महाभारत · अध्याय 13.174
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.174.1
अधर्मस्य गतिर्ब्रह्मन्कथिता मे त्वयाऽनघ ।
धर्मस्य तु गतिं श्रोतुमिच्छामि वदतांवर ॥ १३.१७४.१ ॥
हे ब्रह्मन्, हे निष्पाप, आपण मला अधर्माची गती सांगितलीत. आता धर्माची गती ऐकण्याची माझी इच्छा आहे, हे श्रेष्ठ वक्त्या.
13.174.2
कृत्वा कर्माणि पापानि कथं यान्ति शुभां गतिम् ।
कर्मणा च कृतेनेह केन यान्ति शुभां गतिम् ॥ १३.१७४.२ ॥
पापकर्मे केलेले लोक शुभ गतीला कसे जातात? या लोकात केलेल्या कोणत्या कर्माने ते शुभ गतीला जातात?
13.174.3
कृत्वा पापानि कर्माणि अधर्मवशमागतः ।
मनसा विपरीतेन निरयं प्रतिपद्यते ॥ १३.१७४.३ ॥
पापकर्मे करून, अधर्माच्या वशात आलेला माणूस विपरीत मनाने नरकाला जातो.
13.174.4
मोहादधर्मं यः कृत्वा पुनः समनुतप्यते ।
मनःसमाधिसंयुक्तो न स सेवेत दुष्कृतम् ॥ १३.१७४.४ ॥
मोहाने अधर्म करून जो नंतर पश्चात्ताप करतो, त्याने मनाच्या समाधीने युक्त होऊन पुन्हा दुष्कृत्य आचरू नये.
13.174.5
यथायथा मनस्तस्य दुष्कृतं कर्म गर्हते ।
तथातथा शरीरं तु तेनाधर्मेण मुच्यते ॥ १३.१७४.५ ॥
त्याचे मन आपल्या दुष्कृत्याची जितकी निंदा करते, तितकाच त्याचा देह त्या अधर्मापासून मुक्त होतो.
13.174.6
यदि व्याहरते राजन्विप्राणां धर्मवादिनाम् ।
ततोऽधर्मकृतात्क्षिप्रमपवादात्प्रमुच्यते ॥ १३.१७४.६ ॥
हे राजा, धर्म सांगणाऱ्या ब्राह्मणांसमोर त्याने जर आपला अपराध सांगितला, तर अधर्मकृत्यातील त्या दोषापासून तो लवकर मुक्त होतो.
13.174.7
यथायथा नरः सम्यगध्रममनुभाषते ।
समाहितेन मनसा विमुच्येत तथातथा।
भुजङ्ग इव निर्मोकात्पूर्वभुक्ताज्जरान्वितात् ॥ १३.१७४.७ ॥
मनुष्य जितक्या यथावत अधर्माची कबुली देतो, तितक्या प्रमाणात एकाग्र मनाने तो मुक्त होतो; जसा साप जुनाट, जीर्ण कात टाकतो.
13.174.8
दत्त्वा विप्रस्य दानानि विविधानि समाहितः ।
मनःसमाधिसंयुक्तः सुगतिं प्रतिपद्यते ॥ १३.१७४.८ ॥
ब्राह्मणाला विविध दाने देऊन, एकाग्र होऊन, मनःसमाधीने युक्त होऊन मनुष्य सद्गती प्राप्त करतो.
13.174.9
प्रदानानि तु वक्ष्यामि यानि दत्त्वा युधिष्ठिर ।
नरः कृत्वाऽप्यकार्याणि ततो धर्मेण युज्यते ॥ १३.१७४.९ ॥
हे युधिष्ठिरा, अकार्ये करूनही जी दाने दिल्याने मनुष्य पुन्हा धर्माशी युक्त होतो, ती दाने मी सांगेन.
13.174.10
सर्वेषामेव दानानामन्नं श्रेष्ठमुदाहृतम् ।
पूर्वमन्नं प्रदातव्यमृजुना धर्ममिच्छता ॥ १३.१७४.१० ॥
सर्व दानांमध्ये अन्नदानच श्रेष्ठ असे सांगितले आहे; धर्माची इच्छा करणाऱ्या सरळ माणसाने प्रथम अन्नच द्यावे.
13.174.11
प्राणा ह्यन्नं मनुष्याणां तस्माज्जन्तुश्च जायते ।
अन्ने प्रतिष्ठितो लोकस्तस्मादन्नं प्रशस्यते ॥ १३.१७४.११ ॥
मनुष्यांचे प्राण म्हणजे अन्न; त्यामुळेच प्राणी जन्माला येतो. लोक अन्नातच प्रतिष्ठित आहे; म्हणून अन्नाची प्रशंसा होते.
13.174.12
अन्नमेव प्रशंसन्ति देवर्षिपितृमानवाः ।
अन्नस्य हि प्रदानेन स्वर्गमाप्नोति मानवः ॥ १३.१७४.१२ ॥
देव, ऋषी, पितर आणि मनुष्य अन्नाचीच प्रशंसा करतात; अन्नदानाने मनुष्य स्वर्गाला पोहोचतो.
13.174.13
न्यायलब्धं प्रदातव्यं द्विजातिभ्योऽन्नमुत्तमम् ।
स्वाध्यायसमुपेतेभ्यः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ १३.१७४.१३ ॥
न्यायाने मिळालेले उत्तम अन्न स्वाध्यायसंपन्न द्विजातींना प्रसन्न अंतरात्म्याने द्यावे.
13.174.14
यस्य ह्यन्नमुपाश्नन्ति ब्राह्मणानां शतं दश ।
हृष्टेन मनसा दत्तं न स तिर्यग्गतिर्भवेत् ॥ १३.१७४.१४ ॥
ज्या अन्नाचे एकशे दहा ब्राह्मण भोजन करतात, ते प्रसन्न मनाने दिलेले असल्यास दाता तिर्यग्योनीत जात नाही.
13.174.15
ब्राह्मणानां सहस्राणि दश भोज्य नरर्षभ ।
नरोऽधर्मात्प्रमुच्येत योगेष्वभिरतः सदा ॥ १३.१७४.१५ ॥
हे नरश्रेष्ठा, दहा हजार ब्राह्मणांना भोजन घालावे; सदैव योगात रमणारा मनुष्य अधर्मातून मुक्त होतो.
13.174.16
भैक्ष्येणान्नं समाहृत्य दद्यादन्नं द्विजेषु वै ।
सुवर्णदानात्पापानि नश्यन्ति सुबहून्यपि ॥ १३.१७४.१६ ॥
भिक्षेने अन्न जमवून द्विजांना अन्न द्यावे; सुवर्णदानाने पुष्कळ पापेही नष्ट होतात.
13.174.17
दत्त्वा वृत्तिकरीं भूमिं पातकेनापि मुच्यते ।
पारायणैश्च वेदानां मुच्यते पातकैर्द्विजः ॥ १३.१७४.१७ ॥
उपजीविका देणारी भूमी दान करून माणूस पापातूनही मुक्त होतो; वेदांच्या पारायणाने द्विज पापांपासून मुक्त होतो.
13.174.18
गायत्र्याश्चैव लक्षेण गोसहस्रस्य तर्पणात् ।
वेदार्थं ज्ञापयित्वा तु शुद्धान्विप्रान्यथार्थतः ॥ १३.१७४.१८ ॥
लक्ष गायत्री जपाने, हजार गायींच्या तर्पणाने, आणि शुद्ध विप्रांना वेदार्थ यथार्थपणे सांगितल्याने...
13.174.19
सर्वत्यागादिभिश्चैव मुच्यते पातकैर्द्विजः ।
सर्वातिथ्यं परं ह्येषां तस्माद्दानं परं स्मृतम् ॥ १३.१७४.१९ ॥
सर्वत्याग इत्यादींनीच द्विज पापांपासून मुक्त होतो. यांच्यासाठी सर्वातिथ्य सर्वश्रेष्ठ आहे, म्हणून दानच परम मानले गेले आहे.
13.174.20
अहिंसन्ब्राह्मणस्वानि न्यायेन परिपाल्य च ।
क्षत्रियस्तरसा प्राप्तमन्नं यो वै प्रयच्छति ॥ १३.१७४.२० ॥
ब्राह्मणांच्या संपत्तीस हानी न करता, न्यायाने तिचे रक्षण करून, बळाने मिळवलेले अन्न जो क्षत्रिय दान करतो—।
13.174.21
द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यः प्रयतः सुसमाहितः ।
तेनापोहति धर्मात्मन्दुष्कृतं कर्म पाण्डव ॥ १३.१७४.२१ ॥
वेदांत वृद्ध असलेल्या द्विजांना संयमाने आणि एकाग्रतेने दान दिल्याने, हे धर्मात्मा पाण्डवा, ते दुष्कृत्य दूर होते.
13.174.22
षड्भागपरिशुद्धं च कृषेर्भागमुपार्जितम् ।
वैश्योऽददद्द्विजातिभ्यः पापेभ्यः परिमुच्यते ॥ १३.१७४.२२ ॥
शेतीतून मिळवलेला, सहाव्या भागाने शुद्ध केलेला वाटा वैश्याने द्विजांना दिला तर तो पापांपासून मुक्त होतो.
13.174.23
अवाप्य प्राणसंदेहं कार्कश्येन समार्जितम् ।
अन्नं दत्त्वा द्विजातिभ्यः शूद्रः पापात्प्रमुच्यते ॥ १३.१७४.२३ ॥
प्राणसंकट पत्करून, कठोर श्रमाने चांगले मिळवलेले अन्न द्विजांना देऊन शूद्र पापांपासून पूर्णपणे मुक्त होतो.
13.174.24
औरसेन बलेनान्नमर्जयित्वाऽविहिंसकः ।
यः प्रयच्छति विप्रेभ्यो न स दुर्गाणि पश्यति ॥ १३.१७४.२४ ॥
स्वबळाने अन्न मिळवून, अहिंसक राहून जो विप्रांना देतो, तो दुर्गती पाहत नाही.
13.174.25
न्यायेनैवाप्तमन्नं तु नरो हर्षसमन्वितः ।
द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यो दत्त्वा पापात्प्रमुच्यते ॥ १३.१७४.२५ ॥
न्यायाने मिळालेले अन्न आनंदाने वेदवृद्ध द्विजांना दान करून मनुष्य पापापासून मुक्त होतो.
13.174.26
अन्नमूर्जस्करं लोके दत्त्वोर्जस्वी भवेन्नरः ।
सतां पन्थानमावृत्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १३.१७४.२६ ॥
जगात बल देणारे अन्न दान करून मनुष्य बलवान होतो; सज्जनांचा मार्ग स्वीकारून तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
13.174.27
शूद्रान्नं नैव भोक्तव्यं विप्रैर्धर्मपरायणैः ।
आपद्येव स्वदासानां भोक्तव्यं स्वयमुद्यतैः ॥ १३.१७४.२७ ॥
धर्मपरायण ब्राह्मणांनी शूद्राचे अन्न कधीही खाऊ नये; केवळ आपत्तीत, स्वतःच्या दासांचे अन्न स्वतः तयार होऊन खावे.
13.174.28
दानवद्भिः कृतः पन्था येन यान्ति मनीषिणः ।
ते हि प्राणस्य दातारस्तेभ्यो धर्मः सनातनः ॥ १३.१७४.२८ ॥
दानशूर लोकांनी घालून दिलेल्या मार्गाने ज्ञानी जातात; तेच प्राणदाते आहेत; त्यांनाच सनातन धर्म आहे.
13.174.29
सर्वावस्थं मनुष्येण न्यायेनान्नमुपार्जितम् ।
कार्यं पात्रागतं नित्यमन्नं हि परमा गतिः ॥ १३.१७४.२९ ॥
माणसाने सर्व परिस्थितीत न्यायाने मिळवलेले अन्न पात्र म्हणून आलेल्या अतिथीला नेहमी द्यावे; कारण अन्नच परम गती आहे.
13.174.30
अन्नस्य हि प्रदानेन नरो रौद्रं न सेवते ।
तस्मादन्नं प्रदातव्यमन्यायपरिवर्जितम् ॥ १३.१७४.३० ॥
अन्नदानाने माणूस रौद्र कर्म करत नाही; म्हणून अन्यायरहित अन्नच द्यावे.
13.174.31
यतेद्ब्राह्मणपूर्वं हि भोक्तुमन्नं गृही सदा ।
अवन्ध्यं दिवसं कुर्यादन्नपानीयदानतः ॥ १३.१७४.३१ ॥
गृहस्थाने नेहमी ब्राह्मणांना प्रथम भोजन घालण्याचा प्रयत्न करावा; अन्न-पाण्याच्या दानाने प्रत्येक दिवस सफल करावा.
13.174.32
भोजयित्वा दशशतं नरो वेदविदां नृप ।
न्यायविद्धर्मविदुषामितिहासविदां तथा ॥ १३.१७४.३२ ॥
हे राजा, वेदज्ञ, न्यायज्ञ, धर्मज्ञ विद्वान आणि इतिहासज्ञ अशा हजार जणांना भोजन घालून माणूस…
13.174.33
न याति नरकं घोरं संसारांश्च न सेवते ।
सर्वकामसमायुक्तः प्रेत्य चाप्यश्नुते सुखम् ॥ १३.१७४.३३ ॥
तो भयंकर नरकात जात नाही आणि संसारचक्रात पडत नाही; सर्व कामनांनी युक्त होऊन मृत्यूनंतरही सुख भोगतो.
13.174.34
एवं सुखसमायुक्तो रमते विगतज्वरः ।
रूपवान्कीर्तिमांश्चैव धनवांश्चोपपद्यते ॥ १३.१७४.३४ ॥
अशा प्रकारे सुखाने युक्त होऊन, क्लेशरहित होऊन तो आनंद घेतो; रूपवान, कीर्तिमान आणि धनवान म्हणून जन्म घेतो.
13.174.35
एतत्ते सर्वमाख्यातमन्नदानफलं महूत् ।
मूलमेतत्तु धर्माणां प्रदानानां च भारत ॥ १३.१७४.३५ ॥
हे भारता, अन्नदानाचे महान फल हे सर्व तुला सांगितले; हेच धर्म आणि दानांचे मूळ आहे.