ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.216
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.216.1
पशवः पशुबन्धेषु ये हन्यन्तेऽध्वरेषु च ।
यूपे निबध्य मन्त्रैश्च यथान्यायं यथाविधि।
मन्त्राहुतिविपूतास्ते स्वर्गं यान्ति यशस्विनि ॥ १३.२१६.१ ॥
ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁବନ୍ଧନ ପାଇଁ ଯୂପରେ ବାନ୍ଧି ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ପଶୁମାନେ ବଧ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରାହୁତିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ହେ ଯଶସ୍ବିନୀ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
13.216.2
तर्पिता यज्ञभागेषु तेषां मांसैर्वरानने ।
अग्नयस्त्रिदशाश्चैव लोकपाला महेश्वराः। ॥ १३.२१६.२ ॥
ହେ ସୁମୁଖୀ, ସେମାନଙ୍କ ମାଂସରେ ଯଜ୍ଞଭାଗରେ ଅଗ୍ନି, ତ୍ରିଦଶ ଦେବତା, ଲୋକପାଳ ଓ ମହେଶ୍ୱରମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
13.216.3
तेषु तुष्टेषु जायेत यस्य यज्ञस्य यत्फलम् ।
तेन संयुज्यते देवि यजमानो न संशयः ॥ १३.२१६.३ ॥
ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ଫଳ ଜନ୍ମେ, ହେ ଦେବୀ, ଯଜମାନ ତାହା ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
13.216.4
सपत्नीकः सपुत्रश्चि पित्रा च भ्रातृभिः सह ।
ये तत्र दीक्षिता देवि सर्वे स्वर्गं प्रयान्ति ते ॥ १३.२१६.४ ॥
ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, ପିତା ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ଦେବୀ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
13.216.5
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२१६.५ ॥
ଏସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଆଉ କ'ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର?
13.216.6
भगवन्सर्वभूतेश शूलपाणे महाद्युते ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं वृत्तं सर्वेषां गृहमेधिनाम् ॥ १३.२१६.६ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ସର୍ବଭୂତେଶ, ଶୂଳପାଣି, ମହାଦ୍ୟୁତି, ସମସ୍ତ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଆଚରଣ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
13.216.7
कीदृशं चरितं तेषां त्रिवर्गसहितं प्रभो ।
प्रत्यायतिः कथं तेषां जीवनार्थमुदाहृतम् ॥ १३.२१६.७ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିବର୍ଗ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ କିପରି? ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ କିପରି କୁହାଯାଇଛି?
13.216.8
वर्तमानाः कथं सर्वे प्राप्नुवन्त्युत्तमां गतिम् ।
एतत्सर्वं समासेन वक्तुमर्हसि मानदः ॥ १३.२१६.८ ॥
ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କିପରି ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଆନ୍ତି? ହେ ମାନଦ, ଏସବୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।
13.216.9
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि भामिनि ।
प्रायशो लोकसद्वृत्तमिष्यते गृहवासिनाम् ॥ १३.२१६.९ ॥
ହେ ମହାଭାଗେ, ହେ ଭାମିନୀ, ନ୍ୟାୟତଃ ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ। ସାଧାରଣତଃ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଗତରେ ସଦାଚାର ହିଁ ଉପଦିଷ୍ଟ ହୁଏ।
13.216.10
तेषां संरक्षणार्थाय राजानः संस्कृता भुवि ।
सर्वेषामथ मर्त्यानां वृत्तिं सामान्यतः शृणुः ॥ १३.२१६.१० ॥
ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ରାଜାମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା ସାଧାରଣତଃ ଶୁଣ।
13.216.11
विद्या वार्ता च सेवा च कारुत्वं नाट्यता तथा ।
इत्यते जीवनार्थाय मर्त्यानां विहिताः प्रिये ॥ १३.२१६.११ ॥
ବିଦ୍ୟା, ବାଣିଜ୍ୟ, ସେବା, କାରିଗରୀ ଓ ନାଟ୍ୟ — ଏହିପରି ଏସବୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ବିହିତ, ହେ ପ୍ରିୟେ।
13.216.12
अपि जन्मफलं तावन्मानुषाणां विशेषतः ।
विहितं तत्स्ववृत्तेन तन्मे शृणु समाहिताः ॥ १३.२१६.१२ ॥
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମର ଫଳ ବିଶେଷତଃ ସେତିକି; ତାହା ନିଜ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ। ହେ ସମାହିତ ଶ୍ରୋତାଗଣ, ତାହା ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
13.216.13
कर्मक्षेत्रं हि मानुष्यं सुखदुःखयुताः परे ।
सर्वेषां प्राणिनां तस्मान्मानुष्ये वृत्तिरिष्यते ॥ १३.२१६.१३ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନ ହିଁ କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର; ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୁଖଦୁଃଖଯୁକ୍ତ। ଅତଏବ ମନୁଷ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ହିଁ ଆଚରଣ ବିହିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
13.216.14
विद्यायोगस्तु सर्वेषां पूर्वमेव विधीयते ।
कार्याकार्यं विजानन्ति विद्यया देवि नान्यथा ॥ १३.२१६.१४ ॥
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ବିଦ୍ୟାଚର୍ଚ୍ଚା ହିଁ ବିହିତ। ହେ ଦେବି, ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ହିଁ କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ ଜଣାଯାଏ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
13.216.15
विद्यया स्फीयते ज्ञानं ज्ञानात्तत्वनिदर्शनम् ।
दृष्टतत्वो विनीतात्मा सर्वार्थस्य च भाजनम् ॥ १३.२१६.१५ ॥
ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ବଢ଼େ; ଜ୍ଞାନରୁ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ହୁଏ। ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ, ବିନୀତାତ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରୟୋଜନର ପାତ୍ର ହୁଏ।
13.216.16
शक्यं विद्याविनीतेन लोके संजीवनं शुभम् ॥ १३.२१६.१६ ॥
ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବିନୀତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏ ଲୋକରେ ଶୁଭ ସଞ୍ଜୀବନ, ପ୍ରକୃତ ଜୀବନ ଲାଭ କରିପାରେ।
13.216.17
आत्मानं विद्यया तस्मात्पूर्वं वृत्वा तु भाजनम् ।
वश्येन्द्रियो जितक्रोधो भूतात्मानं तु भावयेत्।
भावयित्वा तदाऽऽत्मानं पूजनीयः सतामपि ॥ १३.२१६.१७ ॥
ଅତଏବ ପ୍ରଥମେ ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ପାତ୍ର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବଶ କରି, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି ସର୍ବଭୂତର ଆତ୍ମାକୁ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ଆତ୍ମାକୁ ଭାବନା କରିବା ପରେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ପୂଜନୀୟ ହୁଏ।
13.216.18
कुलानुवृत्तं वृत्तं वा पूर्वमात्मा समाश्रयेत् ।
इत्येतत्कुलवासाय दानकर्म यथा पुरा ॥ १३.२१६.१८ ॥
ପ୍ରଥମେ ନିଜ କୁଳର ପରମ୍ପରା ବା ଆଚରଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କୁଳରେ ବାସ ପାଇଁ, ପୂର୍ବ ପରି ଦାନକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
13.216.19
यदि चेद्विद्यया चैव वृत्तिं काङ्क्षेदथात्मनः ।
राजविद्यानुवादेऽपि लोकविद्यामथापि वा।
तीर्थतश्चापि गृह्णीयाच्छुश्रूषादिगुणैर्युतः ॥ १३.२१६.१९ ॥
ଯଦି କେହି ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ନିଜ ପାଇଁ ରାଜବିଦ୍ୟାର ଉପଦେଶରେ ବା ଲୋକବିଦ୍ୟାରେ, ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶିଖିବା ଉଚିତ; ଶୁଶ୍ରୂଷା ଆଦି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ।
13.216.20
ग्रन्थतश्चार्थतश्चैव दृढं कुर्यात्प्रयत्नतः ।
एवं विद्याफलं देवि प्राप्नुयान्नान्यथा नरः।
न्यायाद्विद्याफलानीच्छेदधर्मं तत्र वर्जयेत् ॥ १३.२१६.२० ॥
ପାଠ ଓ ଅର୍ଥ ଉଭୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟତ୍ନ ସହିତ ତାକୁ ଦୃଢ଼ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦେବୀ, ଏହିପରି ଭାବରେ ମଣିଷ ବିଦ୍ୟାର ଫଳ ଲାଭ କରେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ନ୍ୟାୟରେ ବିଦ୍ୟାଫଳ ଇଚ୍ଛା କରିବା; ସେଥିରେ ଅଧର୍ମ ବର୍ଜନ କରିବା।
13.216.21
यदिच्छेद्वार्तया वृत्तिं काङ्क्षेत विधिपूर्वकम् ।
क्षेत्रे जलोपपन्ने च तद्योग्यां कृषिमाचरेत् ॥ १३.२१६.२१ ॥
ବାର୍ତ୍ତା (କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଇଚ୍ଛା କଲେ, ବିଧିପୂର୍ବକ ତାହା ଇଚ୍ଛା କରିବା; ଜଳଯୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତଦୁପଯୋଗୀ କୃଷି କରିବା।
13.216.22
वाणिज्यं वा यथाकालं कुर्यात्तद्देशयोगतः ।
मूल्यमर्थं प्रयासं च विचार्यैव व्ययोदयौ ॥ १३.२१६.२२ ॥
ଅଥବା ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ସେହି ଦେଶ ଅନୁସାରେ ବାଣିଜ୍ୟ କରିବା; ମୂଲ୍ୟ, ଲାଭ, ପରିଶ୍ରମ, ଏବଂ ବ୍ୟୟ ଓ ଆୟ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି।
13.216.23
पशुसंजीवनं चैव दश गाः पोषयेद्ध्रुवम् ।
बहुप्रकारा बहवः पशवस्तस्य साधकाः ॥ १३.२१६.२३ ॥
ପଶୁପାଳନ ମଧ୍ୟ କରିବା; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଶଟି ଗାଈର ପାଳନ କରିବା। ବହୁ ପ୍ରକାରର ବହୁ ପଶୁ ତାହାର ସାଧନ ହୁଏ।
13.216.24
यः कश्चित्सेवया वृत्तिं काङ्क्षेत मतिमान्नरः ।
यतात्मा श्रवणीयानां भवेद्वै सम्प्रयोजकः ॥ १३.२१६.२४ ॥
ସେବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଯେକୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ହୋଇ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକର ଭଲ ପ୍ରୟୋଗକାରୀ ହେବା ଉଚିତ।
13.216.25
बुद्ध्या वा कर्मयोगाद्वा बोधनाद्वा समाश्रयेत् ।
मार्गतस्तु समाश्रित्य तदा तत्सम्प्रयोजयेत् ॥ १३.२१६.२५ ॥
ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, କର୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ବା ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ। ପଥ ଅନୁସାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ତାପରେ ତାହା ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
13.216.26
यथायथा सु तुष्येत तथा संतोषयेत्तु तम् ।
अनुजीविगुणोपेतः कुर्यादात्मार्थमाश्रितम् ॥ १३.२१६.२६ ॥
ଯେଉଁ ପ୍ରକାରେ ସେ ଭଲ ଭାବରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେହି ପ୍ରକାରେ ତାକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ। ଅନୁଜୀବୀର ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ହିତ ପାଇଁ ଆଶ୍ରିତ ପ୍ରତି ସେପରି କରିବା ଉଚିତ।
13.216.27
विप्रियं नाचरेत्तस्य एषा सेवा समासतः ।
विप्रयोगात्पुरा तेन गतिमन्यां न लक्षयेत् ॥ १३.२१६.२७ ॥
ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପ୍ରିୟ ଆଚରଣ କରିବ ନାହିଁ; ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହା ହିଁ ସେବା। ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛେଦ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ପଥ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.216.28
कारुकर्म च नाट्यं च प्रायशो नीचयोनिषु ।
तयोरपि यथायोगं न्यायतः कर्मवेतनम् ॥ १३.२१६.२८ ॥
କାରିଗରୀ କର୍ମ ଓ ନାଟ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ନିମ୍ନ ଯୋନିରେ ରହେ। ସେହି ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ, ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟର ବେତନ ଦେବା ଉଚିତ।
13.216.29
आजीवेभ्योऽपि सर्वभ्यः स्वार्जवाद्वेतनं हरेत् ।
अनार्जवादाहरतस्तत्तु पापाय कल्पते ॥ १३.२१६.२९ ॥
ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସରଳତାରେ ବେତନ ନେବା ଉଚିତ। ଅନାର୍ଜବ (କପଟ) ଦ୍ୱାରା ନେଉଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ତାହା ପାପର କାରଣ ହୁଏ।
13.216.30
सर्वेषां पूर्वमारम्भांश्चिन्तयेन्नयपूर्वकम् ।
आत्मशक्तिमुपायांश्च देशकालौ च युक्तितः।
कारणानि प्रयासं च प्रक्षेपं च फलोदयम् ॥ १३.२१६.३० ॥
ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ନୀତି ସହକାରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ: ନିଜ ଶକ୍ତି, ଉପାୟ, ଦେଶ ଓ କାଳ ଯୁକ୍ତିରେ; କାରଣ, ପ୍ରୟାସ, ବ୍ୟୟ ଓ ଫଳୋଦୟ ମଧ୍ୟ।
13.216.31
एवमादीनि सञ्चिन्त्य दृष्ट्वा दैवानुकूलताम् ।
अतः परं समारम्भेद्यत्रात्महितमाहितम् ॥ १३.२१६.३१ ॥
ଏହିପରି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବିଚାର କରି ଓ ଦୈବର ଅନୁକୂଳତା ଦେଖି, ଏଥର ଯେଉଁଠି ନିଜ ହିତ ଅଛି ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
13.216.32
वृत्तिमेव समासाद्य तां सदा परिपालयेत् ।
देवमानुषविघ्नेभ्यो न पुनर्मन्यते यथा ॥ १३.२१६.३२ ॥
ଜୀବିକା ପାଇ ତାହାକୁ ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ବିଘ୍ନରୁ ତାହା ପୁଣି ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି ବୋଲି ମନେ ନ ହୁଏ।
13.216.33
पालयन्वर्धयन्भुञ्जंस्तां प्राप्य न विनाशयेत् ।
क्षीयते गिरिसङ्काशमश्नतो ह्यनपेक्षया ॥ १३.२१६.३३ ॥
ତାହା ପାଇ, ରକ୍ଷା କରି, ବଢ଼ାଇ ଓ ଭୋଗ କରି ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଅବହେଳାରେ ଖାଉଥିବା ଲୋକର ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଧନ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ।
13.216.34
आजीवेभ्यो धनं प्राप्य चतुर्धा विभजेद्बुधः ।
धर्मायार्थाय कामाय आपत्प्रशमनाय च ॥ १३.२१६.३४ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଜୀବିକାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନକୁ ଚାରି ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ: ଧର୍ମ ପାଇଁ, ଅର୍ଥ ପାଇଁ, କାମ ପାଇଁ ଏବଂ ଆପଦ ଶମନ ପାଇଁ।
13.216.35
चतुर्ष्वपि विभागेषु विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२१६.३५ ॥
ହେ ଶୋଭନେ! ଏହି ଚାରି ଭାଗର ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
13.216.36
यज्ञार्थं चान्नदानार्थं दीनानुग्रहकारणात् ।
देवब्राह्मणपूजार्थं पितृपूजार्थमेव च ॥ १३.२१६.३६ ॥
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ, ଅନ୍ନଦାନ ପାଇଁ, ଦୀନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ, ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଏବଂ ପିତୃ ପୂଜା ପାଇଁ।
13.216.37
मूलार्थं सन्निवासार्थं क्रियानित्यैश्चि धार्मिकैः ।
एवमादिषु चान्येषु धर्मार्थं संत्यजेद्धनम् ॥ १३.२१६.३७ ॥
ମୂଳ ପାଇଁ, ଏକତ୍ର ବାସ ପାଇଁ, ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ନିରତ ଧାର୍ମିକମାନେ, ଏପରି ଓ ଅନ୍ୟ ବିଷୟରେ, ଧର୍ମ ପାଇଁ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
13.216.38
धर्मकार्ये धनं दद्यादनवेक्ष्य फलोदयम् ।
ऐश्वर्यस्थानलाभार्थं राजवाल्लभ्यकारणात् ॥ १३.२१६.३८ ॥
ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ଫଳୋଦୟ ନ ଦେଖି ଧନ ଦେବା ଉଚିତ; ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନ ପାଇବା ପାଇଁ, ରାଜପ୍ରିୟ ହେବାର କାରଣରୁ।
13.216.39
वार्तायां च समारम्भेऽमात्यमित्रपरिग्रहे ।
आवाहे च विवाहे च पुत्राणां वृत्तिकारणात् ॥ १३.२१६.३९ ॥
ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭରେ, ଅମାତ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣରେ, ବଧୂ ଆଣିବାରେ ଓ ବିବାହରେ, ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ।
13.216.40
अर्थोदयसमावाप्तावनर्थस्य विघातने ।
एवमादिषु चान्येषु अर्थार्थं विसृजेद्धनम् ॥ १३.२१६.४० ॥
ଲାଭର ଉଦୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଇବାରେ ଓ ଅନର୍ଥ ନିବାରଣରେ; ଏପରି ଓ ଅନ୍ୟ ବିଷୟରେ, ଲାଭ ପାଇଁ ଧନ ବ୍ୟୟ କରିବା ଉଚିତ।
13.216.41
अनुबन्धं हेतुयुक्तं दृष्ट्वा वित्तं परित्यजेत् ।
अनर्थं बाधते ह्यर्थो अर्तं चैव फलान्युत ॥ १३.२१६.४१ ॥
ପରିଣାମ ଓ କାରଣଯୁକ୍ତ ବିଷୟ ଦେଖି ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଧନ ହିଁ ଅନର୍ଥକୁ ବାଧା ଦିଏ; ଧନନାଶ ଏବଂ ଫଳସବୁ ମଧ୍ୟ।
13.216.42
नाधनाः प्राप्नुन्त्यर्थं नरा यत्नशतैरपि ।
तस्माद्धनं रक्षितव्यं दातव्यं च विधानतः ॥ १३.२१६.४२ ॥
ନିର୍ଧନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶହ ଶହ ଉଦ୍ୟମ କରି ମଧ୍ୟ ଧନ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଧନ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
13.216.43
शरीरपोषणार्थाय आहारस्य विशोषणे ।
नटधर्वसंयोगे कामयात्राविहारयोः ॥ १३.२१६.४३ ॥
ଶରୀର ପୋଷଣ ପାଇଁ, ଆହାର ହ୍ରାସ ସମୟରେ, ନଟ ଓ ନର୍ତ୍ତକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ, ଏବଂ କାମନା-ଯାତ୍ରା ଓ ବିହାରରେ (ଧନ ବ୍ୟୟ କରିବା ଉଚିତ)।
13.216.44
मनःप्रियाणां संयोगे प्रीतिदाने तथैव च ।
एवमादिषु चान्येषु कामार्तं विसृजेद्धनम् ॥ १३.२१६.४४ ॥
ମନପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ, ପ୍ରୀତିଦାନରେ, ଏବଂ ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, କାମପୀଡିତ ହୋଇ ଧନ ବ୍ୟୟ କରିବା ଉଚିତ।
13.216.45
विचार्य गुणदोषांस्तु त्रयाणां तत्र संत्यजेत् ।
चतुर्थं सन्निदध्याच्च आपदर्थं शुचिस्मिते ॥ १३.२१६.४५ ॥
ଗୁଣଦୋଷ ବିଚାର କରି, ସେହି ତିନି ଭାଗ ସେଠାରେ ତ୍ୟାଗ କରିବ; ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ, ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ଆପଦ ପାଇଁ ସଞ୍ଚୟ କରିବ।
13.216.46
राज्यभ्रंशविनाशार्थं दुर्भिक्षार्थं च शोभने ।
महाव्याधिविमोक्षार्थं वार्धकस्यैव कारणात् ॥ १३.२१६.४६ ॥
ରାଜ୍ୟନାଶ ଓ ବିନାଶ ପାଇଁ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପାଇଁ, ହେ ଶୋଭନେ, ମହାବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଏବଂ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ କାରଣରୁ (ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ)।
13.216.47
शत्रूणां प्रतिकाराय साहसैश्चाप्यमर्षणात् ।
प्रस्थाने चान्यदेशार्थमापदां विप्रमोक्षणे।
एवमादि समुद्दिश्य सन्निदध्यात्स्वकं धनम् ॥ १३.२१६.४७ ॥
ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ, ସାହସିକ କର୍ମ ପାଇଁ, ଅମର୍ଷ ବଶତଃ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟ ଦେଶ ପାଇଁ, ଆପଦରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ। ଏଭଳି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ନିଜ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବ।
13.216.48
सुखमर्थवतां लोके कृच्छ्राणां विप्रमोक्षणम् ।
यस्य नास्ति धनं किञ्चित्तस्य लोकद्वयं न च ॥ १३.२१६.४८ ॥
ଜଗତରେ ଧନୀମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳେ, ଏବଂ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ। ଯାହାର କିଛି ଧନ ନାହିଁ, ତାହାର ଦୁଇ ଲୋକ ନାହିଁ।
13.216.49
अशनादिन्द्रियाणीव सर्वमर्थात्प्रवर्तते ।
निधानमात्रं यस्तेषामन्यथा विलयं व्रजेत्।
एवं देवि मनुष्याणां लोकानां जीवनं प्रति ॥ १३.२१६.४९ ॥
ଭୋଜନରୁ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଚାଲନ୍ତି, ସେପରି ସବୁକିଛି ଧନରୁ ଚାଲେ। ଯାହା କେବଳ ସଞ୍ଚୟ, ତାହା ଅନ୍ୟଥା ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ। ହେ ଦେବୀ, ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବିଷୟରେ।
13.216.50
एवं लोकस्य वृत्तस्य लोकवृत्तं पुनः शृणु ।
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं च परमं यशः ॥ १३.२१६.५० ॥
ଏହିପରି ଲୋକାଚାର ପୁନର୍ବାର ଶୁଣ। ଯାହା ଧନ୍ୟ, ଯଶଦାୟକ, ଆୟୁଷ୍ୟଦାୟକ, ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ ଏବଂ ପରମ ଯଶ।
13.216.51
त्रिवर्गो हि वशे युक्तः सर्वेषां संविधीयते ।
तथा संवर्तमानास्तु लोकयोर्हितमाप्नुयुः ॥ १३.२१६.५१ ॥
ତ୍ରିବର୍ଗ (ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ) ପ୍ରକୃତରେ ବଶରେ ରଖାଗଲେ ତାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏବଂ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଉଭୟ ଲୋକରେ ହିତ ପାଆନ୍ତୁ।
13.216.52
काल्योत्थानं च शौचं च देवब्राह्मणभक्तितः ।
गुरुणामेव शुश्रूषा ब्राह्मणेष्वभिवादनम् ॥ १३.२१६.५२ ॥
ପ୍ରଭାତରେ ଉଠିବା ଓ ଶୌଚ, ଦେବ-ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭକ୍ତିରୁ। ଗୁରୁମାନଙ୍କର ସେବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ।
13.216.53
प्रत्युत्थानं च वृद्धानां देवस्थानप्रणामनम् ।
आभिमुख्यं पुरस्कृत्य अतिथीनां च पूजनम् ॥ १३.२१६.५३ ॥
ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଠିବା ଓ ଦେବସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଣାମ କରିବା। ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ସେମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା।
13.216.54
वृद्धोपदेशकरणं श्रवणं हितपथ्ययोः ।
पोषणं भूत्यवर्गस्य सान्त्वदानपरिग्रहे ॥ १३.२१६.५४ ॥
ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଳନ ଏବଂ ହିତକର ଓ ପଥ୍ୟ ଶୁଣିବା। ଭୃତ୍ୟବର୍ଗର ପୋଷଣ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଦାନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ।
13.216.55
न्यायतः कर्मकरणमन्यायाहितवर्जितम् ।
सम्यग्वृत्तं स्वदारेषु दोषाणां प्रतिषेधनम् ॥ १३.२१६.५५ ॥
ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରିବା, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅହିତରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବା, ନିଜ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ଯଥାର୍ଥ ଆଚରଣ କରିବା ଏବଂ ଦୋଷ ନିବାରଣ କରିବା।
13.216.56
पुत्राणां विनयं कुर्यात्तत्तत्कार्यनियोजनम् ।
वर्जनं चाशुभार्थानां शुभानां जोषणं तथा ॥ १३.२१६.५६ ॥
ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିନୟ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଅଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ ଦୂରେଇ ରଖି ଶୁଭ ବିଷୟରେ ଆଗ୍ରହ ଜଗାଇବା ଉଚିତ।
13.216.57
कुलोचितानां धर्माणां यतावत्परिपालनम् ।
कुलसन्धारणं चैव पौरुषेणैव सर्वशः।
एवमादि शुभं सर्वं तस्य वृत्तमिति स्थितम् ॥ १३.२१६.५७ ॥
କୁଳୋଚିତ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକର ଯଥାବତ୍ ପାଳନ, କୁଳ ଧାରଣ ଏବଂ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ପୌରୁଷରେ ହିଁ ତାହାକୁ ଧାରଣ କରିବା — ଏହିସବୁ ଓ ଏପରି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଆଚରଣ ତାହାରି ବୋଲି ସ୍ଥିର ହୋଇଛି।
13.216.58
वृद्धसेवी भवेन्नित्यं हितार्थं ज्ञानकाङ्क्षया ।
परार्थं नाहरेद्द्रव्यमनामन्त्र्य तु सर्वथा।
न याचेत परान्धीरः स्वबाहुबलमाश्रयेत् ॥ १३.२१६.५८ ॥
ଜ୍ଞାନ ଇଚ୍ଛାରେ ଓ ହିତ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଅନୁମତି ନ ନେଇ ପରଦ୍ରବ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଧୀର ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଯାଚନା ନ କରି ନିଜ ବାହୁବଳର ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।
13.216.59
स्वशरीरं सदा रक्षेदाहाराचारयोरपि ।
हितं पथ्यं सदाहारं जीर्णं भुञ्जीत मात्रया ॥ १३.२१६.५९ ॥
ନିଜ ଶରୀରକୁ ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଆହାର ଓ ଆଚରଣରେ ମଧ୍ୟ। ହିତକର ଓ ପଥ୍ୟ, ସର୍ବଦା ସୁପାଚ୍ୟ ଆହାର ପରିମାଣରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
13.216.60
देवतातिथिसत्कारं कृत्वा सर्वं यथाविधि ।
शेषं भुञ्जेच्छुचिर्भूत्वा न च भाषेत विप्रियम् ॥ १३.२१६.६० ॥
ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ସତ୍କାର ଯଥାବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶୁଚି ହୋଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଅପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.216.61
प्रतिश्रयं च पानीयं बलिं भिक्षां च सर्वतः ।
गृहस्थवासी सततं तद्याद्गाश्चैव पोषयेत् ॥ १३.२१६.६१ ॥
ଗୃହସ୍ଥ ସର୍ବଦା ଆଶ୍ରୟ, ପାନୀୟ ଜଳ, ବଳି ଓ ଭିକ୍ଷା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଗାଭୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
13.216.62
बहिर्निष्क्रमणं चैव कुर्यात्कारणतोपि वा ।
मध्याह्ने वाऽर्धरात्रे वा गमनाय न रोचयेत् ॥ १३.२१६.६२ ॥
କାରଣ ଥିଲେ ବାହାରକୁ ଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.216.63
विषयान्नावगाहेत स्वशक्त्या तु समाचरेत् ।
यथाऽऽयव्ययता लोके गृहस्थानां प्रपूजितम् ॥ १३.२१६.६३ ॥
ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଡୁବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟର ସମତା ଜଗତରେ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ।
13.216.64
अयशस्करमर्थघ्नं कर्म यत्परपीडनम् ।
भयाद्वा यदि लोभाद्वा न कुर्वीत कदाचन ॥ १३.२१६.६४ ॥
ଯେଉଁ କର୍ମ ଅଯଶ ଆଣେ, ଧନ ନାଶ କରେ, ବା ପରପୀଡ଼ା ଘଟାଏ, ଭୟ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ତାହା କଦାପି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.216.65
बुद्धिपूर्वं समालोक्य दूरतो गुणदोषतः ।
आरभेत तदा कर्भ शुभं वा यदि वेतरत् ॥ १३.२१६.६५ ॥
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ, ଦୂରଦୃଷ୍ଟିରେ, ଗୁଣଦୋଷ ବିଚାର କରି ତାପରେ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ଶୁଭ ହେଉ କି ଅନ୍ୟଥା।
13.216.66
आत्मसाक्षी भवेन्नित्यमात्मनस्तु शुभाशुभे ।
मनसा कर्मणा वाचा न च काङ्क्षेत पातकम् ॥ १३.२१६.६६ ॥
ନିଜ ଶୁଭାଶୁଭର ସାକ୍ଷୀ ସର୍ବଦା ନିଜେ ହେବା ଉଚିତ; ମନ, କର୍ମ କିମ୍ବା ବାଣୀରେ ପାପ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।