महाभारत · अध्याय 13.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.183.1
एवमुक्तः प्रत्युवाच मैत्रेयः कर्मपूर्वकः ।
अत्यन्तं श्रीमति कुले जातः प्राज्ञो बहुश्रुतः ॥ १३.१८३.१ ॥
असे सांगितल्यावर कर्मपूर्वक मैत्रेय उत्तरला; अत्यंत समृद्ध कुलात जन्मलेला, प्राज्ञ आणि बहुश्रुत.
13.183.2
असंशयं महाप्राज्ञ यथैवात्थ तथैव तत् ।
अनुज्ञातश्च भवता किञ्चिद्ब्रूयामहं विभो ॥ १३.१८३.२ ॥
निःसंशय, हे महाप्राज्ञा, तू म्हणालास तसेच ते आहे. तुझी अनुमती घेऊन मी काही बोलेन, हे विभो.
13.183.3
यद्यदिच्छसि मैत्रेय यावद्यावद्यथायथा ।
ब्रूहि तत्वं महाप्राज्ञ शुश्रुषे वचनं तव ॥ १३.१८३.३ ॥
हे मैत्रेया, तुला जे जे हवे, जितके जितके, जसे जसे, तसे सांग; हे महाप्राज्ञा, ते तत्त्व सांग; तुझे वचन ऐकण्याची इच्छा आहे.
13.183.4
निर्दोषं निर्मलं चैव वचनं सत्यसंहितम् ।
विद्यातपोभ्यां हि भवान्भावितात्मा न संशयः ॥ १३.१८३.४ ॥
तुझे वचन निर्दोष, निर्मल आणि सत्याने युक्त आहे. विद्या आणि तपाने तू भावितात्मा आहेस, यात संशय नाही.
13.183.5
भवतो भावितात्मत्वाल्लाभोऽयं सुमहान्मम ।
भूयो बुद्ध्याऽनुपश्यामि सुसमृद्धतपा इव ॥ १३.१८३.५ ॥
तू भावितात्मा असल्यामुळे हा मला मोठा लाभ आहे; बुद्धीने पुन्हा पाहतो की तू अत्यंत समृद्ध तपाचा आहेस.
13.183.6
अपि मे दर्शनादेव भवतोऽभ्युदयो महान् ।
मन्ये भवत्प्रसादोऽयं बुद्धिकर्मस्वभावतः ॥ १३.१८३.६ ॥
तुझ्या दर्शनानेच माझा मोठा अभ्युदय होतो; बुद्धी आणि कर्माच्या स्वभावामुळे हा तुझा प्रसाद आहे असे मी मानतो.
13.183.7
तपः श्रुतं च योनिश्चाप्येतद्ब्राह्मण्यकारणम् ।
त्रिभिर्गुणैः समुदितः स्नातो भवति वै द्विजः ॥ १३.१८३.७ ॥
तप, श्रुत आणि योनी — हेच ब्राह्मण्याचे कारण आहे. तीन गुणांनी युक्त झालेला द्विज स्नातक होतो.
13.183.8
अस्मिंस्तृप्ते च तृप्यन्ति पितरो दैवतानि च ।
न हि श्रुतवतां किञ्चिदधिकं ब्राह्मणादृते ॥ १३.१८३.८ ॥
याने तृप्त झाल्यास पितर आणि देवताही तृप्त होतात. ब्राह्मणाशिवाय श्रुतज्ञांसाठी दुसरे काहीही अधिक नाही.
13.183.9
असंस्कारात्क्षत्रवैश्यौ नश्येते ब्राह्मणादृते ।
शूद्रो नश्यत्यशुश्रूषुराश्रमाणां यथार्हतः ॥ १३.१८३.९ ॥
ब्राह्मणाशिवाय संस्कारांच्या अभावाने क्षत्रिय व वैश्य नष्ट होतात. आश्रमांची यथायोग्य सेवा न करणारा शूद्रही नष्ट होतो.
13.183.10
अन्धं स्यात्तम एवेदं न प्रज्ञायेत किञ्चन ।
चातुर्वर्ण्यं न वर्तेत धर्माधर्मावृतानृते ॥ १३.१८३.१० ॥
हे जग अंधकारमय झाले असते, काहीही कळले नसते. धर्म-अधर्म आणि सत्य-असत्य झाकले गेल्यास चातुर्वर्ण्य टिकले नसते.
13.183.11
यथाहि सुकृते क्षेत्रे फलं विन्दति मानवः ।
एवं दत्त्वा श्रुतवते फलं दाता समश्नुते ॥ १३.१८३.११ ॥
चांगल्या तयार केलेल्या शेतात माणूस जसे फळ मिळवतो, तसेच श्रुतवानाला दान देऊन दाता फळ भोगतो.
13.183.12
ब्राह्मणश्चेन्न विन्देत श्रुतवृत्तोपसंहितः ।
प्रतिग्रहीता दानस्य मोघं स्याद्धनिनां धनम् ॥ १३.१८३.१२ ॥
श्रुत आणि आचाराने युक्त ब्राह्मण सापडला नाही, तर दान घेणारा नसल्याने धनिकांचे धन व्यर्थ होईल.
13.183.13
अन्नं ह्यविद्वान्हन्त्येवमविद्वांसं च हन्ति तत् ।
तच्चान्यं हन्ति यच्चान्यत्स भुक्त्वा हन्यतेऽबुधः ॥ १३.१८३.१३ ॥
अज्ञानी माणूस अन्न खाल्यास याच प्रकारे नाश पावतो; ते अन्न अज्ञानी माणसालाही नाश करते. ते दुसऱ्याला नाश करते आणि जे दुसरे आहे त्यालाही; खाऊन मूर्ख नष्ट होतो.
13.183.14
प्राहुर्ह्यन्नमदन्विद्वान्पुनर्जनयतीश्वरः ।
स चान्नाज्जायते तस्मात्सूक्ष्म एष व्यतिक्रमः ॥ १३.१८३.१४ ॥
अन्न खाणारा विद्वान पुन्हा ईश्वराकडून निर्माण केला जातो असे म्हणतात; तो अन्नापासूनच जन्मतो. म्हणून हे उल्लंघन सूक्ष्म आहे.
13.183.15
ब्राह्मं ह्यनुपयोगी यो ददंश्चान्नमसंशयम् ।
यस्तारयति वै विद्वान्पितॄन्देवान्सदाऽमृतान् ॥ १३.१८३.१५ ॥
ब्राह्मणकर्मासाठी उपयोगी नसूनही निःसंशय अन्न देणारा; आणि जो विद्वान सदैव पितरांना व अमर देवांना तारतो.
13.183.16
यदेव ददतः पुण्यं तदेव प्रतिगृह्णतः ।
न ह्येकचक्रं वर्तेत इत्येवमृषयो विदुः ॥ १३.१८३.१६ ॥
देणाऱ्याला जे पुण्य तेच घेणाऱ्यालाही मिळते. एका चाकाने रथ चालत नाही, असे ऋषी जाणतात.
13.183.17
यत्र वै ब्राह्मणाः सन्ति श्रुतवृत्तोपसंहिताः ।
तत्र दानफलं पुण्यमिह चामुत्र चाश्नुते ॥ १३.१८३.१७ ॥
श्रुत व आचाराने युक्त असे ब्राह्मण जिथे असतात, तिथे दानाचे फळ व पुण्य इहलोकी आणि परलोकीही मिळते.
13.183.18
ये योनिशुद्धाः सततं तपस्यभिरता भृशम् ।
दानाध्ययनसम्पन्नास्ते वै पूज्यतमाः सदा ॥ १३.१८३.१८ ॥
जे जन्माने शुद्ध, सदैव तपात अत्यंत रत, दान व अध्ययनाने संपन्न असतात, तेच सदैव सर्वाधिक पूज्य होत.
13.183.19
तैर्हि सद्भिः कृतः पन्था देवयानो न मुह्यते ।
ते हि स्वर्गस्य नेतारो यज्ञवाहाः सनातनाः ॥ १३.१८३.१९ ॥
त्या सत्पुरुषांनी घालून दिलेला देवयान मार्ग चुकत नाही. तेच स्वर्गाचे मार्गदर्शक आहेत, यज्ञ वाहणारे सनातन पुरुष.