મહાભારત · અધ્યાય 13.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.183.1
एवमुक्तः प्रत्युवाच मैत्रेयः कर्मपूर्वकः ।
अत्यन्तं श्रीमति कुले जातः प्राज्ञो बहुश्रुतः ॥ १३.१८३.१ ॥
આમ કહેવાયે કર્મપૂર્વક મૈત્રેયે ઉત્તર આપ્યો; અત્યંત શ્રીમંત કુળમાં જન્મેલા, પ્રાજ્ઞ અને બહુશ્રુત.
13.183.2
असंशयं महाप्राज्ञ यथैवात्थ तथैव तत् ।
अनुज्ञातश्च भवता किञ्चिद्ब्रूयामहं विभो ॥ १३.१८३.२ ॥
સંશય વિના, હે મહાપ્રાજ્ઞ, તમે કહ્યું તેમ જ તે છે. તમારી અનુમતિ મળતાં હું કંઈક કહીશ, હે વિભો.
13.183.3
यद्यदिच्छसि मैत्रेय यावद्यावद्यथायथा ।
ब्रूहि तत्वं महाप्राज्ञ शुश्रुषे वचनं तव ॥ १३.१८३.३ ॥
હે મૈત્રેય, તમને જે ગમે, જેટલું જેટલું, જેમ જેમ, તેમ કહો; હે મહાપ્રાજ્ઞ, તે તત્ત્વ કહો; તમારું વચન સાંભળવા ઇચ્છું છું.
13.183.4
निर्दोषं निर्मलं चैव वचनं सत्यसंहितम् ।
विद्यातपोभ्यां हि भवान्भावितात्मा न संशयः ॥ १३.१८३.४ ॥
તમારું વચન નિર્દોષ, નિર્મળ અને સત્યથી યુક્ત છે. વિદ્યા અને તપથી તમે ભાવિતાત્મા છો, એમાં સંશય નથી.
13.183.5
भवतो भावितात्मत्वाल्लाभोऽयं सुमहान्मम ।
भूयो बुद्ध्याऽनुपश्यामि सुसमृद्धतपा इव ॥ १३.१८३.५ ॥
તમે ભાવિતાત્મા હોવાથી આ મને મોટો લાભ છે; બુદ્ધિથી ફરી જોઉં છું, જાણે તમે અત્યંત સમૃદ્ધ તપવાળા હો.
13.183.6
अपि मे दर्शनादेव भवतोऽभ्युदयो महान् ।
मन्ये भवत्प्रसादोऽयं बुद्धिकर्मस्वभावतः ॥ १३.१८३.६ ॥
તમારા દર્શનથી જ મારો મહાન અભ્યુદય થાય છે; બુદ્ધિ અને કર્મના સ્વભાવથી આ તમારી કૃપા છે એમ હું માનું છું.
13.183.7
तपः श्रुतं च योनिश्चाप्येतद्ब्राह्मण्यकारणम् ।
त्रिभिर्गुणैः समुदितः स्नातो भवति वै द्विजः ॥ १३.१८३.७ ॥
તપ, શ્રુત અને યોનિ — એ જ બ્રાહ્મણપણાનું કારણ છે. ત્રણ ગુણોથી સંપન્ન દ્વિજ સ્નાતક થાય છે.
13.183.8
अस्मिंस्तृप्ते च तृप्यन्ति पितरो दैवतानि च ।
न हि श्रुतवतां किञ्चिदधिकं ब्राह्मणादृते ॥ १३.१८३.८ ॥
એને તૃપ્ત કરવાથી પિતૃઓ અને દેવતાઓ પણ તૃપ્ત થાય છે. બ્રાહ્મણ સિવાય શ્રુતવાનો માટે કંઈ વધુ નથી.
13.183.9
असंस्कारात्क्षत्रवैश्यौ नश्येते ब्राह्मणादृते ।
शूद्रो नश्यत्यशुश्रूषुराश्रमाणां यथार्हतः ॥ १३.१८३.९ ॥
બ્રાહ્મણ વિના સંસ્કારોના અભાવે ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય નાશ પામે છે. આશ્રમોની યથાયોગ્ય સેવા ન કરનાર શૂદ્ર પણ નાશ પામે છે.
13.183.10
अन्धं स्यात्तम एवेदं न प्रज्ञायेत किञ्चन ।
चातुर्वर्ण्यं न वर्तेत धर्माधर्मावृतानृते ॥ १३.१८३.१० ॥
આ જગત અંધકારમય થઈ જાત, કંઈ જાણી ન શકાત. ધર્મ-અધર્મ અને સત્ય-અસત્ય ઢંકાય તો ચાતુર્વર્ણ્ય ટકે નહીં.
13.183.11
यथाहि सुकृते क्षेत्रे फलं विन्दति मानवः ।
एवं दत्त्वा श्रुतवते फलं दाता समश्नुते ॥ १३.१८३.११ ॥
સારી રીતે તૈયાર કરેલા ખેતરમાં મનુષ્ય જેમ ફળ મેળવે છે, તેમ શ્રુતવાનને દાન આપનાર દાતા ફળ ભોગવે છે.
13.183.12
ब्राह्मणश्चेन्न विन्देत श्रुतवृत्तोपसंहितः ।
प्रतिग्रहीता दानस्य मोघं स्याद्धनिनां धनम् ॥ १३.१८३.१२ ॥
શ્રુત અને આચારથી યુક્ત બ્રાહ્મણ ન મળે તો દાન લેનાર ન મળતાં ધનવાનોનું ધન વ્યર્થ થશે.
13.183.13
अन्नं ह्यविद्वान्हन्त्येवमविद्वांसं च हन्ति तत् ।
तच्चान्यं हन्ति यच्चान्यत्स भुक्त्वा हन्यतेऽबुधः ॥ १३.१८३.१३ ॥
અજ્ઞાની માણસ અન્ન ખાય તો આ રીતે જ નાશ પામે છે; એ અન્ન અજ્ઞાનીનો પણ નાશ કરે છે. તે બીજાનો અને જે બીજું હોય તેનો પણ નાશ કરે છે; ખાઈને મૂર્ખ નાશ પામે છે.
13.183.14
प्राहुर्ह्यन्नमदन्विद्वान्पुनर्जनयतीश्वरः ।
स चान्नाज्जायते तस्मात्सूक्ष्म एष व्यतिक्रमः ॥ १३.१८३.१४ ॥
અન્ન ખાનાર વિદ્વાન ફરીથી ઈશ્વર દ્વારા ઉત્પન્ન કરાય છે એમ કહે છે; તે અન્નથી જ જન્મે છે. તેથી આ ઉલ્લંઘન સૂક્ષ્મ છે.
13.183.15
ब्राह्मं ह्यनुपयोगी यो ददंश्चान्नमसंशयम् ।
यस्तारयति वै विद्वान्पितॄन्देवान्सदाऽमृतान् ॥ १३.१८३.१५ ॥
બ્રાહ્મણ કર્મ માટે અનુપયોગી હોવા છતાં નિઃસંદેહ અન્ન આપનાર; અને જે વિદ્વાન સદા પિતૃઓને અને અમર દેવોને તારે છે.
13.183.16
यदेव ददतः पुण्यं तदेव प्रतिगृह्णतः ।
न ह्येकचक्रं वर्तेत इत्येवमृषयो विदुः ॥ १३.१८३.१६ ॥
આપનારને જે પુણ્ય મળે તે જ લેનારને પણ મળે છે. એક પૈડાથી રથ ચાલતો નથી, એમ ઋષિઓ જાણે છે.
13.183.17
यत्र वै ब्राह्मणाः सन्ति श्रुतवृत्तोपसंहिताः ।
तत्र दानफलं पुण्यमिह चामुत्र चाश्नुते ॥ १३.१८३.१७ ॥
શ્રુત અને આચારથી યુક્ત બ્રાહ્મણો જ્યાં હોય છે, ત્યાં દાનનું ફળ અને પુણ્ય આ લોકમાં અને પરલોકમાં પણ મળે છે.
13.183.18
ये योनिशुद्धाः सततं तपस्यभिरता भृशम् ।
दानाध्ययनसम्पन्नास्ते वै पूज्यतमाः सदा ॥ १३.१८३.१८ ॥
જન્મથી શુદ્ધ, સદા તપમાં અત્યંત રત, દાન અને અધ્યયનથી સંપન્ન જેઓ છે, તેઓ જ સદા સૌથી પૂજ્ય છે.
13.183.19
तैर्हि सद्भिः कृतः पन्था देवयानो न मुह्यते ।
ते हि स्वर्गस्य नेतारो यज्ञवाहाः सनातनाः ॥ १३.१८३.१९ ॥
તે સત્પુરુષોએ બનાવેલો દેવયાન માર્ગ ભૂલભરેલો થતો નથી. તેઓ જ સ્વર્ગના માર્ગદર્શક છે, યજ્ઞને વહન કરનારા સનાતન પુરુષો.