મહાભારત · અધ્યાય 13.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.173.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
श्रोतुमिच्छामि मर्त्यानां संसारविधिमुत्तमम् ॥ १३.१७३.१ ॥
હે પિતામહ, મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વશાસ્ત્રવિશારદ! મનુષ્યોના સંસારવિધાનનો ઉત્તમ પ્રકાર સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
13.173.2
केन वृत्तेन राजेन्द्र वर्तमाना नरा भुवि ।
प्राप्नुवन्त्युत्तमं स्वर्गं कथं च नरकं नृप ॥ १३.१७३.२ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પૃથ્વી પર વસતા મનુષ્યો કયા આચરણથી ઉત્તમ સ્વર્ગ પામે છે, અને કેવી રીતે નરક પામે છે? હે નૃપ!
13.173.3
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः ।
प्रयान्त्यमुं लोकमितः को वै ताननुगच्छति ॥ १३.१७३.३ ॥
મૃત શરીરને લાકડા અને માટીના ઢેફા સમાન છોડીને લોકો અહીંથી તે લોક તરફ જાય છે; ખરેખર તેમની પાછળ કોણ જાય છે?
13.173.4
दूरादायाति भगवान्बृहस्पतिरुदारधीः ।
पृच्छैनं सुमहाभागमेतद्गुह्यं सनातनम् ॥ १३.१७३.४ ॥
દૂરથી ભગવાન, ઉદારબુદ્ધિ બૃહસ્પતિ આવી રહ્યા છે; આ મહાભાગ્યશાળીને આ ગુહ્ય અને સનાતન વિષય પૂછો.
13.173.5
नैतदन्येन शक्यं हि वक्तुं केनचिदद्य वै ।
वक्ता बृहस्पतिसमो न ह्यन्यो विद्यते क्वचित् ॥ १३.१७३.५ ॥
આ આજે બીજા કોઈથી કહેવું શક્ય નથી; બૃહસ્પતિ સમાન વક્તા ક્યાંય બીજો નથી.
13.173.6
तयोः संवदतोरेवं पार्थगाङ्गेययोस्तदा ।
आजगाम विशुद्धात्मा भगवान्स बृहस्पतिः ॥ १३.१७३.६ ॥
પાર્થ અને ગાંગેય આ રીતે વાતચીત કરતા હતા ત્યારે, વિશુદ્ધાત્મા ભગવાન બૃહસ્પતિ ત્યાં આવ્યા.
13.173.7
ततो राजा समुत्थाय धृतराष्ट्रपुरोगमः ।
पूजामनुषमां चक्रे सर्वे ते च सभासदः ॥ १३.१७३.७ ॥
ત્યારે રાજા ઊભા થયા અને ધૃતરાષ્ટ્રને આગળ રાખીને અનુપમ સન્માન આપ્યું; સભાના સર્વ સદસ્યોએ પણ તેમ જ કર્યું.
13.173.8
ततो धर्मसुतो राजा भगवन्तं बृहस्पतिम् ।
उपगम्य यथान्यायं प्रश्नं पप्रच्छ तत्त्वतः ॥ १३.१७३.८ ॥
ત્યારે ધર્મપુત્ર રાજા ભગવાન બૃહસ્પતિ પાસે જઈને યથાવિધિ તત્ત્વતઃ પ્રશ્ન પૂછ્યો.
13.173.9
भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
मर्त्यस्य कः सहायो वै पिता माता सुतो गुरुः। ॥ १३.१७३.९ ॥
હે ભગવાન, સર્વધર્મજ્ઞ, સર્વશાસ્ત્રવિશારદ! મર્ત્ય મનુષ્યનો સાચો સહાયક કોણ છે—પિતા, માતા, પુત્ર કે ગુરુ?
13.173.10
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः ।
गच्छन्त्यमुं च लोकं वै क एताननुगच्छति ॥ १३.१७३.१० ॥
મૃત શરીરને લાકડા કે માટીના ઢેફા સમાન છોડીને લોકો એ લોકમાં જાય છે; આમની પાછળ કોણ જાય છે?
13.173.11
एकः प्रसूयते राजन्नेक एव विनश्यति ।
एकस्तरति दुर्गाणि गच्छत्येकस्तु दुर्गतिम् ॥ १३.१७३.११ ॥
હે રાજન, એકલો જ જન્મે છે, એકલો જ નાશ પામે છે; એકલો જ કષ્ટો પાર કરે છે અને એકલો જ દુર્ગતિમાં જાય છે.
13.173.12
न सहायः पिता माता तथा भ्राता सुतो गुरुः ।
ज्ञातिसम्बन्धिवर्गश्च मित्रवर्गस्तथैव च ॥ १३.१७३.१२ ॥
પિતા, માતા, ભાઈ, પુત્ર, ગુરુ, સગાં-સંબંધીઓનો વર્ગ અને મિત્રવર્ગ—એમાંથી કોઈ સહાયક નથી.
13.173.13
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः ।
मुहूर्तमुपयुञ्ज्याथ ततो यान्ति पराङ्मुखाः ॥ १३.१७३.१३ ॥
મૃત શરીરને લાકડા કે માટીના ઢેફા સમાન છોડીને લોકો ક્ષણભર તેમાં રોકાય છે, પછી મોં ફેરવીને ચાલ્યા જાય છે.
13.173.14
तैस्तच्छरीरमुत्सृष्टं धर्मि एकोऽनुगच्छति ।
तस्माद्धर्मः सहायार्थे सेवितव्यः सदा नृपः ॥ १३.१७३.१४ ॥
તેમના દ્વારા છોડાયેલા તે શરીરની પાછળ એક ધર્માત્મા જ જાય છે. તેથી રાજાએ સદા ધર્મનું સેવન કરવું જોઈએ, કારણ કે ધર્મ જ સહાયક છે.
13.173.15
प्राणी धर्मसमायुक्तो गच्छेत्स्वर्गगतिं पराम् ।
तथैवाधर्मसंयुक्तो नरकं चोपपद्यते ॥ १३.१७३.१५ ॥
ધર્મથી યુક્ત પ્રાણી ઉત્તમ સ્વર્ગગતિ પામે છે; તેમ જ અધર્મથી યુક્ત પ્રાણી નરકને પામે છે.
13.173.16
तस्मान्न्यायागतैरर्थैर्धर्मं सेवेत पण्डितः ।
धर्म एको मनुष्याणां सहायः पारलौकिकः ॥ १३.१७३.१६ ॥
તેથી પંડિતે ન્યાયથી મેળવેલા ધનથી ધર્મનું સેવન કરવું. મનુષ્યોનો પરલોકનો એકમાત્ર સહાયક ધર્મ છે.
13.173.17
लोभान्मोहादनुक्रोशाद्भयाद्वाऽप्यबहुश्रुतः ।
नरः करोत्यकार्याणि परार्थे लोभमोहितः ॥ १३.१७३.१७ ॥
લોભ, મોહ, કરુણા કે ભયથી, અથવા અલ્પજ્ઞાનને કારણે, માણસ બીજાના હિત માટે લોભથી મોહિત થઈને અયોગ્ય કર્મો કરે છે.
13.173.18
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रितयं जीविते फलम् ।
एतत्त्रयमवाप्तव्यमधर्मपरिवर्जितम् ॥ १३.१७३.१८ ॥
ધર્મ, અર્થ અને કામ એ ત્રણેય જીવનનાં ફળ છે. અધર્મ વિના આ ત્રણેય પ્રાપ્ત કરવાં જોઈએ.
13.173.19
श्रुतं भगवतो वाक्यं धर्मयुक्तं परं हितम् ।
शरीरनिश्चयं ज्ञातुं बुद्धिस्तु मम जायते ॥ १३.१७३.१९ ॥
ભગવાનનું ધર્મયુક્ત અને પરમ હિતકારી વચન મેં સાંભળ્યું છે. હવે શરીરનો નિશ્ચય જાણવાની મારી બુદ્ધિ ઇચ્છે છે.
13.173.20
मृतं शरीरं हि नृणां सूक्ष्ममव्यक्ततां गतम् ।
अचक्षुर्विषयं प्राप्तं कथं धर्मोऽनुगच्छति ॥ १३.१७३.२० ॥
મરેલા મનુષ્યોનું શરીર સૂક્ષ્મ અને અવ્યક્ત અવસ્થાને પામીને દૃષ્ટિની બહાર જાય છે. ત્યારે ધર્મ તેની પાછળ કેવી રીતે જાય છે?
13.173.21
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिरनन्तरम् ।
बुद्धिरात्मा च सहिता धर्मं पश्यन्ति नित्यदा ॥ १३.१७३.२१ ॥
પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, જળ, પછી તેજ, બુદ્ધિ અને આત્મા — આ બધાં સાથે મળીને સદા ધર્મને જુએ છે.
13.173.22
प्राणिनामिह सर्वेषां साक्षिभूतं दिवानिशम् ।
एतैश्च सह धर्मोऽपि तं जीवमनुगच्छति ॥ १३.१७३.२२ ॥
અહીં સર્વ પ્રાણીઓના દિવસ-રાત સાક્ષી બનીને, આમની સાથે ધર્મ પણ તે જીવને અનુસરે છે.
13.173.23
त्वगस्थि मांसं शुक्रं च शोणितं च महामते ।
शरीरं वर्जयन्त्येते जीवितेन विवर्जितम् ॥ १३.१७३.२३ ॥
હે મહામતિ, ત્વચા, હાડકાં, માંસ, શુક્ર અને રક્ત — આ બધાં જીવન વગરના શરીરને છોડી દે છે.
13.173.24
ततो धर्मसमायुक्तः स जीवः सुखमेधते ।
इह लोके परे चैव किं भूयः कथयामि ते ॥ १३.१७३.२४ ॥
ત્યારે ધર્મથી યુક્ત તે જીવ આ લોકમાં અને પરલોકમાં સુખ પામીને વધે છે. હવે તમને વધુ શું કહું?
13.173.25
तद्दर्शितं भगवता यथा धर्मोऽनुगच्छति ।
एतत्तु ज्ञातुमिच्छामि कथं रेतः प्रवर्तते ॥ १३.१७३.२५ ॥
ભગવાને ધર્મ કેવી રીતે અનુસરે છે તે બતાવ્યું. પણ રેતસ્ કેવી રીતે પ્રવર્તે છે તે જાણવા હું ઇચ્છું છું.
13.173.26
अन्नमश्नन्ति यद्देवाः शरीरस्था नरेश्वर ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिर्मनस्तथा ॥ १३.१७३.२६ ॥
હે નરેશ્વર, શરીરમાં રહેલા દેવો જે અન્ન ખાય છે — પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, જળ, જ્યોતિ અને મન.
13.173.27
ततस्तृप्तेषु राजेन्द्र तेषु भूतेषु पञ्चसु ।
मनःषष्ठेषु शुद्धात्मन्रेतः सम्पद्यते महत् ॥ १३.१७३.२७ ॥
ત્યારે, હે રાજેન્દ્ર, એ પાંચ ભૂતો અને છઠ્ઠા મન તૃપ્ત થતાં, હે શુદ્ધાત્મન્, મહાન રેતસ્ ઉત્પન્ન થાય છે.
13.173.28
ततो गर्भः सम्भवति श्लेषात्स्त्रीपुंसयोर्नृप ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं भूयः किं श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१७३.२८ ॥
ત્યારે, હે નૃપ, સ્ત્રી-પુરુષના સંયોગથી ગર્ભ ઉત્પન્ન થાય છે. આ બધું તને કહેવાયું. હવે વધુ શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?
13.173.29
आख्यातं मे भगवता गर्भः सञ्जायते यथा ।
यथा जातस्तु पुरुषः प्रपद्यति तदुच्यताम् ॥ १३.१७३.२९ ॥
ભગવાને મને કહ્યું કે ગર્ભ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થાય છે. હવે જન્મેલો પુરુષ શું પ્રાપ્ત કરે છે, તે કહેવામાં આવે.
13.173.30
आसन्नमात्रः पुरुषस्तैर्भूतैरभिभूयते ।
विप्रयुक्तश्च तैर्भूतैः पुनर्यात्यपरां गतिम्।
स च भूतसमायुक्तः प्राप्नुते जीव एव हि ॥ १३.१७३.३० ॥
જન્મની નજીક આવેલો પુરુષ તે ભૂતોથી અભિભૂત થાય છે. તે ભૂતોથી વિયુક્ત થઈને તે બીજી ગતિ પામે છે. અને ભૂતો સાથે સંયુક્ત એ જીવ જ પામે છે.
13.173.31
ततोऽस्य कर्म पश्यन्ति शुभं वा यदि वाशुभम् ।
देवताः पञ्चभूतस्थाः किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१७३.३१ ॥
ત્યારે આનું શુભ કે અશુભ કર્મ પંચમહાભૂતોમાં સ્થિત દેવતાઓ જુએ છે. હવે તમે બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છો છો?
13.173.32
त्वगस्थिमांसमुत्सृज्य तैश्च भूतैर्विवर्जितः ।
जीवः सह वसन्कृत्स्नं सुखदुःखसहः प्रभो ॥ १३.१७३.३२ ॥
ત્વચા, હાડકાં, માંસ છોડીને, તે ભૂતોથી વિખૂટો પડેલો જીવ સમગ્રરૂપે રહીને સુખદુઃખ સહે છે, હે પ્રભુ.
13.173.33
भोगवश्यं कर्मवश्यं यातनावश्यमित्यपि ।
एतत्त्रयाणामासाद्य कर्मतः सोऽश्नुते फलम् ॥ १३.१७३.३३ ॥
ભોગને વશ, કર્મને વશ, યાતનાને વશ એમ પણ કહેવાય છે. આ ત્રણેને પામીને તે કર્મથી ફળ પામે છે.
13.173.34
जीवः कर्मसमायुक्तः शीघ्रं रेतस्त्वमागतः ।
स्त्रीणां पुष्पं समासाद्य सूतिकाले लभेत तत् ॥ १३.१७३.३४ ॥
કર્મથી યુક્ત જીવ જલદી રેતસ રૂપે આવે છે. સ્ત્રીઓનું પુષ્પ (રજ) પામીને પ્રસવકાળે તે તેને પામે છે.
13.173.35
यमस्य पुरुषैः क्लेसं यमस्य पुरुषैर्वधम् ।
दुःखं संसारचक्रं च नरः क्लेशं स विन्दति ॥ १३.१७३.३५ ॥
યમના પુરુષો દ્વારા ક્લેશ, યમના પુરુષો દ્વારા વધ, દુઃખ અને સંસારચક્ર; અને માણસ એ ક્લેશ પામે છે.
13.173.36
इह लोके स च प्राणी जन्मप्रभृति पार्थिव ।
सुकृतं कर्म वै भुङ्क्ते धर्मस्य फलमाश्रितः ॥ १३.१७३.३६ ॥
આ લોકમાં તે પ્રાણી જન્મથી લઈને, હે રાજન, ધર્મના ફળનો આશ્રય લઈને સુકૃત કર્મનું ફળ ભોગવે છે.
13.173.37
यदि धर्मं यथाशक्ति जन्मप्रभृति सेवते ।
ततः स पुरुषो भूत्वा सेवते नियतं सुखम् ॥ १३.१७३.३७ ॥
જો કોઈ જન્મથી લઈને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ધર્મનું આચરણ કરે, તો તે પુરુષ થઈને નિશ્ચિતપણે સુખ ભોગવે છે.
13.173.38
अथान्तरा तु धर्मस्याप्यधर्ममुपसेवते ।
सुखस्यानन्तरं दुःखं स जीवोऽप्यधिगच्छति ॥ १३.१७३.३८ ॥
પરંતુ ધર્મની વચ્ચે જો કોઈ અધર્મનું સેવન કરે, તો તે જીવ સુખ પછી દુઃખ પણ પામે છે.
13.173.39
अधर्मेण समायुक्तो यमस्य विषयं गतः ।
महद्दुःखं समासाद्य तिर्यग्योनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.३९ ॥
અધર્મથી યુક્ત થઈ યમના વિષયમાં જઈ, મહાન દુઃખ પામીને તે તિર્યક્ યોનિમાં જન્મ લે છે.
13.173.40
कर्मणा येन येनेह यस्यां योनौ प्रजायते ।
जीवो मोहसमायुक्तस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १३.१७३.४० ॥
આ લોકમાં જે જે કર્મથી મોહયુક્ત જીવ જે જે યોનિમાં જન્મ લે છે, તે મને કહેતા સાંભળો.
13.173.41
यदेतदुच्यते शास्त्रे सेतिहासे च च्छन्दसि ।
यमस्य विषयं घोरं मर्त्यो लोकः प्रपद्यते ॥ १३.१७३.४१ ॥
શાસ્ત્રમાં, ઇતિહાસ સાથે અને વેદમાં જે આ કહેવાયું છે: મર્ત્ય લોક યમના ભયંકર વિષયને પામે છે.
13.173.42
इह स्थानानि पुण्यानि देवतुल्यानि भूपते ।
तिर्यग्योन्यतिरिक्तानि गतिमन्ति च सर्वशः ॥ १३.१७३.४२ ॥
હે ભૂપતિ, અહીં તિર્યક્ યોનિથી ભિન્ન, દેવો સમાન પુણ્ય સ્થાનો છે; તે સર્વ રીતે ગતિવાળાં છે.
13.173.43
यमस्य भवने दिव्ये ब्रह्मलोकसमे गुणैः ।
कर्मभिर्नियतैर्बद्धो जन्तुर्दुःखान्युपाश्नुते ॥ १३.१७३.४३ ॥
યમના દિવ્ય ભવનમાં, ગુણોમાં બ્રહ્મલોક સમાન ત્યાં, નિયત કર્મોથી બંધાયેલો જીવ દુઃખ ભોગવે છે.
13.173.44
येनयेन तु भावेन कर्मणा पुरुषो गतिम् ।
प्रयाति परुषां घोरां तत्ते वक्ष्याम्यतः परम् ॥ १३.१७३.४४ ॥
જે જે ભાવ અને કર્મથી પુરુષ કઠોર, ભયાનક ગતિ પામે છે, તે હું હવે તને કહીશ.
13.173.45
अधीत्य चतुरो वेदान्द्विजो मोहसमन्वितः ।
पतितात्प्रतिगृह्याथ खरयोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.४५ ॥
ચાર વેદોનો અભ્યાસ કર્યો હોવા છતાં મોહથી યુક્ત દ્વિજ પતિત પાસેથી દાન લે તો ગધેડાની યોનિમાં જન્મે છે.
13.173.46
खरो जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत ।
खरो मृतो बलीवर्दः सप्तवर्षाणि जीवति ॥ १३.१७३.४६ ॥
હે ભારત, ગધેડો પંદર વર્ષ જીવે છે. ગધેડો મરીને બળદ બને છે અને સાત વર્ષ જીવે છે.
13.173.47
बलीवर्दो मृतश्चापि जायते ब्रह्मराक्षसः ।
ब्रह्मरक्षश्च मासांस्त्रींस्ततो जायेत ब्राह्मणः ॥ १३.१७३.४७ ॥
બળદ મરીને બ્રહ્મરાક્ષસ બને છે; બ્રહ્મરાક્ષસ ત્રણ માસ જીવીને પછી બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મે છે.
13.173.48
पतितं याजयित्वा तु कृमियोनौ प्रजायते ।
तत्र जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत ॥ १३.१७३.४८ ॥
પતિતની પાસે યજ્ઞ કરાવનાર કૃમિ યોનિમાં જન્મે છે; ત્યાં તે પંદર વર્ષ જીવે છે, હે ભારત.
13.173.49
कृमिभावाद्विमुक्तस्तु ततो जायेत गर्दभः ।
गर्दभः पञ्चवर्षाणि पञ्चवर्षाणि सूकरः ॥ १३.१७३.४९ ॥
કૃમિભાવમાંથી મુક્ત થઈને તે પછી ગધેડા તરીકે જન્મે છે. ગધેડા તરીકે પાંચ વર્ષ, અને પાંચ વર્ષ ભૂંડ તરીકે.
13.173.50
कुक्कुटः पञ्चवर्षाणि पञ्चवर्षाणि जम्बुकः ।
श्वा वर्षमेकं भवति ततो जायेत मानवः ॥ १३.१७३.५० ॥
કૂકડા તરીકે પાંચ વર્ષ, અને પાંચ વર્ષ શિયાળ તરીકે. એક વર્ષ કૂતરો થાય છે, પછી મનુષ્ય તરીકે જન્મે છે.
13.173.51
उपाध्यायस्त्रियः पापं शिष्यः कुर्यादबुद्धिमान् ।
स जीव इह संसारांस्त्रीनाप्नोति न संशयः ॥ १३.१७३.५१ ॥
અબુદ્ધિમાન શિષ્ય ગુરુપત્ની પ્રત્યે પાપ કરે, તો તે અહીં ત્રણ સંસાર પામે છે; એમાં સંશય નથી.
13.173.52
वृको भवति राजेन्द्र ततः क्रव्यात्ततः खरः ।
ततः प्रेतः परिक्लिष्टः पश्चाज्जायेत ब्राह्मणः ॥ १३.१७३.५२ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તે વરુ થાય છે; પછી માંસાહારી, પછી ગધેડો. પછી પીડિત પ્રેત થઈને, પછી બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મે છે.
13.173.53
मनसाऽपि गुरोर्भार्यां यः शिष्यो याति पापकृत् ।
स उग्रान्प्रैति संसारानधर्मेणेह चेतसा ॥ १३.१७३.५३ ॥
ગુરુપત્ની પાસે મનથી પણ જતો પાપી શિષ્ય, અધર્મથી, આ મનથી, ભયંકર સંસારોમાં જાય છે.
13.173.54
श्वयोनौ तु स सम्भूतस्त्रीणि वर्षाणि जीवति ।
तत्रापि निधनं प्राप्तः कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.५४ ॥
કૂતરાની યોનિમાં જન્મીને તે ત્રણ વર્ષ જીવે છે. ત્યાં પણ મૃત્યુ પામીને કૃમિ-યોનિમાં જન્મે છે.
13.173.55
कृमिभावमनुप्राप्तो वर्षमेकं तु जीवति ।
ततस्तु निधनं प्राप्तो ब्रह्मयोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.५५ ॥
કૃમિભાવ પામીને તે એક વર્ષ જીવે છે. પછી મૃત્યુ પામીને બ્રાહ્મણ યોનિમાં જન્મ લે છે.
13.173.56
यदि पुत्रसमं शिष्यं गुरुर्हन्यादकारणे ।
आत्मनः कामकारेण सोपि हिंस्रः प्रजायते ॥ १३.१७३.५६ ॥
ગુરુ કારણ વિના પુત્ર સમાન શિષ્યને મારે, તો પોતાની ઇચ્છાથી તે પણ હિંસક યોનિમાં જન્મે છે.
13.173.57
पितरं मातरं चैव यस्तु पुत्रोऽवमन्यते ।
सोऽपि राजन्मृतो जन्तुः पूर्वं जायेत गर्दभः ॥ १३.१७३.५७ ॥
જે પુત્ર માતા-પિતાનું અપમાન કરે છે, હે રાજન, મૃત્યુ પછી તે પણ પહેલાં ગધેડા તરીકે જન્મે છે.
13.173.58
गर्दभत्वं तु सम्प्राप्य दशवर्षाणि जीवति ।
संवत्सरं तु कुम्भीरस्ततो जायेत मानवः ॥ १३.१७३.५८ ॥
ગધેડાનો ભાવ પામીને તે દસ વર્ષ જીવે છે. એક વર્ષ મગર થઈને પછી માનવ તરીકે જન્મે છે.
13.173.59
पुत्रस्य मातापितरौ यस्य रुष्टावुभावपि ।
गुर्वपध्यानतः सोपि मृतो जायति गर्दभः ॥ १३.१७३.५९ ॥
જેના પર માતા અને પિતા બંને રૂઠેલાં હોય, ગુરુજનોની અવગણનાને કારણે તે પણ મર્યા પછી ગધેડા તરીકે જન્મે છે.
13.173.60
खरो जीवति मासांस्तु दश श्वा च चतुर्दशः ।
बिडालः सप्तमासांस्तु ततो जायेत मानवः ॥ १३.१७३.६० ॥
ગધેડો દસ મહિના જીવે છે, કૂતરો ચૌદ મહિના. બિલાડી સાત મહિના જીવીને પછી માનવ તરીકે જન્મે છે.
13.173.61
मातापितरावाक्रुश्य शारिका सम्प्रजायते ।
ताडयित्वा तु तावेव जायते कच्छपो नृप ॥ १३.१७३.६१ ॥
માતા-પિતાની નિંદા કરનાર મેના તરીકે જન્મે છે; અને તેમને જ મારનાર, હે રાજન, કાચબા તરીકે જન્મે છે.
13.173.62
कच्छपो दशवर्षाणि त्रीणि वर्षाणि शल्यकः ।
व्यालो भूत्वा च षण्मासांस्ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६२ ॥
કાચબો દસ વર્ષ, શાહુડી ત્રણ વર્ષ, અને સાપ છ મહિના રહીને પછી મનુષ્ય તરીકે જન્મે છે.
13.173.63
भर्तृपिण्डमुपाश्नन्यो राजद्विष्टानि सेवते ।
सोपि मोहसमापन्नो मृतो जायति वानरः ॥ १३.१७३.६३ ॥
માલિકનું અન્ન ખાઈને રાજાને અપ્રિય કર્મો સેવનાર, મોહમાં ડૂબીને મર્યા પછી વાનર તરીકે જન્મે છે.
13.173.64
वानरो दशवर्षाणि पञ्चवर्षाणि सूकरः ।
श्वाऽथ भूत्वा तु षण्मासांस्ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६४ ॥
વાનર દસ વર્ષ, ભૂંડ પાંચ વર્ષ, અને કૂતરો છ મહિના રહીને પછી મનુષ્ય તરીકે જન્મે છે.
13.173.65
न्यासापहर्ता तु नरो यमस्य विषयं गतः ।
यातनानां शतं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.६५ ॥
થાપણ ચોરનાર માણસ યમલોકમાં જઈને સો યાતનાઓ ભોગવીને કીડાની યોનિમાં જન્મે છે.
13.173.66
तत्र जीवति वर्षाणि दशपञ्च च भारत ।
दुष्कृतस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६६ ॥
ત્યાં તે પંદર વર્ષ જીવે છે, હે ભારત; દુષ્કૃત્યોનું ફળ ક્ષય કરીને પછી મનુષ્ય તરીકે જન્મે છે.
13.173.67
असूयकः कुत्सितश्च चण्डालो दुःखमश्नुते ।
विश्वासहर्ता तु नरो मीनो जायति दुर्मतिः ॥ १३.१७३.६७ ॥
ઈર્ષ્યાળુ અને નિંદિત ચાંડાળ દુઃખ ભોગવે છે. વિશ્વાસઘાતી મનુષ્ય દુર્બુદ્ધિ થઈને માછલી રૂપે જન્મ લે છે.
13.173.68
भूत्वा मीनोऽष्टमासांस्तु मृगो जायति भारत ।
मृगस्तु चतुरो मासांस्ततश्छागः प्रजायते ॥ १३.१७३.६८ ॥
હે ભરતવંશી, માછલી થઈને આઠ મહિના વીત્યા પછી તે હરણ રૂપે જન્મ લે છે. પછી હરણ ચાર મહિના રહીને બકરી રૂપે જન્મે છે.
13.173.69
छागस्तु निधनं प्राप्य पूर्णे संवत्सरे ततः ।
गौः स सञ्जायते जन्तुस्ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६९ ॥
બકરી મૃત્યુ પામીને, વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી તે જીવ ગાય રૂપે જન્મે છે. પછી તે મનુષ્ય રૂપે જન્મે છે.
13.173.70
धान्यान्यवांस्तिलान्माषान्कुलत्थान्सर्षपांश्चणान् ।
कलायानथ मुद्गांश्च गोधूमानतसीस्तथा ॥ १३.१७३.७० ॥
ધાન્ય, જવ, તલ, અડદ, કળથી, સરસવ, ચણા, વટાણા, મગ, ઘઉં અને અળસી.
13.173.71
यस्तु धान्यापहर्ता च मोहाज्जन्तुरचेतनः ।
स जायते महाराज मूषिको निरपत्रपः ॥ १३.१७३.७१ ॥
જે જીવ મોહથી અચેત થઈને અનાજ ચોરે છે, હે મહારાજ, તે નિર્લજ્જ ઉંદર થઈને જન્મે છે.
13.173.72
ततः प्रेत्य महाराज मृतो जायति सूकरः ।
सूकरो जातमात्रस्तु रोगेणि म्रियते नृप ॥ १३.१७३.७२ ॥
પછી, હે મહારાજ, મરીને પ્રેત થયા પછી તે ભૂંડ રૂપે જન્મે છે. જન્મતાં જ ભૂંડ, હે રાજન, રોગથી મૃત્યુ પામે છે.
13.173.73
श्वा ततो जायते मूढः कर्मणा तेन पार्थिव ।
भूत्वा श्वा पञ्चवर्षाणि ततो जायति मानवः ॥ १३.१७३.७३ ॥
પછી મૂઢ માણસ તે કર્મને કારણે, હે રાજન્, કૂતરા રૂપે જન્મે છે. પાંચ વર્ષ કૂતરો રહ્યા પછી તે મનુષ્ય રૂપે જન્મે છે.
13.173.74
परदाराभिमर्शं तु कृत्वा जायति वै वृकः ।
श्वा शृगालस्ततो गृध्रो व्यालः कङ्को बकस्तथा ॥ १३.१७३.७४ ॥
પરસ્ત્રીનો સ્પર્શ કરનાર વરુ તરીકે જન્મે છે. પછી કૂતરો, શિયાળ, ગીધ, સાપ, કંક અને બગલો તરીકે જન્મે છે.
13.173.75
भ्रातुर्भार्यां तु पापात्मा यो धर्मयति मोहितः ।
पुंस्कोकिलत्वमाप्नोति सोऽपि संवत्सरं नृप ॥ १३.१७३.७५ ॥
મોહથી ભાઈની પત્નીનો અપમાન કરનાર પાપી પણ એક વર્ષ માટે નર કોયલ થાય છે, હે રાજન્.
13.173.76
सखिभार्यां गुरोर्भार्यां राजभार्यां तथैव च ।
प्रधर्षयित्वा कामाद्यो मृतो जायति सूकरः ॥ १३.१७३.७६ ॥
મિત્રની, ગુરુની કે રાજાની પત્ની સાથે કામવશ અપમાન કરીને મરનાર મનુષ્ય ભૂંડ તરીકે જન્મે છે.
13.173.77
सूकरः पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि श्वाविधः ।
बिडालः पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि कुक्कुटः ॥ १३.१७३.७७ ॥
ભૂંડ તરીકે પાંચ અને દસ વર્ષ, કૂતરાની જાતિમાં દસ વર્ષ, બિલાડી તરીકે પાંચ અને દસ વર્ષ, અને કૂકડો થાય છે.
13.173.78
पिपीलिका तु मासांस्त्रीन्वानरो मासमेव तु ।
एतानासाद्य संसारान्कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.७८ ॥
કીડી તરીકે ત્રણ મહિના અને વાંદરા તરીકે એક મહિનો રહે છે. આ સંસારચક્રોને પામીને તે કૃમિયોનિમાં જન્મે છે.
13.173.79
तत्र जीवति मासांस्तु कृमियोनौ चतुर्दश ।
ततोऽधर्मक्षयं कृत्वा पुनर्जायति मानवः ॥ १३.१७३.७९ ॥
ત્યાં તે કૃમિ-યોનિમાં ચૌદ મહિના જીવે છે. પછી અધર્મનો ક્ષય કરીને તે ફરી મનુષ્ય તરીકે જન્મે છે.
13.173.80
उपस्थिते विवाहे तु यज्ञे दानेऽपि वा विभो ।
मोहात्करोति यो विघ्नं स मृतो जायते कृमिः ॥ १३.१७३.८० ॥
હે વિભો, વિવાહ, યજ્ઞ કે દાન ઉપસ્થિત થતાં જે મોહથી વિઘ્ન કરે છે, તે મરીને કૃમિ તરીકે જન્મે છે.
13.173.81
कृमिर्जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत ।
अधर्मिस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानवः ॥ १३.१७३.८१ ॥
હે ભારત, કૃમિ પંદર વર્ષ જીવે છે. પછી અધર્મીનો ક્ષય કરીને મનુષ્ય જન્મે છે.
13.173.82
पूर्वं दत्त्वा तु यः कन्यां द्वितीये दातुमिच्छति ।
सोपि राजन्मृतो जन्तुः कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.८२ ॥
હે રાજન, જે પહેલાં એકને કન્યા આપીને પછી બીજાને આપવા ઇચ્છે છે, તે પણ મરીને કૃમિ-યોનિમાં જન્મે છે.
13.173.83
तत्र जीवति वर्षाणि त्रयोदश युधिष्ठिर ।
अधर्मसंक्षये युक्तस्ततो जायति मानवः ॥ १३.१७३.८३ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, ત્યાં તે તેર વર્ષ જીવે છે. અધર્મના ક્ષયમાં લાગીને પછી મનુષ્ય જન્મે છે.
13.173.84
देवकार्यमकृत्वा तु पितृकार्यमथापि वा ।
अनिर्वाप्य समश्नन्वै मृतो जायति वायसः ॥ १३.१७३.८४ ॥
દેવકાર્ય કે પિતૃકાર્ય કર્યા વિના અને પિતૃઓને અર્પણ આપ્યા વિના જે ભોજન કરે છે, તે મરીને કાગડો બનીને જન્મે છે.
13.173.85
वायसः शतवर्षाणि ततो जायति कुक्कुटः ।
जायते व्यालकश्चापि मासं तस्मात्तु मानुषः ॥ १३.१७३.८५ ॥
તે સો વર્ષ કાગડા તરીકે જન્મે છે, પછી કૂકડા તરીકે જન્મે છે. એક મહિનો સાપ તરીકે પણ જન્મે છે; ત્યારબાદ તે મનુષ્ય થાય છે.
13.173.86
ज्येष्ठं पितृसमं चापि भ्रातरं योऽवमन्यते ।
सोऽपि मृत्युमुपागम्य क्रौञ्चयोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.८६ ॥
પિતા સમાન મોટા ભાઈનું જે અપમાન કરે છે, તે પણ મૃત્યુ પામી ક્રૌંચ યોનિમાં જન્મે છે.
13.173.87
क्रौञ्चो जीवति वर्षं तु ततो जायति चीरकः ।
ततो निधनमापन्नो मानुषत्वमुपाश्नुते ॥ १३.१७३.८७ ॥
ક્રૌંચ એક વર્ષ જીવે છે; પછી ચીરક પક્ષી તરીકે જન્મે છે. ત્યારબાદ મૃત્યુ પામી તે મનુષ્યત્વ પ્રાપ્ત કરે છે.
13.173.88
वृषलो ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते ।
ततः सम्प्राप्य निधनं जायते सूकरः पुनः ॥ १३.१७३.८८ ॥
શૂદ્ર બ્રાહ્મણી પાસે જઈને કૃમિ યોનિમાં જન્મે છે; પછી મૃત્યુ પામી ફરી ભૂંડ તરીકે જન્મે છે.
13.173.89
सूकरो जातमात्रस्तु रोगेण म्रियते नृप ।
श्वा ततो जायते मूढः कर्मणा तेन पार्थिव ॥ १३.१७३.८९ ॥
હે રાજન! ભૂંડ જન્મતાં જ રોગથી મરી જાય છે; પછી તે કર્મને કારણે મૂઢ કૂતરા તરીકે જન્મે છે, હે પાર્થિવ.
13.173.90
श्वा भूत्वा कृतकर्माऽसौ जायते मानुषस्ततः ।
तत्रापत्यं समुत्पाद्य मृतो जायति मूषिकः ॥ १३.१७३.९० ॥
કૂતરો થઈને, કર્મો કરીને તે મનુષ્ય તરીકે જન્મે છે; ત્યાં સંતાન ઉત્પન્ન કરીને મૃત્યુ પામી ઉંદર તરીકે જન્મે છે.
13.173.91
कृतघ्नस्तु मृतो राजन्यमस्य विषयं गतः ।
यमस्य पुरुषैः क्रुद्धैर्वधं प्राप्नोति दारणम् ॥ १३.१७३.९१ ॥
હે રાજા, કૃતઘ્ન મૃત્યુ પામીને યમના લોકમાં જાય છે અને ત્યાં ક્રુદ્ધ યમદૂતો દ્વારા ચીરી નાખનારો પ્રહાર પામે છે.
13.173.92
दण्डं समुद्गरं शूलमग्निकुम्भं च दारुणम् ।
असिपत्रवनं घोरवालुकं कूटशाल्मलीम् ॥ १३.१७३.९२ ॥
દંડ, મુદ્ગર, શૂળ, દારુણ અગ્નિકુંભ, અસિપત્રવન, ભયાનક રેતાળ પ્રદેશ અને કૂટશાલ્મલી વૃક્ષ.
13.173.93
एताश्चान्याश्च बह्वीश्च यमस्य विषयं गतः ।
यातनाः प्राप्य तत्रोग्रास्ततो वध्यति भारत ॥ १३.१७३.९३ ॥
આ અને બીજી ઘણી યાતનાઓ યમના લોકમાં પામીને, હે ભારત, ત્યાં ઉગ્ર યાતનાઓથી તે પછી માર્યો જાય છે.
13.173.94
ततो हतः कृतघ्नः स तत्रोग्रैर्भरतर्षभ ।
संसारचक्रमासाद्य कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.९४ ॥
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં ઉગ્ર યાતનાઓથી માર્યો ગયેલો એ કૃતઘ્ન સંસારચક્રમાં પ્રવેશીને કૃમિયોનિમાં જન્મે છે.
13.173.95
कृमिर्भवति वर्षाणि दशपञ्च च भारत ।
ततो गर्भं समासाद्य तत्रैव म्रियते शिशुः ॥ १३.१७३.९५ ॥
હે ભારત, તે પંદર વર્ષ કૃમિ રૂપે રહે છે; પછી ગર્ભ પામીને ત્યાં જ શિશુ રૂપે મૃત્યુ પામે છે.
13.173.96
ततो गर्भशतैर्जन्तुर्बहुभि सम्प्रपद्यते ।
संसारांश्च बहून्गत्वा ततस्मिर्यक्षु जायते ॥ १३.१७३.९६ ॥
પછી તે જીવ સેંકડો ગર્ભો અને ઘણા સંસારોમાંથી પસાર થઈને, પછી યક્ષોમાં જન્મે છે.
13.173.97
ततो दुःखमनुप्राप्य बहुवर्षगणानिह ।
स पुनर्भवसंयुक्तस्ततः कूर्मः प्रजायते ॥ १३.१७३.९७ ॥
પછી અહીં ઘણાં વર્ષોના સમૂહ સુધી દુઃખ ભોગવીને તે ફરી ભવબંધનમાં જોડાય છે અને પછી કાચબા તરીકે જન્મ લે છે.
13.173.98
दधि हृत्वा बकश्चापि प्लवो मत्स्यानसंस्कृतान् ।
चोरयित्वा तु दुर्बुद्धिर्मधुदंशः प्रजायते ॥ १३.१७३.९८ ॥
દહીં ચોરનાર બગલો અને કાચી માછલીઓ ચોરનાર પાણીનું પક્ષી, અને દુર્બુદ્ધિ માણસ મધમાખી તરીકે જન્મે છે.
13.173.99
फलं वा मूलकं हृत्वा अपूपं वा पिपीलिकाः ।
चोरयित्वा च निष्पावं जायते हलगोलकः ॥ १३.१७३.९९ ॥
ફળ કે મૂળો ચોરીને, અથવા પૂડલો ચોરીને કીડીઓ, અને વાલ ચોરીને હલગોલક (એક જંતુ) તરીકે જન્મે છે.
13.173.100
पायसं चोरयित्वा तु तित्तिरित्वमवाप्नुते ।
हृत्वा पिष्टमयं पूपं कुम्भोलूकः प्रजायते ॥ १३.१७३.१०० ॥
ખીર ચોરીને તે તેતરનું રૂપ પામે છે; લોટનો પૂડલો ચોરીને કુંભોલૂક (એક ઘુવડ) તરીકે જન્મે છે.
13.173.101
अयो हृत्वा तु दुर्बुद्धिर्वायसो जायते नरः ।
कांस्यं हृत्वा तु दुर्बद्धिर्हारितो जायते नरः ॥ १३.१७३.१०१ ॥
લોખંડ ચોરીને દુર્બુદ્ધિ માણસ કાગડો તરીકે જન્મે છે; કાંસું ચોરીને દુર્બુદ્ધિ માણસ હારીત (પોપટ) તરીકે જન્મે છે.
13.173.102
राजतं भाजनं हृत्वा कपोतः सम्प्रजायते ।
हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.१०२ ॥
ચાંદીનું પાત્ર ચોરીને માણસ કબૂતર તરીકે જન્મે છે; સોનાનું પાત્ર ચોરીને કૃમિયોનિમાં જન્મે છે.
13.173.103
पत्रोर्णं चोरयित्वा तु कृकलत्वं निगच्छति ।
कौशिकं तु ततो हृत्वा नरो जायति वर्तकः ॥ १३.१७३.१०३ ॥
પત્રોર્ણ ચોરનાર કૃકલત્વ પામે છે; પછી કૌશિક વસ્ત્ર ચોરનાર મનુષ્ય વર્તક (લાવરી) તરીકે જન્મે છે.
13.173.104
अंशुकं चोरयित्वा तु शुक्रो जायति मानवः ।
चोरयित्वा दुकूलं तु मृतो हंसः प्रजायते ॥ १३.१७३.१०४ ॥
અંશુક ચોરનાર મનુષ્ય પોપટ તરીકે જન્મે છે; દુકૂલ ચોરીને મૃત્યુ પામેલો હંસ તરીકે જન્મે છે.
13.173.105
क्रौञ्चः कार्पासिकं हृत्वा मृतो जायति मानवः ।
चोरयित्वा नरः पट्टं त्वाविकं चैव भारत। ॥ १३.१७३.१०५ ॥
કાર્પાસિક વસ્ત્ર ચોરીને મૃત્યુ પામેલો મનુષ્ય ક્રૌંચ (સારસ) તરીકે જન્મે છે; હે ભારત, મનુષ્ય પટ્ટ અને આવિક (ઊની) વસ્ત્ર ચોરે છે.
13.173.106
वर्णान्हृत्वा तु पुरुषो मृतो जायति बर्हिणः ।
हृत्वा रक्तानि वस्त्राणि जायते जीवजीवकः ॥ १३.१७३.१०६ ॥
રંગો ચોરીને મૃત્યુ પામેલો મનુષ્ય મોર તરીકે જન્મે છે; લાલ વસ્ત્રો ચોરનાર જીવજીવક પક્ષી તરીકે જન્મે છે.
13.173.107
वर्णकादींस्तथा गन्धांश्चोरयित्वेह मानवः ।
छुन्दुन्दरित्वमाप्नोति राजँल्लोभपरायणः ॥ १३.१७३.१०७ ॥
અહીં રંગો, સુગંધ વગેરે ચોરીને, હે રાજન, લોભમાં ડૂબેલો મનુષ્ય છુંદુંદર અવસ્થા પામે છે.
13.173.108
तत्र जीवति वर्षाणि ततो दश च पञ्च च ।
अधर्मस्य क्षयं गत्वा ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.१०८ ॥
ત્યાં તે પંદર વર્ષ જીવે છે; પછી અધર્મનો ક્ષય થતાં તે મનુષ્ય તરીકે જન્મે છે.
13.173.109
चोरयित्वा पयश्चापि बलाका सम्प्रजायते ॥ १३.१७३.१०९ ॥
દૂધ ચોરનાર પણ બગલી તરીકે જન્મે છે.
13.173.110
यस्तु चोरयते तैलं नरो मोहसमन्वितः ।
सोपि राजन्मृतो जन्तुस्तैलपायी प्रजायते ॥ १३.१७३.११० ॥
મોહથી તેલ ચોરનાર માણસ, હે રાજન, મૃત્યુ પછી તેલ પીનાર જીવ તરીકે જન્મે છે.
13.173.111
अशस्त्रं पुरुषं हत्वा सशस्त्रः पुरुषाधमः ।
अर्थार्थी यदि वा वैरी स मृतो जायते स्वरः ॥ १३.१७३.१११ ॥
નિઃશસ્ત્ર માણસને શસ્ત્રથી મારનાર અધમ, ધન માટે કે વેરથી, મૃત્યુ પછી સ્વર નામનું પ્રાણી બનીને જન્મે છે.
13.173.112
खरो जीवति वर्षे द्वे ततः शस्त्रेण वध्यते ।
स मृतो मृगयोनौ तु नित्योद्विग्नोऽभिजायते ॥ १३.१७३.११२ ॥
તે ગધેડો બે વર્ષ જીવે છે; પછી શસ્ત્રથી મરાય છે. મરીને તે હરણની યોનિમાં, સદા ભયભીત રહેતો, જન્મે છે.
13.173.113
मृगो वध्यति शस्त्रेण गते संवत्सरे तु सः ।
हतो मृगस्ततो मीनः सोपि जालेन बध्यते ॥ १३.१७३.११३ ॥
એક વર્ષ વીત્યા પછી તે હરણ શસ્ત્રથી મરાય છે; મરેલા હરણ રૂપે પછી તે માછલી બને છે, અને તે પણ જાળમાં બંધાય છે.
13.173.114
मासे चतुर्थे सम्प्राप्ते श्वापदः सम्प्रजायते ।
श्वापदो दशवर्षाणि द्वीपी वर्षाणि पञ्च च ॥ १३.१७३.११४ ॥
ચોથો મહિનો આવતાં તે હિંસક પ્રાણી તરીકે જન્મે છે; તે હિંસક પ્રાણી દસ વર્ષ, અને દીપી (ચિત્તો) પાંચ વર્ષ જીવે છે.
13.173.115
ततस्तु निधनं प्राप्तः कालपर्यायचोदितः ।
अधर्मस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.११५ ॥
પછી તે મૃત્યુ પામીને, કાળચક્રથી પ્રેરાઈને, અધર્મનો ક્ષય કરીને, પછી મનુષ્ય તરીકે જન્મ લે છે.
13.173.116
स्त्रियं हत्वा तु दुर्बुद्धिर्यमस्य विषयं गतः ।
बहून्क्लेशान्समासाद्य नरकानेकविंशतिम् ॥ १३.१७३.११६ ॥
સ્ત્રીની હત્યા કરીને તે દુર્બુદ્ધિ યમના લોકમાં જાય છે; ઘણા ક્લેશ સહીને એકવીસ નરકોને પામે છે.
13.173.117
ततः पश्चान्महाराज कृमियोनौ प्रजायते ।
कृमिर्विंशतिवर्षाणि भूत्वा जायति मानुषः ॥ १३.१७३.११७ ॥
પછી, હે મહારાજ, તે કૃમિયોનિમાં જન્મ લે છે; વીસ વર્ષ કૃમિ થઈને પછી મનુષ્ય તરીકે જન્મ લે છે.
13.173.118
भोजनं चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः ।
मक्षिकासङ्घवशगो बहून्मासान्भवत्युत ॥ १३.१७३.११८ ॥
ભોજન ચોરનાર માણસ માખી તરીકે જન્મે છે; માખીઓના ટોળાના વશમાં રહીને ઘણા મહિના રહે છે.
13.173.119
ततः पापक्षयं कृत्वा मानुषत्वमवाप्नुते ।
भक्ष्यं हृत्वा तु पुरुषो जालपाशः प्रजायते ॥ १३.१७३.११९ ॥
પછી પાપક્ષય કરીને તે મનુષ્યત્વ પામે છે; પણ ખાદ્ય ચોરનાર માણસ જાળના ફાંદા તરીકે જન્મે છે.
13.173.120
स्वाद्यं हृत्वा तु पुरुषश्चीरपाशः प्रजायते ।
धान्यं हृत्वा तु पुरुषो लोमशः सम्प्रजायते ॥ १३.१७३.१२० ॥
સ્વાદિષ્ટ ભોજન ચોરનાર પુરુષ વસ્ત્રના ફાંદા તરીકે જન્મે છે; અનાજ ચોરનાર પુરુષ રોમાળ પ્રાણી તરીકે જન્મે છે.
13.173.121
तथा पिण्याकसम्मिश्रमशनं चोरयेन्नरः ।
स जायते भृतिधनो दारुणो मूषिको नरः ॥ १३.१७३.१२१ ॥
એ જ રીતે, ખોળ ભેળવેલું ભોજન ચોરનાર માણસ ક્રૂર ઉંદર થઈને જન્મે છે; તેનું ધન માત્ર મજૂરી હોય છે.
13.173.122
दशन्वै मानुषान्नित्यं पापात्मा स विशाम्पते ।
घृतं हृत्वा तु दुर्बुद्धिः काकमद्गुः प्रजायते ॥ १३.१७३.१२२ ॥
હે પ્રજાપતિ, જે પાપી સદા માણસોને કરડે છે, ઘી ચોરનાર તે દુર્બુદ્ધિ કાકમદ્ગુ થઈને જન્મે છે.
13.173.123
मत्स्यमांसमथो हृत्वा काको जायति। दुर्मतिः ।
लवणं चोरयित्वा तु चिरिकाकः प्रजायते ॥ १३.१७३.१२३ ॥
માછલીનું માંસ ચોરનાર દુર્મતિ કાગડો થઈને જન્મે છે; મીઠું ચોરનાર ચિરિકાક થઈને જન્મે છે.
13.173.124
विश्वासेन तु निक्षिप्तं यो विनिह्नोति मानवः ।
स गतायुर्नरस्तात मत्स्ययोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.१२४ ॥
વિશ્વાસથી સોંપેલી વસ્તુ જે માણસ નકારે છે, હે તાત, તે અલ્પાયુ થઈને માછલીની યોનિમાં જન્મે છે.
13.173.125
मत्स्ययोनिमनुप्राप्य मृतो जायति मानुषः ।
मानुषत्वमनुप्राप्य क्षीणायुरुपपद्यते ॥ १३.१७३.१२५ ॥
માછલીની યોનિ પામીને મરેલો માણસ ફરી જન્મે છે; મનુષ્યત્વ પામીને પણ ક્ષીણ આયુ સાથે જન્મે છે.
13.173.126
पापानि तु नराः कृत्वा तिर्यग्जायन्ति भारत ।
न चात्मनः प्रयाणान्ते धर्मं जानन्ति कञ्चन ॥ १३.१७३.१२६ ॥
હે ભારત, પાપ કરીને માણસો તિર્યક્ યોનિમાં જન્મે છે; પ્રયાણના અંતે તેઓ કદી ધર્મને જાણતા નથી.
13.173.127
ये पापानि नराः कृत्वा निरस्यन्ति व्रतैः सदा ।
सुखदुःखसमायुक्ता व्यथितास्ते भवन्त्युत ॥ १३.१७३.१२७ ॥
જે મનુષ્યો પાપ કરીને વ્રતો દ્વારા તેમને સદા દૂર કરે છે, તેઓ સુખદુઃખથી યુક્ત થઈને પીડિત થાય છે.
13.173.128
अपुमांसः प्रजायन्ते म्लेच्छाश्चापि न संशयः ।
नराः पापसमाचारा लोभमोहसमन्विताः ॥ १३.१७३.१२८ ॥
નપુંસક અને મ્લેચ્છ તરીકે પણ જન્મે છે, એમાં સંશય નથી. પાપાચરણ કરનારા અને લોભ-મોહથી યુક્ત મનુષ્યો પણ તેવા જ.
13.173.129
वर्जयन्ति च पापानि जन्मप्रभृति ये नराः ।
अरोगा रूपवन्तस्ते धनिनश्च भवन्त्युत ॥ १३.१७३.१२९ ॥
જન્મથી જ પાપોનો ત્યાગ કરનારા મનુષ્યો નિરોગી, રૂપવાન અને ધનવાન બને છે.
13.173.130
स्त्रियोऽप्येतेन कल्पेन कृत्वा पापमवाप्नुयुः ।
एतेषामेव जन्तूनां भार्यात्वमुपयान्ति ताः ॥ १३.१७३.१३० ॥
સ્ત્રીઓ પણ આ જ રીતે પાપ કરીને તેનું ફળ પામે છે; તેઓ આ જ જીવોની પત્નીઓ બને છે.
13.173.131
परस्वहरणे दोषाः सर्व एव प्रकीर्तिताः ।
एतद्धि लेशमात्रेण कथितं ते मयाऽनघ ॥ १३.१७३.१३१ ॥
પરધન હરણમાં રહેલા બધા દોષો કહેવાયા છે. હે નિષ્પાપ, આ મેં તને માત્ર લેશમાત્ર કહ્યું છે.
13.173.132
अपरस्मिन्कथायोगे भूयः श्रोष्यसि भारत ।
एतन्मया महाराज ब्रह्मणो गदतः पुरा ॥ १३.१७३.१३२ ॥
હે ભારત, બીજા કથાપ્રસંગમાં તું ફરી સાંભળીશ. હે મહારાજ, પૂર્વે બ્રહ્મા કહેતા હતા તે મેં તને કહ્યું.
13.173.133
सुरर्षीणां श्रुतं मध्ये पृष्टश्चापि यथातथम् ।
मयाऽपि तच्च कार्त्स्न्येन यथावदनुवर्णितम्।
एतच्छ्रुत्वा महाराज धर्मे कुरु मनः सदा ॥ १३.१७३.१३३ ॥
દેવર્ષિઓની વચ્ચે જે સંભળાયું હતું અને જેમ પૂછાયું હતું, તે મેં પણ સંપૂર્ણપણે યથાવત વર્ણવ્યું છે. હે મહારાજ, આ સાંભળીને સદા મનને ધર્મમાં લગાવો.