ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.173.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
श्रोतुमिच्छामि मर्त्यानां संसारविधिमुत्तमम् ॥ १३.१७३.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਸਰਬਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ਾਰਦ! ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
13.173.2
केन वृत्तेन राजेन्द्र वर्तमाना नरा भुवि ।
प्राप्नुवन्त्युत्तमं स्वर्गं कथं च नरकं नृप ॥ १३.१७३.२ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹੜੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਨਰਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ!
13.173.3
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः ।
प्रयान्त्यमुं लोकमितः को वै ताननुगच्छति ॥ १३.१७३.३ ॥
ਮਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਕੜੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗ ਕੇ ਲੋਕ ਇੱਥੋਂ ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
13.173.4
दूरादायाति भगवान्बृहस्पतिरुदारधीः ।
पृच्छैनं सुमहाभागमेतद्गुह्यं सनातनम् ॥ १३.१७३.४ ॥
ਦੂਰੋਂ ਭਗਵਾਨ, ਉਦਾਰ-ਬੁੱਧੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਸ ਮਹਾਭਾਗ ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਾ ਪੁੱਛੋ।
13.173.5
नैतदन्येन शक्यं हि वक्तुं केनचिदद्य वै ।
वक्ता बृहस्पतिसमो न ह्यन्यो विद्यते क्वचित् ॥ १३.१७३.५ ॥
ਇਹ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੁਆਰਾ ਕਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ ਵਕਤਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
13.173.6
तयोः संवदतोरेवं पार्थगाङ्गेययोस्तदा ।
आजगाम विशुद्धात्मा भगवान्स बृहस्पतिः ॥ १३.१७३.६ ॥
ਜਦੋਂ ਪਾਰਥ ਅਤੇ ਗਾਂਗੇਯ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ੁੱਧ-ਆਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
13.173.7
ततो राजा समुत्थाय धृतराष्ट्रपुरोगमः ।
पूजामनुषमां चक्रे सर्वे ते च सभासदः ॥ १३.१७३.७ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਨੁਪਮ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
13.173.8
ततो धर्मसुतो राजा भगवन्तं बृहस्पतिम् ।
उपगम्य यथान्यायं प्रश्नं पप्रच्छ तत्त्वतः ॥ १३.१७३.८ ॥
ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਤੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।
13.173.9
भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
मर्त्यस्य कः सहायो वै पिता माता सुतो गुरुः। ॥ १३.१७३.९ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਰਬ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸਰਬ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ! ਮਰਨਹਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਹਾਇਕ ਕੌਣ ਹੈ—ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਗੁਰੂ?
13.173.10
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः ।
गच्छन्त्यमुं च लोकं वै क एताननुगच्छति ॥ १३.१७३.१० ॥
ਮੁਰਦਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਕੇ ਲੋਕ ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
13.173.11
एकः प्रसूयते राजन्नेक एव विनश्यति ।
एकस्तरति दुर्गाणि गच्छत्येकस्तु दुर्गतिम् ॥ १३.१७३.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਦੁਰਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.173.12
न सहायः पिता माता तथा भ्राता सुतो गुरुः ।
ज्ञातिसम्बन्धिवर्गश्च मित्रवर्गस्तथैव च ॥ १३.१७३.१२ ॥
ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰੂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
13.173.13
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं जनाः ।
मुहूर्तमुपयुञ्ज्याथ ततो यान्ति पराङ्मुखाः ॥ १३.१७३.१३ ॥
ਮੁਰਦਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਲੋਕ ਪਲ ਭਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.173.14
तैस्तच्छरीरमुत्सृष्टं धर्मि एकोऽनुगच्छति ।
तस्माद्धर्मः सहायार्थे सेवितव्यः सदा नृपः ॥ १३.१७३.१४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਉਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲਾ ਧਰਮੀ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਹੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।
13.173.15
प्राणी धर्मसमायुक्तो गच्छेत्स्वर्गगतिं पराम् ।
तथैवाधर्मसंयुक्तो नरकं चोपपद्यते ॥ १३.१७३.१५ ॥
ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉੱਤਮ ਸਵਰਗ-ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
13.173.16
तस्मान्न्यायागतैरर्थैर्धर्मं सेवेत पण्डितः ।
धर्म एको मनुष्याणां सहायः पारलौकिकः ॥ १३.१७३.१६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕਮਾਏ ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸਹਾਇਕ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ।
13.173.17
लोभान्मोहादनुक्रोशाद्भयाद्वाऽप्यबहुश्रुतः ।
नरः करोत्यकार्याणि परार्थे लोभमोहितः ॥ १३.१७३.१७ ॥
ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਤਰਸ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਲੋਭ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਣਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.173.18
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रितयं जीविते फलम् ।
एतत्त्रयमवाप्तव्यमधर्मपरिवर्जितम् ॥ १३.१७३.१८ ॥
ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ, ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਫਲ ਹਨ। ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.173.19
श्रुतं भगवतो वाक्यं धर्मयुक्तं परं हितम् ।
शरीरनिश्चयं ज्ञातुं बुद्धिस्तु मम जायते ॥ १३.१७३.१९ ॥
ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
13.173.20
मृतं शरीरं हि नृणां सूक्ष्ममव्यक्ततां गतम् ।
अचक्षुर्विषयं प्राप्तं कथं धर्मोऽनुगच्छति ॥ १३.१७३.२० ॥
ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਅਵਿਅਕਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਧਰਮ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
13.173.21
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिरनन्तरम् ।
बुद्धिरात्मा च सहिता धर्मं पश्यन्ति नित्यदा ॥ १३.१७३.२१ ॥
ਧਰਤੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼, ਜਲ, ਫਿਰ ਤੇਜ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
13.173.22
प्राणिनामिह सर्वेषां साक्षिभूतं दिवानिशम् ।
एतैश्च सह धर्मोऽपि तं जीवमनुगच्छति ॥ १३.१७३.२२ ॥
ਇੱਥੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਾਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਮ ਵੀ ਉਸ ਜੀਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.173.23
त्वगस्थि मांसं शुक्रं च शोणितं च महामते ।
शरीरं वर्जयन्त्येते जीवितेन विवर्जितम् ॥ १३.१७३.२३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮਤਿ, ਚਮੜੀ, ਹੱਡੀ, ਮਾਸ, ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਲਹੂ — ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
13.173.24
ततो धर्मसमायुक्तः स जीवः सुखमेधते ।
इह लोके परे चैव किं भूयः कथयामि ते ॥ १३.१७३.२४ ॥
ਤਦ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਉਹ ਜੀਵ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਪਾ ਕੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਹਾਂ?
13.173.25
तद्दर्शितं भगवता यथा धर्मोऽनुगच्छति ।
एतत्तु ज्ञातुमिच्छामि कथं रेतः प्रवर्तते ॥ १३.१७३.२५ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਅਨੁਸਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰੇਤਸ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ।
13.173.26
अन्नमश्नन्ति यद्देवाः शरीरस्था नरेश्वर ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिर्मनस्तथा ॥ १३.१७३.२६ ॥
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵਤੇ ਜੋ ਅੰਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ — ਧਰਤੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼, ਜਲ, ਜੋਤੀ ਅਤੇ ਮਨ।
13.173.27
ततस्तृप्तेषु राजेन्द्र तेषु भूतेषु पञ्चसु ।
मनःषष्ठेषु शुद्धात्मन्रेतः सम्पद्यते महत् ॥ १३.१७३.२७ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਹ ਪੰਜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਸ਼ੁੱਧਾਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਰੇਤਸ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.173.28
ततो गर्भः सम्भवति श्लेषात्स्त्रीपुंसयोर्नृप ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं भूयः किं श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१७३.२८ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਗਰਭ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
13.173.29
आख्यातं मे भगवता गर्भः सञ्जायते यथा ।
यथा जातस्तु पुरुषः प्रपद्यति तदुच्यताम् ॥ १३.१७३.२९ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਰਭ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ।
13.173.30
आसन्नमात्रः पुरुषस्तैर्भूतैरभिभूयते ।
विप्रयुक्तश्च तैर्भूतैः पुनर्यात्यपरां गतिम्।
स च भूतसमायुक्तः प्राप्नुते जीव एव हि ॥ १३.१७३.३० ॥
ਜਨਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਭੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਵਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਉਹ ਜੀਵ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.173.31
ततोऽस्य कर्म पश्यन्ति शुभं वा यदि वाशुभम् ।
देवताः पञ्चभूतस्थाः किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१७३.३१ ॥
ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵਤੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
13.173.32
त्वगस्थिमांसमुत्सृज्य तैश्च भूतैर्विवर्जितः ।
जीवः सह वसन्कृत्स्नं सुखदुःखसहः प्रभो ॥ १३.१७३.३२ ॥
ਚਮੜੀ, ਹੱਡੀ, ਮਾਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
13.173.33
भोगवश्यं कर्मवश्यं यातनावश्यमित्यपि ।
एतत्त्रयाणामासाद्य कर्मतः सोऽश्नुते फलम् ॥ १३.१७३.३३ ॥
ਭੋਗ ਦੇ ਵੱਸ, ਕਰਮ ਦੇ ਵੱਸ, ਪੀੜਾ ਦੇ ਵੱਸ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.173.34
जीवः कर्मसमायुक्तः शीघ्रं रेतस्त्वमागतः ।
स्त्रीणां पुष्पं समासाद्य सूतिकाले लभेत तत् ॥ १३.१७३.३४ ॥
ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜੀਵ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰੇਤਸ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਪੁਸ਼ਪ (ਰਜ) ਪਾ ਕੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.173.35
यमस्य पुरुषैः क्लेसं यमस्य पुरुषैर्वधम् ।
दुःखं संसारचक्रं च नरः क्लेशं स विन्दति ॥ १३.१७३.३५ ॥
ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਲੇਸ਼, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਧ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ; ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਕਲੇਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.173.36
इह लोके स च प्राणी जन्मप्रभृति पार्थिव ।
सुकृतं कर्म वै भुङ्क्ते धर्मस्य फलमाश्रितः ॥ १३.१७३.३६ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
13.173.37
यदि धर्मं यथाशक्ति जन्मप्रभृति सेवते ।
ततः स पुरुषो भूत्वा सेवते नियतं सुखम् ॥ १३.१७३.३७ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
13.173.38
अथान्तरा तु धर्मस्याप्यधर्ममुपसेवते ।
सुखस्यानन्तरं दुःखं स जीवोऽप्यधिगच्छति ॥ १३.१७३.३८ ॥
ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਅਧਰਮ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਸੁਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.173.39
अधर्मेण समायुक्तो यमस्य विषयं गतः ।
महद्दुःखं समासाद्य तिर्यग्योनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.३९ ॥
ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਜੀਵ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਪਾ ਕੇ ਤਿਰਯਕ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.40
कर्मणा येन येनेह यस्यां योनौ प्रजायते ।
जीवो मोहसमायुक्तस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ १३.१७३.४० ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਜੀਵ ਜਿਸ ਜਿਸ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਸੁਣੋ।
13.173.41
यदेतदुच्यते शास्त्रे सेतिहासे च च्छन्दसि ।
यमस्य विषयं घोरं मर्त्यो लोकः प्रपद्यते ॥ १३.१७३.४१ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਰਨਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਯਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
13.173.42
इह स्थानानि पुण्यानि देवतुल्यानि भूपते ।
तिर्यग्योन्यतिरिक्तानि गतिमन्ति च सर्वशः ॥ १३.१७३.४२ ॥
ਹੇ ਭੂਪਤੀ, ਇਥੇ ਤਿਰਯਕ ਜੂਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪੁੰਨ ਥਾਂ ਹਨ; ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਤੀਵਾਨ ਹਨ।
13.173.43
यमस्य भवने दिव्ये ब्रह्मलोकसमे गुणैः ।
कर्मभिर्नियतैर्बद्धो जन्तुर्दुःखान्युपाश्नुते ॥ १३.१७३.४३ ॥
ਯਮ ਦੇ ਦਿਵ ਭਵਨ ਵਿੱਚ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਨਿਯਤ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੱਧਾ ਜੀਵ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
13.173.44
येनयेन तु भावेन कर्मणा पुरुषो गतिम् ।
प्रयाति परुषां घोरां तत्ते वक्ष्याम्यतः परम् ॥ १३.१७३.४४ ॥
ਜਿਸ ਜਿਸ ਭਾਵ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਠੋਰ, ਭਿਆਨਕ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
13.173.45
अधीत्य चतुरो वेदान्द्विजो मोहसमन्वितः ।
पतितात्प्रतिगृह्याथ खरयोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.४५ ॥
ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦ੍ਵਿਜ, ਪਤਿਤ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲਵੇ ਤਾਂ ਖੋਤੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.46
खरो जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत ।
खरो मृतो बलीवर्दः सप्तवर्षाणि जीवति ॥ १३.१७३.४६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਖੋਤਾ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਤਾ ਮਰ ਕੇ ਬਲਦ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ।
13.173.47
बलीवर्दो मृतश्चापि जायते ब्रह्मराक्षसः ।
ब्रह्मरक्षश्च मासांस्त्रींस्ततो जायेत ब्राह्मणः ॥ १३.१७३.४७ ॥
ਬਲਦ ਮਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.48
पतितं याजयित्वा तु कृमियोनौ प्रजायते ।
तत्र जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत ॥ १३.१७३.४८ ॥
ਪਤਿਤ ਤੋਂ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
13.173.49
कृमिभावाद्विमुक्तस्तु ततो जायेत गर्दभः ।
गर्दभः पञ्चवर्षाणि पञ्चवर्षाणि सूकरः ॥ १३.१७३.४९ ॥
ਕੀੜੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਖੋਤੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਤੇ ਵਜੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਸੂਰ ਵਜੋਂ।
13.173.50
कुक्कुटः पञ्चवर्षाणि पञ्चवर्षाणि जम्बुकः ।
श्वा वर्षमेकं भवति ततो जायेत मानवः ॥ १३.१७३.५० ॥
ਕੁੱਕੜ ਵਜੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਗਿੱਦੜ ਵਜੋਂ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਕੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.51
उपाध्यायस्त्रियः पापं शिष्यः कुर्यादबुद्धिमान् ।
स जीव इह संसारांस्त्रीनाप्नोति न संशयः ॥ १३.१७३.५१ ॥
ਬੇਅਕਲ ਚੇਲਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
13.173.52
वृको भवति राजेन्द्र ततः क्रव्यात्ततः खरः ।
ततः प्रेतः परिक्लिष्टः पश्चाज्जायेत ब्राह्मणः ॥ १३.१७३.५२ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਹ ਬਘਿਆੜ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਾਸਾਹਾਰੀ, ਫਿਰ ਖੋਤਾ। ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਪ੍ਰੇਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.53
मनसाऽपि गुरोर्भार्यां यः शिष्यो याति पापकृत् ।
स उग्रान्प्रैति संसारानधर्मेणेह चेतसा ॥ १३.१७३.५३ ॥
ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪੀ ਚੇਲਾ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ, ਇਸ ਮਨ ਨਾਲ, ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.173.54
श्वयोनौ तु स सम्भूतस्त्रीणि वर्षाणि जीवति ।
तत्रापि निधनं प्राप्तः कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.५४ ॥
ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਮਰ ਕੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.55
कृमिभावमनुप्राप्तो वर्षमेकं तु जीवति ।
ततस्तु निधनं प्राप्तो ब्रह्मयोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.५५ ॥
ਕ੍ਰਿਮੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੌਤ ਪਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.56
यदि पुत्रसमं शिष्यं गुरुर्हन्यादकारणे ।
आत्मनः कामकारेण सोपि हिंस्रः प्रजायते ॥ १३.१७३.५६ ॥
ਜੇ ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਹਿੰਸਕ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.57
पितरं मातरं चैव यस्तु पुत्रोऽवमन्यते ।
सोऽपि राजन्मृतो जन्तुः पूर्वं जायेत गर्दभः ॥ १३.१७३.५७ ॥
ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਤਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.58
गर्दभत्वं तु सम्प्राप्य दशवर्षाणि जीवति ।
संवत्सरं तु कुम्भीरस्ततो जायेत मानवः ॥ १३.१७३.५८ ॥
ਖੋਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਮਗਰਮੱਛ ਬਣ ਕੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.59
पुत्रस्य मातापितरौ यस्य रुष्टावुभावपि ।
गुर्वपध्यानतः सोपि मृतो जायति गर्दभः ॥ १३.१७३.५९ ॥
ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਣ, ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਰ ਕੇ ਖੋਤਾ ਬਣ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.60
खरो जीवति मासांस्तु दश श्वा च चतुर्दशः ।
बिडालः सप्तमासांस्तु ततो जायेत मानवः ॥ १३.१७३.६० ॥
ਖੋਤਾ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਜੀਂਦਾ ਹੈ, ਕੁੱਤਾ ਚੌਦਾਂ ਮਹੀਨੇ। ਬਿੱਲੀ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਜੀ ਕੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦੀ ਹੈ।
13.173.61
मातापितरावाक्रुश्य शारिका सम्प्रजायते ।
ताडयित्वा तु तावेव जायते कच्छपो नृप ॥ १३.१७३.६१ ॥
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੈਨਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੱਛੂ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.62
कच्छपो दशवर्षाणि त्रीणि वर्षाणि शल्यकः ।
व्यालो भूत्वा च षण्मासांस्ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६२ ॥
ਕੱਛੂ ਦਸ ਸਾਲ, ਸਾਹੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.63
भर्तृपिण्डमुपाश्नन्यो राजद्विष्टानि सेवते ।
सोपि मोहसमापन्नो मृतो जायति वानरः ॥ १३.१७३.६३ ॥
ਮਾਲਕ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਬਾਂਦਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.64
वानरो दशवर्षाणि पञ्चवर्षाणि सूकरः ।
श्वाऽथ भूत्वा तु षण्मासांस्ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६४ ॥
ਬਾਂਦਰ ਦਸ ਸਾਲ, ਸੂਰ ਪੰਜ ਸਾਲ, ਅਤੇ ਕੁੱਤਾ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.65
न्यासापहर्ता तु नरो यमस्य विषयं गतः ।
यातनानां शतं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.६५ ॥
ਅਮਾਨਤ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਯਮਲੋਕ ਜਾ ਕੇ ਸੌ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗ ਕੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.66
तत्र जीवति वर्षाणि दशपञ्च च भारत ।
दुष्कृतस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६६ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ; ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.67
असूयकः कुत्सितश्च चण्डालो दुःखमश्नुते ।
विश्वासहर्ता तु नरो मीनो जायति दुर्मतिः ॥ १३.१७३.६७ ॥
ਈਰਖਾਲੂ ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਚਾਂਡਾਲ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦੁਰਮਤਿ ਹੋ ਕੇ ਮੱਛੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.68
भूत्वा मीनोऽष्टमासांस्तु मृगो जायति भारत ।
मृगस्तु चतुरो मासांस्ततश्छागः प्रजायते ॥ १३.१७३.६८ ॥
ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੱਛੀ ਬਣ ਕੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾ ਕੇ ਉਹ ਹਿਰਨ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਿਰਨ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾ ਕੇ ਬੱਕਰੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.69
छागस्तु निधनं प्राप्य पूर्णे संवत्सरे ततः ।
गौः स सञ्जायते जन्तुस्ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.६९ ॥
ਬੱਕਰੀ ਮਰ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜੀਵ ਗਾਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.70
धान्यान्यवांस्तिलान्माषान्कुलत्थान्सर्षपांश्चणान् ।
कलायानथ मुद्गांश्च गोधूमानतसीस्तथा ॥ १३.१७३.७० ॥
ਅਨਾਜ, ਜੌਂ, ਤਿਲ, ਮਾਂਹ, ਕੁਲਥੀ, ਸਰ੍ਹੋਂ, ਛੋਲੇ, ਮਟਰ, ਮੂੰਗ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਅਲਸੀ।
13.173.71
यस्तु धान्यापहर्ता च मोहाज्जन्तुरचेतनः ।
स जायते महाराज मूषिको निरपत्रपः ॥ १३.१७३.७१ ॥
ਜੋ ਜੀਵ ਮੋਹ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਨਾਜ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਬੇਸ਼ਰਮ ਚੂਹਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.72
ततः प्रेत्य महाराज मृतो जायति सूकरः ।
सूकरो जातमात्रस्तु रोगेणि म्रियते नृप ॥ १३.१७३.७२ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮਰ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸੂਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਜਨਮਦਿਆਂ ਹੀ ਸੂਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰੋਗ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.173.73
श्वा ततो जायते मूढः कर्मणा तेन पार्थिव ।
भूत्वा श्वा पञ्चवर्षाणि ततो जायति मानवः ॥ १३.१७३.७३ ॥
ਫਿਰ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਕਰਮ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁੱਤੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਕੁੱਤਾ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.74
परदाराभिमर्शं तु कृत्वा जायति वै वृकः ।
श्वा शृगालस्ततो गृध्रो व्यालः कङ्को बकस्तथा ॥ १३.१७३.७४ ॥
ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ ਬਘਿਆੜ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੁੱਤਾ, ਗਿੱਦੜ, ਗਿਰਝ, ਸੱਪ, ਕੰਕ ਅਤੇ ਬਗਲਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.75
भ्रातुर्भार्यां तु पापात्मा यो धर्मयति मोहितः ।
पुंस्कोकिलत्वमाप्नोति सोऽपि संवत्सरं नृप ॥ १३.१७३.७५ ॥
ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪੀ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਨਰ ਕੋਇਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
13.173.76
सखिभार्यां गुरोर्भार्यां राजभार्यां तथैव च ।
प्रधर्षयित्वा कामाद्यो मृतो जायति सूकरः ॥ १३.१७३.७६ ॥
ਮਿੱਤਰ, ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਕਾਮ ਵੱਸ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰ ਕੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਸੂਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.77
सूकरः पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि श्वाविधः ।
बिडालः पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि कुक्कुटः ॥ १३.१७३.७७ ॥
ਸੂਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜ ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲ, ਕੁੱਤੇ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲ, ਬਿੱਲੀ ਵਜੋਂ ਪੰਜ ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲ, ਅਤੇ ਕੁੱਕੜ ਬਣਦਾ ਹੈ।
13.173.78
पिपीलिका तु मासांस्त्रीन्वानरो मासमेव तु ।
एतानासाद्य संसारान्कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.७८ ॥
ਕੀੜੀ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਕੀੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.79
तत्र जीवति मासांस्तु कृमियोनौ चतुर्दश ।
ततोऽधर्मक्षयं कृत्वा पुनर्जायति मानवः ॥ १३.१७३.७९ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਮਿ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਹੀਨੇ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.80
उपस्थिते विवाहे तु यज्ञे दानेऽपि वा विभो ।
मोहात्करोति यो विघ्नं स मृतो जायते कृमिः ॥ १३.१७३.८० ॥
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਵਿਆਹ, ਯੱਗ ਜਾਂ ਦਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਤੇ ਜੋ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਮੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.81
कृमिर्जीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारत ।
अधर्मिस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानवः ॥ १३.१७३.८१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕ੍ਰਿਮੀ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਧਰਮੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.82
पूर्वं दत्त्वा तु यः कन्यां द्वितीये दातुमिच्छति ।
सोपि राजन्मृतो जन्तुः कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.८२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਮੀ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.83
तत्र जीवति वर्षाणि त्रयोदश युधिष्ठिर ।
अधर्मसंक्षये युक्तस्ततो जायति मानवः ॥ १३.१७३.८३ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.84
देवकार्यमकृत्वा तु पितृकार्यमथापि वा ।
अनिर्वाप्य समश्नन्वै मृतो जायति वायसः ॥ १३.१७३.८४ ॥
ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਪਿਤਰ-ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰ ਕੇ ਕਾਂ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.85
वायसः शतवर्षाणि ततो जायति कुक्कुटः ।
जायते व्यालकश्चापि मासं तस्मात्तु मानुषः ॥ १३.१७३.८५ ॥
ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਕਾਂ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕੁੱਕੜ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਸੱਪ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ।
13.173.86
ज्येष्ठं पितृसमं चापि भ्रातरं योऽवमन्यते ।
सोऽपि मृत्युमुपागम्य क्रौञ्चयोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.८६ ॥
ਜੋ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਰ ਕੇ ਕਰੌਂਚ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.87
क्रौञ्चो जीवति वर्षं तु ततो जायति चीरकः ।
ततो निधनमापन्नो मानुषत्वमुपाश्नुते ॥ १३.१७३.८७ ॥
ਕਰੌਂਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਚੀਰਕ ਪੰਛੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਰ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.173.88
वृषलो ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते ।
ततः सम्प्राप्य निधनं जायते सूकरः पुनः ॥ १३.१७३.८८ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਰ ਕੇ ਮੁੜ ਸੂਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.89
सूकरो जातमात्रस्तु रोगेण म्रियते नृप ।
श्वा ततो जायते मूढः कर्मणा तेन पार्थिव ॥ १३.१७३.८९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸੂਰ ਜੰਮਦਿਆਂ ਹੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਮੂਰਖ ਕੁੱਤਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ।
13.173.90
श्वा भूत्वा कृतकर्माऽसौ जायते मानुषस्ततः ।
तत्रापत्यं समुत्पाद्य मृतो जायति मूषिकः ॥ १३.१७३.९० ॥
ਕੁੱਤਾ ਬਣ ਕੇ, ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਔਲਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਮਰ ਕੇ ਚੂਹਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.91
कृतघ्नस्तु मृतो राजन्यमस्य विषयं गतः ।
यमस्य पुरुषैः क्रुद्धैर्वधं प्राप्नोति दारणम् ॥ १३.१७३.९१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕ੍ਰਿਤਘਣ ਮਰ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਯਮਦੂਤਾਂ ਹੱਥੋਂ ਚੀਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.173.92
दण्डं समुद्गरं शूलमग्निकुम्भं च दारुणम् ।
असिपत्रवनं घोरवालुकं कूटशाल्मलीम् ॥ १३.१७३.९२ ॥
ਦੰਡ, ਮੁਦਗਰ, ਸ਼ੂਲ, ਭਿਆਨਕ ਅਗਨੀਕੁੰਭ, ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ, ਭਿਆਨਕ ਰੇਤਲਾ ਥਾਂ ਅਤੇ ਕੂਟਸ਼ਾਲਮਲੀ ਬ੍ਰਿਕਸ਼।
13.173.93
एताश्चान्याश्च बह्वीश्च यमस्य विषयं गतः ।
यातनाः प्राप्य तत्रोग्रास्ततो वध्यति भारत ॥ १३.१७३.९३ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਕਠੋਰ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.173.94
ततो हतः कृतघ्नः स तत्रोग्रैर्भरतर्षभ ।
संसारचक्रमासाद्य कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.९४ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਕਠੋਰ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਘਣ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.95
कृमिर्भवति वर्षाणि दशपञ्च च भारत ।
ततो गर्भं समासाद्य तत्रैव म्रियते शिशुः ॥ १३.१७३.९५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਕੀੜਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਗਰਭ ਪਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਾਲਕ ਬਣ ਕੇ ਮਰਦਾ ਹੈ।
13.173.96
ततो गर्भशतैर्जन्तुर्बहुभि सम्प्रपद्यते ।
संसारांश्च बहून्गत्वा ततस्मिर्यक्षु जायते ॥ १३.१७३.९६ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਜੀਵ ਸੈਂਕੜੇ ਗਰਭਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਫਿਰ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.97
ततो दुःखमनुप्राप्य बहुवर्षगणानिह ।
स पुनर्भवसंयुक्तस्ततः कूर्मः प्रजायते ॥ १३.१७३.९७ ॥
ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਭਵ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੱਛੂ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.98
दधि हृत्वा बकश्चापि प्लवो मत्स्यानसंस्कृतान् ।
चोरयित्वा तु दुर्बुद्धिर्मधुदंशः प्रजायते ॥ १३.१७३.९८ ॥
ਦਹੀਂ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਗਲਾ ਅਤੇ ਕੱਚੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਲ-ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਮੱਖੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.99
फलं वा मूलकं हृत्वा अपूपं वा पिपीलिकाः ।
चोरयित्वा च निष्पावं जायते हलगोलकः ॥ १३.१७३.९९ ॥
ਫਲ ਜਾਂ ਮੂਲੀ ਚੁਰਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਪੂਆ ਚੁਰਾ ਕੇ ਕੀੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਪਾਵ (ਬੀਨ) ਚੁਰਾ ਕੇ ਹਲਗੋਲਕ (ਇੱਕ ਕੀੜਾ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.100
पायसं चोरयित्वा तु तित्तिरित्वमवाप्नुते ।
हृत्वा पिष्टमयं पूपं कुम्भोलूकः प्रजायते ॥ १३.१७३.१०० ॥
ਖੀਰ ਚੁਰਾ ਕੇ ਉਹ ਤਿੱਤਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਟੇ ਦਾ ਪੂਆ ਚੁਰਾ ਕੇ ਕੁੰਭੋਲੂਕ (ਇੱਕ ਉੱਲੂ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.101
अयो हृत्वा तु दुर्बुद्धिर्वायसो जायते नरः ।
कांस्यं हृत्वा तु दुर्बद्धिर्हारितो जायते नरः ॥ १३.१७३.१०१ ॥
ਲੋਹਾ ਚੁਰਾ ਕੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਕਾਂ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਂਸਾ ਚੁਰਾ ਕੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਹਾਰੀਤ (ਤੋਤਾ) ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.102
राजतं भाजनं हृत्वा कपोतः सम्प्रजायते ।
हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.१०२ ॥
ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਚੁਰਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਬੂਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸੋਨੇ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਚੁਰਾ ਕੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.103
पत्रोर्णं चोरयित्वा तु कृकलत्वं निगच्छति ।
कौशिकं तु ततो हृत्वा नरो जायति वर्तकः ॥ १३.१७३.१०३ ॥
ਪਤ੍ਰੋਰਣ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਕਲਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਵਸਤਰ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵਰਤਕ (ਬਟੇਰ) ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.104
अंशुकं चोरयित्वा तु शुक्रो जायति मानवः ।
चोरयित्वा दुकूलं तु मृतो हंसः प्रजायते ॥ १३.१७३.१०४ ॥
ਅੰਸ਼ੁਕ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਤੋਤੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਦੁਕੂਲ ਚੁਰਾ ਕੇ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੰਸ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.105
क्रौञ्चः कार्पासिकं हृत्वा मृतो जायति मानवः ।
चोरयित्वा नरः पट्टं त्वाविकं चैव भारत। ॥ १३.१७३.१०५ ॥
ਕਾਰਪਾਸਿਕ ਵਸਤਰ ਚੁਰਾ ਕੇ ਮਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰੌਂਚ (ਸਾਰਸ) ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਨੁੱਖ ਪੱਟ ਅਤੇ ਆਵਿਕ (ਊਨੀ) ਵਸਤਰ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.173.106
वर्णान्हृत्वा तु पुरुषो मृतो जायति बर्हिणः ।
हृत्वा रक्तानि वस्त्राणि जायते जीवजीवकः ॥ १३.१७३.१०६ ॥
ਰੰਗ ਚੁਰਾ ਕੇ ਮਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਮੋਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਲਾਲ ਵਸਤਰ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵਜੀਵਕ ਪੰਛੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.107
वर्णकादींस्तथा गन्धांश्चोरयित्वेह मानवः ।
छुन्दुन्दरित्वमाप्नोति राजँल्लोभपरायणः ॥ १३.१७३.१०७ ॥
ਇੱਥੇ ਰੰਗ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਆਦਿ ਚੁਰਾ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਾ ਮਨੁੱਖ ਛੁੰਦੁੰਦਰ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.173.108
तत्र जीवति वर्षाणि ततो दश च पञ्च च ।
अधर्मस्य क्षयं गत्वा ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.१०८ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.109
चोरयित्वा पयश्चापि बलाका सम्प्रजायते ॥ १३.१७३.१०९ ॥
ਦੁੱਧ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬਗਲੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.110
यस्तु चोरयते तैलं नरो मोहसमन्वितः ।
सोपि राजन्मृतो जन्तुस्तैलपायी प्रजायते ॥ १३.१७३.११० ॥
ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਲ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਵੀ ਮਰ ਕੇ ਤੇਲ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.111
अशस्त्रं पुरुषं हत्वा सशस्त्रः पुरुषाधमः ।
अर्थार्थी यदि वा वैरी स मृतो जायते स्वरः ॥ १३.१७३.१११ ॥
ਨਿਹੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਅਧਮ, ਧਨ ਲਈ ਜਾਂ ਵੈਰ ਕਾਰਨ, ਮਰ ਕੇ ਸ੍ਵਰ ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.112
खरो जीवति वर्षे द्वे ततः शस्त्रेण वध्यते ।
स मृतो मृगयोनौ तु नित्योद्विग्नोऽभिजायते ॥ १३.१७३.११२ ॥
ਉਹ ਖੋਤਾ ਦੋ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰ ਕੇ ਉਹ ਹਿਰਨ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.113
मृगो वध्यति शस्त्रेण गते संवत्सरे तु सः ।
हतो मृगस्ततो मीनः सोपि जालेन बध्यते ॥ १३.१७३.११३ ॥
ਇੱਕ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਤੇ ਉਹ ਹਿਰਨ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਰੇ ਹਿਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਉਹ ਮੱਛੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.173.114
मासे चतुर्थे सम्प्राप्ते श्वापदः सम्प्रजायते ।
श्वापदो दशवर्षाणि द्वीपी वर्षाणि पञ्च च ॥ १३.१७३.११४ ॥
ਚੌਥਾ ਮਹੀਨਾ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਜੀਵ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਜੀਵ ਦਸ ਸਾਲ, ਅਤੇ ਚੀਤਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ।
13.173.115
ततस्तु निधनं प्राप्तः कालपर्यायचोदितः ।
अधर्मस्य क्षयं कृत्वा ततो जायति मानुषः ॥ १३.१७३.११५ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.116
स्त्रियं हत्वा तु दुर्बुद्धिर्यमस्य विषयं गतः ।
बहून्क्लेशान्समासाद्य नरकानेकविंशतिम् ॥ १३.१७३.११६ ॥
ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਇੱਕੀ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.173.117
ततः पश्चान्महाराज कृमियोनौ प्रजायते ।
कृमिर्विंशतिवर्षाणि भूत्वा जायति मानुषः ॥ १३.१७३.११७ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਕੀੜੇ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਵੀਹ ਸਾਲ ਕੀੜਾ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.118
भोजनं चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः ।
मक्षिकासङ्घवशगो बहून्मासान्भवत्युत ॥ १३.१७३.११८ ॥
ਭੋਜਨ ਚੁਰਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੱਖੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
13.173.119
ततः पापक्षयं कृत्वा मानुषत्वमवाप्नुते ।
भक्ष्यं हृत्वा तु पुरुषो जालपाशः प्रजायते ॥ १३.१७३.११९ ॥
ਫਿਰ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਖਾਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.120
स्वाद्यं हृत्वा तु पुरुषश्चीरपाशः प्रजायते ।
धान्यं हृत्वा तु पुरुषो लोमशः सम्प्रजायते ॥ १३.१७३.१२० ॥
ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਨਾਜ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਰੋਮਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.173.121
तथा पिण्याकसम्मिश्रमशनं चोरयेन्नरः ।
स जायते भृतिधनो दारुणो मूषिको नरः ॥ १३.१७३.१२१ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖਲ ਮਿਲਾਇਆ ਭੋਜਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰੂਰ ਚੂਹਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਧਨ ਕੇਵਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
13.173.122
दशन्वै मानुषान्नित्यं पापात्मा स विशाम्पते ।
घृतं हृत्वा तु दुर्बुद्धिः काकमद्गुः प्रजायते ॥ १३.१७३.१२२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਸਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢਦਾ ਹੈ, ਘਿਓ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਕਾਕਮਦ੍ਗੁ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.123
मत्स्यमांसमथो हृत्वा काको जायति। दुर्मतिः ।
लवणं चोरयित्वा तु चिरिकाकः प्रजायते ॥ १३.१७३.१२३ ॥
ਮੱਛੀ ਦਾ ਮਾਸ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੁਰਮਤੀ ਕਾਂ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਲੂਣ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਿਰਿਕਾਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
13.173.124
विश्वासेन तु निक्षिप्तं यो विनिह्नोति मानवः ।
स गतायुर्नरस्तात मत्स्ययोनौ प्रजायते ॥ १३.१७३.१२४ ॥
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੌਂਪੀ ਵਸਤੂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਤਾਤ, ਉਹ ਅਲਪਾਯੂ ਹੋ ਕੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.125
मत्स्ययोनिमनुप्राप्य मृतो जायति मानुषः ।
मानुषत्वमनुप्राप्य क्षीणायुरुपपद्यते ॥ १३.१७३.१२५ ॥
ਮੱਛੀ ਦੀ ਯੋਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਸ਼ੀਣ ਆਯੂ ਨਾਲ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.173.126
पापानि तु नराः कृत्वा तिर्यग्जायन्ति भारत ।
न चात्मनः प्रयाणान्ते धर्मं जानन्ति कञ्चन ॥ १३.१७३.१२६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਯਾਣ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
13.173.127
ये पापानि नराः कृत्वा निरस्यन्ति व्रतैः सदा ।
सुखदुःखसमायुक्ता व्यथितास्ते भवन्त्युत ॥ १३.१७३.१२७ ॥
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਵਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.173.128
अपुमांसः प्रजायन्ते म्लेच्छाश्चापि न संशयः ।
नराः पापसमाचारा लोभमोहसमन्विताः ॥ १३.१७३.१२८ ॥
ਨਪੁੰਸਕ ਅਤੇ ਮਲੇਛ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਪਾਪੀ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਲੋਭ-ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
13.173.129
वर्जयन्ति च पापानि जन्मप्रभृति ये नराः ।
अरोगा रूपवन्तस्ते धनिनश्च भवन्त्युत ॥ १३.१७३.१२९ ॥
ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.173.130
स्त्रियोऽप्येतेन कल्पेन कृत्वा पापमवाप्नुयुः ।
एतेषामेव जन्तूनां भार्यात्वमुपयान्ति ताः ॥ १३.१७३.१३० ॥
ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
13.173.131
परस्वहरणे दोषाः सर्व एव प्रकीर्तिताः ।
एतद्धि लेशमात्रेण कथितं ते मयाऽनघ ॥ १३.१७३.१३१ ॥
ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੇ ਹਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।
13.173.132
अपरस्मिन्कथायोगे भूयः श्रोष्यसि भारत ।
एतन्मया महाराज ब्रह्मणो गदतः पुरा ॥ १३.१७३.१३२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਥਾ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਫਿਰ ਸੁਣੇਂਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
13.173.133
सुरर्षीणां श्रुतं मध्ये पृष्टश्चापि यथातथम् ।
मयाऽपि तच्च कार्त्स्न्येन यथावदनुवर्णितम्।
एतच्छ्रुत्वा महाराज धर्मे कुरु मनः सदा ॥ १३.१७३.१३३ ॥
ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਦਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਓ।