ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.213
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.213.1
देवदेव महादेव सर्वदेवनमस्कृत ।
यानि धर्मरहस्यानि श्रोतुमिच्छामि तान्यहम् ॥ १३.२१३.१ ॥
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਮਸਕਾਰੇ ਗਏ! ਧਰਮ ਦੇ ਜੋ ਰਹੱਸ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
13.213.2
रहस्यं श्रूयतां देवि मानुषाणां सुखावहम् ।
नपुंसकेषु वन्ध्यासु वियोनौ पृथिवीतले ॥ १३.२१३.२ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਹੱਸ ਸੁਣ: ਨਪੁੰਸਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਂਝਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਯੋਨੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ।
13.213.3
उत्सर्गो रेतसस्तेषु न कार्यो धर्मकाङ्क्षिभिः ।
एतेषु बीजं प्रक्षिप्तं न च रोहति वै प्रिये ॥ १३.२१३.३ ॥
ਧਰਮ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਿਆਰੀਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਬੀਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ।
13.213.4
यत्र वा तत्र वा बीजं धर्मार्थीं नोत्सृजेत्पुनः ।
नरो बीजविनाशेन लिप्यते ब्रह्महत्यया ॥ १३.२१३.४ ॥
ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਧਰਮਾਰਥੀ ਮੁੜ ਬੀਜ ਨਾ ਛੱਡੇ। ਬੀਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.213.5
अहिंसा परमो धर्म अहिंसा परमं सुखम् ।
अहिंसा धर्मशास्त्रेषु सर्वेषु परमं पदम् ॥ १३.२१३.५ ॥
ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਸੁਖ ਹੈ। ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ।
13.213.6
देवतातिथिशुश्रूषा सततं धर्मशीलता ।
वेदाध्ययनयज्ञाश्च तपो दानं दमस्तथा ॥ १३.२१३.६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਦਾ ਧਰਮਸ਼ੀਲਤਾ, ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਯੱਗ, ਤਪ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਦਮ ਵੀ।
13.213.7
आचार्यगुरुशुश्रूषा तीर्थाभिगमनं तथा ।
अहिंसाया वरारोहे कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १३.२१३.७ ॥
ਆਚਾਰੀਆ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ — ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਕਲਾ ਦੇ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
13.213.8
एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातं परमार्चितम् ॥ १३.२१३.८ ॥
ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਗੁਹਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪੂਜਨੀਯ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
13.213.9
यद्यधर्मस्तु हिंसायां किमर्थममरोत्तम ।
यज्ञेषु पशुबन्धेषु हन्यन्ते पशवो द्विजैः ॥ १३.२१३.९ ॥
ਜੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ?
13.213.10
कथं च भगवन्भूयो हिंसमाना नराधिपाः ।
स्वर्गं सुदुर्गमं यान्ति तदा स्म रिपुसूदन ॥ १३.२१३.१० ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸ਼ਕ, ਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਅਤਿ ਦੁਰਗਮ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
13.213.11
यस्यैव गोसहस्राणि विंशतिः स्वादिकानि तु ।
अहन्यहनि हन्यन्ते द्विजानां मांसकारणात् ॥ १३.२१३.११ ॥
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਸਵਾਦਿਸ਼ਟ ਮਾਸ ਲਈ ਰੋਜ਼ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਾਸਤੇ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ,
13.213.12
समांसं तु स दत्त्वाऽन्नं रन्तिदेवो नराधिपः ।
कथं स्वर्गमनुप्राप्तः परं कौतूहलं हि मे ॥ १३.२१३.१२ ॥
ਰਾਜਾ ਰੰਤਿਦੇਵ ਨੇ ਮਾਸ ਸਮੇਤ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
13.213.13
किन्तु धर्मं न शृण्वन्ति न श्रद्दधति वा श्रुतम् ।
मृयां वै विनिर्गत्य मृगान्हन्ति नराधिपाः ॥ १३.२१३.१३ ॥
ਪਰ ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਨਾ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।
13.213.14
एतत्सर्वं विशेषेण विस्तरेण वृषध्वज ।
श्रोतुमिच्छामि सर्वज्ञ तत्त्वमद्य ममोच्यताम् ॥ १३.२१३.१४ ॥
ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਰਵਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਤੱਤ ਦੱਸੋ।
13.213.15
बहुमान्यमिदं देवि नास्ति कश्चिदहिंसकः ।
श्रूयतां कारणं चात्र यथाऽनेकविधं भवेत् ॥ १३.२१३.१५ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ: ਕੋਈ ਵੀ ਅਹਿੰਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ।
13.213.16
दृश्यते चापि लोकेऽस्मिन्न हि कश्चिदहिंसकः ।
धरणीसंश्रिता देवि सुसूक्ष्मांश्चैव मध्यमान् ॥ १३.२१३.१६ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਅਹਿੰਸਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ (ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦਾ)।
13.213.17
सञ्चरंश्चरणाभ्यां च हन्ति जीवाननेकशः ।
अज्ञानाज्ज्ञानतो वाऽपि यो जीवः शयनासनात्।
उपाविशञ्शयानश्च हन्ति जीवाननेकशः ॥ १३.२१३.१७ ॥
ਤੁਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਵੀ। ਲੇਟਣ ਤੇ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਜੀਵ, ਬੈਠਦਿਆਂ ਤੇ ਲੇਟਦਿਆਂ ਵੀ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
13.213.18
शिरोवस्त्रेषु ये जीवा नरणां स्वेदसम्भवाः ।
तांश्च हिंसन्ति सततं दंशांश्च मशकानपि ॥ १३.२१३.१८ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਡੰਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ (ਮਨੁੱਖ) ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।
13.213.19
जले जीवास्तथाऽऽकाशे पृथिवी जीवमालिनी ।
एवं जीवाकुले लोके कोसौ स्याद्यस्त्वहिंसकः ॥ १३.२१३.१९ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਧਰਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਅਹਿੰਸਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
13.213.20
स्थूलमध्यमसूक्ष्मैश्च स्वेदवारिमहीरुहैः ।
दृश्यरूपैरदृश्यैश्च नानारूपैश्च भामिनि ॥ १३.२१३.२० ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ! ਸਥੂਲ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਸੂਖਮ; ਪਸੀਨੇ, ਪਾਣੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਣਦਿਸਣ ਵਾਲੇ; ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ।
13.213.21
जीवैस्ततमिदं सर्वमाकाशं पृथिवी तथा ।
अन्योन्यं ते च हिंसन्ति दुर्बलान्बलवत्तराः ॥ १३.२१३.२१ ॥
ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਪਤ ਹੈ—ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਬਲਵਾਨ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13.213.22
मत्स्या मत्स्यान्ग्रसन्तीह खगाश्चैव खगांस्तथा ।
सरीसृपैश्च जीवन्ति कपोताद्या विहङ्गमाः ॥ १३.२१३.२२ ॥
ਇੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੰਛੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ। ਰੀਂਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਛੀ ਜੀਂਦੇ ਹਨ; ਕਬੂਤਰ ਆਦਿ ਪੰਛੀ ਵੀ।
13.213.23
भूचराः खेचराश्चान्ये क्रव्यादा मांसगृद्धिनः ।
समृद्धाः परमांसैस्तु भक्षेरंस्तेऽपि चापरैः ॥ १३.२१३.२३ ॥
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ, ਹੋਰ ਮਾਸਾਹਾਰੀ, ਮਾਸ ਦੇ ਲੋਭੀ—ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਫੁੱਲਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.213.24
सत्वैः सत्वानि जीवन्ति शतशोथ सहस्रशः ।
अपीडयित्वा नैवान्यं जीवा जीवन्ति सुन्दरि ॥ १३.२१३.२४ ॥
ਜੀਵ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ! ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਜੀਂਦੇ।
13.213.25
स्थूलकायस्य सत्वस्य खरस्य महिषस्य च ।
जीवस्यैकस्य मांसेन पयसा रुधिरेण वा।
तृप्यन्ते बहवो जीवाः क्रव्यादा मांसजीविनः ॥ १३.२१३.२५ ॥
ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਖੋਤੇ ਜਾਂ ਮੱਝ ਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਜੀਵ ਦੇ ਮਾਸ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਲਹੂ ਨਾਲ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.213.26
एको जीवसहस्राणि सदा खादति मानवः ।
अन्नाद्यस्य च भोगेन दान्यसंज्ञानि यानि तु ॥ १३.२१३.२६ ॥
ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਨ ਆਦਿ ਦੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਜੋ ਧਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
13.213.27
मांसधान्यैः सबीजैश्च भोजनं परिवर्जयेत् ॥ १३.२१३.२७ ॥
ਮਾਸ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਸਮੇਤ ਧਾਨ ਦਾ ਭੋਜਨ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.213.28
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सप्तरात्रं तथाऽपि वा ।
धान्यानि यो न हिंसेताहिंसकः परिकीर्तितः ॥ १३.२१३.२८ ॥
ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ, ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਜੋ ਧਾਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਹਿੰਸਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.213.29
नाश्नाति यावतो जीवस्तावत्पुण्येन युज्यते ।
आहारस्य वियोगेन शरीरं परितप्यते ॥ १३.२१३.२९ ॥
ਜੀਵ ਜਦ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਹਾਰ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤਪਦਾ ਹੈ।
13.213.30
तप्यमाने शरीरे तु शरीरे चेन्द्रियाणि तु ।
वशे तिष्ठन्ति सुश्रोणि नृपाणामिव किंकराः ॥ १३.२१३.३० ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸਰੀਰ ਤਪਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
13.213.31
निरुणद्धीन्द्रियाण्येव स सुखी स विचक्षणः ।
इन्द्रियाणां निरोधेन दानेन च दमेन च।
नरः सर्वमवाप्नोति मनसा यद्यधिच्छति ॥ १३.२१३.३१ ॥
ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ। ਇੰਦਰੀ-ਨਿਰੋਧ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਦਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਜੋ ਚਾਹੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.213.32
एवं मूलमर्हिसाया उपवासः प्रकीर्तितः ॥ १३.२१३.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮੂਲ ਵਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
13.213.33
आहारं कुरुते यस्तु भूमिमाक्रमते च यः ।
सर्वे ते हिंसका देवि यथा धर्मेषु दृश्यते ॥ १३.२१३.३३ ॥
ਜੋ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ — ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸਭ ਹਿੰਸਕ ਹਨ; ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.213.34
यथैवाहिंसको देवि तत्वतो ज्ञायते नरः ।
तथा ते सम्प्रवक्ष्यामि श्रूयतां धर्मचारिणि ॥ १३.२१३.३४ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਕ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਧਰਮਚਾਰਿਣੀ, ਸੁਣ।
13.213.35
फलानि मूलपर्णानि भस्म वा योपि भक्षयेत् ।
अलेख्यमिव निश्चेष्टं तं मन्येऽहमहिंसकम् ॥ १३.२१३.३५ ॥
ਜੋ ਫਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਸੁਆਹ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੈ — ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਅਹਿੰਸਕ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
13.213.36
आरम्भा हिंसया युक्ता धूमेनाग्निरिवावृताः ।
तस्माद्यस्तु निराहारस्तं मन्येऽहमहिंसकम् ॥ १३.२१३.३६ ॥
ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਨਿਰਾਹਾਰ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਹਿੰਸਕ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
13.213.37
यस्तु सर्वं समुत्सृज्य दीक्षित्वा नियतः शुचिः ।
कृत्वा मण्डलमर्यादां सङ्कल्पं कुरुते नरः ॥ १३.२१३.३७ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਡਲ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.213.38
यावज्जीवमनाशित्वा कालकाङ्क्षी दृढव्रतः ।
ध्यानेन तपसा युक्तस्तं मन्येऽहमहिंसकम् ॥ १३.२१३.३८ ॥
ਜੋ ਉਮਰ ਭਰ ਬਿਨਾਂ ਖਾਧੇ, ਮੌਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਦ੍ਰਿੜ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਅਹਿੰਸਕ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
13.213.39
अन्यथा हि न पश्यामि नरो यः स्यादहिंसकः ।
बहु चिन्त्यमिदं देवि नास्ति कश्चिदहिंसकः ॥ १३.२१३.३९ ॥
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਅਹਿੰਸਕ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਅਹਿੰਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
13.213.40
यतो यतो महाभागे हिंसा स्यान्महती ततः ।
निवृत्तो मधुमांसाभ्यां हिंसा त्वल्पतरा भवेत् ॥ १३.२१३.४० ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉੱਥੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਮਾਸ ਤੋਂ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਹਿੰਸਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
13.213.41
निवृत्तिः परमो धर्मो निवृत्तिः परमं सुखम् ।
मनसा विनिवृत्तानां धर्मस्य निचयो महान् ॥ १३.२१३.४१ ॥
ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਸੁਖ ਹੈ। ਮਨ ਨਾਲ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੰਚਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.213.42
मनःपूर्वागमा धर्मा अधर्माश्च न संशयः ।
मनसा बध्यते चापि मुच्यते चापि मानवः ॥ १३.२१३.४२ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.213.43
निगृहीते भवेत्स्वर्गो विसृष्टे नरको ध्रुवः ।
घातकः शस्त्रमुद्यम्य मनसा चिन्तयेद्यदि ॥ १३.२१३.४३ ॥
ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆਂ ਸਵਰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਛੱਡਿਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਰਕ। ਘਾਤਕ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚੇ ਤਾਂ (ਉਹ ਵੀ ਪਾਪ)।
13.213.44
आयुःक्षयं गतेऽन्येषां मृते तु प्रहराम्यहम् ।
इति यो घातको हन्यान्न स पापेन लिप्यते ॥ १३.२१३.४४ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਕੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਜੋ ਘਾਤਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
13.213.45
विधिना निहताः पूर्वं निमित्तं स तु घातकः ।
विधिर्हि बलवान्देवि दुस्त्यजं वै पुराकृतम् ॥ १३.२१३.४५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਘਾਤਕ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਮਿਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਿਧੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਪੂਰਬਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
13.213.46
जीवाः पुराकृतेनैव तिर्यग्योनिसरीसृपाः ।
नानायोनिषु जायन्ते स्वकर्मपरिवेष्टिताः ॥ १३.२१३.४६ ॥
ਪੂਰਬਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਜੀਵ ਤਿਰਿਯਕ ਯੋਨੀ ਦੇ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
13.213.47
नानाविधविचित्राङ्गा नानाशौर्यपराक्रमाः ।
नानाभूमिप्रदेशेषु नानाहारश्च जन्तवः ॥ १३.२१३.४७ ॥
ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਿੱਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਾਨਾ ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਨਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਨਾ ਖੁਰਾਕ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ।
13.213.48
जायमानस्य जीवस्य मृत्युः पूर्वं प्रजायते ।
सुखं वा यदि वा दुःखं यथापूर्वं कृतं तु वा ॥ १३.२१३.४८ ॥
ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦੀ ਮੌਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.213.49
प्राप्नुवन्ति नरा मृत्युं यदा यत्र च येन च ।
नातिक्रान्तुं हि शक्यः स्यान्निदेशः पूर्वकर्मणः ॥ १३.२१३.४९ ॥
ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੌਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰਬ-ਕਰਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
13.213.50
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु विधिर्जागर्ति जन्तुषु ।
न हि तस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यो न च मध्यमः ॥ १३.२१३.५० ॥
ਅਣਗਹਿਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁਚੇਤ ਵਿਧੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰਲਾ।
13.213.51
समः सर्वेषु भूतेषु कालः कालं निरीक्षते ।
गतायुषो ह्याक्षिपते जीवः सर्वस्य देहिनः ॥ १३.२१३.५१ ॥
ਕਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਹੀ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਦੇਹਧਾਰੀ ਦਾ ਜੀਵ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.213.52
यथा येन च मर्तव्यं नान्यथा म्रियते हि सः ।
दृश्यते न च लोकेऽस्मिन्भूतो भव्यो द्विधा पुनः ॥ १३.२१३.५२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।
13.213.53
विज्ञानैर्विक्रमैर्वाऽपि नानामन्त्रौषधैरपि ।
यो हि वञ्चयितुं शक्तो विधेस्तु नियतां गतिम् ॥ १३.२१३.५३ ॥
ਗਿਆਨ, ਬਲ ਜਾਂ ਅਨੇਕ ਮੰਤਰਾਂ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਵਿਧੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਤੀ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕੇ, ਐਸਾ ਕੋਈ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ।
13.213.54
एष तेऽभिहितो देवि जीवहिंसाविधिक्रमः ॥ १३.२१३.५४ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਜੀਵ-ਹਿੰਸਾ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।