महाभारत · अध्याय 13.219
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.219.1
भगवन्देवदेवेश मानुषेष्वेव केचन ।
ज्ञानविज्ञानसम्पन्ना बुद्धिमन्तो विचक्षणाः ॥ १३.२१९.१ ॥
हे भगवन्, हे देवदेवेश, मानवांमध्येही काही लोक ज्ञान व विज्ञानसंपन्न, बुद्धिमान आणि विचक्षण असतात.
13.219.2
दुर्गतास्तु प्रदृश्यन्ते यतमाना यथाविधि ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.२ ॥
परंतु यथाविधी प्रयत्न करूनही ते दुर्गतीत पडलेले दिसतात. कोणत्या कर्मविपाकामुळे हे घडते, ते मला सांगणे आपणास योग्य आहे.
13.219.3
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ॥ १३.२१९.३ ॥
म्हणून त्याचे कारण मी तुला सांगतो. ऐक, हे कल्याणी!
13.219.4
ये पुरा मनुजा देवि श्रुतवन्तोपि केवलम् ।
निरा निरन्नाद्या भृशमात्मपरायणाः ॥ १३.२१९.४ ॥
हे देवी, पूर्वी जे मानव केवळ ऐकणारे होते, निर्धन व अन्नादिरहित होते आणि अत्यंत आत्मपरायण होते,
13.219.5
ते पुनर्जन्मनि शुभे ज्ञानबुद्धियुता अपि ।
निष्किञ्चना भवन्त्येव अनुप्तं हि न रोहति ॥ १३.२१९.५ ॥
हे शुभे, तेच लोक पुनर्जन्मात ज्ञान व बुद्धी असूनही निर्धनच होतात, कारण न पेरलेले उगवत नाही.
13.219.6
मूर्खा लोके प्रदृश्यन्ते वृथा मूढा विचेतसः ।
ज्ञानविज्ञानरहिताः समृद्धाश्च समन्ततः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.६ ॥
जगात मूर्ख, व्यर्थ मोहग्रस्त, विचारशून्य, ज्ञान-विज्ञानरहित लोक सर्वत्र समृद्ध दिसतात. कोणत्या कर्मविपाकामुळे हे घडते, ते मला सांगणे आपणास योग्य आहे.
13.219.7
ये पुरा मनुजा देवि बालिशा अपि सर्वतः ।
समाचरन्ति दानानि दीनानुग्रहकारणात् ॥ १३.२१९.७ ॥
हे देवि, पूर्वी जे मानव मूर्ख असूनही सर्व प्रकारे दीनांवरील अनुग्रहाने दाने करतात,
13.219.8
अबुद्धिपूर्वं वा दानं ददत्येव यतस्ततः ।
ते पुनर्जन्मनि शुभे प्राप्नुवन्त्येव तत्तथा ॥ १३.२१९.८ ॥
बुद्धिपूर्वक नव्हे किंवा जिथे-तिथे दान देणारेही शुभ पुनर्जन्मात तेच फळ मिळवतात.
13.219.9
पण्डितोऽपण्डितो वाऽपि भुङ्क्ते दानफलं नरः ।
बुद्ध्याऽनपेक्षितं दानं सर्वथा तत्फलत्युत ॥ १३.२१९.९ ॥
पंडित असो वा अपंडित, मनुष्य दानाचे फळ भोगतोच; बुद्धीने विचारलेले नसलेले दानही सर्वथा तेच फळ देते.
13.219.10
भगवन्देवदेवेश मानुषेष्वेव केचन ।
मेधाविनः श्रुतधरा भवन्ति विशदाक्षराः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.१० ॥
हे भगवान, हे देवदेवेशा, मानवांमध्ये काही मेधावी, श्रुतधर आणि स्पष्ट अक्षरांचे होतात. कोणत्या कर्मविपाकाने असे होते ते मला सांगावे.
13.219.11
ये पुरा मनुजा देवि गुरुशुश्रूषका भृशम् ।
ज्ञानार्थं ते तु सङ्गृह्य तीर्थतो विधिपूर्वकम् ॥ १३.२१९.११ ॥
हे देवि, पूर्वी जे मानव गुरुसेवेत अत्यंत रत होते, तेच ज्ञानासाठी विधिपूर्वक तीर्थातून (उपदेश) ग्रहण करतात.
13.219.12
विधिनैव परांश्चैव ग्राहयन्ति च नान्यथा ।
अश्लाघमाना ज्ञानेन प्रशान्ता यतवाचकाः।
विद्यास्थानानि ये लोके स्थापयन्ति च यत्नतः ॥ १३.२१९.१२ ॥
ते विधिपूर्वकच इतरांनाही (ज्ञान) ग्रहण करवतात, दुसऱ्या प्रकारे नव्हे. ज्ञानाने स्वतःची प्रशंसा न करणारे, शांत आणि संयमित वाणीचे, जे जगात विद्येची स्थाने प्रयत्नपूर्वक स्थापतात,
13.219.13
तादृश मरणं प्राप्ताः पुनर्जन्मनि शोभने ।
मेधाविनः श्रुतधरा भवन्ति विशदाक्षराः ॥ १३.२१९.१३ ॥
अशा मृत्यूला प्राप्त झालेले शुभ पुनर्जन्मात बुद्धिमान, श्रुत धारण करणारे आणि स्पष्ट अक्षरे असलेले होतात.
13.219.14
अपरे मानुषा देव यतन्तोपि यतस्ततः ।
बहिष्कृताः प्रदृश्यन्ते श्रुतविज्ञानबुद्धितः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.१४ ॥
हे देवा, इतर मानव प्रयत्न करूनही इकडे-तिकडे भटकताना श्रुत, विज्ञान व बुद्धीपासून बहिष्कृत दिसतात. कोणत्या कर्मविपाकामुळे हे घडते, ते मला सांगणे योग्य आहे.
13.219.15
ये पुरा मनुजा देवि ज्ञानदर्पसमन्विताः ।
श्लाघमानाश्च तत्प्राप्य ज्ञानाहङ्कारमोहिताः ॥ १३.२१९.१५ ॥
हे देवि, पूर्वी जे मानव ज्ञानाच्या दर्पाने युक्त होते, ते प्राप्त करून ज्ञानाच्या अहंकाराने मोहित होऊन स्वतःची प्रशंसा करत,
13.219.16
वदन्ति ये परान्नित्यं ज्ञानाधिक्येन दर्पिताः ।
ज्ञानादसूयां कुर्वन्ति न सहन्ते च चापरान् ॥ १३.२१९.१६ ॥
ज्ञानाच्या अधिक्याने दर्पित होऊन जे सदा इतरांना (हीन ठरवून) बोलतात, ज्ञानामुळे असूया करतात आणि इतरांना सहन करत नाहीत,
13.219.17
तादृशा मरणं प्राप्ताः पुनर्जन्मनि शोभने ।
मानुष्यं सुचिरात्प्राप्य तत्र बोधविवर्जिताः।
भवन्ति सततं देवि यतन्तो हीनमेधसः ॥ १३.२१९.१७ ॥
असे लोक मृत्यू पावून शुभ पुनर्जन्मात, दीर्घकाळानंतर मनुष्यजन्म मिळवूनही तेथे बोधरहित होतात. हे देवि, प्रयत्न करूनही ते सदा हीनबुद्धी राहतात.
13.219.18
भगवन्मानुषाः केचित्सर्वकल्याणसंयुताः ।
पुत्रैर्दारैर्गुणयुतैर्दासीदासपरिच्छदैः ॥ १३.२१९.१८ ॥
हे भगवन्, काही मानव सर्व कल्याणांनी युक्त असतात, गुणवान पुत्र, पत्नी, दास-दासी व परिवारासह.
13.219.19
परमं बुद्धिसंयुक्ताः स्थानैश्वर्यपरिग्रहैः ।
व्याधिहीना नबाधाश्च रूपारोग्यबलैर्युताः ॥ १३.२१९.१९ ॥
परम बुद्धीने युक्त, स्थान आणि ऐश्वर्य प्राप्त झालेले, रोगरहित आणि बाधारहित, रूप, आरोग्य आणि बलाने संपन्न.
13.219.20
धनधान्येन सम्पन्नाः प्रासादैर्यानवाहनैः ।
सर्वोपभोगसंयुक्ता नानाचित्रैर्मनोहरैः ॥ १३.२१९.२० ॥
धन-धान्याने समृद्ध, प्रासाद आणि वाहनांनी युक्त, सर्व उपभोगांनी संपन्न, नाना प्रकारच्या मनोहर वस्तूंनी युक्त.
13.219.21
ज्ञातिभिः सह मोदन्ते अविघ्नं तु दिनेदिने ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.२१ ॥
ते आपल्या नातेवाईकांसह दिवसेंदिवस विघ्नाशिवाय आनंद घेतात. कोणत्या कर्मविपाकाने हे घडते, ते मला सांगणे योग्य आहे.
13.219.22
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वं समाहिता ॥ १३.२१९.२२ ॥
म्हणून मी तुला ते सांगेन. एकाग्र चित्ताने सर्व ऐक.
13.219.23
ये पुरा मनुजा देवि आढ्या वा इतरेऽपि वा ।
श्रुतवृत्तसमायुक्ता दानकामाः श्रुतप्रियाः ॥ १३.२१९.२३ ॥
हे देवी, पूर्वी जे मनुष्य श्रीमंत असोत वा इतर असोत, जे शास्त्र आणि सदाचाराने युक्त, दानाची इच्छा करणारे आणि शास्त्रप्रिय होते.
13.219.24
परेङ्गितपरा नित्यं दातव्यमिति निश्चिताः ।
सत्यसन्धाः क्षमाशीला लोभमोहविवर्जिताः ॥ १३.२१९.२४ ॥
इतरांच्या इशाऱ्यांकडे लक्ष देणारे, नेहमी दान द्यावे असा निश्चय असलेले, सत्यप्रतिज्ञ, क्षमाशील, लोभ आणि मोहरहित.
13.219.25
दातारः पात्रतो दानं व्रतैर्नियमसंयुताः ।
स्वदुःखमिव संस्मृत्य परदुःखविवर्जिताः।
सौम्यशीलाः शुभाचारा देवब्राह्मणपूजकाः ॥ १३.२१९.२५ ॥
पात्रानुसार दान देणारे, व्रत-नियमांनी युक्त, स्वतःच्या दुःखाप्रमाणे परांचे दुःख स्मरून ते न देणारे, सौम्य स्वभावाचे, शुभाचरणी आणि देव-ब्राह्मणांचे पूजक असतात.
13.219.26
एवंशीलसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
दिवि वा भुवि वा देवि जायन्ते कर्मभोगिनः ॥ १३.२१९.२६ ॥
असे शील व आचार असणारे लोक, हे देवि, शुभ पुनर्जन्मात स्वर्गात किंवा पृथ्वीवर जन्म घेऊन आपल्या कर्मफलांचा उपभोग घेतात.
13.219.27
मानुषेष्वपि ये जातास्तादृशाः सम्भवन्ति ते ।
यादृशास्तु तथा प्रोक्ताः सर्वे कल्याणसंयुताः ॥ १३.२१९.२७ ॥
मनुष्यांमध्ये जन्मलेले लोकही तसेच होतात. वर्णन केल्याप्रमाणे ते सर्व कल्याणाने युक्त असतात.
13.219.28
रूपं द्रव्यं बलं चायुर्भोगैश्वर्यं बलं श्रुतम् ।
इत्येतत्सर्वसाद्गुण्यं दानाद्भवति नान्यथा।
तपोदानमयं सर्वमिति विद्धि शुभानने ॥ १३.२१९.२८ ॥
रूप, द्रव्य, बल, आयुष्य, भोग, ऐश्वर्य, बल, श्रुत — हे सर्व श्रेष्ठ गुण दानानेच प्राप्त होतात, अन्यथा नाही. हे शुभानने, हे सर्व तप आणि दानमय आहे हे जाण.
13.219.29
अथ केचित्प्रदृश्यन्ते मानुषेष्वेव मानुषाः ।
दुर्गताः क्लेशभूयिष्ठा दानभोगविवर्जिताः ॥ १३.२१९.२९ ॥
आता मनुष्यांमध्येच काही मनुष्य दिसतात — दुर्गतीत पडलेले, अतिशय क्लेशांनी भरलेले, दान व भोगरहित.
13.219.30
भयैस्त्रिभिः समाजुष्टा व्याधिक्षुद्भयसंयुताः ।
दुष्कलत्राभिभूताश्च सततं विघ्नदर्शकाः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१९.३० ॥
तीन प्रकारच्या भयांनी वेढलेले, व्याधी, भूक आणि भय यांनी युक्त, दुष्ट पत्नींनी पराभूत झालेले आणि सतत अडथळे पाहणारे — कोणत्या कर्माच्या फलाने असे होते, ते मला सांगणे योग्य आहे.
13.219.31
ये पुरा मनुजा देवि आसुरं भावमाश्रिताः ।
क्रोधलोभसमायुक्ता निरन्नाद्याश्च निष्क्रियाः ॥ १३.२१९.३१ ॥
पूर्वी जे मानव, हे देवी, आसुरी भावाचा आश्रय घेऊन, क्रोध आणि लोभाने युक्त, अन्नहीन आणि निष्क्रिय होते —
13.219.32
नास्तिकाश्चैव धूर्ताश्च मूर्खाश्चात्मपरायणाः ।
परोपतापिनो देवि प्रायशः प्राणिनिर्दयाः ॥ १३.२१९.३२ ॥
नास्तिक, धूर्त, मूर्ख आणि आत्मपरायण, इतरांना पीडा देणारे — हे देवी, बहुधा प्राण्यांविषयी निर्दय.
13.219.33
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
कथंचित्प्राप्य मानुष्यं तत्र ते दुःखपीडिताः ॥ १३.२१९.३३ ॥
असे आचरण असणारे, हे शोभने, पुनर्जन्मात कसेबसे मनुष्यजन्म मिळवूनही तेथे दुःखाने पीडित राहतात.
13.219.34
सर्वतः सम्भवन्त्येव पूर्वमात्मप्रमादतः ।
यथा ते पूर्वकथितास्तथा ते सम्भवन्त्युत ॥ १३.२१९.३४ ॥
पूर्वी स्वतःच्या प्रमादामुळे ते सर्वत्र जन्म घेतात; पूर्वी सांगितल्याप्रमाणेच ते जन्मतात.
13.219.35
शुभाशुभं कृतं कर्म सुखदुःखफलोदयम् ।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२१९.३५ ॥
शुभ आणि अशुभ कर्म, ज्याचे फल सुख-दुःखाचा उदय आहे — हे देवी, हे तुला सांगितले; आता आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?