महाभारत · अध्याय 13.198
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.198.1
के भोज्या ब्राह्मणस्येह के भोज्याः क्षत्रियस्य ह ।
तथा वैश्यस्य के भोज्याः के शूद्रस्य च भारत ॥ १३.१९८.१ ॥
हे भारता! येथे ब्राह्मणासोबत कोण भोजनयोग्य आहेत? क्षत्रियासोबत कोण? वैश्यासोबत कोण? आणि शूद्रासोबत कोण?
13.198.2
ब्राह्मणा ब्राह्मणस्येह भोज्या ये चैव क्षत्रियाः ।
वैश्याश्चापि तथा भोज्याः शूद्राश्च परिवर्जिताः ॥ १३.१९८.२ ॥
ब्राह्मणासोबत येथे ब्राह्मण भोजनयोग्य आहेत; जे क्षत्रिय आहेत तेही. वैश्यही भोजनयोग्य आहेत; शूद्र मात्र वर्ज्य आहेत.
13.198.3
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या भोज्या वै क्षत्रियस्य ह ।
वर्जनीयास्तु वै शूद्राः सर्वभक्षा विकर्मिणः ॥ १३.१९८.३ ॥
क्षत्रियासोबत ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य भोजनयोग्य आहेत; परंतु सर्वभक्षक आणि निषिद्ध कर्म करणारे शूद्र अवश्य वर्ज्य आहेत.
13.198.4
वैश्यास्तु भोज्या विप्राणां क्षत्रियाणां तथैव च ।
नित्याग्नयो विविक्ताश्च चातुर्मास्यरताश्च ये ॥ १३.१९८.४ ॥
परंतु वैश्य ब्राह्मण आणि क्षत्रियांसोबत भोजनयोग्य आहेत; नित्य अग्नी राखणारे, एकांतवासी आणि चातुर्मास्य व्रतात रत असलेले तसेच आहेत.
13.198.5
शूद्राणामथ यो भुङ्क्ते स भुङ्क्ते पृथिवीमलम् ।
मलं नृणां स पिबति मलं भुङ्क्ते जनस्य च ॥ १३.१९८.५ ॥
जो शूद्रांचे अन्न खातो, तो पृथ्वीचा मळ खातो; तो माणसांचा मळ पितो आणि लोकांचा मळ खातो.
13.198.6
शूद्राणां यस्तथा भुङ्क्ते स भुङ्क्ते पृथिवीमलम् ।
पृथिवीमलमश्नन्ति ये द्विजाः शूद्रभोजिनः ॥ १३.१९८.६ ॥
तसेच जो शूद्रांचे अन्न खातो, तो पृथ्वीचा मळ खातो; शूद्रान्न खाणारे द्विज पृथ्वीचाच मळ खातात.
13.198.7
शूद्रस्य कर्मनिष्ठायां विकर्मस्थोपि पच्यते ।
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यो विकर्मस्थश्च पच्यते ॥ १३.१९८.७ ॥
शूद्राची स्वकर्मनिष्ठा असतानाही विकर्मात स्थित असलेला पीडित होतो. ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य जे विकर्मात स्थित असतात तेही पीडित होतात.
13.198.8
स्वाध्यायनिरता विप्रास्तथा स्वस्त्ययने नृणाम् ।
रक्षणे क्षत्रियं प्राहुर्वैश्यं पुष्ट्यर्थमेव च ॥ १३.१९८.८ ॥
वेदस्वाध्यायात निरत असलेले ब्राह्मण, तसेच माणसांच्या कल्याणविधीत रत असलेले; रक्षणासाठी क्षत्रियाला आणि पोषणासाठीच वैश्याला सांगितले जाते.
13.198.9
करोति कर्म यद्वैश्यस्तद्गत्वा ह्युपजीवति ।
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यमकुत्सा वैश्यकर्मणि ॥ १३.१९८.९ ॥
वैश्य जे कर्म करतो, त्यावरच तो उपजीविका चालवतो. शेती, गोरक्षण, व्यापार — वैश्याच्या कर्मात हे निंदनीय नाहीत.
13.198.10
शूद्रकर्म तु यः कुर्यादवहाय स्वकर्म च ।
स विज्ञेयो यथा शूद्रो न च भोज्यः कदाचन ॥ १३.१९८.१० ॥
आपले कर्म सोडून जो शूद्राचे कर्म करतो, त्याला शूद्रच समजावे; त्याच्याबरोबर कधीही भोजन करू नये.
13.198.11
चिकित्सकः काण्डपृष्ठः पुराऽध्यक्षः पुरोहितः ।
सांवत्सरो वृथाध्यायी सर्वे ते शूद्रसंमिताः ॥ १३.१९८.११ ॥
वैद्य, काण्डपृष्ठ, नगराध्यक्ष, पुरोहित, सांवत्सर, व्यर्थ अध्ययन करणारा — हे सर्व शूद्रासमान मानले जातात.
13.198.12
शूद्रकर्मस्वथैतेषु यो भुङ्क्ते निरपत्रपः ।
अभोज्यभोजनं भुक्त्वा भयं प्राप्नोति दारुणम् ॥ १३.१९८.१२ ॥
आणि जो निर्लज्जपणे यांपैकी शूद्रकर्म करणाऱ्यांबरोबर भोजन करतो, तो अभोज्य भोजन करून भयंकर भय पावतो.
13.198.13
कुलं वीर्यं च तेजश्च तिर्यग्योनित्वमेव च ।
स प्रयाति यथा श्वा वै निष्क्रियो धर्मवर्जितः ॥ १३.१९८.१३ ॥
कुल, वीर्य, तेज गमावून तो तिर्यग्योनीलाच जातो; कुत्र्याप्रमाणे निष्क्रिय आणि धर्मरहित होऊन तो जातो.
13.198.14
भुङ्क्ते चिकित्सकस्यान्नं तदन्नं च पुरीषवत् ।
पुंश्चल्यन्नं च मूत्रं स्यात्कारुकान्नं च शोणितम् ॥ १३.१९८.१४ ॥
जो वैद्याचे अन्न खातो, ते अन्न विष्ठेसमान; वेश्येचे अन्न मूत्र आणि कारागिराचे अन्न रक्त होय.
13.198.15
विद्योपजीविनोऽन्नं च यो भुङ्क्ते साधुसम्मतः ।
तदप्यन्नं यथा शौद्रं तत्साधुः परिवर्जयेत् ॥ १३.१९८.१५ ॥
विद्येवर जगणाऱ्याचे अन्न जो खातो, सज्जनांनी मानलेला असला तरी, ते अन्नही शूद्राच्या अन्नासारखे; म्हणून साधूने ते टाळावे.
13.198.16
वचनीयस्य यो भुङ्क्ते तमाहुः शोणितं ह्रदम् ।
पिशुनं भोजनं भुङ्क्ते ब्रह्महत्यासमं विदुः ॥ १३.१९८.१६ ॥
निंदित माणसाचे अन्न जो खातो, त्याला रक्ताचे सरोवर म्हणतात; चहाडखोराचे भोजन जो खातो, त्याला ब्रह्महत्येसमान मानतात.
13.198.17
असत्कृतमवज्ञातं न भोक्तव्यं कदाचन ॥ १३.१९८.१७ ॥
अपमानित आणि तिरस्कृत माणसाचे अन्न कधीही खाऊ नये.
13.198.18
व्याधिं कुलक्षयं चैव क्षिप्रं प्राप्नोति ब्राह्मणः ।
नगरीरक्षिणो भुङ्क्ते श्वपचप्रवणो भवेत् ॥ १३.१९८.१८ ॥
ब्राह्मण लवकरच रोग आणि कुलनाश मिळवतो; नगररक्षकाचे अन्न खाणारा श्वपचासारखा होतो.
13.198.19
गोघ्ने च ब्राह्मणघ्ने च सुरापे गुरुतल्पगे ।
भुक्त्वाऽन्नं जायते विप्रो रक्षसां कुलवर्धनः ॥ १३.१९८.१९ ॥
गोघाती, ब्राह्मणघाती, सुरापान करणारा आणि गुरुपत्नीगामी यांचे अन्न खाल्ल्याने ब्राह्मण राक्षसकुलाची वृद्धी करणारा म्हणून जन्म घेतो.
13.198.20
न्यासापहारिणो भुक्त्वा कृतघ्ने क्लीबवर्तिनि ।
जायते शबरावासे मध्यदेशबहिष्कृते ॥ १३.१९८.२० ॥
न्यास लांबवणाऱ्या, कृतघ्न आणि नपुंसकासारखे जगणाऱ्याचे अन्न खाल्ल्याने मध्यदेशातून बहिष्कृत होऊन शबरांच्या वस्तीत जन्म घेतो.
13.198.21
अभोज्याश्चैव भोज्याश्च मया प्रोक्ता यथाविधि ।
किमन्यदद्य कौन्तेय मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१९८.२१ ॥
ज्यांचे अन्न खाऊ नये आणि ज्यांचे खावे, हे मी यथाविधी सांगितले. हे कौंतेया, आता माझ्याकडून आणखी काय ऐकू इच्छितोस?