ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 13.216
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.216.1
पशवः पशुबन्धेषु ये हन्यन्तेऽध्वरेषु च ।
यूपे निबध्य मन्त्रैश्च यथान्यायं यथाविधि।
मन्त्राहुतिविपूतास्ते स्वर्गं यान्ति यशस्विनि ॥ १३.२१६.१ ॥
ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಪಶುಬಂಧನಕ್ಕಾಗಿ ಯೂಪಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯಂತೆ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವ ಪಶುಗಳು, ಮಂತ್ರಾಹುತಿಯಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾಗಿ, ಓ ಯಶಸ್ವಿನಿ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.
13.216.2
तर्पिता यज्ञभागेषु तेषां मांसैर्वरानने ।
अग्नयस्त्रिदशाश्चैव लोकपाला महेश्वराः। ॥ १३.२१६.२ ॥
ಓ ಸುಂದರ ಮುಖಿಯೇ, ಅವುಗಳ ಮಾಂಸದಿಂದ ಯಜ್ಞಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಗಳು, ತ್ರಿದಶ ದೇವತೆಗಳು, ಲೋಕಪಾಲರು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
13.216.3
तेषु तुष्टेषु जायेत यस्य यज्ञस्य यत्फलम् ।
तेन संयुज्यते देवि यजमानो न संशयः ॥ १३.२१६.३ ॥
ಅವರು ತೃಪ್ತರಾದಾಗ ಯಾವ ಯಜ್ಞದ ಫಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಓ ದೇವಿ, ಯಜಮಾನನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ, ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
13.216.4
सपत्नीकः सपुत्रश्चि पित्रा च भ्रातृभिः सह ।
ये तत्र दीक्षिता देवि सर्वे स्वर्गं प्रयान्ति ते ॥ १३.२१६.४ ॥
ಪತ್ನಿ, ಮಗ, ತಂದೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತರಾದವರೆಲ್ಲರೂ, ಓ ದೇವಿ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
13.216.5
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२१६.५ ॥
ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇನ್ನೇನನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯ?
13.216.6
भगवन्सर्वभूतेश शूलपाणे महाद्युते ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं वृत्तं सर्वेषां गृहमेधिनाम् ॥ १३.२१६.६ ॥
ಓ ಭಗವಂತನೇ, ಸರ್ವಭೂತೇಶನೇ, ಶೂಲಪಾಣಿಯೇ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೇ, ಎಲ್ಲ ಗೃಹಸ್ಥರ ನಡತೆಯನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
13.216.7
कीदृशं चरितं तेषां त्रिवर्गसहितं प्रभो ।
प्रत्यायतिः कथं तेषां जीवनार्थमुदाहृतम् ॥ १३.२१६.७ ॥
ಪ್ರಭುವೇ, ಅವರ ನಡತೆ ತ್ರಿವರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ? ಅವರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯ ಹೇಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ?
13.216.8
वर्तमानाः कथं सर्वे प्राप्नुवन्त्युत्तमां गतिम् ।
एतत्सर्वं समासेन वक्तुमर्हसि मानदः ॥ १३.२१६.८ ॥
ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೇಗೆ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ? ಮಾನದನೇ, ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲು ನೀನು ಅರ್ಹನು.
13.216.9
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि भामिनि ।
प्रायशो लोकसद्वृत्तमिष्यते गृहवासिनाम् ॥ १३.२१६.९ ॥
ಮಹಾಭಾಗೆಯೇ, ಭಾಮಿನಿಯೇ, ನ್ಯಾಯವಾಗಿಯೇ ನೀನು ಕೇಳಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರವನ್ನೇ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
13.216.10
तेषां संरक्षणार्थाय राजानः संस्कृता भुवि ।
सर्वेषामथ मर्त्यानां वृत्तिं सामान्यतः शृणुः ॥ १३.२१६.१० ॥
ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನವಿಧಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳು.
13.216.11
विद्या वार्ता च सेवा च कारुत्वं नाट्यता तथा ।
इत्यते जीवनार्थाय मर्त्यानां विहिताः प्रिये ॥ १३.२१६.११ ॥
ವಿದ್ಯೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಸೇವೆ, ಕರಕೌಶಲ, ನಾಟ್ಯ — ಹೀಗೆ ಇವು ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಪ್ರಿಯೇ.
13.216.12
अपि जन्मफलं तावन्मानुषाणां विशेषतः ।
विहितं तत्स्ववृत्तेन तन्मे शृणु समाहिताः ॥ १३.२१६.१२ ॥
ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಜನ್ಮದ ಫಲ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಷ್ಟೇ; ಅದು ತಮ್ಮ ಸ್ವವೃತ್ತಿಯಿಂದ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತರಾಗಿ ಅದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.
13.216.13
कर्मक्षेत्रं हि मानुष्यं सुखदुःखयुताः परे ।
सर्वेषां प्राणिनां तस्मान्मानुष्ये वृत्तिरिष्यते ॥ १३.२१६.१३ ॥
ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮವೇ ಕರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ; ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಖದುಃಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡತೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
13.216.14
विद्यायोगस्तु सर्वेषां पूर्वमेव विधीयते ।
कार्याकार्यं विजानन्ति विद्यया देवि नान्यथा ॥ १३.२१६.१४ ॥
ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮೊದಲು ವಿದ್ಯೆಯ ಸಾಧನೆಯೇ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಓ ದೇವಿ, ವಿದ್ಯೆಯಿಂದಲೇ ಮಾಡಬೇಕಾದುದು ಮತ್ತು ಮಾಡಬಾರದುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಲ್ಲ.
13.216.15
विद्यया स्फीयते ज्ञानं ज्ञानात्तत्वनिदर्शनम् ।
दृष्टतत्वो विनीतात्मा सर्वार्थस्य च भाजनम् ॥ १३.२१६.१५ ॥
ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತತ್ತ್ವದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಂಡವನು, ವಿನೀತ ಮನಸ್ಸಿನವನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
13.216.16
शक्यं विद्याविनीतेन लोके संजीवनं शुभम् ॥ १३.२१६.१६ ॥
ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ವಿನೀತನಾದವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶುಭವಾದ ಸಂಜೀವನ, ನಿಜವಾದ ಜೀವನ ಸಾಧ್ಯ.
13.216.17
आत्मानं विद्यया तस्मात्पूर्वं वृत्वा तु भाजनम् ।
वश्येन्द्रियो जितक्रोधो भूतात्मानं तु भावयेत्।
भावयित्वा तदाऽऽत्मानं पूजनीयः सतामपि ॥ १३.२१६.१७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಪಾತ್ರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಸರ್ವ ಭೂತಗಳ ಆತ್ಮವನ್ನು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಭಾವಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಸಜ್ಜನರಿಂದಲೂ ಅವನು ಪೂಜನೀಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
13.216.18
कुलानुवृत्तं वृत्तं वा पूर्वमात्मा समाश्रयेत् ।
इत्येतत्कुलवासाय दानकर्म यथा पुरा ॥ १३.२१६.१८ ॥
ಮೊದಲು ತನ್ನ ಕುಲದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ನಡತೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು. ಕುಲದಲ್ಲಿ ಬಾಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ದಾನಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
13.216.19
यदि चेद्विद्यया चैव वृत्तिं काङ्क्षेदथात्मनः ।
राजविद्यानुवादेऽपि लोकविद्यामथापि वा।
तीर्थतश्चापि गृह्णीयाच्छुश्रूषादिगुणैर्युतः ॥ १३.२१६.१९ ॥
ಒಬ್ಬನು ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ತನಗಾಗಿ ರಾಜವಿದ್ಯಾ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿಯೋ ಲೋಕವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೋ, ಗುರುವಿನಿಂದಲೂ ಕಲಿಯಬೇಕು; ಶುಶ್ರೂಷೆ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು.
13.216.20
ग्रन्थतश्चार्थतश्चैव दृढं कुर्यात्प्रयत्नतः ।
एवं विद्याफलं देवि प्राप्नुयान्नान्यथा नरः।
न्यायाद्विद्याफलानीच्छेदधर्मं तत्र वर्जयेत् ॥ १३.२१६.२० ॥
ಪಠ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಅದನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸಬೇಕು. ದೇವಿ, ಹೀಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನು ವಿದ್ಯೆಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯದಿಂದ ವಿದ್ಯೆಯ ಫಲಗಳನ್ನು ಬಯಸಬೇಕು; ಅದರಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
13.216.21
यदिच्छेद्वार्तया वृत्तिं काङ्क्षेत विधिपूर्वकम् ।
क्षेत्रे जलोपपन्ने च तद्योग्यां कृषिमाचरेत् ॥ १३.२१६.२१ ॥
ವಾರ್ತೆಯಿಂದ (ವ್ಯವಸಾಯ, ವ್ಯಾಪಾರ) ಜೀವನೋಪಾಯ ಬೇಕಾದರೆ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಯಸಬೇಕು; ನೀರು ಇರುವ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಮಾಡಬೇಕು.
13.216.22
वाणिज्यं वा यथाकालं कुर्यात्तद्देशयोगतः ।
मूल्यमर्थं प्रयासं च विचार्यैव व्ययोदयौ ॥ १३.२१६.२२ ॥
ಅಥವಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಬೇಕು; ಬೆಲೆ, ಲಾಭ, ಶ್ರಮ, ಹಾಗೂ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಇವುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿಯೇ.
13.216.23
पशुसंजीवनं चैव दश गाः पोषयेद्ध्रुवम् ।
बहुप्रकारा बहवः पशवस्तस्य साधकाः ॥ १३.२१६.२३ ॥
ಪಶುಪಾಲನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು; ಖಚಿತವಾಗಿ ಹತ್ತು ಹಸುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಬೇಕು. ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಹಲವು ಪಶುಗಳು ಅವನ ಸಾಧನಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
13.216.24
यः कश्चित्सेवया वृत्तिं काङ्क्षेत मतिमान्नरः ।
यतात्मा श्रवणीयानां भवेद्वै सम्प्रयोजकः ॥ १३.२१६.२४ ॥
ಸೇವೆಯಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ಯಾವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮನುಷ್ಯನಾದರೂ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವುಳ್ಳವನಾಗಿ, ಕೇಳಲು ಯೋಗ್ಯವಾದವುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುವವನಾಗಿರಬೇಕು.
13.216.25
बुद्ध्या वा कर्मयोगाद्वा बोधनाद्वा समाश्रयेत् ।
मार्गतस्तु समाश्रित्य तदा तत्सम्प्रयोजयेत् ॥ १३.२१६.२५ ॥
ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದ, ಅಥವಾ ಬೋಧನೆಯಿಂದ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು, ಆಗ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು.
13.216.26
यथायथा सु तुष्येत तथा संतोषयेत्तु तम् ।
अनुजीविगुणोपेतः कुर्यादात्मार्थमाश्रितम् ॥ १३.२१६.२६ ॥
ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂತೋಷಪಡುವನೋ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಅವಲಂಬಿತನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ, ತನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು.
13.216.27
विप्रियं नाचरेत्तस्य एषा सेवा समासतः ।
विप्रयोगात्पुरा तेन गतिमन्यां न लक्षयेत् ॥ १३.२१६.२७ ॥
ಅವನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು; ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಇದೇ ಸೇವೆ. ಅವನಿಂದ ಅಗಲುವ ಮೊದಲೇ, ಅವನ ಮೂಲಕ ಬೇರೆ ದಾರಿಯನ್ನು ಊಹಿಸಬಾರದು.
13.216.28
कारुकर्म च नाट्यं च प्रायशो नीचयोनिषु ।
तयोरपि यथायोगं न्यायतः कर्मवेतनम् ॥ १३.२१६.२८ ॥
ಕರಕುಶಲ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೀಳು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಹ, ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರವಾಗಿ ಕೆಲಸದ ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡಬೇಕು.
13.216.29
आजीवेभ्योऽपि सर्वभ्यः स्वार्जवाद्वेतनं हरेत् ।
अनार्जवादाहरतस्तत्तु पापाय कल्पते ॥ १३.२१६.२९ ॥
ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಕಪಟದಿಂದ ಪಡೆಯುವವನಿಗೆ ಅದು ಪಾಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
13.216.30
सर्वेषां पूर्वमारम्भांश्चिन्तयेन्नयपूर्वकम् ।
आत्मशक्तिमुपायांश्च देशकालौ च युक्तितः।
कारणानि प्रयासं च प्रक्षेपं च फलोदयम् ॥ १३.२१६.३० ॥
ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನೀತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಬೇಕು: ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ಉಪಾಯಗಳನ್ನು, ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ; ಕಾರಣಗಳನ್ನು, ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು, ವೆಚ್ಚವನ್ನು, ಫಲೋದಯವನ್ನೂ.
13.216.31
एवमादीनि सञ्चिन्त्य दृष्ट्वा दैवानुकूलताम् ।
अतः परं समारम्भेद्यत्रात्महितमाहितम् ॥ १३.२१६.३१ ॥
ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿ, ದೈವಾನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಹಿತವಿರುವಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.
13.216.32
वृत्तिमेव समासाद्य तां सदा परिपालयेत् ।
देवमानुषविघ्नेभ्यो न पुनर्मन्यते यथा ॥ १३.२१६.३२ ॥
ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ದೇವ-ಮಾನವರ ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ಅದು ಮತ್ತೆ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಎನಿಸದಂತೆ.
13.216.33
पालयन्वर्धयन्भुञ्जंस्तां प्राप्य न विनाशयेत् ।
क्षीयते गिरिसङ्काशमश्नतो ह्यनपेक्षया ॥ १३.२१६.३३ ॥
ಅದನ್ನು ಪಡೆದು, ಕಾಪಾಡುತ್ತ, ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ, ಅನುಭವಿಸುತ್ತ ಅದನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಎಚ್ಚರವಿಲ್ಲದೆ ತಿನ್ನುವವನ ಬೆಟ್ಟದಂತಹ ಸಂಪತ್ತೂ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.
13.216.34
आजीवेभ्यो धनं प्राप्य चतुर्धा विभजेद्बुधः ।
धर्मायार्थाय कामाय आपत्प्रशमनाय च ॥ १३.२१६.३४ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಜೀವನೋಪಾಯಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಧನವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಮಾಡಬೇಕು: ಧರ್ಮಕ್ಕೆ, ಅರ್ಥಕ್ಕೆ, ಕಾಮಕ್ಕೆ, ಆಪತ್ತು ಶಮನಕ್ಕೆ.
13.216.35
चतुर्ष्वपि विभागेषु विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२१६.३५ ॥
ಓ ಶೋಭನೆ! ಈ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ಕೇಳು.
13.216.36
यज्ञार्थं चान्नदानार्थं दीनानुग्रहकारणात् ।
देवब्राह्मणपूजार्थं पितृपूजार्थमेव च ॥ १३.२१६.३६ ॥
ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ, ಅನ್ನದಾನಕ್ಕಾಗಿ, ದೀನರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಲು, ದೇವ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪೂಜೆಗಾಗಿ, ಪಿತೃಗಳ ಪೂಜೆಗಾಗಿ.
13.216.37
मूलार्थं सन्निवासार्थं क्रियानित्यैश्चि धार्मिकैः ।
एवमादिषु चान्येषु धर्मार्थं संत्यजेद्धनम् ॥ १३.२१६.३७ ॥
ಮೂಲಕ್ಕಾಗಿ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ನಿತ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತ ಧಾರ್ಮಿಕರು, ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇತರವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಧನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
13.216.38
धर्मकार्ये धनं दद्यादनवेक्ष्य फलोदयम् ।
ऐश्वर्यस्थानलाभार्थं राजवाल्लभ्यकारणात् ॥ १३.२१६.३८ ॥
ಧರ್ಮಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲೋದಯವನ್ನು ನೋಡದೆ ಧನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಐಶ್ವರ್ಯದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು, ರಾಜಪ್ರೀತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ.
13.216.39
वार्तायां च समारम्भेऽमात्यमित्रपरिग्रहे ।
आवाहे च विवाहे च पुत्राणां वृत्तिकारणात् ॥ १३.२१६.३९ ॥
ವೃತ್ತಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಮಾತ್ಯರು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ವಧುವನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ, ಪುತ್ರರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ.
13.216.40
अर्थोदयसमावाप्तावनर्थस्य विघातने ।
एवमादिषु चान्येषु अर्थार्थं विसृजेद्धनम् ॥ १३.२१६.४० ॥
ಲಾಭೋದಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ, ಅನರ್ಥವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ; ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇತರವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಧನವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಬೇಕು.
13.216.41
अनुबन्धं हेतुयुक्तं दृष्ट्वा वित्तं परित्यजेत् ।
अनर्थं बाधते ह्यर्थो अर्तं चैव फलान्युत ॥ १३.२१६.४१ ॥
ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಕಾರಣದಿಂದ ಕೂಡಿದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಧನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಧನವೇ ಅನರ್ಥವನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ; ಧನನಾಶವೂ, ಫಲಗಳೂ ಸಹ.
13.216.42
नाधनाः प्राप्नुन्त्यर्थं नरा यत्नशतैरपि ।
तस्माद्धनं रक्षितव्यं दातव्यं च विधानतः ॥ १३.२१६.४२ ॥
ಬಡವರು ನೂರಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿಧಿಯಂತೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
13.216.43
शरीरपोषणार्थाय आहारस्य विशोषणे ।
नटधर्वसंयोगे कामयात्राविहारयोः ॥ १३.२१६.४३ ॥
ದೇಹ ಪೋಷಣೆಗಾಗಿ, ಆಹಾರ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ, ನಟರು ಮತ್ತು ನರ್ತಕರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ, ಕಾಮನೆಯ ಯಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ (ಧನವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಬೇಕು).
13.216.44
मनःप्रियाणां संयोगे प्रीतिदाने तथैव च ।
एवमादिषु चान्येषु कामार्तं विसृजेद्धनम् ॥ १३.२१६.४४ ॥
ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯರಾದವರ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೀತಿಯ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಇಂಥ ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಮಪೀಡಿತನಾಗಿ ಧನವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಬೇಕು.
13.216.45
विचार्य गुणदोषांस्तु त्रयाणां तत्र संत्यजेत् ।
चतुर्थं सन्निदध्याच्च आपदर्थं शुचिस्मिते ॥ १३.२१६.४५ ॥
ಗುಣ-ದೋಷಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಯಿಸಬೇಕು; ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು, ಓ ಶುದ್ಧ ನಗೆಯುಳ್ಳವಳೇ, ಆಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
13.216.46
राज्यभ्रंशविनाशार्थं दुर्भिक्षार्थं च शोभने ।
महाव्याधिविमोक्षार्थं वार्धकस्यैव कारणात् ॥ १३.२१६.४६ ॥
ರಾಜ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ, ಬರಗಾಲಕ್ಕಾಗಿ, ಓ ಶೋಭನೆ, ಮಹಾ ರೋಗದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ, ಮುಪ್ಪಿನ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ (ಧನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು).
13.216.47
शत्रूणां प्रतिकाराय साहसैश्चाप्यमर्षणात् ।
प्रस्थाने चान्यदेशार्थमापदां विप्रमोक्षणे।
एवमादि समुद्दिश्य सन्निदध्यात्स्वकं धनम् ॥ १३.२१६.४७ ॥
ಶತ್ರುಗಳ ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಸಾಹಸ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ, ಅಸಹನೆಯಿಂದಲೂ, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ, ಬೇರೆ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಆಪತ್ತುಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ. ಇಂಥವುಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಧನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
13.216.48
सुखमर्थवतां लोके कृच्छ्राणां विप्रमोक्षणम् ।
यस्य नास्ति धनं किञ्चित्तस्य लोकद्वयं न च ॥ १३.२१६.४८ ॥
ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಧನವಂತರಿಗೆ ಸುಖವಿದೆ, ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯೂ ಇದೆ. ಯಾರ ಬಳಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಧನವಿಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಗೆ ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಿಲ್ಲ.
13.216.49
अशनादिन्द्रियाणीव सर्वमर्थात्प्रवर्तते ।
निधानमात्रं यस्तेषामन्यथा विलयं व्रजेत्।
एवं देवि मनुष्याणां लोकानां जीवनं प्रति ॥ १३.२१६.४९ ॥
ಆಹಾರದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಡೆಯುವಂತೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಧನದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿ, ಹೀಗೆ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳ ಜೀವನದ ಕುರಿತು.
13.216.50
एवं लोकस्य वृत्तस्य लोकवृत्तं पुनः शृणु ।
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं च परमं यशः ॥ १३.२१६.५० ॥
ಹೀಗೆ ಲೋಕದ ನಡತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳು. ಧನ್ಯವಾದುದು, ಯಶಸ್ಸು ನೀಡುವುದು, ಆಯುಷ್ಯ ನೀಡುವುದು, ಸ್ವರ್ಗ ನೀಡುವುದು, ಪರಮ ಯಶಸ್ಸು.
13.216.51
त्रिवर्गो हि वशे युक्तः सर्वेषां संविधीयते ।
तथा संवर्तमानास्तु लोकयोर्हितमाप्नुयुः ॥ १३.२१६.५१ ॥
ತ್ರಿವರ್ಗ (ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ) ನಿಜವಾಗಿ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ನಡೆಯುವವರು ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಿತವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.
13.216.52
काल्योत्थानं च शौचं च देवब्राह्मणभक्तितः ।
गुरुणामेव शुश्रूषा ब्राह्मणेष्वभिवादनम् ॥ १३.२१६.५२ ॥
ಬೆಳಗ್ಗೆ ಏಳುವುದು, ಶುಚಿತ್ವ, ದೇವ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ. ಗುರುಗಳ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದು.
13.216.53
प्रत्युत्थानं च वृद्धानां देवस्थानप्रणामनम् ।
आभिमुख्यं पुरस्कृत्य अतिथीनां च पूजनम् ॥ १३.२१६.५३ ॥
ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಎದ್ದು ಗೌರವ ತೋರುವುದು, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದು. ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು.
13.216.54
वृद्धोपदेशकरणं श्रवणं हितपथ्ययोः ।
पोषणं भूत्यवर्गस्य सान्त्वदानपरिग्रहे ॥ १३.२१६.५४ ॥
ಹಿರಿಯರ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು, ಹಿತವಾದುದನ್ನು ಮತ್ತು ಪಥ್ಯವಾದುದನ್ನು ಕೇಳುವುದು. ಸೇವಕ ವರ್ಗವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು, ಸಾಂತ್ವನ ಮತ್ತು ದಾನದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು.
13.216.55
न्यायतः कर्मकरणमन्यायाहितवर्जितम् ।
सम्यग्वृत्तं स्वदारेषु दोषाणां प्रतिषेधनम् ॥ १३.२१६.५५ ॥
ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು, ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಅಹಿತದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುವುದು, ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ನಡತೆ ತೋರುವುದು, ದೋಷಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.
13.216.56
पुत्राणां विनयं कुर्यात्तत्तत्कार्यनियोजनम् ।
वर्जनं चाशुभार्थानां शुभानां जोषणं तथा ॥ १३.२१६.५६ ॥
ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿನಯವನ್ನು ಕಲಿಸಬೇಕು, ಅವರವರಿಗೆ ತಕ್ಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು, ಅಶುಭ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಬೇಕು.
13.216.57
कुलोचितानां धर्माणां यतावत्परिपालनम् ।
कुलसन्धारणं चैव पौरुषेणैव सर्वशः।
एवमादि शुभं सर्वं तस्य वृत्तमिति स्थितम् ॥ १३.२१६.५७ ॥
ಕುಲಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವುದು, ಕುಲವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಕಾಪಾಡುವುದು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಪುರುಷಾರ್ಥದಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು — ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಶುಭ ನಡತೆಯೆಲ್ಲವೂ ಅವನದೇ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ.
13.216.58
वृद्धसेवी भवेन्नित्यं हितार्थं ज्ञानकाङ्क्षया ।
परार्थं नाहरेद्द्रव्यमनामन्त्र्य तु सर्वथा।
न याचेत परान्धीरः स्वबाहुबलमाश्रयेत् ॥ १३.२१६.५८ ॥
ಜ್ಞಾನದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಅನುಮತಿ ಕೇಳದೆ ಪರರ ಧನವನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಧೀರನು ಇತರರನ್ನು ಬೇಡಬಾರದು; ತನ್ನ ಬಾಹುಬಲವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
13.216.59
स्वशरीरं सदा रक्षेदाहाराचारयोरपि ।
हितं पथ्यं सदाहारं जीर्णं भुञ्जीत मात्रया ॥ १३.२१६.५९ ॥
ಸದಾ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನಡತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ. ಹಿತಕರವೂ ಪಥ್ಯವೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಜೀರ್ಣವಾಗುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಮಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು.
13.216.60
देवतातिथिसत्कारं कृत्वा सर्वं यथाविधि ।
शेषं भुञ्जेच्छुचिर्भूत्वा न च भाषेत विप्रियम् ॥ १३.२१६.६० ॥
ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಶುಚಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಬಾರದು.
13.216.61
प्रतिश्रयं च पानीयं बलिं भिक्षां च सर्वतः ।
गृहस्थवासी सततं तद्याद्गाश्चैव पोषयेत् ॥ १३.२१६.६१ ॥
ಗೃಹಸ್ಥನು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಶ್ರಯ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಬಲಿ, ಭಿಕ್ಷೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೀಡಬೇಕು; ಗೋವುಗಳನ್ನೂ ಪೋಷಿಸಬೇಕು.
13.216.62
बहिर्निष्क्रमणं चैव कुर्यात्कारणतोपि वा ।
मध्याह्ने वाऽर्धरात्रे वा गमनाय न रोचयेत् ॥ १३.२१६.६२ ॥
ಕಾರಣವಿದ್ದರೆ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಬಾರದು.
13.216.63
विषयान्नावगाहेत स्वशक्त्या तु समाचरेत् ।
यथाऽऽयव्ययता लोके गृहस्थानां प्रपूजितम् ॥ १३.२१६.६३ ॥
ವಿಷಯಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬಾರದು; ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ಸಮತೋಲನವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
13.216.64
अयशस्करमर्थघ्नं कर्म यत्परपीडनम् ।
भयाद्वा यदि लोभाद्वा न कुर्वीत कदाचन ॥ १३.२१६.६४ ॥
ಅಪಕೀರ್ತಿ ತರುವ, ಧನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ, ಇತರರನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಭಯದಿಂದಾಗಲಿ ಲೋಭದಿಂದಾಗಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಬಾರದು.
13.216.65
बुद्धिपूर्वं समालोक्य दूरतो गुणदोषतः ।
आरभेत तदा कर्भ शुभं वा यदि वेतरत् ॥ १३.२१६.६५ ॥
ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಗುಣದೋಷಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನಂತರವೇ ಕರ್ಮ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು; ಅದು ಶುಭವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯಾಗಿರಲಿ.
13.216.66
आत्मसाक्षी भवेन्नित्यमात्मनस्तु शुभाशुभे ।
मनसा कर्मणा वाचा न च काङ्क्षेत पातकम् ॥ १३.२१६.६६ ॥
ತನ್ನ ಶುಭಾಶುಭಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ತಾನೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರಬೇಕು; ಮನಸ್ಸು, ಕರ್ಮ, ವಾಕ್ಕಿನಿಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಬಯಸಬಾರದು.