महाभारत · अध्याय 13.218
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.218.1
भगवन्देवदेवेश त्र्यक्ष भो वृषभध्वज ।
मानुषास्त्रिविधा देव दृश्यन्ते सततं विभो ॥ १३.२१८.१ ॥
हे भगवन्, देवांचा देव, ईशा, त्र्यंबका, वृषभध्वजा! हे देवा, हे विभो, मानव सतत तीन प्रकारचे दिसतात.
13.218.2
आसीना एव भुञ्जन्ते स्थानैश्वर्यपरिग्रहैः ।
अपरे यत्नपूर्वं तु लभन्ते भोगसङ्ग्रहम् ॥ १३.२१८.२ ॥
काही लोक बसल्या जागी स्थान व ऐश्वर्य मिळवून उपभोग घेतात; इतर यत्नपूर्वक भोगसंग्रह मिळवतात.
13.218.3
अपरे यतमानाश्च न लभन्ते तु किञ्चन ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.३ ॥
इतर प्रयत्न करूनही काहीच मिळवत नाहीत. कोणत्या कर्मविपाकामुळे हे घडते? ते मला सांगण्यास आपण योग्य आहात.
13.218.4
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि भामिनि ॥ १३.२१८.४ ॥
हे महाभागे, हे भामिनी! न्यायाने तू ऐकण्याची इच्छुक आहेस.
13.218.5
ये लोके मानुषा देवि दानधर्मपरायणाः ।
पात्राणि विधिवज्ज्ञात्वा दूरतोप्यनुमानतः ॥ १३.२१८.५ ॥
हे देवी! जगात जे मानव दानधर्मात तत्पर असतात, ते विधिपूर्वक पात्र ओळखून, दुरून अनुमानानेही (दान देतात).
13.218.6
अभिगम्य स्वयं तत्र ग्राहयन्ति प्रसाद्य च ।
दानादि चेङ्गितैरेव तैरविज्ञातमेव वा ॥ १३.२१८.६ ॥
तिथे स्वतः जाऊन, प्रसन्न करून दान इत्यादी स्वीकारायला लावतात; आणि इशाऱ्यांनीच, किंवा त्यांना नकळत (दान देतात).
13.218.7
पुनर्जन्मनि ते देवि तादृशाः शोभना नराः ।
अयत्नतस्तु तान्येव फलानि प्राप्नुवन्त्युत ॥ १३.२१८.७ ॥
हे देवी, पुनर्जन्मात अशी शुभ माणसे प्रयत्नाशिवाय त्याच फळांना प्राप्त करतात.
13.218.8
आसीना एव भुञ्जन्ते भोगान्सुकृतभोगिनः ॥ १३.२१८.८ ॥
सुकृताचे फळ भोगणारे बसूनच भोग भोगतात.
13.218.9
अपरे ये च दानानि ददत्येव प्रयाचिताः ।
यदायदाऽर्थिने दत्त्वा पुनर्दानं च याचिताः ॥ १३.२१८.९ ॥
इतर जे याचना झाल्यावर दान देतात; याचकाला दान दिल्यानंतर पुन्हा दान मागितले जाते तेव्हाही.
13.218.10
तावत्कालं ततो देवि पुनर्जन्मनि ते नराः ।
यत्नतः श्रमसंयुक्ताः पुनस्तान्प्राप्नुवन्ति च ॥ १३.२१८.१० ॥
हे देवी, तितक्या काळानंतर पुनर्जन्मात ती माणसे प्रयत्न व श्रमांनिशी ती पुन्हा मिळवतात.
13.218.11
याचिता अपि केचित्तु अदत्त्वैव कथञ्चन ।
अभ्यसूयापरा मर्त्या लोभोपहतचेतसः ॥ १३.२१८.११ ॥
काही लोक याचना केल्यावरही कोणत्याही प्रकारे दान देत नाहीत; ती माणसे मत्सरपरायण आणि लोभाने भ्रष्ट मनाची असतात.
13.218.12
ते पुनर्जन्मनि शुभे यतन्तो बहुधा नराः ।
न प्राप्नुवन्ति मनुजा मार्गन्तस्तेऽपि किञ्चन ॥ १३.२१८.१२ ॥
हे शुभे, पुनर्जन्मात ती माणसे अनेक प्रकारे प्रयत्न करूनही काहीच मिळवत नाहीत; शोध घेऊनही त्यांना काही सापडत नाही.
13.218.13
नानुप्तं रोहते सस्यं तद्वद्दानफलं विदुः ।
यद्यद्ददाति पुरुषस्तत्तत्प्राप्नोति केवलम् ॥ १३.२१८.१३ ॥
पेरल्याशिवाय पीक उगवत नाही; त्याचप्रमाणे दानाचे फळ जाणावे. मनुष्य जे जे दान करतो, तेच तेच तो निश्चितपणे प्राप्त करतो.
13.218.14
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२१८.१४ ॥
हे देवी, हे तुला सांगितले. आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?
13.218.15
भगवन्भगनेत्रघ्न केचिद्वार्धकसंयुताः ।
अभोगयोग्यकाले तु भोगांश्चैव धनानि च ॥ १३.२१८.१५ ॥
हे भगवान, भगाच्या नेत्रांचा नाश करणाऱ्या, काही लोक वार्धक्यासह, उपभोगास अयोग्य काळी भोग आणि धन मिळवतात.
13.218.16
लभन्ते स्थविरा भूता भोगैश्वर्यं यतस्ततः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.१६ ॥
वृद्ध होऊनही ते इकडेतिकडून भोग आणि ऐश्वर्य मिळवतात. कोणत्या कर्मविपाकाने हे घडते, ते मला सांगणे योग्य आहे.
13.218.17
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ॥ १३.२१८.१७ ॥
बरे, तुला सांगतो. एकाग्र चित्ताने हे तत्त्व ऐक.
13.218.18
धर्मकार्यं चिरं कालं विस्मृत्य धनसंयुताः ।
प्राणान्तकाले सम्प्राप्ते व्याधिभिश्च निपीडिताः ॥ १३.२१८.१८ ॥
धनसंपन्न होऊन, दीर्घकाळ धर्मकार्य विसरून, प्राणांताचा काळ आल्यावर आणि रोगांनी पीडित होऊन…
13.218.19
आरभन्ते पुनर्धर्मं दातुं दानानि वा नराः ।
ते पुनर्जन्मनि शुभे भूत्वा दुःखपरिप्लुताः ॥ १३.२१८.१९ ॥
मनुष्य पुन्हा धर्म आणि दाने करण्यास आरंभ करतात; परंतु शुभ पुनर्जन्मात जन्मून ते दुःखाने वेढलेले राहतात.
13.218.20
अतीतयौवने काले स्थविरत्वमुपागताः ।
लभन्ते पूर्वदत्तानां फलानि शुभलक्षणे ॥ १३.२१८.२० ॥
तारुण्य सरल्यावर वृद्धावस्था प्राप्त झाल्यावर, हे शुभलक्षणे, त्यांना पूर्वी दिलेल्या दानांची फळे मिळतात.
13.218.21
एतत्कर्मफलं देवि कालयोगाद्भवत्युत ॥ १३.२१८.२१ ॥
हे देवी, हे कर्माचे फळ आहे; कालयोगानेच ते घडते.
13.218.22
भोगयुक्ता महादेव केचिद्व्याधिपरिप्लुताः ।
असमर्थाश्च तान्भोक्तं भवन्ति किमु कारणम् ॥ १३.२१८.२२ ॥
हे महादेवा, काही लोक भोगांनी युक्त असूनही रोगांनी ग्रस्त होऊन ते उपभोगण्यास असमर्थ होतात; याचे कारण काय?
13.218.23
व्याधियोगपरिक्लिष्टा ये निराशाः स्वजविते ।
आरभन्ते तदा कर्तुं दानानि शुभलक्षणम् ॥ १३.२१८.२३ ॥
रोगाच्या योगाने पीडित होऊन स्वतःच्या जीवनाबद्दल निराश झालेले लोक तेव्हा शुभ दाने करू लागतात.
13.218.24
ते पुनर्जन्मनि शुभे प्राप्य तानि फलान्युत ।
असमर्थाश्च तान्भोक्तुं व्याधितास्ते भवन्त्युत ॥ १३.२१८.२४ ॥
ते शुभ पुनर्जन्मात ती फळे मिळवूनही त्यांचा उपभोग घेण्यास असमर्थ होऊन रोगग्रस्त होतात.
13.218.25
भगवन्देवदेवेश मानुषेष्वेव केचन ।
रूपयुक्ताः प्रदृश्यन्ते शुभाङ्गा प्रियदर्शनाः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.२५ ॥
हे भगवन्, हे देवदेवेशा, मनुष्यांमध्ये काही जण रूपवान, शुभांगी आणि प्रियदर्शन दिसतात. कोणत्या कर्मविपाकाने हे घडते, ते मला सांगावे.
13.218.26
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ॥ १३.२१८.२६ ॥
ठीक आहे, मी तुला सांगतो. एकाग्र चित्ताने सत्य ऐक.
13.218.27
ये पुरा मनुजा देवि लज्जायुक्ताः प्रियंवदाः ।
शक्ताः सुमधुरा नित्यं भूत्वा चैव स्वभावतः ॥ १३.२१८.२७ ॥
हे देवी, पूर्वी जे मनुष्य लज्जाशील, प्रियभाषी, सामर्थ्यवान, अत्यंत मधुर आणि स्वभावतः नेहमी तसेच होते.
13.218.28
अमांसभोजिनश्चैव सदा प्राणिदयायुताः ।
प्रतिकर्मप्रदा वाऽपि वस्त्रदा धर्मकारणात्।
भूमिशुद्धिकरा वाऽपि कारणादग्निपूजकाः ॥ १३.२१८.२८ ॥
जे सदा मांस न खाणारे, प्राणिमात्रांवर दया करणारे, उपकाराबदल उपकार करणारे किंवा वस्त्रदान करणारे, धर्मासाठी भूमी शुद्ध करणारे आणि कारणपरत्वे अग्निपूजक होते.
13.218.29
एवं युक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि ते नराः ।
रूपेण स्पृहणीयास्तु भवन्त्येव न संशयः ॥ १३.२१८.२९ ॥
असे सदाचारी ते मनुष्य पुनर्जन्मात रूपाने इच्छिले जाणारे होतात, यात संशय नाही.
13.218.30
विरूपाश्च प्रदृश्यन्ते मानुषेष्वेव केचन ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.३० ॥
आणि मनुष्यांमध्ये काही जण विरूप दिसतात. कोणत्या कर्मविपाकाने हे घडते, ते मला सांगावे.
13.218.31
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ॥ १३.२१८.३१ ॥
म्हणून मी तुला त्याचे कारण सांगतो; ऐक, हे कल्याणी.
13.218.32
रूपयोगात्पुरा मर्त्या दर्पाहंकारसंयुताः ।
विरूपहासकास्चैव स्तुतिनिन्दादिभिर्भृशम् ॥ १३.२१८.३२ ॥
पूर्वी मानव रूपाच्या गर्वाने आणि अहंकाराने भरलेले होते, विद्रूप लोकांची थट्टा करीत, स्तुती-निंदेने अत्यंत (इतरांना दुखावीत).
13.218.33
परोपतापनाश्चैव मांसादाश्च तथैव च ।
अभ्यसूयापराश्चैव अशुद्धाश्च तथा नराः ॥ १३.२१८.३३ ॥
इतरांना संताप देणारे, मांसभक्षक, तसेच मत्सर आणि दोषदृष्टीत गुंतलेले, आणि अशुद्ध मानव (होते).
13.218.34
एवं युक्तसमाचारा यमलोके सुदण्डिताः ।
कथंचित्प्राप्य मानुष्यं तत्र ते रूपवर्जिताः।
विरूपाः सम्भवन्त्येव नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२१८.३४ ॥
असे आचरण असलेले यमलोकात चांगले शिक्षित होऊन, कसेबसे मनुष्यजन्म मिळवून, तेथे रूपरहित व विद्रूपच जन्म घेतात; यात संशय नाही.
13.218.35
भगवन्देवदेवेश केचित्सौभाग्यसंयुताः ।
रूपभोग्यविहीनाश्च दृश्यन्ते प्रमदाप्रियाः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.३५ ॥
हे भगवान, हे देवदेवा, काही लोक सौभाग्यसंपन्न दिसतात; रूप आणि भोगविहीन असूनही स्त्रियांना प्रिय दिसतात. कोणत्या कर्मविपाकाने? ते मला सांगण्यास तू योग्य आहेस.
13.218.36
ये पुरा मनुजा देवि सौम्यशीलाः प्रियंवदाः ।
स्वदारैरेव संतुष्टा दारेषु समवृत्तयः ॥ १३.२१८.३६ ॥
पूर्वी जे मानव, हे देवी, सौम्य स्वभावाचे आणि प्रियवादी होते, आपल्याच पत्नीत संतुष्ट राहत आणि पत्नींविषयी समान वर्तन ठेवत,
13.218.37
दाक्षिण्येनैव वर्तन्ते प्रमदास्वप्रियास्वपि ।
न तु प्रत्यादिशन्त्येव स्त्रीदोषान्गुणसंश्रितान्। ॥ १३.२१८.३७ ॥
स्त्रिया अप्रिय असल्या तरीही ते सौजन्याने वागतात; पण स्त्रियांच्या गुणांशी जोडलेल्या दोषांना ते खरोखर नाकारत नाहीत.
13.218.38
अन्नपानीयदाः काले नृणां स्वादुप्रदाश्च ये ।
स्वदारवर्तिनश्चैव धृतिमन्तो निरत्ययाः ॥ १३.२१८.३८ ॥
वेळेवर माणसांना अन्नपाणी आणि रुचकर पदार्थ देणारे, स्वतःच्या पत्नीशीच निष्ठावान, धैर्यवान आणि निर्दोष राहणारे.
13.218.39
एवं युक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
मानुषास्ते भवन्त्येव सततं सुभगा भृशम्।
अर्थादृतेऽपि ते देवि भवन्ति प्रमदाप्रियाः ॥ १३.२१८.३९ ॥
अशा प्रकारे सदाचाराने वागणारे शुभ पुनर्जन्मात सतत अत्यंत भाग्यवान मनुष्य होतात. हे देवी, संपत्ती नसतानाही ते स्त्रियांना अप्रिय होत नाहीत.
13.218.40
दुर्भगाः सम्प्रदृश्यन्ते आढ्या भोगयुता अपि ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१८.४० ॥
धनवान आणि भोगसंपन्न असूनही काही लोक दुर्दैवी दिसतात. कोणत्या कर्मविपाकाने असे होते? ते मला सांगावे.
13.218.41
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वं समाहिता ॥ १३.२१८.४१ ॥
म्हणून मी तुला सांगतो; एकाग्र चित्ताने सर्व ऐक.
13.218.42
ये पुरा मनुजा देवि स्वदारेष्वनपेक्षया ।
यथेष्टवृत्तयश्चैव निर्लज्जा वीतसम्भ्रमाः ॥ १३.२१८.४२ ॥
हे देवी, पूर्वी जे मानव आपल्या स्वतःच्या पत्नींची पर्वा न करता मनमानी वागत, निर्लज्ज आणि संकोचरहित होते.
13.218.43
परेषां विप्रियकरा वाङ्मनःकायकर्मभिः ।
निराश्रया निरानन्दाः स्त्रीणां हृदयकोपनाः ॥ १३.२१८.४३ ॥
जे इतरांना अप्रिय करतात, वाचा, मन आणि शरीर यांच्या कर्मांनी, ते आश्रयहीन, आनंदहीन आणि स्त्रियांच्या हृदयात कोप निर्माण करणारे होतात.
13.218.44
एवं युक्तसमाचाराः पनर्जन्मनि ते नराः ।
दुर्भगास्तु भवन्त्येव स्त्रीणां हृदयविप्रियाः। ॥ १३.२१८.४४ ॥
अशा प्रकारे ज्यांचे आचरण संयमित असते, ते मनुष्य पुनर्जन्मात दुर्दैवी होतात आणि स्त्रियांच्या हृदयाला अप्रिय ठरतात.
13.218.45
नास्ति तेषां रतिसुखं स्वदारेष्वपि किञ्चन ॥ १३.२१८.४५ ॥
त्यांना स्वतःच्या पत्नींबरोबरही कोणतेही रतिसुख नसते.