ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.211
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.211.1
उक्तस्त्वया त्रिवर्गस्य धर्मश्च परमः शुभः ।
सर्वव्यापी तु यो धर्मो भगवंस्तं ब्रवीतु मे। ॥ १३.२११.१ ॥
ਤੁਸੀਂ ਤਿਵਰਗ ਦਾ ਪਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਧਰਮ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
13.211.2
ब्रह्मणा लोकसंसारे सृष्टा धात्रा गुणार्थिना ।
लोकांस्तारयितुं युक्ता मर्त्येषु क्षितिदेवताः ॥ १३.२११.२ ॥
ਲੋਕ-ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਧਾਤਾ ਵਜੋਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਦੇਵਤੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਸਿਰਜੇ।
13.211.3
तेषु तावत्प्रवक्ष्यामि धर्मं शुभफलोदयम् ।
ब्राह्मणेष्वभयो धर्मः परमः शुभलक्षणः ॥ १३.२११.३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭੈ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ।
13.211.4
इमे च धर्मा लोकानां पूर्वं सृष्टाः स्वयंभुवा ।
पृथिव्यां सद्द्विजैर्नित्यं कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ १३.२११.४ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਹ ਧਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੈਂਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਸਿਰਜੇ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਦ੍ਵਿਜ ਸਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣੋ।
13.211.5
स्वदारनिरतिर्धर्मो नित्यं जप्यं तथैव च ।
सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य यथाशक्ति दिवानिशम् ॥ १३.२११.५ ॥
ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਤ ਜਾਪ ਵੀ। ਤਿਵਰਗ ਲਈ ਸਭ ਦਾ ਆਤਿਥਯ ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.211.6
शूद्रो धर्मपरो नित्यं शुश्रूषानिरतो भवेत् ॥ १३.२११.६ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.211.7
त्रैविद्यो ब्राह्मणो वृद्धो न चाध्ययनजीवकः ।
त्रिवर्गस्य व्यतिक्रान्तं तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२११.७ ॥
ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਜਾਣੂ, ਬੁੱਢਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਧਰਮ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।
13.211.8
षट् कर्माणि च प्रोक्तानि सृष्टानि ब्रह्मणा पुरा ।
धर्मिष्ठानि वरिष्ठानि तानितानि शृणूत्तमे ॥ १३.२११.८ ॥
ਛੇ ਕਰਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਿਰਜੇ। ਉਹ ਅਤਿ ਧਰਮਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ; ਹੇ ਉੱਤਮੇ, ਸੁਣ।
13.211.9
यजनं याजनं चैव दानं पात्रे प्रतिग्रहः ।
अध्यापनमध्ययनं षट्कर्मा धर्मभागृजुः ॥ १३.२११.९ ॥
ਯਜਨ, ਯਾਜਨ, ਦਾਨ, ਸੁਪਾਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ, ਅਧਿਆਪਨ, ਅਧਿਐਨ — ਇਹ ਛੇ ਕਰਮ ਹਨ; ਸਿੱਧਾ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
13.211.10
नित्यः स्वाध्यायतो धर्मः नित्ययज्ञः सनातनः ।
दानं प्रशंसते नित्यं ब्राह्मणेषु त्रिकर्मसु ॥ १३.२११.१० ॥
ਸਵਾਧਿਆਇ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਿੱਤ ਯੱਗ ਸਨਾਤਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਸਦਾ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.211.11
अयमेव परो धर्मः संवृतः सत्सु विद्यते ।
गर्भस्थाने विशुद्धानां धर्मस्य नियमो महान् ॥ १३.२११.११ ॥
ਇਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਰਭ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨਿਯਮ ਹੈ।
13.211.12
पञ्चयज्ञविशुद्धात्मा ऋतुनित्योऽनसूयकः ।
दान्तो ब्राह्मणसत्कर्ता सुसंमृष्टनिवेशनः ॥ १३.२११.१२ ॥
ਪੰਜ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਰੁੱਤ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਲੱਗਾ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ, ਸੰਜਮੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਘਰ ਵਾਲਾ।
13.211.13
चक्षुःश्रोत्रमनोजिह्वास्निग्धवर्णप्रदः सदा ।
अतिथ्यभ्यागतरतः शेषान्नकृतभोजनः ॥ १३.२११.१३ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨਾਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਜੀਭ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਏ ਅਭਿਆਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚਿਆ ਅੰਨ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
13.211.14
पाद्यमर्घ्यं यथान्यायमासनं शयनं तथा ।
दीपं प्रतिश्रयं चैव यो ददाति स धार्मिकः ॥ १३.२११.१४ ॥
ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਦ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ, ਅਰਘ, ਆਸਨ, ਸ਼ੈਯਾ, ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਥਾਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਹੈ।
13.211.15
प्रातरुत्थाय वै पश्चाद्भोजने तु निमन्त्रयेत् ।
सत्कृत्याऽनुव्रजेद्यश्च तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२११.१५ ॥
ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਫਿਰ ਭੋਜਨ ਵੇਲੇ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦੇਵੇ; ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਧਰਮ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।
13.211.16
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो गृहस्थेषु विधीयते ।
तदहं कीर्तयिष्यामि त्रिवर्गेषु च यद्यथा ॥ १३.२११.१६ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ-ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
13.211.17
एकेनांशेन धर्मार्थः कर्तव्यो हितमिच्छता ।
एकेनांशेन कामार्थमेकमंशं विवर्धयेत् ॥ १३.२११.१७ ॥
ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਅਰਥ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.211.18
निवृत्तिलक्षणः पुण्यो धर्मो मोक्षो विधीयते ।
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि तां शृणुष्व समाहिता ॥ १३.२११.१८ ॥
ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ-ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਧਰਮ ਮੋਕਸ਼ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਚਾਰ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਏਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ।
13.211.19
सर्वभूतदया धर्मो निवृत्तेः परम सदा ।
बुभुक्षितं पिपासार्तमतिथिं श्रान्तमागतम्।
अर्चयन्ति वरारोहे तेषामपि फलं महत् ॥ १३.२११.१९ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਹੀ ਨਿਵਰਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਸਦਾ। ਭੁੱਖੇ, ਪਿਆਸੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜੋ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ।
13.211.20
पात्रमित्येव दातव्यं सर्वस्मै धर्मकाङ्क्षिभिः ।
आगमिष्यति यत्पात्रं तत्पात्रं तारयिष्यति ॥ १३.२११.२० ॥
ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਤਰ ਆਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਪਾਰ ਲਾਵੇਗਾ।
13.211.21
काले सम्प्राप्तमतिथिं भोक्तुकाममुपस्थितम् ।
यस्तं सम्भावयेत्तत्र व्यासोऽयं समुपस्थितः ॥ १३.२११.२१ ॥
ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਆ ਕੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਾਨੋ ਵਿਆਸ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।
13.211.22
तस्य पूजां यथाशक्त्या सौम्यचित्तः प्रयोजयेत् ।
चित्तमूलो भवेद्धर्मो धर्ममूलं भवेद्यशः ॥ १३.२११.२२ ॥
ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ।
13.211.23
तस्मात्सौम्येन चित्तेन दातव्यं देवि सर्वथा ।
सौम्यचित्तस्तु यो दद्यात्तद्धि दानमनुत्तमम् ॥ १३.२११.२३ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਹੈ।
13.211.24
यथाम्बुबिन्दुभिः सूक्ष्मैः पतद्भिर्मेदिनीतले ।
केदाराश्च तटाकानि सरांसि सरितस्तथा ॥ १३.२११.२४ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਖੇਤ, ਤਲਾਬ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ (ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ),
13.211.25
तोयपूर्णानि दृश्यन्ते अप्रतर्क्योऽतिशोभने ।
अल्पमल्पमपि ह्येकं दीयमानं विवर्धते ॥ १३.२११.२५ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ (ਤਲਾਬ) ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰੀ, (ਉਸ ਦਾ ਫਲ) ਅਕਲਪਨੀਯ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।
13.211.26
पीडयाऽपि च भृत्यानां दानमेव विशिष्यते ।
पुत्रदारधनं धान्यं न मृताननुगच्छति ॥ १३.२११.२६ ॥
ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਅੰਨ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
13.211.27
श्रेयो दानं च भोगश्च धनं प्राप्य यशस्विनि ।
दानेन हि महाभागा भवन्ति मनुजाधिपाः ॥ १३.२११.२७ ॥
ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਹੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਭਾਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.211.28
नास्ति भूमौ दानसमं नास्ति दानसमो निधिः ।
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् ॥ १३.२११.२८ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਝੂਠ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।
13.211.29
आश्रमे यस्तु तप्येत तपो मूलफलाशनः ।
आदित्याभिमुखो भूत्वा जटावल्कलसंवृतः।
मण्डूकशायी हेमन्ते ग्रीष्मे पञ्चतपा भवेत् ॥ १३.२११.२९ ॥
ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੜ੍ਹਾਂ-ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਵਲਕਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਡੱਡੂ ਵਾਂਗ ਸੌਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਚਤਪਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.211.30
सम्यक्तपश्चरन्तीह श्रद्दधाना वनाश्रमे ।
गृहाश्रमस्य ते देवि कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १३.२११.३० ॥
ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਣ-ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਕਲਾ ਦੇ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
13.211.31
गृहाश्रमस्य या चर्या व्रतानि नियमाश्च ये ।
तथा च देवताः पूज्याः सततं गृहमेधिना ॥ १३.२११.३१ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਜੋ ਆਚਰਣ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
13.211.32
यद्यच्च परिहर्तव्यं गृहीणातिथिपर्वसु ।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानं त्वया विभो ॥ १३.२११.३२ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
13.211.33
गृहाश्रमस्य यन्मूलं फलं धर्मोऽयमुत्तमम् ।
पादैश्चतुर्भिः सततं धर्मो यत्र प्रतिष्ठितः ॥ १३.२११.३३ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਜੋ ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਹੈ, ਇਹੀ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਸਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
13.211.34
सारभूतं वरारोहे दध्नो घृतमिवोद्धृतम् ।
तदहं ते प्रवक्ष्यामि श्रूयतां धर्मचारिणि ॥ १३.२११.३४ ॥
ਹੇ ਵਰਾਰੋਹੇ, ਦਹੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੇ ਘਿਓ ਵਾਂਗ ਜੋ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣ, ਹੇ ਧਰਮਚਾਰਿਣੀ।
13.211.35
दंपत्यलङ्करिष्णुश्च गृहदानरतिर्नरः ।
कलत्रसौख्यं विन्देत नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२११.३५ ॥
ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਨੁੱਖ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
13.211.36
स्त्रियो वा पुरुषो वाऽपि दम्पतीन्पूजयन्ति ते ।
मनोभिलषितान्कामान्प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ १३.२११.३६ ॥
ਇਸਤਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼, ਜੋ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
13.211.37
शुश्रूषन्ते ये पितरं मातरं च गृहाश्रमे ।
भर्तारं चैव या नारी अग्निहोत्रं च ये द्विजाः ॥ १३.२११.३७ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ,
13.211.38
तेषुतेषु च प्रीणन्ति देवा इन्द्रपुरोगमाः ।
पितरः पितृलोकस्थाः स्वधर्मेण स रज्यते ॥ १३.२११.३८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰੂਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.211.39
मातापितृवियुक्तानां का चर्या गृहमेधिनाम् ।
विधवानां च नारीणां भवानेव ब्रवीतु मे ॥ १३.२११.३९ ॥
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥਾਂ ਦਾ ਕੀ ਆਚਰਣ ਹੈ? ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਆਚਰਣ ਹੈ? ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
13.211.40
देवतातिथिशुश्रूषा गुरुवृद्धाभिवादनम् ।
अहिंसा सर्वभूतानामलोभः सत्यसन्धता ॥ १३.२११.४० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ; ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ; ਲੋਭ ਰਹਿਤਤਾ; ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜਤਾ।
13.211.41
ब्रह्मचर्यं शरण्यत्वाशौचं पूर्वाभिभाषणम् ।
कृतज्ञत्वमपैशुन्यं सततं धर्मशीलता ॥ १३.२११.४१ ॥
ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ; ਸ਼ਰਣਾਗਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਣ ਦੇਣਾ; ਸ਼ੌਚ; ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ; ਕ੍ਰਿਤਗਿਆਤਾ; ਚੁਗਲੀ ਨਾ ਕਰਨਾ; ਸਦਾ ਧਰਮਸ਼ੀਲਤਾ।
13.211.42
दिने द्विरभिषेकं च पितृदैवतपूजनम् ।
गवाह्निकप्रदानं च संविभागोऽतिथिष्वपि ॥ १३.२११.४२ ॥
ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੂਜਨ; ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗਊ-ਦਾਨ; ਅਤਿਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਣਾ।
13.211.43
दीपप्रतिश्रयं चैव दद्यात्पाद्यासनं तथा ।
पञ्चमेऽहनि षष्ठे वा द्वादशेऽप्यष्टमेऽथवा।
तदुर्दशे पञ्चदशे ब्रह्मचारी सदा भवेत् ॥ १३.२११.४३ ॥
ਦੀਵਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਦ-ਜਲ ਤੇ ਆਸਣ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਛੇਵੇਂ ਜਾਂ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਜਾਂ ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਸ ਦਸਵੇਂ ਜਾਂ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਵੀ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ।
13.211.44
श्मश्रुकर्म शिरोभ्यङ्गमञ्जनं दन्तधावनम् ।
नैतेष्वहस्तु कुर्वीत तेषु लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ॥ १३.२११.४४ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾੜ੍ਹੀ ਬਣਵਾਉਣੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਤੇਲ ਮਲਣਾ, ਅੰਜਨ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
13.211.45
व्रतोपवासनियमस्तपो दानं च शक्तितः ।
भरणं भृत्यवर्गस्य दीनानामनुकम्पनम् ॥ १३.२११.४५ ॥
ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਨਿਯਮ; ਤਪ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ; ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਦੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ।
13.211.46
परदारान्निवृत्तिश्च स्वदारेषु रतिः सदा ।
शरीरमेकं दंपत्योर्विधात्रा पूर्वनिर्मितम्।
तस्मात्स्वदारनिरतो ब्रह्मचारी विधीयते ॥ १३.२११.४६ ॥
ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਨਿਵਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪ੍ਰੀਤ; ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.211.47
शीलवृत्तविनीतस्य निगृहीतेन्द्रियस्य च ।
आर्जवे वर्तमानस्य सर्वभूतहितैषिणः ॥ १३.२११.४७ ॥
ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਵਿਨੀਤ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਰਲਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
13.211.48
प्रियातिथेश्च क्षान्तस्य धर्मार्जितधनस्य च ।
गृहाश्रमपदस्थस्य किमन्यैः कृत्यमाश्रमैः ॥ १३.२११.४८ ॥
ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਖਿਮਾਵਾਨ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਕੰਮ?
13.211.49
यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ।
तथा गृहाश्रमं प्राप्य सर्वे जीवन्ति चाश्रमाः ॥ १३.२११.४९ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੀਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਪਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਜੀਂਦੇ ਹਨ।
13.211.50
राजानः सर्वपाषण्डाः सर्वे रङ्गोपजीविनः ।
व्यालग्रहाश्च डम्याश्च चोरा राजभटास्तथा ॥ १३.२११.५० ॥
ਰਾਜੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਖੰਡੀ, ਰੰਗਮੰਚ ਉੱਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸੱਪ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਡੰਬ (ਨਟ), ਚੋਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ।
13.211.51
सविद्याः सर्वजीवज्ञाः सर्वे वै विचिकित्सकाः ।
दूराध्वानं प्रपन्नाश्च क्षीणपथ्योदना नराः।
एते चान्ये च बहवस्तर्कयन्ति गृहाश्रमम् ॥ १३.२११.५१ ॥
ਵਿੱਦਿਆਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਲੰਮਾ ਰਾਹ ਤੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਥ੍ਯ-ਅੰਨ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ।
13.211.52
मार्जारा मूषिकाः श्वानः सूकराश्च शुकास्तथा ।
कपोतका कावटकाः सरीसृपनिषेवणाः।
अरण्यवासिनश्चान्ये सङ्घा ये मृगपक्षिणाम् ॥ १३.२११.५२ ॥
ਬਿੱਲੀਆਂ, ਚੂਹੇ, ਕੁੱਤੇ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਤੋਤੇ, ਕਬੂਤਰ, ਕਾਵਟਕ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਝੁੰਡ—ਇਹ ਵੀ।
13.211.53
एवं बहुविधा देवि लोकेऽस्मिन्सचराचराः ।
गृहे क्षेत्रे बिले चैव शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १३.२११.५३ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਘਰ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
13.211.54
गृहस्थेन कृतं कर्म सर्वैस्तैरिह भुज्यते ।
उपयुक्तं च यत्तेषां मतिमान्नानुशोचति ॥ १३.२११.५४ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਲਈ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
13.211.55
धर्म इत्येव सह्कल्प्य यस्तु तस्य फलं शृणु ।
सर्वयज्ञप्रणीतस्य हयमेधेन यत्फलम्।
वर्षे स द्वादशे देवि फलेनैतेन युज्यते ॥ १३.२११.५५ ॥
ਧਰਮ ਸਮਝ ਕੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸੁਣ। ਸਾਰੇ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਉਹ ਇਸ ਫਲ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
13.211.56
आशापाशविमोक्षं च विधिधर्ममनुत्तमम् ।
वृक्षमूलचरो नित्यं शून्यागारिनिवेशनमम् ॥ १३.२११.५६ ॥
ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਧਰਮ। ਜੋ ਸਦਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.211.57
नदीपुलिनशायी च नदीतीरमनुव्रजन् ।
विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यः स्नेहबन्धेन वै द्विजः। ॥ १३.२११.५७ ॥
ਨਦੀ ਦੀ ਰੇਤਲੀ ਪੁਲਿਨ ਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਨੇਹ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਦ੍ਵਿਜ।
13.211.58
आत्मन्येवात्मना भावं समायोज्येह तेन वै ।
आत्मभूतो यताहारो मोक्षदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.२११.५८ ॥
ਇੱਥੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੋਕਸ਼-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ।
13.211.59
पवित्रनित्यो युक्तश्च तस्य धर्मःक सनातनः ।
नैकत्र रमते सक्तो न चैकग्रामगोचरः।
युक्तोऽप्यटति यो युक्तो न चैकपुलिनाश्रयः ॥ १३.२११.५९ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਰਮ ਸਨਾਤਨ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਆਸਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰਮਦਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਚਰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੰਜਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਭਟਕਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੀ ਰੇਤਲੀ ਪੁਲਿਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
13.211.60
एष मोक्षविदां धर्मो वेदोक्तः सत्पथे स्थितः ॥ १३.२११.६० ॥
ਇਹ ਮੋਕਸ਼ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਤਪਥ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ।