Mahābhārata · Adhyāya 13.211
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.211.1
उक्तस्त्वया त्रिवर्गस्य धर्मश्च परमः शुभः ।
सर्वव्यापी तु यो धर्मो भगवंस्तं ब्रवीतु मे। ॥ १३.२११.१ ॥
Has expuesto el dharma supremo y auspicioso de las tres metas. Oh bienaventurado, dime aquel dharma que todo lo penetra.
13.211.2
ब्रह्मणा लोकसंसारे सृष्टा धात्रा गुणार्थिना ।
लोकांस्तारयितुं युक्ता मर्त्येषु क्षितिदेवताः ॥ १३.२११.२ ॥
En el ciclo del mundo, Brahmā, el creador que desea las cualidades, creó entre los mortales a los dioses terrenales dignos (los brāhmaṇas) para cruzar a los mundos.
13.211.3
तेषु तावत्प्रवक्ष्यामि धर्मं शुभफलोदयम् ।
ब्राह्मणेष्वभयो धर्मः परमः शुभलक्षणः ॥ १३.२११.३ ॥
Entre ellos, primero declararé el dharma que produce frutos auspiciosos: entre los brāhmaṇas, la ausencia de temor es el dharma supremo de auspiciosa naturaleza.
13.211.4
इमे च धर्मा लोकानां पूर्वं सृष्टाः स्वयंभुवा ।
पृथिव्यां सद्द्विजैर्नित्यं कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ १३.२११.४ ॥
Estos dharmas de los mundos fueron creados en tiempos antiguos por el Autoexistente, y son proclamados constantemente en la tierra por los buenos dvijas; comprendedlos de mí.
13.211.5
स्वदारनिरतिर्धर्मो नित्यं जप्यं तथैव च ।
सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य यथाशक्ति दिवानिशम् ॥ १३.२११.५ ॥
La devoción a la propia esposa es dharma, y del mismo modo la recitación constante; la hospitalidad hacia todos, por las tres metas, debe practicarse según la capacidad, día y noche.
13.211.6
शूद्रो धर्मपरो नित्यं शुश्रूषानिरतो भवेत् ॥ १३.२११.६ ॥
El śūdra debe estar siempre dedicado al dharma y entregado al servicio.
13.211.7
त्रैविद्यो ब्राह्मणो वृद्धो न चाध्ययनजीवकः ।
त्रिवर्गस्य व्यतिक्रान्तं तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२११.७ ॥
El brahmán anciano que conoce los tres Vedas y no vive de la enseñanza ha trascendido las tres metas; su dharma es eterno.
13.211.8
षट् कर्माणि च प्रोक्तानि सृष्टानि ब्रह्मणा पुरा ।
धर्मिष्ठानि वरिष्ठानि तानितानि शृणूत्तमे ॥ १३.२११.८ ॥
Se han declarado seis deberes, creados en tiempos antiguos por Brahmā; son los más justos y excelentes. Escúchalos, oh mejor de todas.
13.211.9
यजनं याजनं चैव दानं पात्रे प्रतिग्रहः ।
अध्यापनमध्ययनं षट्कर्मा धर्मभागृजुः ॥ १३.२११.९ ॥
Sacrificar para sí, oficiar sacrificios para otros, dar, recibir dones de un receptor digno, enseñar y estudiar: estos son los seis deberes; el hombre recto participa del dharma.
13.211.10
नित्यः स्वाध्यायतो धर्मः नित्ययज्ञः सनातनः ।
दानं प्रशंसते नित्यं ब्राह्मणेषु त्रिकर्मसु ॥ १३.२११.१० ॥
El dharma constante procede del estudio personal; el sacrificio diario es eterno. La donación a los brahmanes siempre es alabada entre estos tres deberes.
13.211.11
अयमेव परो धर्मः संवृतः सत्सु विद्यते ।
गर्भस्थाने विशुद्धानां धर्मस्य नियमो महान् ॥ १३.२११.११ ॥
Este es el dharma supremo, guardado entre los buenos. En el lugar de origen de los puros existe la gran norma del dharma.
13.211.12
पञ्चयज्ञविशुद्धात्मा ऋतुनित्योऽनसूयकः ।
दान्तो ब्राह्मणसत्कर्ता सुसंमृष्टनिवेशनः ॥ १३.२११.१२ ॥
Cuya alma está purificada por los cinco sacrificios, constante en los ritos estacionales, libre de envidia, dominado, que honra a los brahmanes, con una morada bien barrida.
13.211.13
चक्षुःश्रोत्रमनोजिह्वास्निग्धवर्णप्रदः सदा ।
अतिथ्यभ्यागतरतः शेषान्नकृतभोजनः ॥ १३.२११.१३ ॥
Aquel que siempre brinda deleite suave a los ojos, oídos, mente y lengua, que se complace en los huéspedes y visitantes que llegan, y que solo come el alimento que sobra después de que los huéspedes han comido.
13.211.14
पाद्यमर्घ्यं यथान्यायमासनं शयनं तथा ।
दीपं प्रतिश्रयं चैव यो ददाति स धार्मिकः ॥ १३.२११.१४ ॥
Quien ofrece, según la norma, agua para los pies, la ofrenda de honor, un asiento, un lecho, una lámpara y alojamiento: ese es justo.
13.211.15
प्रातरुत्थाय वै पश्चाद्भोजने तु निमन्त्रयेत् ।
सत्कृत्याऽनुव्रजेद्यश्च तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२११.१५ ॥
Quien, levantándose temprano, luego invita al banquete, y tras honrar a los huéspedes los acompaña al partir: su dharma es eterno.
13.211.16
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो गृहस्थेषु विधीयते ।
तदहं कीर्तयिष्यामि त्रिवर्गेषु च यद्यथा ॥ १३.२११.१६ ॥
Para los cabezas de familia se prescribe el dharma caracterizado por la participación en el mundo; por eso lo describiré tal como está entre los tres fines.
13.211.17
एकेनांशेन धर्मार्थः कर्तव्यो हितमिच्छता ।
एकेनांशेन कामार्थमेकमंशं विवर्धयेत् ॥ १३.२११.१७ ॥
Quien desea su bien debe cumplir el dharma y la riqueza con una parte, y aumentar otra parte para el placer y la riqueza.
13.211.18
निवृत्तिलक्षणः पुण्यो धर्मो मोक्षो विधीयते ।
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि तां शृणुष्व समाहिता ॥ १३.२११.१८ ॥
El sagrado dharma caracterizado por el retiro se prescribe para la liberación; te explicaré su práctica: escúchala con mente concentrada.
13.211.19
सर्वभूतदया धर्मो निवृत्तेः परम सदा ।
बुभुक्षितं पिपासार्तमतिथिं श्रान्तमागतम्।
अर्चयन्ति वरारोहे तेषामपि फलं महत् ॥ १३.२११.१९ ॥
La compasión hacia todos los seres es siempre el dharma supremo de la renuncia. Quienes honran a un huésped que llega hambriento, sediento y fatigado obtienen también un gran fruto, oh de bellas caderas.
13.211.20
पात्रमित्येव दातव्यं सर्वस्मै धर्मकाङ्क्षिभिः ।
आगमिष्यति यत्पात्रं तत्पात्रं तारयिष्यति ॥ १३.२११.२० ॥
Quienes desean el dharma deben dar a todos, considerando a cada uno digno receptor. El digno que llegue será quien los salve.
13.211.21
काले सम्प्राप्तमतिथिं भोक्तुकाममुपस्थितम् ।
यस्तं सम्भावयेत्तत्र व्यासोऽयं समुपस्थितः ॥ १३.२११.२१ ॥
Quien honra a un huésped que ha llegado a tiempo y está de pie deseando comer, en ese mismo acto Vyāsa mismo se ha presentado allí.
13.211.22
तस्य पूजां यथाशक्त्या सौम्यचित्तः प्रयोजयेत् ।
चित्तमूलो भवेद्धर्मो धर्ममूलं भवेद्यशः ॥ १३.२११.२२ ॥
Debe honrarlo según sus posibilidades, con mente serena. El dharma tiene su raíz en la mente, y la fama tiene su raíz en el dharma.
13.211.23
तस्मात्सौम्येन चित्तेन दातव्यं देवि सर्वथा ।
सौम्यचित्तस्तु यो दद्यात्तद्धि दानमनुत्तमम् ॥ १३.२११.२३ ॥
Por tanto, oh diosa, siempre se debe dar con mente serena. El don que da quien tiene mente serena es, en verdad, el don insuperable.
13.211.24
यथाम्बुबिन्दुभिः सूक्ष्मैः पतद्भिर्मेदिनीतले ।
केदाराश्च तटाकानि सरांसि सरितस्तथा ॥ १३.२११.२४ ॥
Así como los campos, estanques, lagos y ríos se llenan con las finas gotas de agua que caen sobre la superficie de la tierra,
13.211.25
तोयपूर्णानि दृश्यन्ते अप्रतर्क्योऽतिशोभने ।
अल्पमल्पमपि ह्येकं दीयमानं विवर्धते ॥ १३.२११.२५ ॥
Se ven llenos de agua; oh, la más resplandeciente, su fruto es inconcebible. Incluso lo poco, dado poco a poco, crece.
13.211.26
पीडयाऽपि च भृत्यानां दानमेव विशिष्यते ।
पुत्रदारधनं धान्यं न मृताननुगच्छति ॥ १३.२११.२६ ॥
Incluso con dificultad, dar a los sirvientes es lo más excelente. Hijos, esposa, riqueza y grano no siguen a los muertos.
13.211.27
श्रेयो दानं च भोगश्च धनं प्राप्य यशस्विनि ।
दानेन हि महाभागा भवन्ति मनुजाधिपाः ॥ १३.२११.२७ ॥
Oh gloriosa, habiendo obtenido riqueza, dar y disfrutar son el bien supremo; por el dar, los muy afortunados se vuelven señores de los hombres.
13.211.28
नास्ति भूमौ दानसमं नास्ति दानसमो निधिः ।
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् ॥ १३.२११.२८ ॥
En la tierra no hay nada igual al dar, y no hay tesoro igual al dar. No hay dharma superior a la verdad, ni pecado mayor que la mentira.
13.211.29
आश्रमे यस्तु तप्येत तपो मूलफलाशनः ।
आदित्याभिमुखो भूत्वा जटावल्कलसंवृतः।
मण्डूकशायी हेमन्ते ग्रीष्मे पञ्चतपा भवेत् ॥ १३.२११.२९ ॥
Quien practica austeridad en el ermitaño, comiendo raíces y frutos, mirando al sol, cubierto de cabello enmarañado y corteza, durmiendo como una rana en invierno, y en verano practicando los cinco fuegos.
13.211.30
सम्यक्तपश्चरन्तीह श्रद्दधाना वनाश्रमे ।
गृहाश्रमस्य ते देवि कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १३.२११.३० ॥
Quienes aquí practican bien la austeridad, llenos de fe, en el ermitaño del bosque, oh diosa, no merecen ni la decimosexta parte de la etapa del cabeza de familia.
13.211.31
गृहाश्रमस्य या चर्या व्रतानि नियमाश्च ये ।
तथा च देवताः पूज्याः सततं गृहमेधिना ॥ १३.२११.३१ ॥
La conducta, los votos y las observancias de la etapa de vida del cabeza de familia, y asimismo, el cabeza de familia debe honrar siempre a los dioses.
13.211.32
यद्यच्च परिहर्तव्यं गृहीणातिथिपर्वसु ।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानं त्वया विभो ॥ १३.२११.३२ ॥
Todo lo que el cabeza de familia debe evitar en los días de huéspedes y fiestas, deseo oírlo de ti, oh señor.
13.211.33
गृहाश्रमस्य यन्मूलं फलं धर्मोऽयमुत्तमम् ।
पादैश्चतुर्भिः सततं धर्मो यत्र प्रतिष्ठितः ॥ १३.२११.३३ ॥
La raíz y el fruto de la vida de cabeza de familia es este supremo dharma, sobre el cual el dharma de cuatro pies siempre se asienta.
13.211.34
सारभूतं वरारोहे दध्नो घृतमिवोद्धृतम् ।
तदहं ते प्रवक्ष्यामि श्रूयतां धर्मचारिणि ॥ १३.२११.३४ ॥
Oh bella, lo que es la esencia, como la mantequilla clarificada extraída del yogur, te la declararé; escucha, oh seguidora del dharma.
13.211.35
दंपत्यलङ्करिष्णुश्च गृहदानरतिर्नरः ।
कलत्रसौख्यं विन्देत नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२११.३५ ॥
El hombre que adorna a la pareja y se deleita en dar dones en el hogar obtiene la felicidad de una esposa; de esto no hay duda.
13.211.36
स्त्रियो वा पुरुषो वाऽपि दम्पतीन्पूजयन्ति ते ।
मनोभिलषितान्कामान्प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ १३.२११.३६ ॥
Sean mujeres u hombres, quienes honran a la pareja obtienen los deseos que su mente anhela; no hay duda.
13.211.37
शुश्रूषन्ते ये पितरं मातरं च गृहाश्रमे ।
भर्तारं चैव या नारी अग्निहोत्रं च ये द्विजाः ॥ १३.२११.३७ ॥
Quienes en la vida del hogar sirven a padre y madre, la mujer que sirve a su esposo, y los dvija que mantienen el fuego del Agnihotra,
13.211.38
तेषुतेषु च प्रीणन्ति देवा इन्द्रपुरोगमाः ।
पितरः पितृलोकस्थाः स्वधर्मेण स रज्यते ॥ १३.२११.३८ ॥
Por cada una de esas acciones se complacen los dioses encabezados por Indra, y se complacen los antepasados que moran en el mundo de los antepasados; por su propio deber él se regocija.
13.211.39
मातापितृवियुक्तानां का चर्या गृहमेधिनाम् ।
विधवानां च नारीणां भवानेव ब्रवीतु मे ॥ १३.२११.३९ ॥
¿Cuál es la conducta de los cabezas de familia privados de madre y padre, y de las mujeres viudas? Que usted mismo me lo diga.
13.211.40
देवतातिथिशुश्रूषा गुरुवृद्धाभिवादनम् ।
अहिंसा सर्वभूतानामलोभः सत्यसन्धता ॥ १३.२११.४० ॥
Servicio a los dioses y a los huéspedes, saludo reverente a maestros y ancianos, no violencia hacia todos los seres, ausencia de avaricia y firmeza en la verdad.
13.211.41
ब्रह्मचर्यं शरण्यत्वाशौचं पूर्वाभिभाषणम् ।
कृतज्ञत्वमपैशुन्यं सततं धर्मशीलता ॥ १३.२११.४१ ॥
Castidad, ser refugio para quien lo busca, pureza, hablar primero con amabilidad, gratitud, ausencia de calumnia y una disposición constante hacia el dharma.
13.211.42
दिने द्विरभिषेकं च पितृदैवतपूजनम् ।
गवाह्निकप्रदानं च संविभागोऽतिथिष्वपि ॥ १३.२११.४२ ॥
Bañarse dos veces al día, adorar a los antepasados y a las deidades, la donación diaria de una vaca y compartir también con los huéspedes.
13.211.43
दीपप्रतिश्रयं चैव दद्यात्पाद्यासनं तथा ।
पञ्चमेऽहनि षष्ठे वा द्वादशेऽप्यष्टमेऽथवा।
तदुर्दशे पञ्चदशे ब्रह्मचारी सदा भवेत् ॥ १३.२११.४३ ॥
Debe dar luz y refugio, y también agua para los pies y un asiento. En el quinto día, o en el sexto, o en el duodécimo, o en el octavo, y en aquel décimo o decimoquinto día, que siempre sea un brahmacārin.
13.211.44
श्मश्रुकर्म शिरोभ्यङ्गमञ्जनं दन्तधावनम् ।
नैतेष्वहस्तु कुर्वीत तेषु लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ॥ १३.२११.४४ ॥
En estos días no se debe afeitar la barba, ungir la cabeza, aplicar colirio ni limpiar los dientes; pues Lakṣmī reside en ellos.
13.211.45
व्रतोपवासनियमस्तपो दानं च शक्तितः ।
भरणं भृत्यवर्गस्य दीनानामनुकम्पनम् ॥ १३.२११.४५ ॥
Observancia de votos, ayuno y disciplina; austeridad, y dar según la propia capacidad; sustentar a la clase de los sirvientes y mostrar compasión a los desdichados.
13.211.46
परदारान्निवृत्तिश्च स्वदारेषु रतिः सदा ।
शरीरमेकं दंपत्योर्विधात्रा पूर्वनिर्मितम्।
तस्मात्स्वदारनिरतो ब्रह्मचारी विधीयते ॥ १३.२११.४६ ॥
Abstenerse de la esposa ajena y tener siempre deleite en la propia esposa; el cuerpo del marido y la mujer es uno, formado de antemano por el Creador. Por tanto, quien se dedica a su propia esposa es prescrito como brahmacārin.
13.211.47
शीलवृत्तविनीतस्य निगृहीतेन्द्रियस्य च ।
आर्जवे वर्तमानस्य सर्वभूतहितैषिणः ॥ १३.२११.४७ ॥
Para quien es humilde en conducta y carácter, cuyos sentidos están dominados, que permanece en la rectitud y busca el bien de todos los seres.
13.211.48
प्रियातिथेश्च क्षान्तस्य धर्मार्जितधनस्य च ।
गृहाश्रमपदस्थस्य किमन्यैः कृत्यमाश्रमैः ॥ १३.२११.४८ ॥
Para quien es querido por los huéspedes, paciente, cuya riqueza ha sido ganada con dharma, y que está firme en la etapa de cabeza de familia, ¿qué necesidad tiene de las otras etapas de la vida?
13.211.49
यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ।
तथा गृहाश्रमं प्राप्य सर्वे जीवन्ति चाश्रमाः ॥ १३.२११.४९ ॥
Así como todos los seres vivos viven acogiéndose a la madre, así todos los āśramas viven al alcanzar el estado de cabeza de familia.
13.211.50
राजानः सर्वपाषण्डाः सर्वे रङ्गोपजीविनः ।
व्यालग्रहाश्च डम्याश्च चोरा राजभटास्तथा ॥ १३.२११.५० ॥
Los reyes, todos los herejes, todos los que viven del escenario, los encantadores de serpientes y los ḍamba, los ladrones y los soldados del rey, de igual modo.
13.211.51
सविद्याः सर्वजीवज्ञाः सर्वे वै विचिकित्सकाः ।
दूराध्वानं प्रपन्नाश्च क्षीणपथ्योदना नराः।
एते चान्ये च बहवस्तर्कयन्ति गृहाश्रमम् ॥ १३.२११.५१ ॥
Los sabios, los conocedores de todos los seres vivos, todos los que dudan, los hombres que han recorrido un largo camino y cuyo alimento sano se ha agotado: estos y muchos otros consideran el estado de cabeza de familia.
13.211.52
मार्जारा मूषिकाः श्वानः सूकराश्च शुकास्तथा ।
कपोतका कावटकाः सरीसृपनिषेवणाः।
अरण्यवासिनश्चान्ये सङ्घा ये मृगपक्षिणाम् ॥ १३.२११.५२ ॥
Gatos, ratones, perros, cerdos y loros, palomas, kāvaṭakas, los que se alimentan de reptiles, los habitantes del bosque y los demás grupos de ciervos y aves: también ellos.
13.211.53
एवं बहुविधा देवि लोकेऽस्मिन्सचराचराः ।
गृहे क्षेत्रे बिले चैव शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १३.२११.५३ ॥
Así, oh diosa, en este mundo hay seres de muchas clases, móviles e inmóviles, por cientos y miles, en casas, en campos y en madrigueras.
13.211.54
गृहस्थेन कृतं कर्म सर्वैस्तैरिह भुज्यते ।
उपयुक्तं च यत्तेषां मतिमान्नानुशोचति ॥ १३.२११.५४ ॥
La acción realizada por el cabeza de familia la disfrutan aquí todos ellos; y el sabio no se aflige por lo que ellos utilizan.
13.211.55
धर्म इत्येव सह्कल्प्य यस्तु तस्य फलं शृणु ।
सर्वयज्ञप्रणीतस्य हयमेधेन यत्फलम्।
वर्षे स द्वादशे देवि फलेनैतेन युज्यते ॥ १३.२११.५५ ॥
Escucha el fruto de quien, resolviéndolo como dharma, lo emprende. El fruto que se obtiene con el sacrificio del caballo para quien ha realizado todos los sacrificios, oh diosa, lo alcanza en el duodécimo año mediante este fruto.
13.211.56
आशापाशविमोक्षं च विधिधर्ममनुत्तमम् ।
वृक्षमूलचरो नित्यं शून्यागारिनिवेशनमम् ॥ १३.२११.५६ ॥
La liberación del lazo de los deseos y el supremo dharma según la norma: quien siempre vaga al pie de un árbol y habita una casa vacía.
13.211.57
नदीपुलिनशायी च नदीतीरमनुव्रजन् ।
विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यः स्नेहबन्धेन वै द्विजः। ॥ १३.२११.५७ ॥
Quien duerme en la orilla arenosa de un río y vaga a lo largo de la ribera, un dvija liberado de todo apego y del vínculo del afecto.
13.211.58
आत्मन्येवात्मना भावं समायोज्येह तेन वै ।
आत्मभूतो यताहारो मोक्षदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.२११.५८ ॥
Aquí, habiendo unido la disposición al sí mismo mediante el sí mismo, siendo por ello el sí mismo, moderado en la dieta, mediante la acción realizada con la liberación en mira.
13.211.59
पवित्रनित्यो युक्तश्च तस्य धर्मःक सनातनः ।
नैकत्र रमते सक्तो न चैकग्रामगोचरः।
युक्तोऽप्यटति यो युक्तो न चैकपुलिनाश्रयः ॥ १३.२११.५९ ॥
El dharma de quien siempre es puro y disciplinado es eterno. No se deleita apegado en un solo lugar, ni vaga por una sola aldea. Aunque disciplinado, deambula, y no se apoya en un único banco de arena.
13.211.60
एष मोक्षविदां धर्मो वेदोक्तः सत्पथे स्थितः ॥ १३.२११.६० ॥
Este es el dharma de quienes conocen la liberación, declarado en el Veda, establecido en el sendero verdadero.