మహాభారతం · అధ్యాయం 13.211
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.211.1
उक्तस्त्वया त्रिवर्गस्य धर्मश्च परमः शुभः ।
सर्वव्यापी तु यो धर्मो भगवंस्तं ब्रवीतु मे। ॥ १३.२११.१ ॥
మీరు త్రివర్గ ధర్మమైన పరమ శుభ ధర్మాన్ని చెప్పారు. ఓ భగవాన్, సర్వవ్యాపకమైన ఆ ధర్మాన్ని నాకు చెప్పండి.
13.211.2
ब्रह्मणा लोकसंसारे सृष्टा धात्रा गुणार्थिना ।
लोकांस्तारयितुं युक्ता मर्त्येषु क्षितिदेवताः ॥ १३.२११.२ ॥
లోక సంసారంలో బ్రహ్మ, గుణాలను కోరే ధాతగా, లోకాలను దాటించడానికి మనుషుల మధ్య క్షితిదేవతలను (బ్రాహ్మణులను) సృష్టించాడు.
13.211.3
तेषु तावत्प्रवक्ष्यामि धर्मं शुभफलोदयम् ।
ब्राह्मणेष्वभयो धर्मः परमः शुभलक्षणः ॥ १३.२११.३ ॥
వారిలో మొదట శుభ ఫలాన్నిచ్చే ధర్మాన్ని చెబుతాను. బ్రాహ్మణులలో అభయమే శుభ లక్షణాలు కలిగిన పరమ ధర్మం.
13.211.4
इमे च धर्मा लोकानां पूर्वं सृष्टाः स्वयंभुवा ।
पृथिव्यां सद्द्विजैर्नित्यं कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ १३.२११.४ ॥
లోకాల ఈ ధర్మాలను పూర్వం స్వయంభువు (బ్రహ్మ) సృష్టించాడు. భూమిపై సద్విజులు వీటిని నిత్యం కీర్తిస్తారు; నా నుండి వాటిని తెలుసుకో.
13.211.5
स्वदारनिरतिर्धर्मो नित्यं जप्यं तथैव च ।
सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य यथाशक्ति दिवानिशम् ॥ १३.२११.५ ॥
తన భార్యపై నిష్ఠ ధర్మం; అలాగే నిత్య జపం కూడా. త్రివర్గం కోసం అందరికీ అతిథి సత్కారం యథాశక్తి రాత్రింబవళ్లు చేయాలి.
13.211.6
शूद्रो धर्मपरो नित्यं शुश्रूषानिरतो भवेत् ॥ १३.२११.६ ॥
శూద్రుడు ఎల్లప్పుడూ ధర్మపరాయణుడై, సేవలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
13.211.7
त्रैविद्यो ब्राह्मणो वृद्धो न चाध्ययनजीवकः ।
त्रिवर्गस्य व्यतिक्रान्तं तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२११.७ ॥
మూడు వేదాలు తెలిసిన, వృద్ధుడైన బ్రాహ్మణుడు, అధ్యయనంతో జీవనం సాగించనివాడు త్రివర్గాన్ని అధిగమించినవాడు; అతని ధర్మం సనాతనమైనది.
13.211.8
षट् कर्माणि च प्रोक्तानि सृष्टानि ब्रह्मणा पुरा ।
धर्मिष्ठानि वरिष्ठानि तानितानि शृणूत्तमे ॥ १३.२११.८ ॥
ఆరు కర్మలు చెప్పబడ్డాయి; పూర్వం బ్రహ్మచే సృష్టించబడినవి. అవి అత్యంత ధర్మబద్ధమైనవి, శ్రేష్ఠమైనవి; ఉత్తమా, వాటిని వినుము.
13.211.9
यजनं याजनं चैव दानं पात्रे प्रतिग्रहः ।
अध्यापनमध्ययनं षट्कर्मा धर्मभागृजुः ॥ १३.२११.९ ॥
యజనం, యాజనం, దానం, సత్పాత్రునుండి ప్రతిగ్రహం, అధ్యాపనం, అధ్యయనం — ఇవే ఆరు కర్మలు; ఋజువర్తి ధర్మంలో భాగం పొందుతాడు.
13.211.10
नित्यः स्वाध्यायतो धर्मः नित्ययज्ञः सनातनः ।
दानं प्रशंसते नित्यं ब्राह्मणेषु त्रिकर्मसु ॥ १३.२११.१० ॥
స్వాధ్యాయం వల్ల నిత్య ధర్మం; నిత్య యజ్ఞం సనాతనమైనది. మూడు కర్మలలో బ్రాహ్మణులకు దానం ఎల్లప్పుడూ ప్రశంసింపబడుతుంది.
13.211.11
अयमेव परो धर्मः संवृतः सत्सु विद्यते ।
गर्भस्थाने विशुद्धानां धर्मस्य नियमो महान् ॥ १३.२११.११ ॥
ఇదే పరమ ధర్మం; ఇది సత్పురుషులలో గుప్తంగా ఉంది. విశుద్ధుల గర్భస్థానంలో ధర్మం యొక్క మహా నియమం ఉంది.
13.211.12
पञ्चयज्ञविशुद्धात्मा ऋतुनित्योऽनसूयकः ।
दान्तो ब्राह्मणसत्कर्ता सुसंमृष्टनिवेशनः ॥ १३.२११.१२ ॥
పంచయజ్ఞాలతో ఆత్మ విశుద్ధమైనవాడు, ఋతుకర్మలలో నిత్యుడు, అసూయలేనివాడు, దాంతుడు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించువాడు, చక్కగా శుభ్రపరచిన నివాసం కలవాడు.
13.211.13
चक्षुःश्रोत्रमनोजिह्वास्निग्धवर्णप्रदः सदा ।
अतिथ्यभ्यागतरतः शेषान्नकृतभोजनः ॥ १३.२११.१३ ॥
ఎల్లప్పుడూ కన్ను, చెవి, మనస్సు, నాలుకలకు ఆహ్లాదాన్ని ఇచ్చేవాడు, అతిథులు మరియు వచ్చిన అభ్యాగతులలో ఆనందించేవాడు, అతిథులు భుజించిన తర్వాత మిగిలిన అన్నాన్నే భుజించేవాడు.
13.211.14
पाद्यमर्घ्यं यथान्यायमासनं शयनं तथा ।
दीपं प्रतिश्रयं चैव यो ददाति स धार्मिकः ॥ १३.२११.१४ ॥
విధి ప్రకారం పాద్యం, అర్ఘ్యం, ఆసనం, శయ్య, దీపం, ఆశ్రయం ఇచ్చేవాడే ధార్మికుడు.
13.211.15
प्रातरुत्थाय वै पश्चाद्भोजने तु निमन्त्रयेत् ।
सत्कृत्याऽनुव्रजेद्यश्च तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२११.१५ ॥
ఉదయం లేచి, తర్వాత భోజన సమయంలో ఆహ్వానించాలి; గౌరవించి వెంట నడిచి సాగనంపేవాని ధర్మం సనాతనమైనది.
13.211.16
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो गृहस्थेषु विधीयते ।
तदहं कीर्तयिष्यामि त्रिवर्गेषु च यद्यथा ॥ १३.२११.१६ ॥
గృహస్థులకు ప్రవృత్తి లక్షణమైన ధర్మం విధించబడింది. కాబట్టి త్రివర్గాలలో అది ఎలా ఉందో అలాగే నేను వివరిస్తాను.
13.211.17
एकेनांशेन धर्मार्थः कर्तव्यो हितमिच्छता ।
एकेनांशेन कामार्थमेकमंशं विवर्धयेत् ॥ १३.२११.१७ ॥
హితం కోరేవాడు ఒక భాగంతో ధర్మార్థాలను సాధించాలి; ఒక భాగంతో కామార్థం కోసం మరొక భాగాన్ని పెంచాలి.
13.211.18
निवृत्तिलक्षणः पुण्यो धर्मो मोक्षो विधीयते ।
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि तां शृणुष्व समाहिता ॥ १३.२११.१८ ॥
నివృత్తి లక్షణమైన పుణ్య ధర్మం మోక్షానికి విధించబడింది. దాని ఆచరణను నేను చెప్పెదను; ఏకాగ్రంగా వినుము.
13.211.19
सर्वभूतदया धर्मो निवृत्तेः परम सदा ।
बुभुक्षितं पिपासार्तमतिथिं श्रान्तमागतम्।
अर्चयन्ति वरारोहे तेषामपि फलं महत् ॥ १३.२११.१९ ॥
సర్వ ప్రాణులపై దయ నివృత్తి ధర్మంలో ఎల్లప్పుడూ పరమ ధర్మం. ఆకలితో, దాహంతో బాధపడుతూ, అలసి వచ్చిన అతిథిని సత్కరించేవారికి కూడా గొప్ప ఫలం లభిస్తుంది, ఓ సుందరీ.
13.211.20
पात्रमित्येव दातव्यं सर्वस्मै धर्मकाङ्क्षिभिः ।
आगमिष्यति यत्पात्रं तत्पात्रं तारयिष्यति ॥ १३.२११.२० ॥
ధర్మాన్ని కోరేవారు ప్రతి ఒక్కరికీ పాత్రుడిగానే దానం ఇవ్వాలి. ఎవరు పాత్రుడిగా వస్తాడో, ఆ పాత్రుడే రక్షిస్తాడు.
13.211.21
काले सम्प्राप्तमतिथिं भोक्तुकाममुपस्थितम् ।
यस्तं सम्भावयेत्तत्र व्यासोऽयं समुपस्थितः ॥ १३.२११.२१ ॥
సమయానికి వచ్చి భోజనం కోరి నిలిచిన అతిథిని ఎవరు సత్కరిస్తారో, అక్కడ ఇదిగో వ్యాసుడే వచ్చి నిలిచినట్టు.
13.211.22
तस्य पूजां यथाशक्त्या सौम्यचित्तः प्रयोजयेत् ।
चित्तमूलो भवेद्धर्मो धर्ममूलं भवेद्यशः ॥ १३.२११.२२ ॥
అతనికి తన శక్తికొలదీ సౌమ్య మనస్సుతో పూజ చేయాలి. ధర్మం మనస్సునే మూలంగా కలిగి ఉంటుంది; కీర్తి ధర్మాన్నే మూలంగా కలిగి ఉంటుంది.
13.211.23
तस्मात्सौम्येन चित्तेन दातव्यं देवि सर्वथा ।
सौम्यचित्तस्तु यो दद्यात्तद्धि दानमनुत्तमम् ॥ १३.२११.२३ ॥
కాబట్టి, ఓ దేవీ, సౌమ్య మనస్సుతో అన్ని విధాలా దానం ఇవ్వాలి. సౌమ్య మనస్సుతో దానం ఇచ్చేవాడి దానమే అత్యుత్తమమైనది.
13.211.24
यथाम्बुबिन्दुभिः सूक्ष्मैः पतद्भिर्मेदिनीतले ।
केदाराश्च तटाकानि सरांसि सरितस्तथा ॥ १३.२११.२४ ॥
భూమిపై పడే సూక్ష్మమైన నీటి బిందువులతో పొలాలు, చెరువులు, సరస్సులు, నదులు నిండినట్టు,
13.211.25
तोयपूर्णानि दृश्यन्ते अप्रतर्क्योऽतिशोभने ।
अल्पमल्पमपि ह्येकं दीयमानं विवर्धते ॥ १३.२११.२५ ॥
నీటితో నిండినవి కనిపిస్తాయి; ఓ అతి సుందరీ, (దాని ఫలం) ఊహించలేనిది. కొద్దికొద్దిగా ఇచ్చినా, ఒకటొకటిగా ఇచ్చిన దానం పెరుగుతుంది.
13.211.26
पीडयाऽपि च भृत्यानां दानमेव विशिष्यते ।
पुत्रदारधनं धान्यं न मृताननुगच्छति ॥ १३.२११.२६ ॥
సేవకులకు బాధలో కూడా ఇచ్చే దానమే శ్రేష్ఠమైనది. కుమారులు, భార్య, ధనం, ధాన్యం మరణించిన వారిని అనుసరించవు.
13.211.27
श्रेयो दानं च भोगश्च धनं प्राप्य यशस्विनि ।
दानेन हि महाभागा भवन्ति मनुजाधिपाः ॥ १३.२११.२७ ॥
ఓ యశస్వినీ, ధనం పొంది దానం, భోగం పరమ శ్రేయస్కరం. దానం వల్లనే మహాభాగ్యులైన నరాధిపులు అవుతారు.
13.211.28
नास्ति भूमौ दानसमं नास्ति दानसमो निधिः ।
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् ॥ १३.२११.२८ ॥
భూమిపై దానానికి సమానమైనది లేదు; దానానికి సమానమైన నిధి లేదు. సత్యం కంటే గొప్ప ధర్మం లేదు, అసత్యం కంటే గొప్ప పాపం లేదు.
13.211.29
आश्रमे यस्तु तप्येत तपो मूलफलाशनः ।
आदित्याभिमुखो भूत्वा जटावल्कलसंवृतः।
मण्डूकशायी हेमन्ते ग्रीष्मे पञ्चतपा भवेत् ॥ १३.२११.२९ ॥
ఆశ్రమంలో తపస్సు చేసేవాడు, వేరులు, ఫలాలు తినేవాడు, సూర్యుని వైపు ముఖం తిప్పి, జటలు, నారచీరలు ధరించి, హేమంతంలో కప్పలా పడుకొని, గ్రీష్మంలో పంచతపుడు అవుతాడు.
13.211.30
सम्यक्तपश्चरन्तीह श्रद्दधाना वनाश्रमे ।
गृहाश्रमस्य ते देवि कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १३.२११.३० ॥
ఇక్కడ శ్రద్ధతో అడవి ఆశ్రమంలో చక్కగా తపస్సు చేసేవారు, ఓ దేవీ, గృహస్థాశ్రమపు పదహారవ కళకు కూడా అర్హులు కారు.
13.211.31
गृहाश्रमस्य या चर्या व्रतानि नियमाश्च ये ।
तथा च देवताः पूज्याः सततं गृहमेधिना ॥ १३.२११.३१ ॥
గృహాశ్రమంలో ఉండే ఆచారాలు, వ్రతాలు, నియమాలు ఏవో, అలాగే గృహస్థుడు ఎల్లప్పుడూ దేవతలను పూజించాలి.
13.211.32
यद्यच्च परिहर्तव्यं गृहीणातिथिपर्वसु ।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानं त्वया विभो ॥ १३.२११.३२ ॥
గృహస్థులు అతిథి దినాలలో, పండుగలలో ఏవి విడిచిపెట్టాలో, అవన్నీ ఓ ప్రభూ, నీవు చెప్పగా వినాలని కోరుతున్నాను.
13.211.33
गृहाश्रमस्य यन्मूलं फलं धर्मोऽयमुत्तमम् ।
पादैश्चतुर्भिः सततं धर्मो यत्र प्रतिष्ठितः ॥ १३.२११.३३ ॥
గృహాశ్రమానికి మూలం, ఫలం ఇదే; ఇది ఉత్తమ ధర్మం. నాలుగు పాదాలు గల ధర్మం ఇక్కడ సదా నెలకొని ఉంది.
13.211.34
सारभूतं वरारोहे दध्नो घृतमिवोद्धृतम् ।
तदहं ते प्रवक्ष्यामि श्रूयतां धर्मचारिणि ॥ १३.२११.३४ ॥
ఓ వరారోహా, పెరుగు నుండి తీసిన నెయ్యి వలె సారమైనది అదే; ఓ ధర్మచారిణీ, దానిని నేను నీకు చెబుతాను; వినుము.
13.211.35
दंपत्यलङ्करिष्णुश्च गृहदानरतिर्नरः ।
कलत्रसौख्यं विन्देत नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२११.३५ ॥
దంపతులను అలంకరించేవాడు, గృహదానంలో ఆనందించే మనుష్యుడు భార్య సౌఖ్యాన్ని పొందుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.
13.211.36
स्त्रियो वा पुरुषो वाऽपि दम्पतीन्पूजयन्ति ते ।
मनोभिलषितान्कामान्प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ १३.२११.३६ ॥
స్త్రీ అయినా, పురుషుడైనా, దంపతులను పూజించేవారు మనసు కోరిన కోరికలను పొందుతారు; సందేహం లేదు.
13.211.37
शुश्रूषन्ते ये पितरं मातरं च गृहाश्रमे ।
भर्तारं चैव या नारी अग्निहोत्रं च ये द्विजाः ॥ १३.२११.३७ ॥
గృహస్థాశ్రమంలో తండ్రిని, తల్లిని సేవించేవారు, భర్తను సేవించే స్త్రీ, అగ్నిహోత్రం చేసే ద్విజులు,
13.211.38
तेषुतेषु च प्रीणन्ति देवा इन्द्रपुरोगमाः ।
पितरः पितृलोकस्थाः स्वधर्मेण स रज्यते ॥ १३.२११.३८ ॥
ఆయా కర్మల వల్ల ఇంద్రుని ముందుంచుకున్న దేవతలు సంతోషిస్తారు; పితృలోకంలో ఉన్న పితరులు కూడా సంతోషిస్తారు; తన ధర్మంతో అతడు ఆనందిస్తాడు.
13.211.39
मातापितृवियुक्तानां का चर्या गृहमेधिनाम् ।
विधवानां च नारीणां भवानेव ब्रवीतु मे ॥ १३.२११.३९ ॥
తల్లిదండ్రులను కోల్పోయిన గృహస్థుల ఆచరణ ఏమిటి? విధవ స్త్రీల ఆచరణ ఏమిటి? మీరే నాకు చెప్పండి.
13.211.40
देवतातिथिशुश्रूषा गुरुवृद्धाभिवादनम् ।
अहिंसा सर्वभूतानामलोभः सत्यसन्धता ॥ १३.२११.४० ॥
దేవతలను, అతిథులను సేవించడం; గురువులకు, వృద్ధులకు నమస్కరించడం; సర్వప్రాణులపట్ల అహింస; లోభం లేకుండుట; సత్యంలో స్థిరత్వం.
13.211.41
ब्रह्मचर्यं शरण्यत्वाशौचं पूर्वाभिभाषणम् ।
कृतज्ञत्वमपैशुन्यं सततं धर्मशीलता ॥ १३.२११.४१ ॥
బ్రహ్మచర్యం; శరణు కోరినవారికి ఆశ్రయం; శౌచం; ముందుగా ఆత్మీయంగా మాట్లాడటం; కృతజ్ఞత; చాడీలు చెప్పకపోవడం; ఎల్లప్పుడూ ధర్మశీలత.
13.211.42
दिने द्विरभिषेकं च पितृदैवतपूजनम् ।
गवाह्निकप्रदानं च संविभागोऽतिथिष्वपि ॥ १३.२११.४२ ॥
రోజుకు రెండుసార్లు స్నానం; పితరులను, దేవతలను పూజించడం; ప్రతిరోజూ గోదానం చేయడం; అతిథులతో కూడా పంచుకోవడం.
13.211.43
दीपप्रतिश्रयं चैव दद्यात्पाद्यासनं तथा ।
पञ्चमेऽहनि षष्ठे वा द्वादशेऽप्यष्टमेऽथवा।
तदुर्दशे पञ्चदशे ब्रह्मचारी सदा भवेत् ॥ १३.२११.४३ ॥
దీపం, విశ్రాంతి స్థలం ఇవ్వాలి; పాద్యం, ఆసనం కూడా ఇవ్వాలి. ఐదవ రోజున, ఆరవ రోజున లేదా పన్నెండవ రోజున, లేదా ఎనిమిదవ రోజున, ఆ పదవ రోజున లేదా పదిహేనవ రోజున కూడా ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మచారిగా ఉండాలి.
13.211.44
श्मश्रुकर्म शिरोभ्यङ्गमञ्जनं दन्तधावनम् ।
नैतेष्वहस्तु कुर्वीत तेषु लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ॥ १३.२११.४४ ॥
ఈ రోజుల్లో గడ్డం గీయించుకోవడం, తలకు నూనె రాయడం, కాటుక పెట్టుకోవడం, పళ్ళు తోముకోవడం చేయకూడదు; ఎందుకంటే వాటిలో లక్ష్మి స్థిరంగా ఉంటుంది.
13.211.45
व्रतोपवासनियमस्तपो दानं च शक्तितः ।
भरणं भृत्यवर्गस्य दीनानामनुकम्पनम् ॥ १३.२११.४५ ॥
వ్రతం, ఉపవాసం, నియమం; తపస్సు, శక్తికొలదీ దానం; సేవకులను పోషించడం, దీనులపై కరుణ చూపడం.
13.211.46
परदारान्निवृत्तिश्च स्वदारेषु रतिः सदा ।
शरीरमेकं दंपत्योर्विधात्रा पूर्वनिर्मितम्।
तस्मात्स्वदारनिरतो ब्रह्मचारी विधीयते ॥ १३.२११.४६ ॥
పరస్త్రీని విడిచిపెట్టడం, తన భార్యపై ఎల్లప్పుడూ అనురాగం; దంపతుల శరీరం ఒక్కటే, విధాత ముందే సృష్టించినది. కాబట్టి స్వభార్యలో రమించేవాడే బ్రహ్మచారి అని విధించబడింది.
13.211.47
शीलवृत्तविनीतस्य निगृहीतेन्द्रियस्य च ।
आर्जवे वर्तमानस्य सर्वभूतहितैषिणः ॥ १३.२११.४७ ॥
శీలం, ప్రవర్తనలో వినయం కలవాడికి, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించినవాడికి, ఋజుత్వంలో నిలిచినవాడికి, సర్వ ప్రాణుల హితాన్ని కోరేవాడికి.
13.211.48
प्रियातिथेश्च क्षान्तस्य धर्मार्जितधनस्य च ।
गृहाश्रमपदस्थस्य किमन्यैः कृत्यमाश्रमैः ॥ १३.२११.४८ ॥
అతిథులను ప్రేమించేవాడికి, క్షమాశీలుడికి, ధర్మంగా సంపాదించిన ధనం కలవాడికి, గృహస్థాశ్రమంలో నిలిచినవాడికి ఇతర ఆశ్రమాలతో ఏం పని?
13.211.49
यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ।
तथा गृहाश्रमं प्राप्य सर्वे जीवन्ति चाश्रमाः ॥ १३.२११.४९ ॥
తల్లిని ఆశ్రయించి సమస్త ప్రాణులు జీవించినట్లే, గృహాశ్రమాన్ని పొంది అన్ని ఆశ్రమాలు జీవిస్తాయి.
13.211.50
राजानः सर्वपाषण्डाः सर्वे रङ्गोपजीविनः ।
व्यालग्रहाश्च डम्याश्च चोरा राजभटास्तथा ॥ १३.२११.५० ॥
రాజులు, సమస్త పాషండులు, రంగస్థలంపై జీవించే వారు, సర్పగ్రాహులు, డంబులు (నటులు), దొంగలు, రాజభటులు కూడా అంతే.
13.211.51
सविद्याः सर्वजीवज्ञाः सर्वे वै विचिकित्सकाः ।
दूराध्वानं प्रपन्नाश्च क्षीणपथ्योदना नराः।
एते चान्ये च बहवस्तर्कयन्ति गृहाश्रमम् ॥ १३.२११.५१ ॥
విద్యావంతులు, సర్వ ప్రాణుల తత్త్వం తెలిసినవారు, సందేహించేవారు, దూర మార్గం ప్రయాణించినవారు, మంచి ఆహారం అయిపోయిన మనుష్యులు—ఇతరులు అనేకులు కూడా గృహాశ్రమాన్ని ఆలోచిస్తారు.
13.211.52
मार्जारा मूषिकाः श्वानः सूकराश्च शुकास्तथा ।
कपोतका कावटकाः सरीसृपनिषेवणाः।
अरण्यवासिनश्चान्ये सङ्घा ये मृगपक्षिणाम् ॥ १३.२११.५२ ॥
పిల్లులు, ఎలుకలు, కుక్కలు, పందులు, చిలుకలు, పావురాలు, కావటకాలు, సరీసృపాలను తినేవి, అరణ్యవాసులు, మృగాలు పక్షుల ఇతర గుంపులు—ఇవీ.
13.211.53
एवं बहुविधा देवि लोकेऽस्मिन्सचराचराः ।
गृहे क्षेत्रे बिले चैव शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १३.२११.५३ ॥
దేవీ! ఈ విధంగా ఈ లోకంలో చరాచర రూపాలైన బహు విధ ప్రాణులు ఇల్లులలో, పొలాలలో, బిలాలలో వందల వేలుగా ఉన్నాయి.
13.211.54
गृहस्थेन कृतं कर्म सर्वैस्तैरिह भुज्यते ।
उपयुक्तं च यत्तेषां मतिमान्नानुशोचति ॥ १३.२११.५४ ॥
గృహస్థుడు చేసిన కర్మను ఆ సర్వ ప్రాణులు ఇక్కడ అనుభవిస్తాయి; వాటి వల్ల ఉపయోగించబడినదానికి బుద్ధిమంతుడు చింతించడు.
13.211.55
धर्म इत्येव सह्कल्प्य यस्तु तस्य फलं शृणु ।
सर्वयज्ञप्रणीतस्य हयमेधेन यत्फलम्।
वर्षे स द्वादशे देवि फलेनैतेन युज्यते ॥ १३.२११.५५ ॥
ధర్మమని నిశ్చయించి ఇది చేపట్టేవాని ఫలాన్ని వినుము. అన్ని యజ్ఞాలు నిర్వహించినవానికి అశ్వమేధం వల్ల కలిగే ఫలం, దేవీ, పన్నెండవ సంవత్సరంలో ఈ ఫలంతో అతడు కూడుతాడు.
13.211.56
आशापाशविमोक्षं च विधिधर्ममनुत्तमम् ।
वृक्षमूलचरो नित्यं शून्यागारिनिवेशनमम् ॥ १३.२११.५६ ॥
ఆశాపాశం నుండి విముక్తి, విధిప్రకారమైన అత్యుత్తమ ధర్మం. ఎల్లప్పుడూ చెట్టు మొదట్లో సంచరించేవాడు, ఖాళీ ఇంట్లో నివసించేవాడు.
13.211.57
नदीपुलिनशायी च नदीतीरमनुव्रजन् ।
विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यः स्नेहबन्धेन वै द्विजः। ॥ १३.२११.५७ ॥
నదీ ఇసుకతిన్నెపై పడుకునేవాడు, నదీ తీరం వెంబడి తిరిగేవాడు, అన్ని సంగాల నుండి, స్నేహబంధం నుండి విముక్తుడైన ద్విజుడు.
13.211.58
आत्मन्येवात्मना भावं समायोज्येह तेन वै ।
आत्मभूतो यताहारो मोक्षदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.२११.५८ ॥
ఇక్కడ ఆత్మలోనే ఆత్మ ద్వారా భావాన్ని అనుసంధానించి, దానితో ఆత్మస్వరూపుడై, ఆహారంలో నియమంతో, మోక్షదృష్టితో చేసిన కర్మ ద్వారా.
13.211.59
पवित्रनित्यो युक्तश्च तस्य धर्मःक सनातनः ।
नैकत्र रमते सक्तो न चैकग्रामगोचरः।
युक्तोऽप्यटति यो युक्तो न चैकपुलिनाश्रयः ॥ १३.२११.५९ ॥
ఎల్లప్పుడూ పవిత్రుడు, నియమంతో ఉన్నవాని ధర్మం సనాతనం. అతడు ఒకచోట ఆసక్తితో రమించడు, ఒకే గ్రామంలో సంచరించడు. నియమంతో ఉన్నా అతడు తిరుగుతాడు, ఒకే ఇసుకతిన్నెను ఆశ్రయించడు.
13.211.60
एष मोक्षविदां धर्मो वेदोक्तः सत्पथे स्थितः ॥ १३.२११.६० ॥
ఇది మోక్షాన్ని తెలిసినవారి ధర్మం; వేదంలో చెప్పబడినది, సత్పథంలో స్థిరమైనది.