ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.216
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.216.1
पशवः पशुबन्धेषु ये हन्यन्तेऽध्वरेषु च ।
यूपे निबध्य मन्त्रैश्च यथान्यायं यथाविधि।
मन्त्राहुतिविपूतास्ते स्वर्गं यान्ति यशस्विनि ॥ १३.२१६.१ ॥
ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ-ਬੰਧਨ ਲਈ ਯੂਪ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾ ਕੇ ਮੰਤਰਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਤਰ-ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.216.2
तर्पिता यज्ञभागेषु तेषां मांसैर्वरानने ।
अग्नयस्त्रिदशाश्चैव लोकपाला महेश्वराः। ॥ १३.२१६.२ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਯੱਗ-ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਆਂ, ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵਤੇ, ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.216.3
तेषु तुष्टेषु जायेत यस्य यज्ञस्य यत्फलम् ।
तेन संयुज्यते देवि यजमानो न संशयः ॥ १३.२१६.३ ॥
ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤਾਂ ਜਿਸ ਯੱਗ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਯਜਮਾਨ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
13.216.4
सपत्नीकः सपुत्रश्चि पित्रा च भ्रातृभिः सह ।
ये तत्र दीक्षिता देवि सर्वे स्वर्गं प्रयान्ति ते ॥ १३.२१६.४ ॥
ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਉੱਥੇ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.216.5
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२१६.५ ॥
ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?
13.216.6
भगवन्सर्वभूतेश शूलपाणे महाद्युते ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं वृत्तं सर्वेषां गृहमेधिनाम् ॥ १३.२१६.६ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਰਬ-ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਮਹਾ-ਤੇਜਸਵੀ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀਆਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
13.216.7
कीदृशं चरितं तेषां त्रिवर्गसहितं प्रभो ।
प्रत्यायतिः कथं तेषां जीवनार्थमुदाहृतम् ॥ १३.२१६.७ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
13.216.8
वर्तमानाः कथं सर्वे प्राप्नुवन्त्युत्तमां गतिम् ।
एतत्सर्वं समासेन वक्तुमर्हसि मानदः ॥ १३.२१६.८ ॥
ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਮਾਨਦ, ਇਹ ਸਭ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਹੋ।
13.216.9
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि भामिनि ।
प्रायशो लोकसद्वृत्तमिष्यते गृहवासिनाम् ॥ १३.२१६.९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਤੂੰ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾਚਾਰ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.216.10
तेषां संरक्षणार्थाय राजानः संस्कृता भुवि ।
सर्वेषामथ मर्त्यानां वृत्तिं सामान्यतः शृणुः ॥ १३.२१६.१० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਰੀਤ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਣ।
13.216.11
विद्या वार्ता च सेवा च कारुत्वं नाट्यता तथा ।
इत्यते जीवनार्थाय मर्त्यानां विहिताः प्रिये ॥ १३.२१६.११ ॥
ਵਿਦਿਆ, ਵਪਾਰ, ਸੇਵਾ, ਕਾਰੀਗਰੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਵਿਧਾਤ ਹਨ, ਪਿਆਰੀਏ।
13.216.12
अपि जन्मफलं तावन्मानुषाणां विशेषतः ।
विहितं तत्स्ववृत्तेन तन्मे शृणु समाहिताः ॥ १३.२१६.१२ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧਾਤ ਹੈ। ਹੇ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਸ੍ਰੋਤਿਓ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
13.216.13
कर्मक्षेत्रं हि मानुष्यं सुखदुःखयुताः परे ।
सर्वेषां प्राणिनां तस्मान्मानुष्ये वृत्तिरिष्यते ॥ १३.२१६.१३ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਹੀ ਕਰਮ-ਖੇਤਰ ਹੈ; ਹੋਰ ਜੀਵ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਚਰਣ ਵਿਹਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
13.216.14
विद्यायोगस्तु सर्वेषां पूर्वमेव विधीयते ।
कार्याकार्यं विजानन्ति विद्यया देवि नान्यथा ॥ १३.२१६.१४ ॥
ਸਭ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੀ ਵਿਹਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
13.216.15
विद्यया स्फीयते ज्ञानं ज्ञानात्तत्वनिदर्शनम् ।
दृष्टतत्वो विनीतात्मा सर्वार्थस्य च भाजनम् ॥ १३.२१६.१५ ॥
ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤੱਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਮਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
13.216.16
शक्यं विद्याविनीतेन लोके संजीवनं शुभम् ॥ १३.२१६.१६ ॥
ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਸੰਜੀਵਨ, ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।
13.216.17
आत्मानं विद्यया तस्मात्पूर्वं वृत्वा तु भाजनम् ।
वश्येन्द्रियो जितक्रोधो भूतात्मानं तु भावयेत्।
भावयित्वा तदाऽऽत्मानं पूजनीयः सतामपि ॥ १३.२१६.१७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸੱਜਣ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.216.18
कुलानुवृत्तं वृत्तं वा पूर्वमात्मा समाश्रयेत् ।
इत्येतत्कुलवासाय दानकर्म यथा पुरा ॥ १३.२१६.१८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਂ ਆਚਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਾਨ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.216.19
यदि चेद्विद्यया चैव वृत्तिं काङ्क्षेदथात्मनः ।
राजविद्यानुवादेऽपि लोकविद्यामथापि वा।
तीर्थतश्चापि गृह्णीयाच्छुश्रूषादिगुणैर्युतः ॥ १३.२१६.१९ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ੀ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰਾਜਵਿਦਿਆ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਲੋਕਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖੇ; ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ।
13.216.20
ग्रन्थतश्चार्थतश्चैव दृढं कुर्यात्प्रयत्नतः ।
एवं विद्याफलं देवि प्राप्नुयान्नान्यथा नरः।
न्यायाद्विद्याफलानीच्छेदधर्मं तत्र वर्जयेत् ॥ १३.२१६.२० ॥
ਪਾਠ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੇ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਤਿਆਗੇ।
13.216.21
यदिच्छेद्वार्तया वृत्तिं काङ्क्षेत विधिपूर्वकम् ।
क्षेत्रे जलोपपन्ने च तद्योग्यां कृषिमाचरेत् ॥ १३.२१६.२१ ॥
ਜੇ ਵਾਰਤਾ (ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ) ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ੀ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੇ; ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗ ਖੇਤੀ ਕਰੇ।
13.216.22
वाणिज्यं वा यथाकालं कुर्यात्तद्देशयोगतः ।
मूल्यमर्थं प्रयासं च विचार्यैव व्ययोदयौ ॥ १३.२१६.२२ ॥
ਜਾਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਪਾਰ ਕਰੇ; ਮੁੱਲ, ਲਾਭ, ਮਿਹਨਤ, ਅਤੇ ਖਰਚ ਤੇ ਆਮਦਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਹੀ।
13.216.23
पशुसंजीवनं चैव दश गाः पोषयेद्ध्रुवम् ।
बहुप्रकारा बहवः पशवस्तस्य साधकाः ॥ १३.२१६.२३ ॥
ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਵੀ ਕਰੇ; ਯਕੀਨਨ ਦਸ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰੇ। ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਉਸਦੇ ਸਾਧਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
13.216.24
यः कश्चित्सेवया वृत्तिं काङ्क्षेत मतिमान्नरः ।
यतात्मा श्रवणीयानां भवेद्वै सम्प्रयोजकः ॥ १३.२१६.२४ ॥
ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਜੋ ਕੋਈ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੰਜਮੀ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇ।
13.216.25
बुद्ध्या वा कर्मयोगाद्वा बोधनाद्वा समाश्रयेत् ।
मार्गतस्तु समाश्रित्य तदा तत्सम्प्रयोजयेत् ॥ १३.२१६.२५ ॥
ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਕਰਮਯੋਗ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਤਦ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰੇ।
13.216.26
यथायथा सु तुष्येत तथा संतोषयेत्तु तम् ।
अनुजीविगुणोपेतः कुर्यादात्मार्थमाश्रितम् ॥ १३.२१६.२६ ॥
ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੇ। ਆਸ਼ਰਿਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ।
13.216.27
विप्रियं नाचरेत्तस्य एषा सेवा समासतः ।
विप्रयोगात्पुरा तेन गतिमन्यां न लक्षयेत् ॥ १३.२१६.२७ ॥
ਉਸ ਨਾਲ ਅਪ੍ਰਿਯ ਆਚਰਣ ਨਾ ਕਰੇ; ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਾ ਦੇਖੇ।
13.216.28
कारुकर्म च नाट्यं च प्रायशो नीचयोनिषु ।
तयोरपि यथायोगं न्यायतः कर्मवेतनम् ॥ १३.२१६.२८ ॥
ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਨਾਟ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਦਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.216.29
आजीवेभ्योऽपि सर्वभ्यः स्वार्जवाद्वेतनं हरेत् ।
अनार्जवादाहरतस्तत्तु पापाय कल्पते ॥ १३.२१६.२९ ॥
ਸਾਰੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਧਤਾ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਪਟ ਨਾਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
13.216.30
सर्वेषां पूर्वमारम्भांश्चिन्तयेन्नयपूर्वकम् ।
आत्मशक्तिमुपायांश्च देशकालौ च युक्तितः।
कारणानि प्रयासं च प्रक्षेपं च फलोदयम् ॥ १३.२१६.३० ॥
ਸਾਰੇ ਆਰੰਭਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਪਾਅ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ; ਕਾਰਨ, ਯਤਨ, ਖਰਚ ਅਤੇ ਫਲ ਦਾ ਉਦੈ ਵੀ।
13.216.31
एवमादीनि सञ्चिन्त्य दृष्ट्वा दैवानुकूलताम् ।
अतः परं समारम्भेद्यत्रात्महितमाहितम् ॥ १३.२१६.३१ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਅਤੇ ਦੈਵ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣਾ ਹਿਤ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ।
13.216.32
वृत्तिमेव समासाद्य तां सदा परिपालयेत् ।
देवमानुषविघ्नेभ्यो न पुनर्मन्यते यथा ॥ १३.२१६.३२ ॥
ਰੋਜ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਨਾਸ਼ ਹੋਈ ਨਾ ਜਾਪੇ।
13.216.33
पालयन्वर्धयन्भुञ्जंस्तां प्राप्य न विनाशयेत् ।
क्षीयते गिरिसङ्काशमश्नतो ह्यनपेक्षया ॥ १३.२१६.३३ ॥
ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰੱਖਦੇ, ਵਧਾਉਂਦੇ ਤੇ ਭੋਗਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਧਨ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.216.34
आजीवेभ्यो धनं प्राप्य चतुर्धा विभजेद्बुधः ।
धर्मायार्थाय कामाय आपत्प्रशमनाय च ॥ १३.२१६.३४ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਜ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ: ਧਰਮ ਲਈ, ਅਰਥ ਲਈ, ਕਾਮ ਲਈ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ।
13.216.35
चतुर्ष्वपि विभागेषु विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२१६.३५ ॥
ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸੁਣ।
13.216.36
यज्ञार्थं चान्नदानार्थं दीनानुग्रहकारणात् ।
देवब्राह्मणपूजार्थं पितृपूजार्थमेव च ॥ १३.२१६.३६ ॥
ਯੱਗ ਲਈ, ਅੰਨ-ਦਾਨ ਲਈ, ਦੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਵੀ।
13.216.37
मूलार्थं सन्निवासार्थं क्रियानित्यैश्चि धार्मिकैः ।
एवमादिषु चान्येषु धर्मार्थं संत्यजेद्धनम् ॥ १३.२१६.३७ ॥
ਨੀਂਹ ਲਈ, ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਲਈ, ਨਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਧਾਰਮਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਲਈ ਧਨ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.216.38
धर्मकार्ये धनं दद्यादनवेक्ष्य फलोदयम् ।
ऐश्वर्यस्थानलाभार्थं राजवाल्लभ्यकारणात् ॥ १३.२१६.३८ ॥
ਧਰਮ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੇ ਉਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਧਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਐਸ਼ਵਰਜ ਤੇ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਣਨ ਦੇ ਕਾਰਨ।
13.216.39
वार्तायां च समारम्भेऽमात्यमित्रपरिग्रहे ।
आवाहे च विवाहे च पुत्राणां वृत्तिकारणात् ॥ १३.२१६.३९ ॥
ਵਪਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਵਹੁਟੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਤੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਨ।
13.216.40
अर्थोदयसमावाप्तावनर्थस्य विघातने ।
एवमादिषु चान्येषु अर्थार्थं विसृजेद्धनम् ॥ १३.२१६.४० ॥
ਲਾਭ ਦਾ ਉਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੇ ਅਨਰਥ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ; ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਾਭ ਲਈ ਧਨ ਖਰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.216.41
अनुबन्धं हेतुयुक्तं दृष्ट्वा वित्तं परित्यजेत् ।
अनर्थं बाधते ह्यर्थो अर्तं चैव फलान्युत ॥ १३.२१६.४१ ॥
ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਧਨ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਨ ਹੀ ਅਨਰਥ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ; ਧਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਅਤੇ ਫਲ ਵੀ।
13.216.42
नाधनाः प्राप्नुन्त्यर्थं नरा यत्नशतैरपि ।
तस्माद्धनं रक्षितव्यं दातव्यं च विधानतः ॥ १३.२१६.४२ ॥
ਨਿਰਧਨ ਮਨੁੱਖ ਸੈਂਕੜੇ ਯਤਨ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਧਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.216.43
शरीरपोषणार्थाय आहारस्य विशोषणे ।
नटधर्वसंयोगे कामयात्राविहारयोः ॥ १३.२१६.४३ ॥
ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ, ਭੋਜਨ ਘਟਣ ਸਮੇਂ, ਨਟਾਂ ਅਤੇ ਨਰਤਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ (ਧਨ ਖਰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
13.216.44
मनःप्रियाणां संयोगे प्रीतिदाने तथैव च ।
एवमादिषु चान्येषु कामार्तं विसृजेद्धनम् ॥ १३.२१६.४४ ॥
ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਧਨ ਖਰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.216.45
विचार्य गुणदोषांस्तु त्रयाणां तत्र संत्यजेत् ।
चतुर्थं सन्निदध्याच्च आपदर्थं शुचिस्मिते ॥ १३.२१६.४५ ॥
ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖਰਚੇ; ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ, ਹੇ ਸ਼ੁਚਿਸਮਿਤੇ, ਆਫ਼ਤ ਲਈ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ।
13.216.46
राज्यभ्रंशविनाशार्थं दुर्भिक्षार्थं च शोभने ।
महाव्याधिविमोक्षार्थं वार्धकस्यैव कारणात् ॥ १३.२१६.४६ ॥
ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਬਰਬਾਦੀ ਲਈ, ਕਾਲ ਲਈ, ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਲਈ, ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ (ਧਨ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
13.216.47
शत्रूणां प्रतिकाराय साहसैश्चाप्यमर्षणात् ।
प्रस्थाने चान्यदेशार्थमापदां विप्रमोक्षणे।
एवमादि समुद्दिश्य सन्निदध्यात्स्वकं धनम् ॥ १३.२१६.४७ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਦਲੇਰੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ, ਅਮਰਸ਼ (ਗੁੱਸੇ) ਕਰਕੇ ਵੀ, ਯਾਤਰਾ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਲਈ, ਆਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਲਈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਉਦੇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਸੰਭਾਲੇ।
13.216.48
सुखमर्थवतां लोके कृच्छ्राणां विप्रमोक्षणम् ।
यस्य नास्ति धनं किञ्चित्तस्य लोकद्वयं न च ॥ १३.२१६.४८ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਵੀ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਹਨ।
13.216.49
अशनादिन्द्रियाणीव सर्वमर्थात्प्रवर्तते ।
निधानमात्रं यस्तेषामन्यथा विलयं व्रजेत्।
एवं देवि मनुष्याणां लोकानां जीवनं प्रति ॥ १३.२१६.४९ ॥
ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਧਨ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੇਵਲ ਭੰਡਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ।
13.216.50
एवं लोकस्य वृत्तस्य लोकवृत्तं पुनः शृणु ।
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं च परमं यशः ॥ १३.२१६.५० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੁਣ। ਜੋ ਧੰਨ, ਯਸ਼ਦਾਇਕ, ਆਯੂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਯਸ਼ ਹੈ।
13.216.51
त्रिवर्गो हि वशे युक्तः सर्वेषां संविधीयते ।
तथा संवर्तमानास्तु लोकयोर्हितमाप्नुयुः ॥ १३.२१६.५१ ॥
ਤ੍ਰਿਵਰਗ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ) ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਤ ਪਾਉਣ।
13.216.52
काल्योत्थानं च शौचं च देवब्राह्मणभक्तितः ।
गुरुणामेव शुश्रूषा ब्राह्मणेष्वभिवादनम् ॥ १३.२१६.५२ ॥
ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ। ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ।
13.216.53
प्रत्युत्थानं च वृद्धानां देवस्थानप्रणामनम् ।
आभिमुख्यं पुरस्कृत्य अतिथीनां च पूजनम् ॥ १३.२१६.५३ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਉੱਠਣਾ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ। ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ।
13.216.54
वृद्धोपदेशकरणं श्रवणं हितपथ्ययोः ।
पोषणं भूत्यवर्गस्य सान्त्वदानपरिग्रहे ॥ १३.२१६.५४ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਮੰਨਣੀ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਤੇ ਪੱਥ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ। ਸੇਵਕ-ਵਰਗ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ, ਸਾਂਤਵਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ।
13.216.55
न्यायतः कर्मकरणमन्यायाहितवर्जितम् ।
सम्यग्वृत्तं स्वदारेषु दोषाणां प्रतिषेधनम् ॥ १३.२१६.५५ ॥
ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ, ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਅਹਿਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹੀ ਆਚਰਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ।
13.216.56
पुत्राणां विनयं कुर्यात्तत्तत्कार्यनियोजनम् ।
वर्जनं चाशुभार्थानां शुभानां जोषणं तथा ॥ १३.२१६.५६ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਸਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਸ਼ੁਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਜਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
13.216.57
कुलोचितानां धर्माणां यतावत्परिपालनम् ।
कुलसन्धारणं चैव पौरुषेणैव सर्वशः।
एवमादि शुभं सर्वं तस्य वृत्तमिति स्थितम् ॥ १३.२१६.५७ ॥
ਕੁਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਯਥਾਵਤ ਪਾਲਣ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਖਾਰਥ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਣ ਉਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੈਅ ਹੈ।
13.216.58
वृद्धसेवी भवेन्नित्यं हितार्थं ज्ञानकाङ्क्षया ।
परार्थं नाहरेद्द्रव्यमनामन्त्र्य तु सर्वथा।
न याचेत परान्धीरः स्वबाहुबलमाश्रयेत् ॥ १३.२१६.५८ ॥
ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਆਗਿਆ ਲਏ ਦੂਜੇ ਦਾ ਧਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਮੰਗੇ ਨਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ।
13.216.59
स्वशरीरं सदा रक्षेदाहाराचारयोरपि ।
हितं पथ्यं सदाहारं जीर्णं भुञ्जीत मात्रया ॥ १३.२१६.५९ ॥
ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪਥ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਮਾਤਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.216.60
देवतातिथिसत्कारं कृत्वा सर्वं यथाविधि ।
शेषं भुञ्जेच्छुचिर्भूत्वा न च भाषेत विप्रियम् ॥ १३.२१६.६० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਭ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਬਾਕੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।
13.216.61
प्रतिश्रयं च पानीयं बलिं भिक्षां च सर्वतः ।
गृहस्थवासी सततं तद्याद्गाश्चैव पोषयेत् ॥ १३.२१६.६१ ॥
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ਰਨ, ਪੀਣ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਬਲਿ ਅਤੇ ਭਿੱਖਿਆ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.216.62
बहिर्निष्क्रमणं चैव कुर्यात्कारणतोपि वा ।
मध्याह्ने वाऽर्धरात्रे वा गमनाय न रोचयेत् ॥ १३.२१६.६२ ॥
ਕਾਰਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਪਹਿਰ ਜਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
13.216.63
विषयान्नावगाहेत स्वशक्त्या तु समाचरेत् ।
यथाऽऽयव्ययता लोके गृहस्थानां प्रपूजितम् ॥ १३.२१६.६३ ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ।
13.216.64
अयशस्करमर्थघ्नं कर्म यत्परपीडनम् ।
भयाद्वा यदि लोभाद्वा न कुर्वीत कदाचन ॥ १३.२१६.६४ ॥
ਜੋ ਕਰਮ ਬਦਨਾਮੀ ਲਿਆਵੇ, ਧਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
13.216.65
बुद्धिपूर्वं समालोक्य दूरतो गुणदोषतः ।
आरभेत तदा कर्भ शुभं वा यदि वेतरत् ॥ १३.२१६.६५ ॥
ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਹੀ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ।
13.216.66
आत्मसाक्षी भवेन्नित्यमात्मनस्तु शुभाशुभे ।
मनसा कर्मणा वाचा न च काङ्क्षेत पातकम् ॥ १३.२१६.६६ ॥
ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਸਦਾ ਆਪ ਹੀ ਗਵਾਹ ਬਣੇ; ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ।