ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.182
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.182.1
विद्या तपश्च दानं च किमेतेषां विशिष्यते ।
पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१८२.१ ॥
ਵਿਦਿਆ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ? ਹੇ ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।
13.182.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मैत्रेयस्य च संवादं कृष्णद्वैपायनस्य च ॥ १३.१८२.२ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
13.182.3
कृष्णद्वैपायनो राजन्नज्ञातचरितं चरन् ।
वाराणस्यामुपातिष्ठन्मैत्रेयं स्वैरिणीकुले ॥ १३.१८२.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਆਪਣਾ ਆਚਰਣ ਗੁਪਤ ਰੱਖ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੈਰਿਣੀ ਦੇ ਘਰ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।
13.182.4
तमुपच्छन्नमासीनं ज्ञात्वा स मुनिसत्तमः ।
अर्चित्वा भोजयामास मैत्रेयोऽशनमुत्तमम् ॥ १३.१८२.४ ॥
ਲੁਕ ਕੇ ਬੈਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ।
13.182.5
तदन्नमुत्तमं भुक्त्वा गुणवत्सार्वकामिकम् ।
उत्तिष्ठमानोऽस्मयत प्रीतः कृष्णो महामनाः ॥ १३.१८२.५ ॥
ਉਹ ਉੱਤਮ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅੰਨ ਖਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਮਹਾਮਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਠਦੇ ਹੋਏ ਹੱਸੇ।
13.182.6
तमुत्स्मयन्तं सम्प्रेक्ष्य मैत्रेयः कृष्णमब्रवीत् ।
कारणं ब्रूहि धर्मात्मन्व्यस्मयिष्ठाः कुतश्च ते।
तपस्विनो धृतिमतः प्रमोदः समुपागतः ॥ १३.१८२.६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ; ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ? ਧੀਰਜਵਾਨ ਇਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ?"
13.182.7
एतदिच्छामि ते विद्वन्नभिवाद्य प्रणम्य च ।
आत्मनश्च तपोभाग्यं सुखभाग्यं ममेह च ॥ १३.१८२.७ ॥
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਤਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇ।
13.182.8
तपोभाग्यान्महाभाग सुखभाग्यात्तथैव च ।
पृथगाचरितं तात पृथगाचरितात्मनः।
अल्पान्तरमहं मन्ये विशिष्टमपि चान्वयात् ॥ १३.१८२.८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤਪ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਵੰਸ਼ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ।
13.182.9
अतिच्छेदातिवादाभ्यां स्मयोऽयं समुपागतः ।
असत्यं वेदवचनं कस्माद्वेदोऽनृतं वदेत् ॥ १३.१८२.९ ॥
ਅਤਿਛੇਦ ਅਤੇ ਅਤਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੇਦ-ਵਚਨ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਵੇਦ ਕਿਉਂ ਝੂਠ ਬੋਲੇਗਾ?
13.182.10
त्रीण्येव तु पदान्याहुः पुरुषस्योत्तमं प्रति ।
न द्रुह्येच्चैव दद्याच्च सत्यं चैव परान्वदेत् ॥ १३.१८२.१० ॥
ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹੀ ਪੈੜਾਂ ਆਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰੇ, ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੱਚ ਹੀ ਬੋਲੇ।
13.182.11
इति वेदोक्तमृषिभिः पुरस्तात्परिकल्पितम् ।
इदानीं चैव नः कृत्यं पुरस्ताच्च परिश्रुतम् ॥ १३.१८२.११ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਵੀ ਸਾਡਾ ਕਰਤੱਵ ਇਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
13.182.12
अल्पोऽपि तादृशो न्यासो भवत्युत महाफलः ।
तृषिताय च यद्दत्तं हृदयेनानसूयता ॥ १३.१८२.१२ ॥
ਅਜਿਹਾ ਨਿਆਸ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮਹਾਂ-ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਿਆਸੇ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਂ-ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
13.182.13
तोषितास्त्रिदशा यत्ते दत्त्वैतद्दर्शनं मम ।
अजैषीर्महतो लोकान्महायज्ञैरिव प्रभो ॥ १३.१८२.१३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਯੱਗਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ।
13.182.14
ततो दानपवित्रेण प्रीतोऽस्मि तपसैव च ।
दूरात्पुण्यवतो गन्धः पुण्यस्यैव च दर्शनात् ॥ १३.१८२.१४ ॥
ਫਿਰ ਦਾਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਪੁੰਨਵਾਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ।
13.182.15
पुण्यश्च वातिगन्धस्ते मन्ये कर्म विधानजम् ।
अथ कर्मार्जितस्तात यथाचैवानुलेपनात् ॥ १३.१८२.१५ ॥
ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਲੇਪ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਇਹ ਹੈ।
13.182.16
शुभं सर्वपवित्रेब्यो दानमेव परं द्विज ।
नोचेत्सर्वपवित्रेभ्यो दानमेव परं भवेत् ॥ १३.१८२.१६ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ, ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਾਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦਾਨ ਹੀ ਉੱਤਮ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।
13.182.17
यानीमान्युत्तमानीह वेदोक्तानि प्रशंसति ।
तेषां श्रेष्ठतरं दानमिति मे नात्र संशयः ॥ १३.१८२.१७ ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਾਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
13.182.18
दानवद्भिः कृतः पन्था येन यान्ति मनीषिणः ।
ते हि प्राणस्य दातारस्तेषु धर्मः प्रतिष्ठितः ॥ १३.१८२.१८ ॥
ਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਦਾਤੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਰਮ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
13.182.19
यथा वेदाः स्वधीताश्च यथा चेन्द्रियसंयमः ।
सर्वत्यागो यता चेह तता दानमनुत्तमम् ॥ १३.१८२.१९ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਵੇਦ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਤਿਆਗ ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਲਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
13.182.20
त्वं हि तात सुखादेव शुभमेष्यसि शोभनम् ।
सुखात्सुखतरप्राप्तिमाप्नुते मतिमान्नरः ॥ १३.१८२.२० ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸੁਖ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਵੇਂਗਾ; ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.182.21
तन्नः प्रत्यक्षमेवेदमुपलक्ष्यमसंशयम् ।
श्रीमन्तः प्राप्नुवन्त्यर्थान्दानं यज्ञं तथा सुखम् ॥ १३.१८२.२१ ॥
ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਧਨਵਾਨ ਲੋਕ ਦਾਨ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਸੁਖ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.182.22
सुखादेव परं दुःखं दुःखादन्यत्परं सुखम् ।
दृश्यते हि महाप्राज्ञ नियतं वै स्वभावतः ॥ १३.१८२.२२ ॥
ਸੁਖ ਤੋਂ ਹੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ੍ਯ, ਇਹ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
13.182.23
विविधानीह वृत्तानि नरस्याहुर्मनीषिणः ।
पुण्यमन्यत्पापमन्यन्न पुण्यं न च पापकम् ॥ १३.१८२.२३ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਚਰਣ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਪੁੰਨ, ਦੂਜਾ ਪਾਪ; ਉਹ ਨਾ ਪੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਪਾਪ।
13.182.24
न वृत्तं मन्यतेऽन्यस्य मन्यतेऽन्यस्य पातकम् ।
यथा स्वकर्मनिर्वृत्तं न पुण्यं न च पापकम् ॥ १३.१८२.२४ ॥
ਇੱਕ ਦਾ ਆਚਰਣ ਦੂਜੇ ਲਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਆਚਰਣ ਨਾ ਪੁੰਨ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਪਾਪ।
13.182.25
यज्ञदानतपःशीला नरा वै पुण्यकर्मिणः ।
येऽभिद्रुह्यन्ति भूतानि ते वै पापकृतो जनाः ॥ १३.१८२.२५ ॥
ਯਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਹਨ।
13.182.26
द्रव्याण्याददते चैव दुःखं यान्ति पतन्ति च ।
ततोऽन्यत्कर्म यत्किंचिन्न पुण्यं न च पातकम् ॥ १३.१८२.२६ ॥
ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਖੋਂਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜੋ ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਪੁੰਨ ਹੈ ਨਾ ਪਾਪ।
13.182.27
नित्यं चाकृपणो भुङ्क्ते स्वजनैर्देहि याचतः ।
भाग्यक्षयेण क्षीयन्ते नोपभोगेन सञ्चयाः ॥ १३.१८२.२७ ॥
ਉਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸਨਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਭਾਗ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਭੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
13.182.28
रमस्वैधस्व मोदस्व देहि दाने रमस्व च ।
न त्वामतिभविष्यन्ति वैद्या न च तपस्विनः ॥ १३.१८२.२८ ॥
ਅਨੰਦ ਮਾਣ, ਵਧ-ਫੁੱਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ, ਦੇ; ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਮ ਜਾ। ਵੈਦ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ।