มหาภารตะ · อัธยายะ 13.216
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.216.1
पशवः पशुबन्धेषु ये हन्यन्तेऽध्वरेषु च ।
यूपे निबध्य मन्त्रैश्च यथान्यायं यथाविधि।
मन्त्राहुतिविपूतास्ते स्वर्गं यान्ति यशस्विनि ॥ १३.२१६.१ ॥
สัตว์ทั้งหลายที่ถูกผูกไว้กับเสาในพิธีบูชาสัตว์และถูกฆ่าในการบูชายัญ ผูกเข้ากับเสาด้วยมนตร์ ตามธรรมและตามวิธีที่กำหนด บริสุทธิ์ด้วยการถวายอาหุติพร้อมมนตร์ ข้าแต่ผู้มีเกียรติ สัตว์เหล่านั้นย่อมไปสู่สวรรค์
13.216.2
तर्पिता यज्ञभागेषु तेषां मांसैर्वरानने ।
अग्नयस्त्रिदशाश्चैव लोकपाला महेश्वराः। ॥ १३.२१६.२ ॥
ข้าแต่ผู้มีใบหน้างาม เทพเจ้าทั้งสาม อัคนี และโลกบาลผู้ยิ่งใหญ่ ย่อมได้รับความอิ่มเอิบจากเนื้อของสัตว์เหล่านั้นในส่วนแบ่งของการบูชายัญ
13.216.3
तेषु तुष्टेषु जायेत यस्य यज्ञस्य यत्फलम् ।
तेन संयुज्यते देवि यजमानो न संशयः ॥ १३.२१६.३ ॥
เมื่อท่านเหล่านั้นพอพระทัย ผลใดของการบูชายัญย่อมเกิดขึ้น ข้าแต่เทวี ผู้บูชาย่อมได้รับผลนั้น ไม่มีข้อสงสัย
13.216.4
सपत्नीकः सपुत्रश्चि पित्रा च भ्रातृभिः सह ।
ये तत्र दीक्षिता देवि सर्वे स्वर्गं प्रयान्ति ते ॥ १३.२१६.४ ॥
ผู้ที่เข้าพิธีที่นั่นพร้อมภรรยา บุตร บิดา และพี่น้อง ข้าแต่เทวี ทุกคนเหล่านั้นย่อมไปสู่สวรรค์
13.216.5
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२१६.५ ॥
ทั้งหมดนี้ได้ถูกกล่าวแก่ท่านแล้ว ท่านยังปรารถนาจะฟังอะไรอีก
13.216.6
भगवन्सर्वभूतेश शूलपाणे महाद्युते ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं वृत्तं सर्वेषां गृहमेधिनाम् ॥ १३.२१६.६ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระภาค เจ้าแห่งสรรพสัตว์ ผู้ทรงตรีศูล ผู้ทรงรัศมีอันยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังความประพฤติของคฤหัสถ์ทั้งปวง
13.216.7
कीदृशं चरितं तेषां त्रिवर्गसहितं प्रभो ।
प्रत्यायतिः कथं तेषां जीवनार्थमुदाहृतम् ॥ १३.२१६.७ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ความประพฤติของคนเหล่านั้นพร้อมด้วยไตรวรรค์เป็นเช่นไร และอนาคตของพวกเขาเพื่อการดำรงชีวิตได้ถูกประกาศไว้อย่างไร
13.216.8
वर्तमानाः कथं सर्वे प्राप्नुवन्त्युत्तमां गतिम् ।
एतत्सर्वं समासेन वक्तुमर्हसि मानदः ॥ १३.२१६.८ ॥
คนเหล่านั้นดำเนินชีวิตอยู่อย่างไรจึงบรรลุคติอันสูงสุด ข้าแต่ผู้ประทานเกียรติ ท่านควรกล่าวทั้งหมดนี้โดยย่อ
13.216.9
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि भामिनि ।
प्रायशो लोकसद्वृत्तमिष्यते गृहवासिनाम् ॥ १३.२१६.९ ॥
ข้าแต่ผู้มีบุญยิ่ง ข้าแต่หญิงผู้รุ่งเรือง ท่านปรารถนาจะฟังโดยชอบธรรมแล้ว โดยทั่วไป สำหรับคฤหัสถ์ สิ่งที่สอนกันคือความประพฤติอันดีของโลก
13.216.10
तेषां संरक्षणार्थाय राजानः संस्कृता भुवि ।
सर्वेषामथ मर्त्यानां वृत्तिं सामान्यतः शृणुः ॥ १३.२१६.१० ॥
เพื่อการคุ้มครองพวกเขา กษัตริย์ทั้งหลายจึงได้รับการอภิเษกบนแผ่นดิน บัดนี้จงฟังความประพฤติโดยทั่วไปของมนุษย์ทั้งปวง
13.216.11
विद्या वार्ता च सेवा च कारुत्वं नाट्यता तथा ।
इत्यते जीवनार्थाय मर्त्यानां विहिताः प्रिये ॥ १३.२१६.११ ॥
การศึกษาเล่าเรียน การค้า และการเกษตร การรับใช้ ความชำนาญด้านช่างฝีมือ และศิลปะการแสดงเช่นเดียวกัน ข้าแต่ที่รัก สิ่งเหล่านี้ถูกกำหนดไว้เพื่อการดำรงชีวิตของมนุษย์
13.216.12
अपि जन्मफलं तावन्मानुषाणां विशेषतः ।
विहितं तत्स्ववृत्तेन तन्मे शृणु समाहिताः ॥ १३.२१६.१२ ॥
แท้จริง ผลของการเกิดเป็นมนุษย์นั้นมีเท่านี้เป็นพิเศษ ซึ่งกำหนดไว้ตามความประพฤติของตนเอง จงฟังจากเราด้วยความตั้งใจ
13.216.13
कर्मक्षेत्रं हि मानुष्यं सुखदुःखयुताः परे ।
सर्वेषां प्राणिनां तस्मान्मानुष्ये वृत्तिरिष्यते ॥ १३.२१६.१३ ॥
ชีวิตมนุษย์คือเขตแห่งการกระทำ ส่วนสัตว์อื่นเต็มไปด้วยสุขและทุกข์ ฉะนั้น ความประพฤติจึงถูกกำหนดให้แก่สรรพสัตว์ในภาวะมนุษย์
13.216.14
विद्यायोगस्तु सर्वेषां पूर्वमेव विधीयते ।
कार्याकार्यं विजानन्ति विद्यया देवि नान्यथा ॥ १३.२१६.१४ ॥
สำหรับทุกคน การอุทิศตนต่อความรู้ถูกกำหนดให้เป็นอันดับแรก ข้าแต่เทวี ผู้คนรู้ว่าอะไรควรทำและไม่ควรทำได้ก็ด้วยความรู้เท่านั้น มิใช่ด้วยวิธีอื่น
13.216.15
विद्यया स्फीयते ज्ञानं ज्ञानात्तत्वनिदर्शनम् ।
दृष्टतत्वो विनीतात्मा सर्वार्थस्य च भाजनम् ॥ १३.२१६.१५ ॥
ด้วยความรู้ ปัญญาย่อมเจริญขึ้น และจากปัญญาย่อมเกิดการเห็นสัจธรรม ผู้เห็นสัจธรรมและมีตนที่ฝึกฝนแล้ว ย่อมเป็นภาชนะรองรับจุดหมายทั้งปวง
13.216.16
शक्यं विद्याविनीतेन लोके संजीवनं शुभम् ॥ १३.२१६.१६ ॥
สำหรับผู้ที่ถ่อมตนด้วยความรู้ เป็นไปได้ที่จะบรรลุการฟื้นคืนชีวิตอันเป็นมงคลในโลกนี้ คือชีวิตที่แท้จริง
13.216.17
आत्मानं विद्यया तस्मात्पूर्वं वृत्वा तु भाजनम् ।
वश्येन्द्रियो जितक्रोधो भूतात्मानं तु भावयेत्।
भावयित्वा तदाऽऽत्मानं पूजनीयः सतामपि ॥ १३.२१६.१७ ॥
ฉะนั้น ผู้ที่ทำตนให้เป็นภาชนะด้วยความรู้เสียก่อน ควบคุมอินทรีย์และพิชิตความโกรธแล้ว ควรเจริญภาวนาถึงอาตมันของสรรพสัตว์ ครั้นเจริญภาวนาถึงอาตมันนั้นแล้ว ย่อมเป็นผู้ควรได้รับการเคารพแม้จากคนดีทั้งหลาย
13.216.18
कुलानुवृत्तं वृत्तं वा पूर्वमात्मा समाश्रयेत् ।
इत्येतत्कुलवासाय दानकर्म यथा पुरा ॥ १३.२१६.१८ ॥
ควรยึดถือความประพฤติหรือจารีตของวงศ์ตระกูลของตนก่อน เพื่อการอยู่ครองเรือน จึงควรบำเพ็ญการให้ทานตามแบบที่ปฏิบัติกันมาแต่ก่อน
13.216.19
यदि चेद्विद्यया चैव वृत्तिं काङ्क्षेदथात्मनः ।
राजविद्यानुवादेऽपि लोकविद्यामथापि वा।
तीर्थतश्चापि गृह्णीयाच्छुश्रूषादिगुणैर्युतः ॥ १३.२१६.१९ ॥
หากผู้ใดปรารถนาการดำรงชีพด้วยความรู้ ทั้งในการศึกษาศาสตร์แห่งการปกครองหรือความรู้ทางโลก ก็พึงเรียนจากครูผู้มีคุณสมบัติ เช่น การรับใช้ด้วยความเอาใจใส่
13.216.20
ग्रन्थतश्चार्थतश्चैव दृढं कुर्यात्प्रयत्नतः ।
एवं विद्याफलं देवि प्राप्नुयान्नान्यथा नरः।
न्यायाद्विद्याफलानीच्छेदधर्मं तत्र वर्जयेत् ॥ १३.२१६.२० ॥
พึงทำให้มั่นคงด้วยความพากเพียร ทั้งในตัวบทและในความหมาย ข้าแต่เทวี คนเราย่อมได้ผลของการศึกษาเช่นนี้ มิใช่วิธีอื่น พึงปรารถนาผลของความรู้โดยชอบธรรม และพึงละเว้นอธรรมในเรื่องนั้น
13.216.21
यदिच्छेद्वार्तया वृत्तिं काङ्क्षेत विधिपूर्वकम् ।
क्षेत्रे जलोपपन्ने च तद्योग्यां कृषिमाचरेत् ॥ १३.२१६.२१ ॥
ผู้ที่ปรารถนาจะดำรงชีพด้วยการค้าและการเกษตร ควรแสวงหาตามแบบแผนที่กำหนดไว้ และในนาที่มีน้ำเพียงพอ ควรทำการเพาะปลูกที่เหมาะสมกับนานั้น
13.216.22
वाणिज्यं वा यथाकालं कुर्यात्तद्देशयोगतः ।
मूल्यमर्थं प्रयासं च विचार्यैव व्ययोदयौ ॥ १३.२१६.२२ ॥
หรือควรประกอบการค้าให้ถูกเวลา เหมาะกับถิ่นนั้น โดยพิจารณาราคา กำไร ความเพียร และทั้งรายจ่ายและรายรับให้รอบคอบเสียก่อน
13.216.23
पशुसंजीवनं चैव दश गाः पोषयेद्ध्रुवम् ।
बहुप्रकारा बहवः पशवस्तस्य साधकाः ॥ १३.२१६.२३ ॥
ทั้งควรเลี้ยงดูปศุสัตว์ให้มีชีวิตรอดและเจริญงอกงาม และควรเลี้ยงโคให้ได้สิบตัวอย่างแน่นอน สัตว์หลายชนิดหลายประเภทจะเป็นเครื่องช่วยให้เขาประสบความสำเร็จ
13.216.24
यः कश्चित्सेवया वृत्तिं काङ्क्षेत मतिमान्नरः ।
यतात्मा श्रवणीयानां भवेद्वै सम्प्रयोजकः ॥ १३.२१६.२४ ॥
ผู้ใดก็ตามที่เป็นผู้มีปัญญาและปรารถนาจะดำรงชีพด้วยการรับใช้ ควรเป็นผู้ที่สำรวมตน และควรเป็นผู้ที่นำสิ่งที่ควรฟังมาใช้ให้ถูกต้อง
13.216.25
बुद्ध्या वा कर्मयोगाद्वा बोधनाद्वा समाश्रयेत् ।
मार्गतस्तु समाश्रित्य तदा तत्सम्प्रयोजयेत् ॥ १३.२१६.२५ ॥
ควรพึ่งพาด้วยปัญญา หรือด้วยการปฏิบัติหน้าที่ หรือด้วยการแนะนำสั่งสอน เมื่อพึ่งพาตามทางที่ถูกต้องแล้ว จึงค่อยดำเนินเรื่องนั้นให้สำเร็จ
13.216.26
यथायथा सु तुष्येत तथा संतोषयेत्तु तम् ।
अनुजीविगुणोपेतः कुर्यादात्मार्थमाश्रितम् ॥ १३.२१६.२६ ॥
ท่านจะทำให้เขาพอพระทัยด้วยวิธีใด ก็ควรทำให้เขาพอใจด้วยวิธีนั้น ผู้มีคุณสมบัติของผู้รับใช้ ควรปฏิบัติเช่นนั้นเพื่อประโยชน์ของตนเอง แก่ผู้ที่ตนพึ่งพิงอาศัย
13.216.27
विप्रियं नाचरेत्तस्य एषा सेवा समासतः ।
विप्रयोगात्पुरा तेन गतिमन्यां न लक्षयेत् ॥ १३.२१६.२७ ॥
ไม่ควรทำสิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจแก่เขา นี่คือการรับใช้โดยสรุป ก่อนที่จะพลัดพรากจากเขา ไม่ควรแสวงหาทางอื่นผ่านเขา
13.216.28
कारुकर्म च नाट्यं च प्रायशो नीचयोनिषु ।
तयोरपि यथायोगं न्यायतः कर्मवेतनम् ॥ १३.२१६.२८ ॥
งานช่างฝีมือและการแสดงละครส่วนมากอยู่ในหมู่ผู้มีกำเนิดต่ำ สำหรับงานทั้งสองอย่างนี้ ค่าจ้างแรงงานก็ควรให้อย่างเป็นธรรมและตามที่เหมาะสม
13.216.29
आजीवेभ्योऽपि सर्वभ्यः स्वार्जवाद्वेतनं हरेत् ।
अनार्जवादाहरतस्तत्तु पापाय कल्पते ॥ १३.२१६.२९ ॥
แม้จากผู้ที่ดำรงชีพด้วยแรงงานทั้งหมด ก็ควรรับค่าจ้างด้วยความซื่อตรงของตน ส่วนผู้ที่รับมาด้วยความไม่ซื่อตรง สิ่งนั้นย่อมกลายเป็นเหตุแห่งบาป
13.216.30
सर्वेषां पूर्वमारम्भांश्चिन्तयेन्नयपूर्वकम् ।
आत्मशक्तिमुपायांश्च देशकालौ च युक्तितः।
कारणानि प्रयासं च प्रक्षेपं च फलोदयम् ॥ १३.२१६.३० ॥
ก่อนเริ่มการงานใดๆ ควรพิจารณาด้วยนโยบายที่ถูกต้อง คือกำลังของตน วิธีการ สถานที่และเวลา ชั่งให้ถูกต้อง รวมทั้งเหตุปัจจัย ความพยายาม การลงทุน และการเกิดขึ้นของผล
13.216.31
एवमादीनि सञ्चिन्त्य दृष्ट्वा दैवानुकूलताम् ।
अतः परं समारम्भेद्यत्रात्महितमाहितम् ॥ १३.२१६.३१ ॥
เมื่อพิจารณาเรื่องเหล่านี้และเรื่องทำนองนี้โดยรอบคอบแล้ว และเห็นว่าโชคชะตาเป็นใจ ควรเริ่มการงานตรงที่ประโยชน์ของตนตั้งอยู่
13.216.32
वृत्तिमेव समासाद्य तां सदा परिपालयेत् ।
देवमानुषविघ्नेभ्यो न पुनर्मन्यते यथा ॥ १३.२१६.३२ ॥
เมื่อได้การดำรงชีพแล้ว ควรคุ้มครองรักษาไว้เสมอ เพื่อมิให้คิดว่าสูญเสียไปอีกเพราะอุปสรรคจากเทวดาหรือมนุษย์
13.216.33
पालयन्वर्धयन्भुञ्जंस्तां प्राप्य न विनाशयेत् ।
क्षीयते गिरिसङ्काशमश्नतो ह्यनपेक्षया ॥ १३.२१६.३३ ॥
เมื่อได้มาแล้ว ควรรักษา ทำให้เจริญ และใช้สอยโดยไม่ทำลาย เพราะแม้กองทรัพย์ที่สูงดั่งภูเขา ย่อมร่อยหรอลงสำหรับผู้ที่กินโดยไม่ระมัดระวัง
13.216.34
आजीवेभ्यो धनं प्राप्य चतुर्धा विभजेद्बुधः ।
धर्मायार्थाय कामाय आपत्प्रशमनाय च ॥ १३.२१६.३४ ॥
ผู้มีปัญญาเมื่อได้ทรัพย์จากการดำรงชีพแล้ว ควรแบ่งออกเป็นสี่ส่วน คือเพื่อธรรม เพื่ออรรถ เพื่อกาม และเพื่อบรรเทาภัยพิบัติ
13.216.35
चतुर्ष्वपि विभागेषु विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२१६.३५ ॥
ท่านผู้มีโฉมงาม จงฟังกฎเกณฑ์สำหรับการแบ่งทั้งสี่ส่วนนี้ด้วย
13.216.36
यज्ञार्थं चान्नदानार्थं दीनानुग्रहकारणात् ।
देवब्राह्मणपूजार्थं पितृपूजार्थमेव च ॥ १३.२१६.३६ ॥
เพื่อการบูชายัญ เพื่อการให้อาหาร เพื่อแสดงความเมตตาแก่ผู้ยากไร้ เพื่อการบูชาเทวดาและพราหมณ์ และแน่นอนว่าเพื่อการบูชาบรรพบุรุษ
13.216.37
मूलार्थं सन्निवासार्थं क्रियानित्यैश्चि धार्मिकैः ।
एवमादिषु चान्येषु धर्मार्थं संत्यजेद्धनम् ॥ १३.२१६.३७ ॥
เพื่อเป็นรากฐานและเพื่อการอยู่ร่วมกัน ผู้ประพฤติธรรมที่มั่นคงในพิธีกรรมทั้งหลาย และในเรื่องอื่นๆ ทำนองนี้ ควรสละทรัพย์เพื่อธรรม
13.216.38
धर्मकार्ये धनं दद्यादनवेक्ष्य फलोदयम् ।
ऐश्वर्यस्थानलाभार्थं राजवाल्लभ्यकारणात् ॥ १३.२१६.३८ ॥
ควรให้ทรัพย์ในการกระทำที่เป็นธรรมโดยไม่คำนึงถึงการเกิดขึ้นของผล เพื่อได้ตำแหน่งแห่งความเป็นใหญ่ และเพราะความโปรดปรานของพระราชา
13.216.39
वार्तायां च समारम्भेऽमात्यमित्रपरिग्रहे ।
आवाहे च विवाहे च पुत्राणां वृत्तिकारणात् ॥ १३.२१६.३९ ॥
ในการเริ่มกิจการ ในการรับอำมาตย์และมิตรสหาย ในการนำเจ้าสาวเข้าเรือน และในการสมรส และเพื่อการดำรงชีพของบุตรทั้งหลาย
13.216.40
अर्थोदयसमावाप्तावनर्थस्य विघातने ।
एवमादिषु चान्येषु अर्थार्थं विसृजेद्धनम् ॥ १३.२१६.४० ॥
ในการได้มาซึ่งความเจริญรุ่งเรืองของทรัพย์อย่างครบถ้วน และในการป้องกันความเสื่อมเสีย และในเรื่องอื่นๆ ทำนองนี้ ควรปล่อยทรัพย์เพื่ออรรถคือความมั่งคั่ง
13.216.41
अनुबन्धं हेतुयुक्तं दृष्ट्वा वित्तं परित्यजेत् ।
अनर्थं बाधते ह्यर्थो अर्तं चैव फलान्युत ॥ १३.२१६.४१ ॥
เมื่อเห็นสิ่งที่ผูกพันอยู่กับผลและเหตุของมัน ควรสละทรัพย์ ด้วยว่าทรัพย์ย่อมป้องกันความเสียหาย และยังป้องกันความพินาศของทรัพย์และผลของมันด้วย
13.216.42
नाधनाः प्राप्नुन्त्यर्थं नरा यत्नशतैरपि ।
तस्माद्धनं रक्षितव्यं दातव्यं च विधानतः ॥ १३.२१६.४२ ॥
คนที่ไม่มีทรัพย์ย่อมไม่ได้ทรัพย์ แม้จะพยายามเป็นร้อยครั้ง เพราะฉะนั้นควรรักษาทรัพย์ และควรให้ทานตามวิธีที่กำหนด
13.216.43
शरीरपोषणार्थाय आहारस्य विशोषणे ।
नटधर्वसंयोगे कामयात्राविहारयोः ॥ १३.२१६.४३ ॥
เพื่อเลี้ยงดูร่างกาย เมื่ออาหารขาดแคลน เมื่ออยู่ในหมู่นักแสดงและนักเต้นรำ และในการเดินทางท่องเที่ยวเพื่อความสุขและการพักผ่อนหย่อนใจ (ควรใช้จ่ายทรัพย์)
13.216.44
मनःप्रियाणां संयोगे प्रीतिदाने तथैव च ।
एवमादिषु चान्येषु कामार्तं विसृजेद्धनम् ॥ १३.२१६.४४ ॥
เมื่ออยู่ร่วมกับผู้เป็นที่รักของใจ เมื่อให้ของขวัญแสดงความรัก และในโอกาสอื่นทำนองนี้ ผู้ถูกความปรารถนาเบียดเบียนควรใช้จ่ายทรัพย์
13.216.45
विचार्य गुणदोषांस्तु त्रयाणां तत्र संत्यजेत् ।
चतुर्थं सन्निदध्याच्च आपदर्थं शुचिस्मिते ॥ १३.२१६.४५ ॥
เมื่อพิจารณาคุณและโทษแล้ว ควรสละทรัพย์สามส่วนในกรณีนั้น และเก็บส่วนที่สี่ไว้เพื่อยามภัยพิบัติ โอ้ผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์
13.216.46
राज्यभ्रंशविनाशार्थं दुर्भिक्षार्थं च शोभने ।
महाव्याधिविमोक्षार्थं वार्धकस्यैव कारणात् ॥ १३.२१६.४६ ॥
เพื่อการสูญเสียราชอาณาจักรและความพินาศ เพื่อความอดอยาก โอ้ผู้งดงาม เพื่อการพ้นจากโรคร้ายแรง และเพราะความชราเท่านั้น (ควรสะสมทรัพย์)
13.216.47
शत्रूणां प्रतिकाराय साहसैश्चाप्यमर्षणात् ।
प्रस्थाने चान्यदेशार्थमापदां विप्रमोक्षणे।
एवमादि समुद्दिश्य सन्निदध्यात्स्वकं धनम् ॥ १३.२१६.४७ ॥
เพื่อต่อต้านศัตรู เพื่อการกระทำอันกล้าหาญ และแม้เพราะความไม่พอใจ เพื่อการจากไป เพื่อดินแดนอื่น และเพื่อพ้นจากภัยพิบัติ เมื่อมุ่งหมายเหตุเช่นนี้ ควรเก็บทรัพย์ของตนไว้
13.216.48
सुखमर्थवतां लोके कृच्छ्राणां विप्रमोक्षणम् ।
यस्य नास्ति धनं किञ्चित्तस्य लोकद्वयं न च ॥ १३.२१६.४८ ॥
ในโลกนี้ ความสุขเป็นของผู้มีทรัพย์ และการพ้นจากความทุกข์ยากก็เช่นกัน ผู้ที่ไม่มีทรัพย์เลยไม่มีโลกทั้งสอง
13.216.49
अशनादिन्द्रियाणीव सर्वमर्थात्प्रवर्तते ।
निधानमात्रं यस्तेषामन्यथा विलयं व्रजेत्।
एवं देवि मनुष्याणां लोकानां जीवनं प्रति ॥ १३.२१६.४९ ॥
ดุจอินทรีย์ทั้งหลายดำเนินไปเพราะอาหาร สิ่งทั้งปวงย่อมดำเนินไปเพราะทรัพย์ การเก็บไว้เฉยๆ มิฉะนั้นจะถึงความพินาศ โอ้เทวี เป็นเช่นนี้เกี่ยวกับการดำรงชีวิตของมนุษย์และโลกทั้งหลาย
13.216.50
एवं लोकस्य वृत्तस्य लोकवृत्तं पुनः शृणु ।
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं च परमं यशः ॥ १३.२१६.५० ॥
ดังนี้ จงฟังอีกครั้งถึงความประพฤติของโลก คือสิ่งที่เป็นมงคล นำมาซึ่งเกียรติ นำมาซึ่งอายุยืน นำไปสู่สวรรค์ และเป็นเกียรติยศอันสูงสุด
13.216.51
त्रिवर्गो हि वशे युक्तः सर्वेषां संविधीयते ।
तथा संवर्तमानास्तु लोकयोर्हितमाप्नुयुः ॥ १३.२१६.५१ ॥
เมื่อไตรวรรค (ธรรม ทรัพย์ และกาม) ถูกควบคุมไว้ได้อย่างถูกต้อง ก็ย่อมจัดไว้เพื่อทุกคน และขอให้ผู้ประพฤติเช่นนั้นได้รับความเกื้อกูลในทั้งสองโลก
13.216.52
काल्योत्थानं च शौचं च देवब्राह्मणभक्तितः ।
गुरुणामेव शुश्रूषा ब्राह्मणेष्वभिवादनम् ॥ १३.२१६.५२ ॥
การตื่นแต่เช้าและความบริสุทธิ์ เกิดจากความภักดีต่อเทพเจ้าและพราหมณ์ การรับใช้ครูอาจารย์เท่านั้น และการกราบไหว้พราหมณ์ด้วยความเคารพ
13.216.53
प्रत्युत्थानं च वृद्धानां देवस्थानप्रणामनम् ।
आभिमुख्यं पुरस्कृत्य अतिथीनां च पूजनम् ॥ १३.२१६.५३ ॥
การลุกขึ้นแสดงความเคารพต่อผู้เฒ่าผู้แก่ และการก้มกราบที่ศาลเทพเจ้า การให้แขกอยู่หน้าตนและบูชาแขก
13.216.54
वृद्धोपदेशकरणं श्रवणं हितपथ्ययोः ।
पोषणं भूत्यवर्गस्य सान्त्वदानपरिग्रहे ॥ १३.२१६.५४ ॥
การรับฟังคำแนะนำของผู้เฒ่า และการฟังสิ่งที่เป็นประโยชน์และเป็นสิ่งดี การเลี้ยงดูบริวาร และการปลอบโยนด้วยถ้อยคำอ่อนโยนและการให้ของกำนัล
13.216.55
न्यायतः कर्मकरणमन्यायाहितवर्जितम् ।
सम्यग्वृत्तं स्वदारेषु दोषाणां प्रतिषेधनम् ॥ १३.२१६.५५ ॥
การปฏิบัติหน้าที่ตามความถูกต้อง ปราศจากความอยุติธรรมและการเบียดเบียน การประพฤติตนให้เหมาะสมต่อภริยาของตน และการยับยั้งความผิดพลาดทั้งหลาย
13.216.56
पुत्राणां विनयं कुर्यात्तत्तत्कार्यनियोजनम् ।
वर्जनं चाशुभार्थानां शुभानां जोषणं तथा ॥ १३.२१६.५६ ॥
ควรอบรมบุตรให้มีวินัย มอบหมายงานที่เหมาะสมให้แต่ละคน ห้ามปรามจากสิ่งที่ไม่เป็นมงคล และใส่ใจสิ่งที่เป็นมงคล
13.216.57
कुलोचितानां धर्माणां यतावत्परिपालनम् ।
कुलसन्धारणं चैव पौरुषेणैव सर्वशः।
एवमादि शुभं सर्वं तस्य वृत्तमिति स्थितम् ॥ १३.२१६.५७ ॥
การรักษาธรรมที่เหมาะกับวงศ์ตระกูลให้ถูกต้อง การดูแลรักษาวงศ์ตระกูล และการค้ำจุนด้วยความพยายามของลูกผู้ชายในทุกทาง สิ่งดีงามทั้งปวงเหล่านี้และเช่นนี้ ถือว่าเป็นความประพฤติของเขา
13.216.58
वृद्धसेवी भवेन्नित्यं हितार्थं ज्ञानकाङ्क्षया ।
परार्थं नाहरेद्द्रव्यमनामन्त्र्य तु सर्वथा।
न याचेत परान्धीरः स्वबाहुबलमाश्रयेत् ॥ १३.२१६.५८ ॥
ด้วยความปรารถนาความรู้และเพื่อประโยชน์ ควรรับใช้ผู้เฒ่าอยู่เสมอ ไม่ควรนำทรัพย์ของผู้อื่นไปโดยไม่ขออนุญาตเลย ผู้มีปัญญามั่นคงไม่ควรขอทานจากผู้อื่น แต่ควรพึ่งพาพละกำลังของแขนตนเอง
13.216.59
स्वशरीरं सदा रक्षेदाहाराचारयोरपि ।
हितं पथ्यं सदाहारं जीर्णं भुञ्जीत मात्रया ॥ १३.२१६.५९ ॥
ควรรักษาร่างกายของตนเองให้อยู่เสมอ ทั้งในการกินและความประพฤติ กินอาหารที่ดี เป็นประโยชน์ และย่อยง่ายอยู่เสมอ และกินให้พอประมาณ
13.216.60
देवतातिथिसत्कारं कृत्वा सर्वं यथाविधि ।
शेषं भुञ्जेच्छुचिर्भूत्वा न च भाषेत विप्रियम् ॥ १३.२१६.६० ॥
เมื่อได้ต้อนรับเทพเจ้าและแขกทุกอย่างตามวิธีแล้ว ควรกินส่วนที่เหลือโดยบริสุทธิ์ และไม่ควรพูดถ้อยคำที่ไม่น่าพอใจ
13.216.61
प्रतिश्रयं च पानीयं बलिं भिक्षां च सर्वतः ।
गृहस्थवासी सततं तद्याद्गाश्चैव पोषयेत् ॥ १३.२१६.६१ ॥
คฤหัสถ์พึงให้ที่พักพิง น้ำดื่ม เครื่องบูชาพลี และบิณฑบาตแก่ทุกคนเสมอ และพึงเลี้ยงดูโคด้วย
13.216.62
बहिर्निष्क्रमणं चैव कुर्यात्कारणतोपि वा ।
मध्याह्ने वाऽर्धरात्रे वा गमनाय न रोचयेत् ॥ १३.२१६.६२ ॥
เขาอาจออกไปข้างนอกเมื่อมีเหตุจำเป็น แต่ไม่ควรเห็นชอบให้ไปในเวลาเที่ยงวันหรือเที่ยงคืน
13.216.63
विषयान्नावगाहेत स्वशक्त्या तु समाचरेत् ।
यथाऽऽयव्ययता लोके गृहस्थानां प्रपूजितम् ॥ १३.२१६.६३ ॥
เขาไม่ควรดื่มด่ำในกามารมณ์ แต่พึงดำเนินชีวิตตามกำลังของตน เพราะการรู้จักสมดุลระหว่างรายรับและรายจ่ายเป็นที่สรรเสริญยิ่งในหมู่คฤหัสถ์ในโลก
13.216.64
अयशस्करमर्थघ्नं कर्म यत्परपीडनम् ।
भयाद्वा यदि लोभाद्वा न कुर्वीत कदाचन ॥ १३.२१६.६४ ॥
การกระทำใดนำความอัปยศมา ทำลายทรัพย์ หรือก่อความเจ็บปวดแก่ผู้อื่น ไม่ว่าเพราะความกลัวหรือความโลภ ไม่พึงทำเลยในกาลใด
13.216.65
बुद्धिपूर्वं समालोक्य दूरतो गुणदोषतः ।
आरभेत तदा कर्भ शुभं वा यदि वेतरत् ॥ १३.२१६.६५ ॥
เมื่อพิจารณาด้วยปัญญาให้รอบคอบล่วงหน้า ทั้งคุณและโทษของการกระทำแต่ไกล แล้วจึงพึงเริ่มการกระทำนั้น ไม่ว่าจะเป็นมงคลหรือไม่ก็ตาม
13.216.66
आत्मसाक्षी भवेन्नित्यमात्मनस्तु शुभाशुभे ।
मनसा कर्मणा वाचा न च काङ्क्षेत पातकम् ॥ १३.२१६.६६ ॥
พึงเป็นพยานแก่ตนเองเสมอในเรื่องดีและชั่วของตน และไม่พึงปรารถนาบาปด้วยใจ การกระทำ หรือวาจา