મહાભારત · અધ્યાય 13.219
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.219.1
भगवन्देवदेवेश मानुषेष्वेव केचन ।
ज्ञानविज्ञानसम्पन्ना बुद्धिमन्तो विचक्षणाः ॥ १३.२१९.१ ॥
હે ભગવન્, હે દેવોના દેવ, મનુષ્યોમાં પણ કેટલાક જ્ઞાન-વિજ્ઞાનથી સંપન્ન, બુદ્ધિમાન અને વિચક્ષણ હોય છે.
13.219.2
दुर्गतास्तु प्रदृश्यन्ते यतमाना यथाविधि ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.२ ॥
પરંતુ યથાવિધિ પ્રયત્ન કરવા છતાં તેઓ દુર્ગતિમાં પડેલા દેખાય છે. કયા કર્મવિપાકથી આમ થાય છે, તે મને કહેવું આપને યોગ્ય છે.
13.219.3
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ॥ १३.२१९.३ ॥
તેથી તેનું કારણ હું તને કહીશ. સાંભળ, હે કલ્યાણી!
13.219.4
ये पुरा मनुजा देवि श्रुतवन्तोपि केवलम् ।
निरा निरन्नाद्या भृशमात्मपरायणाः ॥ १३.२१९.४ ॥
હે દેવી, પૂર્વે જે મનુષ્યો કેવળ સાંભળનારા હતા, નિર્ધન અને અન્નાદિ વિનાના હતા, અને અત્યંત આત્મપરાયણ હતા,
13.219.5
ते पुनर्जन्मनि शुभे ज्ञानबुद्धियुता अपि ।
निष्किञ्चना भवन्त्येव अनुप्तं हि न रोहति ॥ १३.२१९.५ ॥
હે શુભે, તેઓ જ પુનર્જન્મમાં જ્ઞાન-બુદ્ધિથી યુક્ત હોવા છતાં નિર્ધન જ થાય છે, કારણ કે જે વાવ્યું ન હોય તે ઊગતું નથી.
13.219.6
मूर्खा लोके प्रदृश्यन्ते वृथा मूढा विचेतसः ।
ज्ञानविज्ञानरहिताः समृद्धाश्च समन्ततः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.६ ॥
જગતમાં મૂર્ખ, વ્યર્થ મોહગ્રસ્ત, વિચારશૂન્ય, જ્ઞાન-વિજ્ઞાનરહિત લોકો ચારેય બાજુ સમૃદ્ધ દેખાય છે. કયા કર્મવિપાકથી આમ થાય છે, તે મને કહેવું આપને યોગ્ય છે.
13.219.7
ये पुरा मनुजा देवि बालिशा अपि सर्वतः ।
समाचरन्ति दानानि दीनानुग्रहकारणात् ॥ १३.२१९.७ ॥
હે દેવિ, પૂર્વે જે મનુષ્યો મૂર્ખ હોવા છતાં સર્વ રીતે દીનો પર કૃપાથી દાન કરે છે,
13.219.8
अबुद्धिपूर्वं वा दानं ददत्येव यतस्ततः ।
ते पुनर्जन्मनि शुभे प्राप्नुवन्त्येव तत्तथा ॥ १३.२१९.८ ॥
બુદ્ધિપૂર્વક નહિ, અથવા જ્યાં-ત્યાં દાન આપનારા પણ શુભ પુનર્જન્મમાં તે જ ફળ પામે છે.
13.219.9
पण्डितोऽपण्डितो वाऽपि भुङ्क्ते दानफलं नरः ।
बुद्ध्याऽनपेक्षितं दानं सर्वथा तत्फलत्युत ॥ १३.२१९.९ ॥
પંડિત હોય કે અપંડિત, મનુષ્ય દાનનું ફળ ભોગવે જ છે; બુદ્ધિથી વિચાર્યા વિના આપેલું દાન પણ સર્વથા તે જ ફળ આપે છે.
13.219.10
भगवन्देवदेवेश मानुषेष्वेव केचन ।
मेधाविनः श्रुतधरा भवन्ति विशदाक्षराः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.१० ॥
હે ભગવાન, હે દેવદેવેશ, મનુષ્યોમાં કેટલાક મેધાવી, શ્રુતધર અને સ્પષ્ટ અક્ષરવાળા થાય છે. કયા કર્મવિપાકથી તે થાય છે તે મને કહેવા યોગ્ય છો.
13.219.11
ये पुरा मनुजा देवि गुरुशुश्रूषका भृशम् ।
ज्ञानार्थं ते तु सङ्गृह्य तीर्थतो विधिपूर्वकम् ॥ १३.२१९.११ ॥
હે દેવિ, પૂર્વે જે મનુષ્યો ગુરુની અત્યંત સેવા કરતા હતા, તેઓ જ્ઞાન માટે વિધિપૂર્વક તીર્થમાંથી (ઉપદેશ) ગ્રહણ કરે છે.
13.219.12
विधिनैव परांश्चैव ग्राहयन्ति च नान्यथा ।
अश्लाघमाना ज्ञानेन प्रशान्ता यतवाचकाः।
विद्यास्थानानि ये लोके स्थापयन्ति च यत्नतः ॥ १३.२१९.१२ ॥
તેઓ વિધિપૂર્વક જ બીજાઓને પણ (જ્ઞાન) ગ્રહણ કરાવે છે, બીજી રીતે નહિ. જ્ઞાનથી પોતાની પ્રશંસા ન કરનારા, શાંત અને સંયમિત વાણીવાળા, જેઓ લોકમાં વિદ્યાનાં સ્થાનોને યત્નપૂર્વક સ્થાપે છે,
13.219.13
तादृश मरणं प्राप्ताः पुनर्जन्मनि शोभने ।
मेधाविनः श्रुतधरा भवन्ति विशदाक्षराः ॥ १३.२१९.१३ ॥
એવું મૃત્યુ પામેલા લોકો શુભ પુનર્જન્મમાં બુદ્ધિમાન, શ્રુતને ધારણ કરનારા અને સ્પષ્ટ અક્ષરોવાળા થાય છે.
13.219.14
अपरे मानुषा देव यतन्तोपि यतस्ततः ।
बहिष्कृताः प्रदृश्यन्ते श्रुतविज्ञानबुद्धितः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.१४ ॥
હે દેવ, બીજા મનુષ્યો પ્રયત્ન કરવા છતાં આમતેમ ભટકતા, શ્રુત, વિજ્ઞાન અને બુદ્ધિથી બહિષ્કૃત જોવા મળે છે. કયા કર્મફળના પરિપાકથી આમ થાય છે, તે મને કહેવું યોગ્ય છે.
13.219.15
ये पुरा मनुजा देवि ज्ञानदर्पसमन्विताः ।
श्लाघमानाश्च तत्प्राप्य ज्ञानाहङ्कारमोहिताः ॥ १३.२१९.१५ ॥
હે દેવી, પૂર્વે જે મનુષ્યો જ્ઞાનના દર્પથી યુક્ત હતા, તે પ્રાપ્ત કરીને જ્ઞાનના અહંકારથી મોહિત થઈને પોતાની પ્રશંસા કરતા,
13.219.16
वदन्ति ये परान्नित्यं ज्ञानाधिक्येन दर्पिताः ।
ज्ञानादसूयां कुर्वन्ति न सहन्ते च चापरान् ॥ १३.२१९.१६ ॥
જ્ઞાનની અધિકતાથી દર્પિત થઈને જે હંમેશાં બીજાઓને (નીચા ગણીને) બોલે છે, જ્ઞાનને કારણે અસૂયા કરે છે અને બીજાઓને સહન કરતા નથી,
13.219.17
तादृशा मरणं प्राप्ताः पुनर्जन्मनि शोभने ।
मानुष्यं सुचिरात्प्राप्य तत्र बोधविवर्जिताः।
भवन्ति सततं देवि यतन्तो हीनमेधसः ॥ १३.२१९.१७ ॥
એવા લોકો મૃત્યુ પામીને શુભ પુનર્જન્મમાં, લાંબા સમય પછી મનુષ્ય-જન્મ પામીને પણ ત્યાં બોધવિહીન થાય છે. હે દેવી, પ્રયત્ન કરવા છતાં તેઓ સદા હીનબુદ્ધિવાળા રહે છે.
13.219.18
भगवन्मानुषाः केचित्सर्वकल्याणसंयुताः ।
पुत्रैर्दारैर्गुणयुतैर्दासीदासपरिच्छदैः ॥ १३.२१९.१८ ॥
હે ભગવન્, કેટલાક મનુષ્યો સર્વ કલ્યાણોથી યુક્ત હોય છે, ગુણવાન પુત્રો, પત્નીઓ અને દાસ-દાસીઓના પરિવાર સાથે.
13.219.19
परमं बुद्धिसंयुक्ताः स्थानैश्वर्यपरिग्रहैः ।
व्याधिहीना नबाधाश्च रूपारोग्यबलैर्युताः ॥ १३.२१९.१९ ॥
પરમ બુદ્ધિથી યુક્ત, સ્થાન અને ઐશ્વર્ય ધરાવનારા, રોગરહિત અને બાધારહિત, રૂપ, આરોગ્ય અને બળથી સંપન્ન.
13.219.20
धनधान्येन सम्पन्नाः प्रासादैर्यानवाहनैः ।
सर्वोपभोगसंयुक्ता नानाचित्रैर्मनोहरैः ॥ १३.२१९.२० ॥
ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ, મહેલો અને વાહનોથી યુક્ત, સર્વ ભોગોથી સંપન્ન, અનેક મનોહર વસ્તુઓથી યુક્ત.
13.219.21
ज्ञातिभिः सह मोदन्ते अविघ्नं तु दिनेदिने ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.२१ ॥
તેઓ પોતાના સગાંઓ સાથે દિવસે દિવસે અવરોધ વિના આનંદ માણે છે. કયા કર્મવિપાકથી તે થાય છે, તે મને કહેવું યોગ્ય છે.
13.219.22
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वं समाहिता ॥ १३.२१९.२२ ॥
તેથી હું તને તે કહીશ. એકાગ્ર ચિત્તે બધું સાંભળ.
13.219.23
ये पुरा मनुजा देवि आढ्या वा इतरेऽपि वा ।
श्रुतवृत्तसमायुक्ता दानकामाः श्रुतप्रियाः ॥ १३.२१९.२३ ॥
હે દેવી, પૂર્વે જે મનુષ્યો ધનવાન હોય કે બીજા, જે શાસ્ત્ર અને સદાચારથી યુક્ત, દાનની ઇચ્છાવાળા અને શાસ્ત્રપ્રિય હતા.
13.219.24
परेङ्गितपरा नित्यं दातव्यमिति निश्चिताः ।
सत्यसन्धाः क्षमाशीला लोभमोहविवर्जिताः ॥ १३.२१९.२४ ॥
બીજાના સંકેતો પર ધ્યાન આપનારા, સદા દાન આપવું જ જોઈએ એવા નિશ્ચયવાળા, સત્યપ્રતિજ્ઞ, ક્ષમાશીલ, લોભ-મોહરહિત.
13.219.25
दातारः पात्रतो दानं व्रतैर्नियमसंयुताः ।
स्वदुःखमिव संस्मृत्य परदुःखविवर्जिताः।
सौम्यशीलाः शुभाचारा देवब्राह्मणपूजकाः ॥ १३.२१९.२५ ॥
પાત્ર પ્રમાણે દાન આપનારા, વ્રત-નિયમથી યુક્ત, પોતાના દુઃખની જેમ બીજાનું દુઃખ યાદ કરીને તે ન આપનારા, સૌમ્ય સ્વભાવી, શુભાચારી અને દેવ-બ્રાહ્મણોના પૂજક હોય છે.
13.219.26
एवंशीलसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
दिवि वा भुवि वा देवि जायन्ते कर्मभोगिनः ॥ १३.२१९.२६ ॥
આવા શીલ અને આચારવાળા લોકો, હે દેવી, શુભ પુનર્જન્મમાં સ્વર્ગમાં કે પૃથ્વી પર જન્મ લઈને પોતાના કર્મફળ ભોગવે છે.
13.219.27
मानुषेष्वपि ये जातास्तादृशाः सम्भवन्ति ते ।
यादृशास्तु तथा प्रोक्ताः सर्वे कल्याणसंयुताः ॥ १३.२१९.२७ ॥
મનુષ્યોમાં જન્મેલા પણ એવા જ થાય છે. જેમ વર્ણવ્યા છે તેમ તે સર્વ કલ્યાણથી યુક્ત હોય છે.
13.219.28
रूपं द्रव्यं बलं चायुर्भोगैश्वर्यं बलं श्रुतम् ।
इत्येतत्सर्वसाद्गुण्यं दानाद्भवति नान्यथा।
तपोदानमयं सर्वमिति विद्धि शुभानने ॥ १३.२१९.२८ ॥
રૂપ, દ્રવ્ય, બળ, આયુષ્ય, ભોગ, ઐશ્વર્ય, બળ, શ્રુત — આ સર્વ શ્રેષ્ઠ ગુણો દાનથી જ થાય છે, બીજી રીતે નહીં. હે શુભાનને, જાણો કે આ બધું તપ અને દાનમય છે.
13.219.29
अथ केचित्प्रदृश्यन्ते मानुषेष्वेव मानुषाः ।
दुर्गताः क्लेशभूयिष्ठा दानभोगविवर्जिताः ॥ १३.२१९.२९ ॥
હવે, મનુષ્યોમાં જ કેટલાક મનુષ્યો દેખાય છે — દુર્ગતિમાં પડેલા, અતિ ક્લેશથી ભરેલા, દાન અને ભોગરહિત.
13.219.30
भयैस्त्रिभिः समाजुष्टा व्याधिक्षुद्भयसंयुताः ।
दुष्कलत्राभिभूताश्च सततं विघ्नदर्शकाः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.३० ॥
ત્રણ પ્રકારના ભયોથી ઘેરાયેલા, રોગ, ભૂખ અને ભયથી યુક્ત, દુષ્ટ પત્નીઓથી દબાયેલા અને સતત વિઘ્નો જોનારા — કયા કર્મના વિપાકથી આ થાય છે તે મને કહેવું તમને યોગ્ય છે.
13.219.31
ये पुरा मनुजा देवि आसुरं भावमाश्रिताः ।
क्रोधलोभसमायुक्ता निरन्नाद्याश्च निष्क्रियाः ॥ १३.२१९.३१ ॥
પૂર્વે જે મનુષ્યો, હે દેવી, આસુરી ભાવનો આશ્રય લઈ, ક્રોધ અને લોભથી યુક્ત, અન્નરહિત અને નિષ્ક્રિય હતા —
13.219.32
नास्तिकाश्चैव धूर्ताश्च मूर्खाश्चात्मपरायणाः ।
परोपतापिनो देवि प्रायशः प्राणिनिर्दयाः ॥ १३.२१९.३२ ॥
નાસ્તિકો, ધૂર્તો, મૂર્ખો અને સ્વાર્થપરાયણ, બીજાને તાપ આપનારા — હે દેવી, મોટે ભાગે પ્રાણીઓ પ્રત્યે નિર્દય.
13.219.33
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
कथंचित्प्राप्य मानुष्यं तत्र ते दुःखपीडिताः ॥ १३.२१९.३३ ॥
આવા આચરણવાળા, હે શોભને, પુનર્જન્મમાં કોઈ રીતે મનુષ્યજન્મ પામીને પણ ત્યાં દુઃખથી પીડાય છે.
13.219.34
सर्वतः सम्भवन्त्येव पूर्वमात्मप्रमादतः ।
यथा ते पूर्वकथितास्तथा ते सम्भवन्त्युत ॥ १३.२१९.३४ ॥
પૂર્વે પોતાની પ્રમાદતાથી તેઓ સર્વત્ર ઉત્પન્ન થાય છે; જેમ પહેલાં કહ્યું હતું તેમ તેઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
13.219.35
शुभाशुभं कृतं कर्म सुखदुःखफलोदयम् ।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२१९.३५ ॥
શુભ અને અશુભ કર્મ, જેનું ફળ સુખ-દુઃખનો ઉદય છે — હે દેવી, આ તને કહેવાયું; હવે વધુ શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?