महाभारत · अध्याय 13.222
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.222.1
भगवन्देवदेवेश शूलपाणे वृषध्वज ।
पुंश्चल्य इव या स्त्रीषु नीचवृत्तिरताः स्मृताः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२२.१ ॥
हे भगवान, देवांचा देवेश, शूलपाणी, वृषध्वजा! स्त्रियांमध्ये नीच वृत्तीत रत असलेल्या पुंश्चली कोणत्या कर्मविपाकाने तशा होतात, ते मला सांगणे योग्य आहे.
13.222.2
याः पुरा मनुजा देवि बुद्धिमोहसमन्विताः ।
कामरागसमायुक्ताः पतीनतिचरन्ति वै ॥ १३.२२२.२ ॥
हे देवी! पूर्वी जे मानव होते, बुद्धिमोहाने युक्त, कामरागाने संयुक्त होऊन पतींचे उल्लंघन करतात.
13.222.3
प्रतिकूलपरा यास्तु पतीन्प्रति यथा तथा ।
शौचं लज्जां तु विस्मृत्य यथेष्टपरिचारणाः ॥ १३.२२२.३ ॥
पतींच्या प्रति जशा-तशा प्रतिकूल वागणाऱ्या, शौच आणि लज्जा विसरून, इच्छेनुसार विषयसेवा करणाऱ्या.
13.222.4
एवंयुक्तसमाचारा यमलोके सुदण्डिताः ।
यदि वै मानुषं जन्म लभेरंस्तास्तथाविधाः।
बहुसाधारणा एव पुंश्चल्यश्च भवन्ति ताः ॥ १३.२२२.४ ॥
अशा आचरणाच्या स्त्रिया यमलोकात अत्यंत दंडित होतात. त्यांना पुन्हा मानवजन्म मिळाला तरी त्या तशाच राहून, अनेकांच्या सामायिक पुंश्चली होतात.
13.222.5
पौश्चल्यं यत्तु तद्वृत्तं स्त्रीणां कष्टतमं स्मृतम् ।
ततःप्रभृति ता देवि पतन्त्येव न संशयः ॥ १३.२२२.५ ॥
स्त्रियांचे ते पुंश्चलत्वाचे वर्तन अत्यंत कष्टदायक मानले आहे. हे देवी! तेव्हापासून त्या निश्चित पतन पावतात, यात संशय नाही.
13.222.6
शोचन्ति चेत्तु तद्वृत्तं मनसा हितमाप्नुयुः ।
भगवन्देवदेवेश प्रमदा विधवा भृशम्। ॥ १३.२२२.६ ॥
त्या वर्तनाबद्दल त्यांनी मनातून शोक केला तर त्यांना हित मिळू शकते. हे भगवान, देवांचा देवेश! स्त्रिया, विशेषतः विधवा, अत्यंत शोक कराव्या.
13.222.7
दृश्यन्ते मानुषा लोके सर्वकल्याणवर्जिताः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२२.७ ॥
जगात माणसे सर्व कल्याणांपासून वंचित दिसतात. कोणत्या कर्मविपाकामुळे असे होते, ते मला सांगणे योग्य आहे.
13.222.8
याः पुरा मनुजा देवि बुद्धिमोहसमन्विताः ।
कुटुम्बं तत्र वे पत्युर्नाशयन्ति वृथा तथा ॥ १३.२२२.८ ॥
हे देवी, पूर्वी बुद्धिमोहाने युक्त असणारे मानव पतीच्या कुटुंबाचा व्यर्थ नाश करतात, तसेच.
13.222.9
विषदाश्चाग्निदाश्चैव पतीन्प्रति सुनिर्दयाः ।
अन्यासां हि पतीन्यान्ति स्वपतिद्वेषकारणात् ॥ १३.२२२.९ ॥
विष देणाऱ्या, आग लावणाऱ्या, पतींविषयी अत्यंत निर्दय असलेल्या स्त्रिया, स्वतःच्या पतीविषयीच्या द्वेषामुळे इतर स्त्रियांच्या पतींना प्राप्त होतात.
13.222.10
एवंयुक्तसमाचारा यमलोके सुदण्डिताः ।
निरयस्थाश्चिरं कालं कथंचित्प्राप्य मानुषम्।
तत्र ता भोगरहिता विधवास्तु भवन्ति वै ॥ १३.२२२.१० ॥
अशा आचरणाच्या स्त्रिया यमलोकात चांगल्या शिक्षा भोगून, नरकात दीर्घकाळ राहून, कसेबसे मानवी जन्म मिळवून, तेथे भोगरहित विधवाच होतात.
13.222.11
भगवन्प्रमदा लोके पत्यौ ज्ञातिषु सत्सुच ।
लिङ्गिन्यः सम्प्रदृश्यन्ते पाषण्डं मतमाश्रिताः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२२.११ ॥
हे भगवन्, जगात स्त्रिया पती, नातेवाईक आणि सत्पुरुषांविषयीही लिंगधारिणी (भिक्षुणीवेषी) दिसतात आणि पाखंड मत स्वीकारलेल्या दिसतात. कोणत्या कर्मविपाकामुळे असे होते, ते मला सांगणे योग्य आहे.
13.222.12
याः पुरा भावदोषेणि लोभमोहसमन्विताः ।
परद्रव्यपरा लोभात्परेषां द्रव्यहारकाः ॥ १३.२२२.१२ ॥
जे पूर्वी भावदोषामुळे लोभ आणि मोहाने युक्त होते, परद्रव्यात आसक्त होते आणि लोभाने इतरांचे द्रव्य हरण करत होते.
13.222.13
अभ्यसूयापरा यास्तु सपत्नीनां प्रदूषकाः ।
ईर्ष्यापराः कोपनाश्च बन्धूनां विफलाः सदा ॥ १३.२२२.१३ ॥
जे स्त्रिया सदैव असूया व निंदेत रत असतात, सवतींची दूषणे करतात, ईर्ष्या व क्रोधाने भरलेल्या असतात आणि नातेवाइकांबाबत सदा अयशस्वी ठरतात.
13.222.14
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि ताः स्त्रियः ।
अलक्षणसमायुक्ताः पाषण्डं धर्ममाश्रिताः।
स्त्रियः प्रव्राजशीलाश्च भवन्त्येव न संशयः ॥ १३.२२२.१४ ॥
असे आचरण असलेल्या त्या स्त्रिया पुनर्जन्मात अशुभ लक्षणांनी युक्त होऊन पाखंड धर्माचा आश्रय घेतात; स्त्रिया संन्यासवृत्तीच्या होतील यात संशय नाही.
13.222.15
भगवन्मानुषाः केचित्कारुवृत्तिसमाश्रिताः ।
प्रदृश्यन्ते मनुष्येषु नीचकर्मरतास्तथा।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हति ॥ १३.२२२.१५ ॥
हे भगवन्! मानवांमध्ये काही लोक कारागिरीचा व्यवसाय करणारे आणि नीच कर्मांत रत असलेले दिसतात; कोणत्या कर्मविपाकामुळे हे होते ते मला सांगावे.
13.222.16
ये पुरा मनुजा देवि स्तब्धमानयुता भृशम् ।
दर्पाहङ्कारसंयुक्ताः केवलात्मपरायणाः ॥ १३.२२२.१६ ॥
हे देवी! पूर्वी जे मानव अत्यंत अभिमानाने भरलेले, दर्प व अहंकाराने युक्त आणि केवळ स्वतःतच रमलेले होते.
13.222.17
तादृशा मानुषा देवि पुनर्जन्मनि शोभने ।
कात्वो नटगन्धर्वाः सम्भवन्ति यथा तथा ॥ १३.२२२.१७ ॥
हे देवी! असे मानव पुढील शुभ जन्मात कात्व, नट आणि गंधर्व म्हणून जन्म घेतात.
13.222.18
नापिता बन्दिनश्चैव तथा वैतालिकाः प्रिये ।
एवंभूतास्त्वधोवृत्तिं जीवन्त्याश्रित्य मानवाः ॥ १३.२२२.१८ ॥
हे प्रिये! न्हावी, बंदी आणि वैतालिक हेही तसेच; असे मानव हीन वृत्तीचा आश्रय घेऊन जगतात.
13.222.19
परप्रसाधनकरास्ते परैः कृतवेतनाः ।
परावमानस्य फलं भुञ्जते पौर्वदैहिकम् ॥ १३.२२२.१९ ॥
इतरांना सजवणारे ते इतरांकडून वेतनावर ठेवलेले असतात. पूर्वदेहात इतरांचा अपमान केल्याचे फळ ते भोगतात.
13.222.20
भगवन्देवदेवेश मानुषेष्वेव केचन ।
दासभूताः प्रदृश्यन्ते सर्वकर्मपरा भृशम् ॥ १३.२२२.२० ॥
हे भगवान, हे देवदेवेशा, मनुष्यांमध्येच काही लोक दासरूपात दिसतात; ते सर्व प्रकारच्या कामांत अत्यंत गुंतलेले असतात.
13.222.21
आघातभर्त्सनसहाः पीड्यमानाश्च सर्वशः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२२.२१ ॥
आघात आणि निंदा सहन करत, सर्व प्रकारे पीडित होत — कोणत्या कर्मविपाकामुळे हे घडते, ते मला सांगण्यास आपण योग्य आहात.
13.222.22
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ॥ १३.२२२.२२ ॥
म्हणून मी तुला त्याचे कारण सांगतो; ऐक, हे कल्याणी.
13.222.23
ये पुरा मनुजा देवि परेषां वित्तहारकाः ।
ऋणवृद्धिकरं कृष्या न्यासदत्तं तथैव च ॥ १३.२२२.२३ ॥
हे देवी, पूर्वी जे मनुष्य इतरांचे धन हरण करणारे होते; शेतीद्वारे कर्जावर व्याज वाढवणारे; आणि न्यास म्हणून दिलेले धनही लुबाडणारे.
13.222.24
निक्षेपकारणाद्दत्तपरद्रव्यापहारिणः ।
प्रमादाद्विस्मृतं नष्टं परेषां धनहारकाः ॥ १३.२२२.२४ ॥
न्यास म्हणून दिलेले इतरांचे द्रव्य हरण करणारे; निष्काळजीपणाने विसरले किंवा नष्ट झाले म्हणून इतरांचे धन लुबाडणारे.
13.222.25
वधबन्धपरिक्लेशैर्दासत्वं कुर्वते परान् ।
तादृशा मरणं प्राप्ता दण्डिता यमशासनैः ॥ १३.२२२.२५ ॥
वध, बंधन आणि छळ यांद्वारे ते इतरांना दास्यात टाकतात. असे लोक मृत्यू पावून यमाच्या आज्ञांनी दंडित होतात.
13.222.26
कथञ्चित्प्राप्य मानुष्यं तत्र ते देवि सर्वथा ।
दासभूता भविष्यन्ति जन्मप्रभृति मानवाः ॥ १३.२२२.२६ ॥
कसेबसे मनुष्यजन्म मिळवून, हे देवि, ते तेथे जन्मापासून पूर्णपणे दास होतील.
13.222.27
तेषां कर्माणि कुर्वन्ति येषां ते धनहारकाः ।
आसमाप्तेः स्वपापस्य कुर्वन्तीति विनिश्चयः ॥ १३.२२२.२७ ॥
ज्यांचे धन त्यांनी हरण केले, त्यांची कामे ते करतात. आपल्या पापाचा शेवट होईपर्यंत ते असेच करतात, हा निश्चय आहे.
13.222.28
पशुभूतास्तथा चान्ये भवन्ति धनहारकाः ।
तत्तथा क्षीयते कर्म तेषां पूर्वापराधजम्।
अतोऽन्यथा न तच्छक्यं कर्म भोक्तुं सुरासुरैः ॥ १३.२२२.२८ ॥
इतर धनहारक पशुयोनीत जन्म घेतात. अशा प्रकारे त्यांच्या पूर्वीच्या अपराधांपासून निर्माण झालेले कर्म क्षीण होते. म्हणून सुर आणि असुरांनाही ते दुसऱ्या प्रकारे भोगता येत नाही.
13.222.29
किन्तु मोक्षविधिस्तेषां सर्वता तत्प्रसादनम् ।
अयथावन्मोक्षकामः पुनर्जन्मनि चेष्यते ॥ १३.२२२.२९ ॥
पण त्यांच्या मोक्षाचा मार्ग म्हणजे पूर्णपणे त्याला प्रसन्न करणे. मोक्षाची इच्छा असूनही जो योग्य रीतीने वागत नाही, त्याची पुनर्जन्मातच इच्छा केली जाते.
13.222.30
मोक्षकामी यथान्यायं कुर्वन्कर्माणि सर्वशः ।
भर्तुः प्रसादमाकाङ्क्षेदायासान्सर्वथा सहन् ॥ १३.२२२.३० ॥
मोक्षाची इच्छा असणाऱ्याने न्यायानुसार सर्व कर्मे करीत, स्वामीच्या कृपेची इच्छा धरावी आणि सर्व प्रकारे श्रम सहन करावेत.
13.222.31
प्रीतिपूर्वं तु यो भर्त्रा मुक्तो मुक्तः स्वपापतः ।
तथाभूतान्कर्मकरान्सदा सन्तोषयेत्पतिः ॥ १३.२२२.३१ ॥
मालकाने प्रेमाने सोडलेल्या, स्वतःच्या पापापासून मुक्त झालेल्या अशा कर्मकरांना धनी सदैव संतुष्ट ठेवावा.
13.222.32
यथार्हं कारयेत्कर्म दण्डकारणतः क्षिपेत् ।
वृद्धान्बालांस्तथा क्षीणान्पालयन्धर्ममाप्नुयात् ॥ १३.२२२.३२ ॥
योग्यतेनुसार काम करून घ्यावे, शिक्षेचे कारण असेल तरच दूर करावे. वृद्ध, बालके आणि दुर्बल यांचे रक्षण करणारा धर्म प्राप्त करतो.
13.222.33
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२२.३३ ॥
हे देवी, हे तुला सांगितले. आता आणखी काय ऐकू इच्छितेस?