ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.183.1
एवमुक्तः प्रत्युवाच मैत्रेयः कर्मपूर्वकः ।
अत्यन्तं श्रीमति कुले जातः प्राज्ञो बहुश्रुतः ॥ १३.१८३.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਰਮਪੂਰਵਕ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤਿ ਸੰਪੰਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਪ੍ਰਾਗਯ ਅਤੇ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤ।
13.183.2
असंशयं महाप्राज्ञ यथैवात्थ तथैव तत् ।
अनुज्ञातश्च भवता किञ्चिद्ब्रूयामहं विभो ॥ १३.१८३.२ ॥
ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕਹਾਂਗਾ, ਹੇ ਵਿਭੋ।
13.183.3
यद्यदिच्छसि मैत्रेय यावद्यावद्यथायथा ।
ब्रूहि तत्वं महाप्राज्ञ शुश्रुषे वचनं तव ॥ १३.१८३.३ ॥
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਜੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਜਿੰਨਾ ਜਿੰਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਹੋ; ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ, ਉਹ ਤੱਤ ਕਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
13.183.4
निर्दोषं निर्मलं चैव वचनं सत्यसंहितम् ।
विद्यातपोभ्यां हि भवान्भावितात्मा न संशयः ॥ १३.१८३.४ ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਬਚਨ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਭਾਵਿਤਾਤਮਾ ਹੋ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
13.183.5
भवतो भावितात्मत्वाल्लाभोऽयं सुमहान्मम ।
भूयो बुद्ध्याऽनुपश्यामि सुसमृद्धतपा इव ॥ १३.१८३.५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਭਾਵਿਤਾਤਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸੰਪੰਨ ਤਪ ਵਾਲੇ ਹੋ।
13.183.6
अपि मे दर्शनादेव भवतोऽभ्युदयो महान् ।
मन्ये भवत्प्रसादोऽयं बुद्धिकर्मस्वभावतः ॥ १३.१८३.६ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਉਭਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
13.183.7
तपः श्रुतं च योनिश्चाप्येतद्ब्राह्मण्यकारणम् ।
त्रिभिर्गुणैः समुदितः स्नातो भवति वै द्विजः ॥ १३.१८३.७ ॥
ਤਪ, ਸ਼ਰੁਤ ਅਤੇ ਜਨਮ — ਇਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦ੍ਵਿਜ ਹੀ ਸਨਾਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.183.8
अस्मिंस्तृप्ते च तृप्यन्ति पितरो दैवतानि च ।
न हि श्रुतवतां किञ्चिदधिकं ब्राह्मणादृते ॥ १३.१८३.८ ॥
ਇਸ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਵੱਧ ਨਹੀਂ।
13.183.9
असंस्कारात्क्षत्रवैश्यौ नश्येते ब्राह्मणादृते ।
शूद्रो नश्यत्यशुश्रूषुराश्रमाणां यथार्हतः ॥ १३.१८३.९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਕਾਰਨ ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.183.10
अन्धं स्यात्तम एवेदं न प्रज्ञायेत किञ्चन ।
चातुर्वर्ण्यं न वर्तेत धर्माधर्मावृतानृते ॥ १३.१८३.१० ॥
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਜਾਂਦਾ। ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ-ਝੂਠ ਢਕੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਚਾਤੁਰਵਰਣ੍ਯ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
13.183.11
यथाहि सुकृते क्षेत्रे फलं विन्दति मानवः ।
एवं दत्त्वा श्रुतवते फलं दाता समश्नुते ॥ १३.१८३.११ ॥
ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਦਾਤਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
13.183.12
ब्राह्मणश्चेन्न विन्देत श्रुतवृत्तोपसंहितः ।
प्रतिग्रहीता दानस्य मोघं स्याद्धनिनां धनम् ॥ १३.१८३.१२ ॥
ਜੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਧਨਵਾਨਾਂ ਦਾ ਧਨ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
13.183.13
अन्नं ह्यविद्वान्हन्त्येवमविद्वांसं च हन्ति तत् ।
तच्चान्यं हन्ति यच्चान्यत्स भुक्त्वा हन्यतेऽबुधः ॥ १३.१८३.१३ ॥
ਅਗਿਆਨੀ ਅੰਨ ਖਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਨ ਅਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਵੀ; ਖਾ ਕੇ ਮੂਰਖ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.183.14
प्राहुर्ह्यन्नमदन्विद्वान्पुनर्जनयतीश्वरः ।
स चान्नाज्जायते तस्मात्सूक्ष्म एष व्यतिक्रमः ॥ १३.१८३.१४ ॥
ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁੜ ਈਸ਼ਵਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਲੰਘਣ ਸੂਖਮ ਹੈ।
13.183.15
ब्राह्मं ह्यनुपयोगी यो ददंश्चान्नमसंशयम् ।
यस्तारयति वै विद्वान्पितॄन्देवान्सदाऽमृतान् ॥ १३.१८३.१५ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਮ ਲਈ ਅਨੁਪਯੋਗੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਅੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਸਦਾ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਹੈ।
13.183.16
यदेव ददतः पुण्यं तदेव प्रतिगृह्णतः ।
न ह्येकचक्रं वर्तेत इत्येवमृषयो विदुः ॥ १३.१८३.१६ ॥
ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਰੱਥ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
13.183.17
यत्र वै ब्राह्मणाः सन्ति श्रुतवृत्तोपसंहिताः ।
तत्र दानफलं पुण्यमिह चामुत्र चाश्नुते ॥ १३.१८३.१७ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿੱਥੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
13.183.18
ये योनिशुद्धाः सततं तपस्यभिरता भृशम् ।
दानाध्ययनसम्पन्नास्ते वै पूज्यतमाः सदा ॥ १३.१८३.१८ ॥
ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ, ਸਦਾ ਤਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੀਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ।
13.183.19
तैर्हि सद्भिः कृतः पन्था देवयानो न मुह्यते ।
ते हि स्वर्गस्य नेतारो यज्ञवाहाः सनातनाः ॥ १३.१८३.१९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਦੇਵਯਾਨ ਮਾਰਗ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਸਵਰਗ ਦੇ ਪਥ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਹਨ, ਯੱਗ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨਾਤਨ ਪੁਰਖ।