মহাভারত · অধ্যায় 13.198
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.198.1
के भोज्या ब्राह्मणस्येह के भोज्याः क्षत्रियस्य ह ।
तथा वैश्यस्य के भोज्याः के शूद्रस्य च भारत ॥ १३.१९८.१ ॥
হে ভারত! এখানে ব্রাহ্মণের সঙ্গে কারা ভোজনযোগ্য? ক্ষত্রিয়ের সঙ্গে কারা? বৈশ্যের সঙ্গে কারা? এবং শূদ্রের সঙ্গে কারা?
13.198.2
ब्राह्मणा ब्राह्मणस्येह भोज्या ये चैव क्षत्रियाः ।
वैश्याश्चापि तथा भोज्याः शूद्राश्च परिवर्जिताः ॥ १३.१९८.२ ॥
ব্রাহ্মণের সঙ্গে এখানে ব্রাহ্মণেরা ভোজনযোগ্য; যে ক্ষত্রিয়েরাও তেমনই। বৈশ্যেরাও ভোজনযোগ্য; শূদ্রেরা পরিত্যাজ্য।
13.198.3
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या भोज्या वै क्षत्रियस्य ह ।
वर्जनीयास्तु वै शूद्राः सर्वभक्षा विकर्मिणः ॥ १३.१९८.३ ॥
ক্ষত্রিয়ের সঙ্গে ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয় ও বৈশ্য ভোজনযোগ্য; কিন্তু সর্বভক্ষ ও বিকর্মকারী শূদ্রেরা অবশ্যই বর্জনীয়।
13.198.4
वैश्यास्तु भोज्या विप्राणां क्षत्रियाणां तथैव च ।
नित्याग्नयो विविक्ताश्च चातुर्मास्यरताश्च ये ॥ १३.१९८.४ ॥
কিন্তু বৈশ্যেরা ব্রাহ্মণ ও ক্ষত্রিয়দের সঙ্গে ভোজনযোগ্য; যাঁরা নিত্যাগ্নি-পালক, নির্জনবাসী ও চাতুর্মাস্য ব্রতে নিরত, তাঁরাও তেমনই।
13.198.5
शूद्राणामथ यो भुङ्क्ते स भुङ्क्ते पृथिवीमलम् ।
मलं नृणां स पिबति मलं भुङ्क्ते जनस्य च ॥ १३.१९८.५ ॥
যে শূদ্রের অন্ন ভোজন করে, সে পৃথিবীর মল ভোজন করে; সে মানুষের মল পান করে এবং মানুষের মল ভোজন করে।
13.198.6
शूद्राणां यस्तथा भुङ्क्ते स भुङ्क्ते पृथिवीमलम् ।
पृथिवीमलमश्नन्ति ये द्विजाः शूद्रभोजिनः ॥ १३.१९८.६ ॥
তেমনই যে শূদ্রের অন্ন ভোজন করে, সে পৃথিবীর মল ভোজন করে; শূদ্রান্নভোজী দ্বিজেরা পৃথিবীর মলই ভোজন করে।
13.198.7
शूद्रस्य कर्मनिष्ठायां विकर्मस्थोपि पच्यते ।
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यो विकर्मस्थश्च पच्यते ॥ १३.१९८.७ ॥
শূদ্রের কর্মনিষ্ঠায়ও বিকর্মে স্থিত ব্যক্তি দগ্ধ হয়। ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয়, বৈশ্য যদি বিকর্মে স্থিত হয় তবে সে-ও দগ্ধ হয়।
13.198.8
स्वाध्यायनिरता विप्रास्तथा स्वस्त्ययने नृणाम् ।
रक्षणे क्षत्रियं प्राहुर्वैश्यं पुष्ट्यर्थमेव च ॥ १३.१९८.८ ॥
বেদপাঠে নিরত ব্রাহ্মণগণ এবং মানুষের মঙ্গল-অনুষ্ঠানে রত; রক্ষার জন্য ক্ষত্রিয়কে, আর পুষ্টির জন্যই বৈশ্যকে নির্দেশ করা হয়।
13.198.9
करोति कर्म यद्वैश्यस्तद्गत्वा ह्युपजीवति ।
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यमकुत्सा वैश्यकर्मणि ॥ १३.१९८.९ ॥
বৈশ্য যে কর্ম করে, তাতেই আশ্রয় নিয়ে সে জীবিকা নির্বাহ করে। কৃষি, গোরক্ষা ও বাণিজ্য — বৈশ্যের কর্মে এগুলি নিন্দনীয় নয়।
13.198.10
शूद्रकर्म तु यः कुर्यादवहाय स्वकर्म च ।
स विज्ञेयो यथा शूद्रो न च भोज्यः कदाचन ॥ १३.१९८.१० ॥
নিজের কর্ম ত্যাগ করে যে শূদ্রের কর্ম করে, তাকে শূদ্রই জানতে হবে; তার সঙ্গে কখনো ভোজন করা উচিত নয়।
13.198.11
चिकित्सकः काण्डपृष्ठः पुराऽध्यक्षः पुरोहितः ।
सांवत्सरो वृथाध्यायी सर्वे ते शूद्रसंमिताः ॥ १३.१९८.११ ॥
চিকিৎসক, কাণ্ডপৃষ্ঠ, নগরাধ্যক্ষ, পুরোহিত, সাংবৎসর, বৃথা অধ্যয়নকারী — এরা সকলেই শূদ্রের সমান বিবেচিত হয়।
13.198.12
शूद्रकर्मस्वथैतेषु यो भुङ्क्ते निरपत्रपः ।
अभोज्यभोजनं भुक्त्वा भयं प्राप्नोति दारुणम् ॥ १३.१९८.१२ ॥
আর এদের মধ্যে যে শূদ্রকর্মে রত, তার সঙ্গে নির্লজ্জভাবে যে ভোজন করে, সে অভোজ্য ভোজন করে ভয়ংকর ভয় লাভ করে।
13.198.13
कुलं वीर्यं च तेजश्च तिर्यग्योनित्वमेव च ।
स प्रयाति यथा श्वा वै निष्क्रियो धर्मवर्जितः ॥ १३.१९८.१३ ॥
কুল, বীর্য, তেজ হারিয়ে সে তির্যক যোনিই লাভ করে; কুকুরের মতো নিষ্ক্রিয় ও ধর্মহীন হয়ে সে যায়।
13.198.14
भुङ्क्ते चिकित्सकस्यान्नं तदन्नं च पुरीषवत् ।
पुंश्चल्यन्नं च मूत्रं स्यात्कारुकान्नं च शोणितम् ॥ १३.१९८.१४ ॥
চিকিৎসকের অন্ন যে ভোজন করে, সেই অন্ন বিষ্ঠাতুল্য; গণিকার অন্ন মূত্র, শিল্পীর অন্ন রক্ত।
13.198.15
विद्योपजीविनोऽन्नं च यो भुङ्क्ते साधुसम्मतः ।
तदप्यन्नं यथा शौद्रं तत्साधुः परिवर्जयेत् ॥ १३.१९८.१५ ॥
বিদ্যা দ্বারা জীবিকা নির্বাহকারীর অন্ন যে ভোজন করে, সজ্জনদের দ্বারা সম্মানিত হলেও, সেই অন্নও শূদ্রের অন্নের মতো; অতএব সাধু তা বর্জন করবে।
13.198.16
वचनीयस्य यो भुङ्क्ते तमाहुः शोणितं ह्रदम् ।
पिशुनं भोजनं भुङ्क्ते ब्रह्महत्यासमं विदुः ॥ १३.१९८.१६ ॥
নিন্দিতের অন্ন যে ভোজন করে, তাকে রক্তের হ্রদ বলা হয়; পিশুনের ভোজন যে ভোজন করে, তাকে ব্রহ্মহত্যার সমান বলে জানে।
13.198.17
असत्कृतमवज्ञातं न भोक्तव्यं कदाचन ॥ १३.१९८.१७ ॥
অসম্মানিত ও অবজ্ঞাত ব্যক্তির অন্ন কখনও ভোজন করা উচিত নয়।
13.198.18
व्याधिं कुलक्षयं चैव क्षिप्रं प्राप्नोति ब्राह्मणः ।
नगरीरक्षिणो भुङ्क्ते श्वपचप्रवणो भवेत् ॥ १३.१९८.१८ ॥
ব্রাহ্মণ শীঘ্রই ব্যাধি ও কুলক্ষয় লাভ করে; নগররক্ষীর অন্ন যে ভোজন করে, সে শ্বপচের মতো হয়ে যায়।
13.198.19
गोघ्ने च ब्राह्मणघ्ने च सुरापे गुरुतल्पगे ।
भुक्त्वाऽन्नं जायते विप्रो रक्षसां कुलवर्धनः ॥ १३.१९८.१९ ॥
গোহত্যাকারী, ব্রাহ্মণহত্যাকারী, সুরাপায়ী এবং গুরুপত্নীগামীর অন্ন ভোজন করলে ব্রাহ্মণ রাক্ষসকুলের বৃদ্ধিকারী হয়ে জন্মায়।
13.198.20
न्यासापहारिणो भुक्त्वा कृतघ्ने क्लीबवर्तिनि ।
जायते शबरावासे मध्यदेशबहिष्कृते ॥ १३.१९८.२० ॥
ন্যাস অপহরণকারী, কৃতঘ্ন এবং ক্লীবের মতো জীবনযাপনকারীর অন্ন ভোজন করলে মধ্যদেশ থেকে বহিষ্কৃত হয়ে শবরদের আবাসে জন্মায়।
13.198.21
अभोज्याश्चैव भोज्याश्च मया प्रोक्ता यथाविधि ।
किमन्यदद्य कौन्तेय मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१९८.२१ ॥
যাদের অন্ন ভোজন অযোগ্য এবং যাদের ভোজন যোগ্য, তা আমি যথাবিধি বলেছি। হে কৌন্তেয়, আজ আমার কাছে আর কী শুনতে চাও?