મહાભારત · અધ્યાય 13.218
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.218.1
भगवन्देवदेवेश त्र्यक्ष भो वृषभध्वज ।
मानुषास्त्रिविधा देव दृश्यन्ते सततं विभो ॥ १३.२१८.१ ॥
હે ભગવાન, દેવોના દેવ, ઈશ, ત્ર્યંબક, વૃષભધ્વજ! હે દેવ, હે વિભો, મનુષ્યો સતત ત્રણ પ્રકારના દેખાય છે.
13.218.2
आसीना एव भुञ्जन्ते स्थानैश्वर्यपरिग्रहैः ।
अपरे यत्नपूर्वं तु लभन्ते भोगसङ्ग्रहम् ॥ १३.२१८.२ ॥
કેટલાક બેઠા બેઠા જ સ્થાન અને ઐશ્વર્ય પામીને ભોગવે છે; બીજા પ્રયત્નપૂર્વક ભોગસંગ્રહ મેળવે છે.
13.218.3
अपरे यतमानाश्च न लभन्ते तु किञ्चन ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.३ ॥
બીજા પ્રયત્ન કરવા છતાં કંઈ પામતા નથી. કયા કર્મવિપાકથી આમ થાય છે? તે મને કહેવા આપ યોગ્ય છો.
13.218.4
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि भामिनि ॥ १३.२१८.४ ॥
હે મહાભાગે, હે ભામિની! ન્યાયથી તું સાંભળવાની ઇચ્છા ધરાવે છે.
13.218.5
ये लोके मानुषा देवि दानधर्मपरायणाः ।
पात्राणि विधिवज्ज्ञात्वा दूरतोप्यनुमानतः ॥ १३.२१८.५ ॥
હે દેવી! જગતમાં દાનધર્મમાં તત્પર મનુષ્યો વિધિપૂર્વક પાત્રોને જાણીને, દૂરથી પણ અનુમાનથી (દાન આપે છે).
13.218.6
अभिगम्य स्वयं तत्र ग्राहयन्ति प्रसाद्य च ।
दानादि चेङ्गितैरेव तैरविज्ञातमेव वा ॥ १३.२१८.६ ॥
ત્યાં પોતે જઈને, પ્રસન્ન કરીને દાન વગેરે સ્વીકરાવે છે; ઇશારાઓથી જ, અથવા તેમને અજાણતાં પણ (દાન આપે છે).
13.218.7
पुनर्जन्मनि ते देवि तादृशाः शोभना नराः ।
अयत्नतस्तु तान्येव फलानि प्राप्नुवन्त्युत ॥ १३.२१८.७ ॥
હે દેવી, પુનર્જન્મમાં એવા શુભ માણસો પ્રયત્ન વિના જ એ જ ફળો પામે છે.
13.218.8
आसीना एव भुञ्जन्ते भोगान्सुकृतभोगिनः ॥ १३.२१८.८ ॥
સુકૃતના ફળને ભોગવનારા બેઠા બેઠા જ ભોગો ભોગવે છે.
13.218.9
अपरे ये च दानानि ददत्येव प्रयाचिताः ।
यदायदाऽर्थिने दत्त्वा पुनर्दानं च याचिताः ॥ १३.२१८.९ ॥
બીજા જેઓ યાચના થતાં દાન આપે છે; યાચકને દાન આપ્યા પછી ફરી દાન માંગવામાં આવે ત્યારે પણ.
13.218.10
तावत्कालं ततो देवि पुनर्जन्मनि ते नराः ।
यत्नतः श्रमसंयुक्ताः पुनस्तान्प्राप्नुवन्ति च ॥ १३.२१८.१० ॥
હે દેવી, એટલા કાળ પછી પુનર્જન્મમાં તે માણસો પ્રયત્ન અને શ્રમ સાથે તેમને ફરી પામે છે.
13.218.11
याचिता अपि केचित्तु अदत्त्वैव कथञ्चन ।
अभ्यसूयापरा मर्त्या लोभोपहतचेतसः ॥ १३.२१८.११ ॥
કેટલાક યાચના થવા છતાં કોઈ પણ રીતે દાન આપતા નથી; તે માણસો ઈર્ષ્યાપરાયણ અને લોભથી મનભ્રષ્ટ હોય છે.
13.218.12
ते पुनर्जन्मनि शुभे यतन्तो बहुधा नराः ।
न प्राप्नुवन्ति मनुजा मार्गन्तस्तेऽपि किञ्चन ॥ १३.२१८.१२ ॥
હે શુભે, પુનર્જન્મમાં તે માણસો અનેક પ્રકારે પ્રયત્ન કરવા છતાં કંઈ પામતા નથી; શોધવા છતાં તેમને કંઈ મળતું નથી.
13.218.13
नानुप्तं रोहते सस्यं तद्वद्दानफलं विदुः ।
यद्यद्ददाति पुरुषस्तत्तत्प्राप्नोति केवलम् ॥ १३.२१८.१३ ॥
વાવ્યા વિના પાક ઊગતો નથી; તેમ દાનનું ફળ જાણો. મનુષ્ય જે જે આપે છે, તે જ તે ચોક્કસ પ્રાપ્ત કરે છે.
13.218.14
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२१८.१४ ॥
હે દેવી, આ તને કહેવામાં આવ્યું. હવે ફરી શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?
13.218.15
भगवन्भगनेत्रघ्न केचिद्वार्धकसंयुताः ।
अभोगयोग्यकाले तु भोगांश्चैव धनानि च ॥ १३.२१८.१५ ॥
હે ભગવાન, ભગના નેત્રોનો નાશ કરનાર, કેટલાક વૃદ્ધાવસ્થા સાથે, ભોગને અયોગ્ય સમયે ભોગ અને ધન પામે છે.
13.218.16
लभन्ते स्थविरा भूता भोगैश्वर्यं यतस्ततः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.१६ ॥
વૃદ્ધ થઈને પણ તેઓ આમતેમથી ભોગ અને ઐશ્વર્ય પામે છે. કયા કર્મવિપાકથી આ થાય છે, તે મને કહેવું યોગ્ય છે.
13.218.17
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ॥ १३.२१८.१७ ॥
ઠીક, તને કહીશ. એકાગ્ર ચિત્તે આ તત્ત્વ સાંભળ.
13.218.18
धर्मकार्यं चिरं कालं विस्मृत्य धनसंयुताः ।
प्राणान्तकाले सम्प्राप्ते व्याधिभिश्च निपीडिताः ॥ १३.२१८.१८ ॥
ધનથી યુક્ત થઈને, લાંબા સમય સુધી ધર્મકાર્ય ભૂલીને, પ્રાણાંતનો સમય આવતાં અને રોગોથી પીડિત થઈને…
13.218.19
आरभन्ते पुनर्धर्मं दातुं दानानि वा नराः ।
ते पुनर्जन्मनि शुभे भूत्वा दुःखपरिप्लुताः ॥ १३.२१८.१९ ॥
માણસો ફરી ધર્મ અને દાન આરંભે છે; પરંતુ શુભ પુનર્જન્મમાં જન્મીને પણ તેઓ દુઃખમાં ડૂબેલા રહે છે.
13.218.20
अतीतयौवने काले स्थविरत्वमुपागताः ।
लभन्ते पूर्वदत्तानां फलानि शुभलक्षणे ॥ १३.२१८.२० ॥
યૌવન વીત્યા પછી વૃદ્ધાવસ્થા પામેલા તેઓ, હે શુભલક્ષણા, પૂર્વે આપેલા દાનનાં ફળ પામે છે.
13.218.21
एतत्कर्मफलं देवि कालयोगाद्भवत्युत ॥ १३.२१८.२१ ॥
હે દેવી, આ કર્મનું ફળ છે; કાળના યોગથી જ તે થાય છે.
13.218.22
भोगयुक्ता महादेव केचिद्व्याधिपरिप्लुताः ।
असमर्थाश्च तान्भोक्तं भवन्ति किमु कारणम् ॥ १३.२१८.२२ ॥
હે મહાદેવ, કેટલાક ભોગોથી યુક્ત હોવા છતાં રોગોથી ઘેરાયેલા રહે છે અને તેમને ભોગવવા અસમર્થ થાય છે; તેનું કારણ શું?
13.218.23
व्याधियोगपरिक्लिष्टा ये निराशाः स्वजविते ।
आरभन्ते तदा कर्तुं दानानि शुभलक्षणम् ॥ १३.२१८.२३ ॥
રોગના યોગથી પીડિત થઈ પોતાના જીવન વિશે નિરાશ થયેલા લોકો ત્યારે શુભ દાન કરવા લાગે છે.
13.218.24
ते पुनर्जन्मनि शुभे प्राप्य तानि फलान्युत ।
असमर्थाश्च तान्भोक्तुं व्याधितास्ते भवन्त्युत ॥ १३.२१८.२४ ॥
તેઓ શુભ પુનર્જન્મમાં તે ફળ પામીને પણ તેમને ભોગવવા અસમર્થ રહીને રોગગ્રસ્ત થાય છે.
13.218.25
भगवन्देवदेवेश मानुषेष्वेव केचन ।
रूपयुक्ताः प्रदृश्यन्ते शुभाङ्गा प्रियदर्शनाः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.२५ ॥
હે ભગવાન, હે દેવોના દેવ, મનુષ્યોમાં કેટલાક રૂપવાન, શુભાંગ અને પ્રિયદર્શન દેખાય છે. કયા કર્મવિપાકથી એવું થાય છે, તે મને કહેવું યોગ્ય છે.
13.218.26
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ॥ १३.२१८.२६ ॥
સારું, હું તને કહીશ. એકાગ્ર ચિત્તે સત્ય સાંભળ.
13.218.27
ये पुरा मनुजा देवि लज्जायुक्ताः प्रियंवदाः ।
शक्ताः सुमधुरा नित्यं भूत्वा चैव स्वभावतः ॥ १३.२१८.२७ ॥
હે દેવી, પૂર્વે જે મનુષ્યો લજ્જાશીલ, પ્રિયભાષી, શક્તિમાન, અતિ મધુર અને સ્વભાવથી સદા એવા હતા.
13.218.28
अमांसभोजिनश्चैव सदा प्राणिदयायुताः ।
प्रतिकर्मप्रदा वाऽपि वस्त्रदा धर्मकारणात्।
भूमिशुद्धिकरा वाऽपि कारणादग्निपूजकाः ॥ १३.२१८.२८ ॥
જેઓ સદા માંસ ન ખાનારા, પ્રાણીઓ પર દયાવાળા, ઉપકારના બદલે ઉપકાર કરનારા અથવા વસ્ત્રદાન કરનારા, ધર્મ માટે ભૂમિ શુદ્ધ કરનારા, અને કોઈ કારણે અગ્નિપૂજા કરનારા હતા.
13.218.29
एवं युक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि ते नराः ।
रूपेण स्पृहणीयास्तु भवन्त्येव न संशयः ॥ १३.२१८.२९ ॥
આ રીતે સદાચારી તે મનુષ્યો પુનર્જન્મમાં રૂપથી ઇચ્છનીય બને છે, એમાં સંશય નથી.
13.218.30
विरूपाश्च प्रदृश्यन्ते मानुषेष्वेव केचन ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.३० ॥
અને મનુષ્યોમાં કેટલાક વિરૂપ પણ દેખાય છે. કયા કર્મવિપાકથી એવું થાય છે, તે મને કહેવું યોગ્ય છે.
13.218.31
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ॥ १३.२१८.३१ ॥
તેથી હું તને તેનું કારણ કહીશ; સાંભળ, હે કલ્યાણી.
13.218.32
रूपयोगात्पुरा मर्त्या दर्पाहंकारसंयुताः ।
विरूपहासकास्चैव स्तुतिनिन्दादिभिर्भृशम् ॥ १३.२१८.३२ ॥
પૂર્વે મનુષ્યો રૂપના ગર્વ અને અહંકારથી ભરેલા, વિરૂપોની મશ્કરી કરનારા, સ્તુતિ-નિંદા આદિ વડે અત્યંત (બીજાઓને દુઃખ આપનારા) હતા.
13.218.33
परोपतापनाश्चैव मांसादाश्च तथैव च ।
अभ्यसूयापराश्चैव अशुद्धाश्च तथा नराः ॥ १३.२१८.३३ ॥
બીજાઓને સંતાપ આપનારા, માંસભક્ષી, અને ઈર્ષ્યા તથા દોષદૃષ્ટિમાં રત, તેમજ અશુદ્ધ મનુષ્યો (હતા).
13.218.34
एवं युक्तसमाचारा यमलोके सुदण्डिताः ।
कथंचित्प्राप्य मानुष्यं तत्र ते रूपवर्जिताः।
विरूपाः सम्भवन्त्येव नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२१८.३४ ॥
આવા આચરણવાળા યમલોકમાં સારી રીતે દંડિત થઈ, કોઈ રીતે મનુષ્ય જન્મ પામીને, ત્યાં રૂપરહિત અને વિરૂપ જ જન્મે છે; આમાં સંશય નથી.
13.218.35
भगवन्देवदेवेश केचित्सौभाग्यसंयुताः ।
रूपभोग्यविहीनाश्च दृश्यन्ते प्रमदाप्रियाः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.३५ ॥
હે ભગવાન, હે દેવદેવ, કેટલાક સૌભાગ્યથી યુક્ત દેખાય છે; રૂપ અને ભોગવિહીન હોવા છતાં સ્ત્રીઓને પ્રિય દેખાય છે. કયા કર્મફળથી? તે મને કહેવા તમે યોગ્ય છો.
13.218.36
ये पुरा मनुजा देवि सौम्यशीलाः प्रियंवदाः ।
स्वदारैरेव संतुष्टा दारेषु समवृत्तयः ॥ १३.२१८.३६ ॥
પૂર્વે જે મનુષ્યો, હે દેવી, સૌમ્ય સ્વભાવના અને પ્રિયવાદી હતા, પોતાની પત્નીઓથી જ સંતુષ્ટ રહેતા અને પત્નીઓ પ્રત્યે સમાન વર્તન રાખતા,
13.218.37
दाक्षिण्येनैव वर्तन्ते प्रमदास्वप्रियास्वपि ।
न तु प्रत्यादिशन्त्येव स्त्रीदोषान्गुणसंश्रितान्। ॥ १३.२१८.३७ ॥
સ્ત્રીઓ અપ્રિય હોય તોપણ તેઓ સૌજન્યથી જ વર્તે છે; પરંતુ સ્ત્રીઓના ગુણો સાથે જોડાયેલા દોષોને તેઓ ખરેખર નકારતા નથી.
13.218.38
अन्नपानीयदाः काले नृणां स्वादुप्रदाश्च ये ।
स्वदारवर्तिनश्चैव धृतिमन्तो निरत्ययाः ॥ १३.२१८.३८ ॥
સમયસર મનુષ્યોને અન્ન-જળ અને સ્વાદિષ્ટ વસ્તુઓ આપનારા, પોતાની પત્ની પ્રત્યે જ નિષ્ઠાવાન, ધીરજવાન અને નિર્દોષ રહેનારા.
13.218.39
एवं युक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
मानुषास्ते भवन्त्येव सततं सुभगा भृशम्।
अर्थादृतेऽपि ते देवि भवन्ति प्रमदाप्रियाः ॥ १३.२१८.३९ ॥
એ રીતે સદાચારથી વર્તનારા શુભ પુનર્જન્મમાં સતત અત્યંત સૌભાગ્યશાળી મનુષ્ય જ થાય છે. હે દેવી, ધન વિના પણ તેઓ સ્ત્રીઓને અપ્રિય થતા નથી.
13.218.40
दुर्भगाः सम्प्रदृश्यन्ते आढ्या भोगयुता अपि ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.४० ॥
ધનવાન અને ભોગસંપન્ન હોવા છતાં કેટલાક દુર્ભાગ્યશાળી દેખાય છે. કયા કર્મના ફળથી આવું થાય છે? તે મને કહેવું જોઈએ.
13.218.41
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वं समाहिता ॥ १३.२१८.४१ ॥
તેથી હું તને કહીશ; એકાગ્રચિત્તે બધું સાંભળ.
13.218.42
ये पुरा मनुजा देवि स्वदारेष्वनपेक्षया ।
यथेष्टवृत्तयश्चैव निर्लज्जा वीतसम्भ्रमाः ॥ १३.२१८.४२ ॥
હે દેવી, પૂર્વે જે મનુષ્યો પોતાની પત્નીઓની પરવા કર્યા વિના મનમાની વર્તતા, નિર્લજ્જ અને સંકોચરહિત હતા.
13.218.43
परेषां विप्रियकरा वाङ्मनःकायकर्मभिः ।
निराश्रया निरानन्दाः स्त्रीणां हृदयकोपनाः ॥ १३.२१८.४३ ॥
જેઓ બીજાઓનું અપ્રિય કરે છે, વાણી, મન અને શરીરના કર્મોથી, તેઓ આશ્રયહીન, આનંદહીન અને સ્ત્રીઓના હૃદયમાં કોપ જગાડનારા થાય છે.
13.218.44
एवं युक्तसमाचाराः पनर्जन्मनि ते नराः ।
दुर्भगास्तु भवन्त्येव स्त्रीणां हृदयविप्रियाः। ॥ १३.२१८.४४ ॥
આ રીતે જેમનો આચાર યુક્ત હોય, તે મનુષ્યો પુનર્જન્મમાં દુર્ભાગી થાય છે અને સ્ત્રીઓના હૃદયને અપ્રિય બને છે.
13.218.45
नास्ति तेषां रतिसुखं स्वदारेष्वपि किञ्चन ॥ १३.२१८.४५ ॥
તેમને પોતાની પત્નીઓ સાથે પણ કોઈ રતિસુખ હોતું નથી.