মহাভারত · অধ্যায় 13.222
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.222.1
भगवन्देवदेवेश शूलपाणे वृषध्वज ।
पुंश्चल्य इव या स्त्रीषु नीचवृत्तिरताः स्मृताः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२२.१ ॥
হে ভগবান, দেবদেবেশ, শূলপাণি, বৃষধ্বজ! নারীদের মধ্যে যারা নীচ আচরণে রত বলে কথিত, কোন কর্মফলে তারা তেমন হয়, তা আমাকে বলা উচিত।
13.222.2
याः पुरा मनुजा देवि बुद्धिमोहसमन्विताः ।
कामरागसमायुक्ताः पतीनतिचरन्ति वै ॥ १३.२२२.२ ॥
হে দেবী! পূর্বে যারা মানুষ ছিল, বুদ্ধিমোহে যুক্ত, কামরাগে আসক্ত হয়ে তারা স্বামীদের অতিক্রম করে চলে।
13.222.3
प्रतिकूलपरा यास्तु पतीन्प्रति यथा तथा ।
शौचं लज्जां तु विस्मृत्य यथेष्टपरिचारणाः ॥ १३.२२२.३ ॥
স্বামীদের প্রতি যেভাবে-তেভাবে প্রতিকূল আচরণকারিণীরা, শৌচ ও লজ্জা ভুলে, ইচ্ছামতো ভোগে রত থাকে।
13.222.4
एवंयुक्तसमाचारा यमलोके सुदण्डिताः ।
यदि वै मानुषं जन्म लभेरंस्तास्तथाविधाः।
बहुसाधारणा एव पुंश्चल्यश्च भवन्ति ताः ॥ १३.२२२.४ ॥
এরূপ আচরণকারিণীরা যমলোকে কঠোর দণ্ড পায়। তারা আবার মানবজন্ম পেলেও সেরূপই থেকে, বহুজনের সাধারণ ভোগ্যা পুংশ্চলী হয়।
13.222.5
पौश्चल्यं यत्तु तद्वृत्तं स्त्रीणां कष्टतमं स्मृतम् ।
ततःप्रभृति ता देवि पतन्त्येव न संशयः ॥ १३.२२२.५ ॥
নারীদের সেই পুংশ্চলীর আচরণ অত্যন্ত কষ্টকর বলে কথিত। হে দেবী! সেই থেকেই তারা নিশ্চয় পতিত হয়, এতে সন্দেহ নেই।
13.222.6
शोचन्ति चेत्तु तद्वृत्तं मनसा हितमाप्नुयुः ।
भगवन्देवदेवेश प्रमदा विधवा भृशम्। ॥ १३.२२२.६ ॥
তারা সেই আচরণের জন্য মনে মনে শোক করলে কল্যাণ লাভ করতে পারে। হে ভগবান, দেবদেবেশ! নারীরা, বিশেষত বিধবারা, অত্যন্ত শোক করুক।
13.222.7
दृश्यन्ते मानुषा लोके सर्वकल्याणवर्जिताः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२२.७ ॥
জগতে মানুষদের সর্বপ্রকার মঙ্গল থেকে বঞ্চিত দেখা যায়। কোন কর্মফলের কারণে তা ঘটে, তা আমাকে বলা উচিত।
13.222.8
याः पुरा मनुजा देवि बुद्धिमोहसमन्विताः ।
कुटुम्बं तत्र वे पत्युर्नाशयन्ति वृथा तथा ॥ १३.२२२.८ ॥
হে দেবী, পূর্বে যারা বুদ্ধিমোহে আচ্ছন্ন মানুষ ছিল, তারা স্বামীর পরিবারকে বৃথা ধ্বংস করে, তেমনই।
13.222.9
विषदाश्चाग्निदाश्चैव पतीन्प्रति सुनिर्दयाः ।
अन्यासां हि पतीन्यान्ति स्वपतिद्वेषकारणात् ॥ १३.२२२.९ ॥
যারা বিষ দেয়, আগুন লাগায়, স্বামীদের প্রতি অত্যন্ত নির্দয়, তারা নিজ স্বামীর প্রতি বিদ্বেষবশত অন্য নারীদের স্বামীদের কাছে যায়।
13.222.10
एवंयुक्तसमाचारा यमलोके सुदण्डिताः ।
निरयस्थाश्चिरं कालं कथंचित्प्राप्य मानुषम्।
तत्र ता भोगरहिता विधवास्तु भवन्ति वै ॥ १३.२२२.१० ॥
যাদের আচরণ এরূপ, তারা যমলোকে ভালোভাবে দণ্ডিত হয়ে, দীর্ঘকাল নরকে থেকে, কোনোক্রমে মানবজন্ম লাভ করে, সেখানে ভোগরহিত বিধবাই হয়।
13.222.11
भगवन्प्रमदा लोके पत्यौ ज्ञातिषु सत्सुच ।
लिङ्गिन्यः सम्प्रदृश्यन्ते पाषण्डं मतमाश्रिताः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२२.११ ॥
হে ভগবান, জগতে নারীরা স্বামী, আত্মীয় ও সজ্জনদের প্রতিও লিঙ্গধারিণী (সন্ন্যাসিনী বেশধারী) রূপে দেখা যায় এবং পাষণ্ড মত অবলম্বন করে। কোন কর্মফলের কারণে এমন হয়, তা আমাকে বলা উচিত।
13.222.12
याः पुरा भावदोषेणि लोभमोहसमन्विताः ।
परद्रव्यपरा लोभात्परेषां द्रव्यहारकाः ॥ १३.२२२.१२ ॥
যারা পূর্বে ভাবদোষে লোভ ও মোহে আচ্ছন্ন ছিল, পরের ধনে আসক্ত ছিল এবং লোভবশত অন্যের ধন হরণ করত।
13.222.13
अभ्यसूयापरा यास्तु सपत्नीनां प्रदूषकाः ।
ईर्ष्यापराः कोपनाश्च बन्धूनां विफलाः सदा ॥ १३.२२२.१३ ॥
যে নারীরা সর্বদা অসূয়ায় ও নিন্দায় রত, সপত্নীদের দূষণকারী, ঈর্ষাপরায়ণ ও ক্রোধী, এবং আত্মীয়দের প্রতি সর্বদা ব্যর্থ।
13.222.14
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि ताः स्त्रियः ।
अलक्षणसमायुक्ताः पाषण्डं धर्ममाश्रिताः।
स्त्रियः प्रव्राजशीलाश्च भवन्त्येव न संशयः ॥ १३.२२२.१४ ॥
এইরূপ আচরণসম্পন্ন সেই নারীরা পরজন্মে অশুভ লক্ষণযুক্ত হয়ে পাষণ্ড ধর্ম আশ্রয় করে; নারীরা সন্ন্যাসপ্রবণ হবেই, এতে সন্দেহ নেই।
13.222.15
भगवन्मानुषाः केचित्कारुवृत्तिसमाश्रिताः ।
प्रदृश्यन्ते मनुष्येषु नीचकर्मरतास्तथा।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हति ॥ १३.२२२.१५ ॥
হে ভগবান! মানুষদের মধ্যে কেউ কেউ কারুশিল্প-বৃত্তি আশ্রয় করে এবং নীচ কর্মে রত দেখা যায়; কোন কর্মের ফলে এমন হয়, তা আমাকে বলার যোগ্য আপনি।
13.222.16
ये पुरा मनुजा देवि स्तब्धमानयुता भृशम् ।
दर्पाहङ्कारसंयुक्ताः केवलात्मपरायणाः ॥ १३.२२२.१६ ॥
হে দেবী! পূর্বে যে মানুষেরা অতিশয় দম্ভ ও অহংকারে ভরা, দর্প ও অহংকারযুক্ত এবং কেবল নিজেকে নিয়েই মগ্ন ছিল।
13.222.17
तादृशा मानुषा देवि पुनर्जन्मनि शोभने ।
कात्वो नटगन्धर्वाः सम्भवन्ति यथा तथा ॥ १३.२२२.१७ ॥
হে দেবী! এমন মানুষেরা পরবর্তী শুভ জন্মে কাত্ব, নট ও গন্ধর্ব রূপে জন্মগ্রহণ করে।
13.222.18
नापिता बन्दिनश्चैव तथा वैतालिकाः प्रिये ।
एवंभूतास्त्वधोवृत्तिं जीवन्त्याश्रित्य मानवाः ॥ १३.२२२.१८ ॥
হে প্রিয়ে! নাপিত, বন্দী এবং বৈতালিকরাও তেমনই; এইভাবে জাত মানুষেরা নিম্ন বৃত্তি আশ্রয় করে জীবনধারণ করে।
13.222.19
परप्रसाधनकरास्ते परैः कृतवेतनाः ।
परावमानस्य फलं भुञ्जते पौर्वदैहिकम् ॥ १३.२२२.१९ ॥
যারা অন্যদের সাজায়, তারা অন্যদের দ্বারা বেতনে নিযুক্ত। পূর্বদেহে অন্যের অপমানের ফল তারা ভোগ করে।
13.222.20
भगवन्देवदेवेश मानुषेष्वेव केचन ।
दासभूताः प्रदृश्यन्ते सर्वकर्मपरा भृशम् ॥ १३.२२२.२० ॥
হে ভগবান, হে দেবদেব, মানুষের মধ্যেই কেউ কেউ দাসরূপে দেখা যায়; তারা সব ধরনের কাজে অত্যন্ত নিবিষ্ট থাকে।
13.222.21
आघातभर्त्सनसहाः पीड्यमानाश्च सर्वशः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२२.२१ ॥
আঘাত ও তিরস্কার সহ্য করে, সর্বতোভাবে পীড়িত হয়ে — কোন কর্মফলের পরিণতিতে এমন হয়, তা আমাকে বলার যোগ্য আপনি।
13.222.22
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ॥ १३.२२२.२२ ॥
তাই আমি তোমাকে সেই কারণ বলব; শোনো, হে কল্যাণী।
13.222.23
ये पुरा मनुजा देवि परेषां वित्तहारकाः ।
ऋणवृद्धिकरं कृष्या न्यासदत्तं तथैव च ॥ १३.२२२.२३ ॥
হে দেবী, পূর্বে যারা মানুষ অন্যের ধন হরণকারী ছিল; কৃষির মাধ্যমে ঋণের সুদ বৃদ্ধিকারী; আর জমা রাখা ও দেওয়া ধনও হরণকারী।
13.222.24
निक्षेपकारणाद्दत्तपरद्रव्यापहारिणः ।
प्रमादाद्विस्मृतं नष्टं परेषां धनहारकाः ॥ १३.२२२.२४ ॥
ন্যাসরূপে দেওয়া অন্যের দ্রব্য হরণকারী; অসাবধানতায় ভুলে যাওয়া বা নষ্ট হওয়া বলে অন্যের ধন অপহরণকারী।
13.222.25
वधबन्धपरिक्लेशैर्दासत्वं कुर्वते परान् ।
तादृशा मरणं प्राप्ता दण्डिता यमशासनैः ॥ १३.२२२.२५ ॥
বধ, বন্ধন ও ক্লেশের দ্বারা তারা অপরকে দাসত্বে নিযুক্ত করে। সেইরূপ ব্যক্তিরা মৃত্যু লাভ করে যমের শাসনে দণ্ডিত হয়।
13.222.26
कथञ्चित्प्राप्य मानुष्यं तत्र ते देवि सर्वथा ।
दासभूता भविष्यन्ति जन्मप्रभृति मानवाः ॥ १३.२२२.२६ ॥
কোনোক্রমে মানুষের জন্ম লাভ করে, হে দেবী, তারা সেখানে জন্ম থেকেই সর্বতোভাবে দাস হয়ে থাকবে।
13.222.27
तेषां कर्माणि कुर्वन्ति येषां ते धनहारकाः ।
आसमाप्तेः स्वपापस्य कुर्वन्तीति विनिश्चयः ॥ १३.२२२.२७ ॥
যাদের ধন তারা হরণ করেছে, তাদের কাজ তারা করে। নিজেদের পাপের অবসান পর্যন্ত তারা এরূপ করে — এটাই নিশ্চিত।
13.222.28
पशुभूतास्तथा चान्ये भवन्ति धनहारकाः ।
तत्तथा क्षीयते कर्म तेषां पूर्वापराधजम्।
अतोऽन्यथा न तच्छक्यं कर्म भोक्तुं सुरासुरैः ॥ १३.२२२.२८ ॥
অন্য ধনহারকেরা পশুযোনিতে জন্মায়। এইভাবে তাদের পূর্বকৃত অপরাধজনিত কর্মের ক্ষয় হয়। অতএব দেবতা ও অসুরেরাও তা অন্যভাবে ভোগ করতে পারে না।
13.222.29
किन्तु मोक्षविधिस्तेषां सर्वता तत्प्रसादनम् ।
अयथावन्मोक्षकामः पुनर्जन्मनि चेष्यते ॥ १३.२२२.२९ ॥
কিন্তু তাদের মোক্ষের উপায় হলো সর্বতোভাবে তাঁকে প্রসন্ন করা। যে মোক্ষকামী হয়েও যথাযথভাবে চলে না, সে পুনর্জন্মেই আকাঙ্ক্ষিত হয়।
13.222.30
मोक्षकामी यथान्यायं कुर्वन्कर्माणि सर्वशः ।
भर्तुः प्रसादमाकाङ्क्षेदायासान्सर्वथा सहन् ॥ १३.२२२.३० ॥
মোক্ষকামী ব্যক্তি ন্যায়ানুসারে সব কর্ম সম্পাদন করে প্রভুর অনুগ্রহ কামনা করবে এবং সর্বতোভাবে ক্লেশ সহ্য করবে।
13.222.31
प्रीतिपूर्वं तु यो भर्त्रा मुक्तो मुक्तः स्वपापतः ।
तथाभूतान्कर्मकरान्सदा सन्तोषयेत्पतिः ॥ १३.२२२.३१ ॥
প্রভু স্নেহপূর্বক যাদের মুক্তি দিয়েছেন, যারা নিজ পাপ থেকে মুক্ত হয়েছে, এমন কর্মচারীদের প্রভু সর্বদা সন্তুষ্ট রাখবেন।
13.222.32
यथार्हं कारयेत्कर्म दण्डकारणतः क्षिपेत् ।
वृद्धान्बालांस्तथा क्षीणान्पालयन्धर्ममाप्नुयात् ॥ १३.२२२.३२ ॥
যথাযোগ্য কাজ করাবে, শাস্তির কারণ থাকলেই তাড়াবে। বৃদ্ধ, শিশু ও দুর্বলদের রক্ষা করলে মানুষ ধর্ম লাভ করে।
13.222.33
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२२.३३ ॥
হে দেবী, এটি তোমাকে বলা হলো। আর কী শুনতে চাও?