततो गर्भशतैर्जन्तुर्बहुभि सम्प्रपद्यते ।
संसारांश्च बहून्गत्वा ततस्मिर्यक्षु जायते ॥ १३.१७३.९६ ॥
Luego, esa criatura atraviesa cientos de vientres y muchos ciclos de renacimiento, y después nace entre los yakṣas.
13.173.97
ततो दुःखमनुप्राप्य बहुवर्षगणानिह ।
स पुनर्भवसंयुक्तस्ततः कूर्मः प्रजायते ॥ १३.१७३.९७ ॥
Entonces, tras soportar sufrimiento durante muchos grupos de años aquí, vuelve a unirse a la existencia y luego nace como tortuga.
13.173.98
दधि हृत्वा बकश्चापि प्लवो मत्स्यानसंस्कृतान् ।
चोरयित्वा तु दुर्बुद्धिर्मधुदंशः प्रजायते ॥ १३.१७३.९८ ॥
Tras robar yogur, la grulla, y el ave buceadora tras robar pescados crudos, el de mente malvada nace como insecto que muerde la miel.
13.173.99
फलं वा मूलकं हृत्वा अपूपं वा पिपीलिकाः ।
चोरयित्वा च निष्पावं जायते हलगोलकः ॥ १३.१७३.९९ ॥
Tras robar fruta o rábano, o un pastel, se convierte en hormigas; y tras robar judías, nace como halagolaka (un tipo de insecto).
13.173.100
पायसं चोरयित्वा तु तित्तिरित्वमवाप्नुते ।
हृत्वा पिष्टमयं पूपं कुम्भोलूकः प्रजायते ॥ १३.१७३.१०० ॥
Tras robar un pudín de arroz con leche, alcanza la condición de perdiz; tras robar un pastel de harina, nace como kumbholūka (un tipo de búho).
13.173.101
अयो हृत्वा तु दुर्बुद्धिर्वायसो जायते नरः ।
कांस्यं हृत्वा तु दुर्बद्धिर्हारितो जायते नरः ॥ १३.१७३.१०१ ॥
Tras robar hierro, el hombre de mente malvada nace como cuervo; tras robar bronce, el hombre de mente malvada nace como hārīta (un loro verde).
13.173.102
राजतं भाजनं हृत्वा कपोतः सम्प्रजायते ।
हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.१०२ ॥
Tras robar un recipiente de plata, el hombre nace como paloma; tras robar un recipiente de oro, nace en el vientre de un gusano.
13.173.103
पत्रोर्णं चोरयित्वा तु कृकलत्वं निगच्छति ।
कौशिकं तु ततो हृत्वा नरो जायति वर्तकः ॥ १३.१७३.१०३ ॥
Quien roba la lana de hoja adquiere la condición de un ave kṛkala; luego, quien roba la tela kauśika renace como un vartaka, una codorniz.
13.173.104
अंशुकं चोरयित्वा तु शुक्रो जायति मानवः ।
चोरयित्वा दुकूलं तु मृतो हंसः प्रजायते ॥ १३.१७३.१०४ ॥
Quien roba una tela fina renace como un loro; quien roba lino dukūla y luego muere renace como un cisne.
13.173.105
क्रौञ्चः कार्पासिकं हृत्वा मृतो जायति मानवः ।
चोरयित्वा नरः पट्टं त्वाविकं चैव भारत। ॥ १३.१७३.१०५ ॥
El hombre que muere tras robar tela de algodón renace como una grulla krauñca; y, oh Bhārata, un hombre roba tela de seda (paṭṭa) y de lana (āvika).
13.173.106
वर्णान्हृत्वा तु पुरुषो मृतो जायति बर्हिणः ।
हृत्वा रक्तानि वस्त्राणि जायते जीवजीवकः ॥ १३.१७३.१०६ ॥
Quien roba tintes y luego muere renace como un pavo real; quien roba vestidos rojos renace como un ave jīvajīvaka.
13.173.107
वर्णकादींस्तथा गन्धांश्चोरयित्वेह मानवः ।
छुन्दुन्दरित्वमाप्नोति राजँल्लोभपरायणः ॥ १३.१७३.१०७ ॥
Aquí, el hombre que roba tintes, perfumes y similares, entregado a la codicia, alcanza la condición de un chundundara, oh rey.
13.173.108
तत्र जीवति वर्षाणि ततो दश च पञ्च च ।
अधर्मस्य क्षयं गत्वा ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.१०८ ॥
Allí vive quince años; luego, habiendo llegado a la destrucción del adharma, renace como ser humano.
13.173.109
चोरयित्वा पयश्चापि बलाका सम्प्रजायते ॥ १३.१७३.१०९ ॥
Quien roba leche renace como una grulla.
13.173.110
यस्तु चोरयते तैलं नरो मोहसमन्वितः ।
सोपि राजन्मृतो जन्तुस्तैलपायी प्रजायते ॥ १३.१७३.११० ॥
El hombre que, cegado por la ilusión, roba aceite, oh rey, renace tras la muerte como una criatura que bebe aceite.
13.173.111
अशस्त्रं पुरुषं हत्वा सशस्त्रः पुरुषाधमः ।
अर्थार्थी यदि वा वैरी स मृतो जायते स्वरः ॥ १३.१७३.१११ ॥
El más vil de los hombres que, armado, mata a un hombre desarmado, por riqueza o por enemistad, renace tras la muerte como un ser sonoro, un svara.
13.173.112
खरो जीवति वर्षे द्वे ततः शस्त्रेण वध्यते ।
स मृतो मृगयोनौ तु नित्योद्विग्नोऽभिजायते ॥ १३.१७३.११२ ॥
El asno vive dos años, luego muere por un arma. Muerto, nace en el vientre de un ciervo, siempre inquieto.
13.173.113
मृगो वध्यति शस्त्रेण गते संवत्सरे तु सः ।
हतो मृगस्ततो मीनः सोपि जालेन बध्यते ॥ १३.१७३.११३ ॥
Cuando pasa un año, el ciervo es muerto por un arma; como ciervo muerto se convierte en pez, y ese pez también es atrapado en una red.
13.173.114
मासे चतुर्थे सम्प्राप्ते श्वापदः सम्प्रजायते ।
श्वापदो दशवर्षाणि द्वीपी वर्षाणि पञ्च च ॥ १३.१७३.११४ ॥
Llegado el cuarto mes, nace como una bestia de presa; la bestia de presa vive diez años, y el leopardo cinco años.
13.173.115
ततस्तु निधनं प्राप्तः कालपर्यायचोदितः ।
अधर्मस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.११५ ॥
Entonces, habiendo alcanzado la muerte, impulsado por el ciclo del tiempo, y tras haber causado la destrucción de la adharma, nace como ser humano.
13.173.116
स्त्रियं हत्वा तु दुर्बुद्धिर्यमस्य विषयं गतः ।
बहून्क्लेशान्समासाद्य नरकानेकविंशतिम् ॥ १३.१७३.११६ ॥
Tras haber matado a una mujer, aquel de mente perversa va al reino de Yama; tras soportar muchos tormentos, alcanza veintiún infiernos.
13.173.117
ततः पश्चान्महाराज कृमियोनौ प्रजायते ।
कृमिर्विंशतिवर्षाणि भूत्वा जायति मानुषः ॥ १३.१७३.११७ ॥
Luego, después, oh gran rey, nace en el vientre de un gusano; habiendo sido gusano durante veinte años, nace de nuevo como ser humano.
13.173.118
भोजनं चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः ।
मक्षिकासङ्घवशगो बहून्मासान्भवत्युत ॥ १३.१७३.११८ ॥
Tras robar comida, un hombre nace como mosca; sometido al poder de un enjambre de moscas, permanece muchos meses.
13.173.119
ततः पापक्षयं कृत्वा मानुषत्वमवाप्नुते ।
भक्ष्यं हृत्वा तु पुरुषो जालपाशः प्रजायते ॥ १३.१७३.११९ ॥
Entonces, tras causar la destrucción del pecado, obtiene el nacimiento humano; pero un hombre que ha robado alimento nace como una trampa de red.
13.173.120
स्वाद्यं हृत्वा तु पुरुषश्चीरपाशः प्रजायते ।
धान्यं हृत्वा तु पुरुषो लोमशः सम्प्रजायते ॥ १३.१७३.१२० ॥
Un hombre que ha robado alimento sabroso nace como una trampa de tela; un hombre que ha robado grano nace como una criatura peluda.
13.173.121
तथा पिण्याकसम्मिश्रमशनं चोरयेन्नरः ।
स जायते भृतिधनो दारुणो मूषिको नरः ॥ १३.१७३.१२१ ॥
Asimismo, el hombre que roba comida mezclada con torta de aceite nace como un ratón cruel, cuya riqueza es solo el salario.
13.173.122
दशन्वै मानुषान्नित्यं पापात्मा स विशाम्पते ।
घृतं हृत्वा तु दुर्बुद्धिः काकमद्गुः प्रजायते ॥ १३.१७३.१२२ ॥
Oh señor de los pueblos, el pecador que siempre muerde a los hombres, el de mente perversa que roba mantequilla clarificada, nace como un cuervo-mudgu.
13.173.123
मत्स्यमांसमथो हृत्वा काको जायति। दुर्मतिः ।
लवणं चोरयित्वा तु चिरिकाकः प्रजायते ॥ १३.१७३.१२३ ॥
El de mente perversa que roba carne de pescado nace cuervo; el que roba sal nace cirikākaḥ.
13.173.124
विश्वासेन तु निक्षिप्तं यो विनिह्नोति मानवः ।
स गतायुर्नरस्तात मत्स्ययोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.१२४ ॥
El hombre que niega lo que le fue confiado, hijo mío, tiene vida breve y nace en un vientre de pez.
13.173.125
मत्स्ययोनिमनुप्राप्य मृतो जायति मानुषः ।
मानुषत्वमनुप्राप्य क्षीणायुरुपपद्यते ॥ १३.१७३.१२५ ॥
Tras alcanzar el vientre de pez y morir, el hombre renace; y al obtener la vida humana, nace con vida reducida.
13.173.126
पापानि तु नराः कृत्वा तिर्यग्जायन्ति भारत ।
न चात्मनः प्रयाणान्ते धर्मं जानन्ति कञ्चन ॥ १३.१७३.१२६ ॥
Oh Bhārata, los hombres que cometen pecados nacen como animales, y al final de su partida nunca conocen el dharma.
13.173.127
ये पापानि नराः कृत्वा निरस्यन्ति व्रतैः सदा ।
सुखदुःखसमायुक्ता व्यथितास्ते भवन्त्युत ॥ १३.१७३.१२७ ॥
Los hombres que, habiendo cometido malas acciones, siempre las apartan mediante votos, unidos al placer y al dolor, ciertamente quedan afligidos.
13.173.128
अपुमांसः प्रजायन्ते म्लेच्छाश्चापि न संशयः ।
नराः पापसमाचारा लोभमोहसमन्विताः ॥ १३.१७३.१२८ ॥
Nacen sin virilidad y también como bárbaros, sin duda; los hombres de mala conducta, dotados de codicia y engaño, igualmente.
13.173.129
वर्जयन्ति च पापानि जन्मप्रभृति ये नराः ।
अरोगा रूपवन्तस्ते धनिनश्च भवन्त्युत ॥ १३.१७३.१२९ ॥
Los hombres que desde el nacimiento evitan las malas acciones, se vuelven libres de enfermedad, hermosos y ciertamente ricos.
13.173.130
स्त्रियोऽप्येतेन कल्पेन कृत्वा पापमवाप्नुयुः ।
एतेषामेव जन्तूनां भार्यात्वमुपयान्ति ताः ॥ १३.१७३.१३० ॥
Las mujeres también, de este mismo modo, habiendo cometido pecado, lo obtienen; llegan a ser esposas de estos mismos seres.
13.173.131
परस्वहरणे दोषाः सर्व एव प्रकीर्तिताः ।
एतद्धि लेशमात्रेण कथितं ते मयाऽनघ ॥ १३.१७३.१३१ ॥
Todas las faltas de tomar la propiedad ajena han sido proclamadas; esto te ha sido dicho por mí solo en una pequeña parte, oh sin mácula.
13.173.132
अपरस्मिन्कथायोगे भूयः श्रोष्यसि भारत ।
एतन्मया महाराज ब्रह्मणो गदतः पुरा ॥ १३.१७३.१३२ ॥
Oh Bhārata, en otro contexto del relato volverás a oír. Oh gran rey, esto te lo he dicho tal como Brahmā lo habló en tiempos antiguos.
13.173.133
सुरर्षीणां श्रुतं मध्ये पृष्टश्चापि यथातथम् ।
मयाऽपि तच्च कार्त्स्न्येन यथावदनुवर्णितम्।
एतच्छ्रुत्वा महाराज धर्मे कुरु मनः सदा ॥ १३.१७३.१३३ ॥
Lo que se oyó entre los sabios divinos y lo que fue preguntado tal cual, yo también lo he relatado por completo y correctamente. Gran rey, habiendo oído esto, pon siempre tu mente en el dharma.