મહાભારત · અધ્યાય 13.223
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.223.1
भगवन्मानुषेष्वेव मानुषाः समदर्शनाः ।
चण्डाला इव दृश्यन्ते स्पर्शमात्रविदूषिताइः ॥ १३.२२३.१ ॥
હે ભગવાન, મનુષ્યોમાં જ મનુષ્યો સમદર્શી હોવા છતાં, કેવળ સ્પર્શમાત્રથી દૂષિત ચાંડાળો જેવા દેખાય છે.
13.223.2
नीचकर्मरता देव सर्वेषां मलहारकाः ।
दुर्गताः क्लेशभूयिष्ठा विरूपा दुष्टचेतसः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२३.२ ॥
હે દેવ, નીચ કર્મોમાં રત, સૌનો મળ ઉપાડનારા, દુર્ગતિ પામેલા, અત્યંત ક્લેશયુક્ત, વિરૂપ અને દુષ્ટ ચિત્તવાળા લોકો કયા કર્મફળથી આવા થાય છે? તે મને કહેવું યોગ્ય છે.
13.223.3
तदहं ते प्रवक्ष्यामि तदेकाग्रमनाः शृणु ॥ १३.२२३.३ ॥
તે હું તને કહીશ; એકાગ્ર મનથી સાંભળ.
13.223.4
ये पुरा मनुजा देवि अतिमानयुता भृशम् ।
आत्मसम्भावनायुक्ताः स्तब्धा दर्पसमन्विताः ॥ १३.२२३.४ ॥
હે દેવી, પૂર્વકાળે જે મનુષ્યો અતિ અભિમાનયુક્ત, આત્મપ્રશંસામાં લીન, અકડાયેલા અને દર્પથી ભરેલા હતા—
13.223.5
प्रणामं तु न कुर्वन्ति गुरूणामपि पामराः ।
ये स्वधर्मार्पणं कार्यमतिमानान्न कुर्वते ॥ १३.२२३.५ ॥
તે નીચ માણસો ગુરુજનોને પણ પ્રણામ કરતા નથી; અતિ અભિમાનને કારણે પોતાના સ્વધર્મનું કર્તવ્ય અર્પતા નથી.
13.223.6
परान्संनामयन्त्येव आज्ञयात्मनि ये बलात् ।
ऋद्धियोगात्परान्नित्यमवमन्यन्ति मानवान्।
पानपाः सर्वभक्षाश्च परुषाः कटुका नराः ॥ १३.२२३.६ ॥
જે બીજાઓને પોતાની આજ્ઞાથી અને બળથી નમાવે છે, સમૃદ્ધિના બળે સદા બીજા માણસોનું અપમાન કરે છે, મદ્ય પીનારા, સર્વભક્ષી, કઠોર અને કટુ વચન બોલનારા માણસો.
13.223.7
एवंयुक्तसमाचाराक दण्डिता यमशासनैः ।
कथंचित्प्राप्य मानुष्यं चण्डालाः सम्भवन्ति ते ॥ १३.२२३.७ ॥
આ રીતે દુરાચારમાં લાગેલા લોકો યમના શાસનથી દંડાઈને, કોઈ રીતે મનુષ્યજન્મ પામે તોપણ ચાંડાળ તરીકે જન્મે છે.
13.223.8
नीचकर्मरताश्चैव सर्वेषां मलहारकाः ।
परेषां वन्दनपरास्ते भवन्त्येव मानिनः ॥ १३.२२३.८ ॥
નીચ કર્મોમાં રમતા લોકો સૌનો મળ ઉપાડનારા થાય છે; બીજાઓને વંદન કરવામાં લાગ્યા રહેવા છતાં તેઓ અભિમાની જ રહે છે.
13.223.9
विरूपाः पापयोनिस्थाः स्पर्शनादिविवर्जिताः ।
कुवृत्तिमुपजीवन्ति भुत्वा ते रजकादयः।
पुराऽतिमानदोषात्तु भुञ्जते स्वकृतं फलम् ॥ १३.२२३.९ ॥
કુરૂપ, પાપયોનિમાં સ્થિત, સ્પર્શાદિથી વર્જિત — ધોબી વગેરે — નીચ વૃત્તિથી જીવે છે; પૂર્વે અતિમાનના દોષથી તેઓ પોતાના કર્મનું ફળ ભોગવે છે.
13.223.10
तानप्यवस्ताकृपणांश्चण्डालानपि बुद्धिमान् ।
न च निन्देन्नापि कुप्येद्भुञ्जते स्वकृतं फलम्।
चण्डाला अपि तां जातिं शोचन्तः शुद्धिमाप्नुयुः ॥ १३.२२३.१० ॥
બુદ્ધિમાન માણસે તે દીન, દુઃખી ચાંડાળોની પણ નિંદા ન કરવી, ન તો તેમના પર ગુસ્સો કરવો; કારણ કે તેઓ પોતાના કર્મનું ફળ ભોગવે છે. ચાંડાળો પણ તે જન્મ માટે શોક કરતા શુદ્ધિ પામી શકે.
13.223.11
भगवन्मानुषाः केचिदाशापाशशतैर्वृताः ।
परेषां द्वारि तिष्ठन्ति प्रतिषिद्धाः प्रवेशने ॥ १३.२२३.११ ॥
હે ભગવન્, કેટલાક માણસો આશાના સેંકડો પાશોથી ઘેરાયેલા, પ્રવેશથી રોકાયેલા, બીજાઓના દ્વાર પર ઊભા રહે છે.
13.223.12
द्रष्टुं ज्ञापयितुं चैव न लभन्ते च यत्नतः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२३.१२ ॥
તેઓ જોવા માટે કે પોતાની ઓળખ આપવા માટે પ્રયત્ન કરવા છતાં તક મેળવી શકતા નથી. કયા કર્મવિપાકથી આ થાય છે, તે મને કહેવા આપ યોગ્ય છો.
13.223.13
ये पुरा मानुषा देवि ऐश्वर्यस्थानसंयुताः ।
संवादं तु न कुर्वन्ति परैरैश्वर्यमोहिताः ॥ १३.२२३.१३ ॥
હે દેવી, પૂર્વે ઐશ્વર્ય અને સ્થાનોથી યુક્ત માણસો ઐશ્વર્યના મોહમાં બીજાઓ સાથે સંવાદ કરતા ન હતા.
13.223.14
द्वाराणि न ददत्येव लोभमोहादिभिर्वृताः ।
अवस्थामोहसंयुक्ताः स्वार्थमात्रपरायणाः ॥ १३.२२३.१४ ॥
લોભ, મોહ વગેરેથી ઘેરાયેલા તેઓ દ્વાર ખોલતા નથી; પોતાના સ્થાનના મોહથી યુક્ત અને કેવળ સ્વાર્થમાં તત્પર રહે છે.
13.223.15
सर्वभोगयुता वाऽपि सर्वेषां निष्फला भृशम् ।
अपि शक्ता न कुर्युस्ते परानुग्रहकारणात् ॥ १३.२२३.१५ ॥
બધા ભોગોથી યુક્ત હોવા છતાં તેઓ સૌ માટે સંપૂર્ણ નિષ્ફળ રહે છે; સમર્થ હોવા છતાં બીજાઓ પર અનુગ્રહ કરવા માટે કંઈ કરતા નથી.
13.223.16
निर्दयाश्चैव निर्द्वारा भोगैश्वर्यगतिं प्रति ।
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ॥ १३.२२३.१६ ॥
તેઓ નિર્દય અને દ્વારહીન છે, ભોગ-ઐશ્વર્યના માર્ગ તરફ વળેલા છે; આવા આચરણવાળા લોકો શુભ પુનર્જન્મમાં પણ (આ જ દશા પામે છે).
13.223.17
यदि चेन्मानुषं जन्म लभेरंस्ते तथाविधाः ।
दुर्गता दुरवस्थाश्च कर्मव्याक्षेपसंयुताः ॥ १३.२२३.१७ ॥
એવા લોકો માનવજન્મ પામે તો પણ દુર્ગતિ અને દુરવસ્થામાં, કર્મના વિઘ્નોથી યુક્ત થઈને (રહે છે).
13.223.18
अभिधावन्ति ते सर्वे तमर्थमभिवेदिनः ।
राज्ञां वा राजमात्राणां द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥ १३.२२३.१८ ॥
તે ઉદ્દેશ્યને ઇચ્છતા તેઓ સૌ દોડે છે; રાજાઓ કે રાજમંત્રીઓના દ્વારે ઊભા રહે છે, પણ રોકાયેલા.
13.223.19
कर्म विज्ञापितुं द्रष्टुं न लभन्ते कथञ्चन ।
प्रवेष्टुमपि ते द्वारं बहिस्तिष्ठन्ति काङ्क्षया ॥ १३.२२३.१९ ॥
પોતાનું કર્મ જણાવવા કે જોવા માટે તેઓ કોઈ પણ રીતે અવસર પામતા નથી; દ્વારમાં પ્રવેશવાની આશાએ તેઓ બહાર જ ઊભા રહે છે.
13.223.20
भगवन्मानुषाः केचिन्मनुष्येषु बहुष्वपि ।
सहसा नष्टसर्वस्वा भ्रष्टकोशपरिग्रहाः ॥ १३.२२३.२० ॥
હે ભગવન્! ઘણા માણસોમાં પણ કેટલાક અચાનક પોતાનું સર્વસ્વ ગુમાવે છે અને તેમનો ભંડાર તથા સંપત્તિ નષ્ટ થાય છે.
13.223.21
दृश्यन्ते मानुषाः केचिद्राजचोरोदकादिभिः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२३.२१ ॥
રાજા, ચોર, પાણી વગેરેથી કેટલાક માણસો નાશ પામતા દેખાય છે. કયા કર્મવિપાકથી આ થાય છે તે મને કહેવા આપ યોગ્ય છો.
13.223.22
ये पुरा मानुषा देवि आसुरं भावमाश्रिताः ।
परेषां वृत्तिनाशं तु कुर्वते द्वेषलोभतः ॥ १३.२२३.२२ ॥
હે દેવી! પૂર્વે આસુરી ભાવ અપનાવનારા માણસો દ્વેષ અને લોભથી બીજાઓની આજીવિકાનો નાશ કરે છે.
13.223.23
उत्कोचनपराश्चैव पिशुनाश्च तथाविधाः ।
परद्रव्यहरा घोराश्चौर्याद्वाऽन्येन कर्मणा ॥ १३.२२३.२३ ॥
લાંચમાં રત રહેનારા, ચાડી ખાનારા અને એવા લોકો, બીજાનું ધન હરણ કરનારા ક્રૂર લોકો — ચોરીથી કે બીજા કર્મથી.
13.223.24
निर्दया निरनुक्रोशाः परेषां वृत्तिनाशकाः ।
नास्तिकाऽनृतभूयिष्ठाः परद्रव्यापहारिणः ॥ १३.२२३.२४ ॥
નિર્દય, કરુણારહિત, બીજાની આજીવિકાનો નાશ કરનારા, નાસ્તિક, મોટે ભાગે જૂઠું બોલનારા, પરધનનું અપહરણ કરનારા.
13.223.25
एवंयुक्तसमाचारा दण्डिता यमशासनैः ।
निरयस्थाश्चिरं कालं तत्र दुःखसमन्विताः ॥ १३.२२३.२५ ॥
આવા આચરણવાળા લોકો યમની આજ્ઞાથી દંડિત થઈને ત્યાં નરકમાં લાંબા સમય સુધી દુઃખ સાથે રહે છે.
13.223.26
यदि चेन्मानुषं जन्म लभेरंस्ते तथाविधाः ।
तत्रस्थाः प्राप्नुवन्त्येव सहसा द्रव्यवाशनम् ॥ १३.२२३.२६ ॥
આવા લોકો જો મનુષ્ય જન્મ પામે, તો ત્યાં રહીને અચાનક ધનનો નાશ પામે છે.
13.223.27
कष्टं तत्प्राप्नुवन्त्येव कारणाकारणादपि ।
नाशं विनाशं द्रव्याणामुपघातं च सर्वशः ॥ १३.२२३.२७ ॥
કારણથી કે અકારણથી પણ તેઓ તે કષ્ટ પામે છે; ધનનો નાશ, વિનાશ અને સર્વ પ્રકારે ક્ષતિ થાય છે.
13.223.28
भगवन्मानुषाः केचिद्बान्धवैः सहसा पृथक् ।
कारणादेव सहसा सर्वेषां प्राणनाशनम् ॥ १३.२२३.२८ ॥
હે ભગવાન! કેટલાક મનુષ્યો પોતાના સગાંઓથી અચાનક અલગ થઈ જાય છે; કારણથી જ સૌનો પ્રાણનાશ અચાનક થાય છે.
13.223.29
शस्त्रेण वाऽन्यथा वाऽपि प्राप्नुवन्ति वधं नराः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२३.२९ ॥
મનુષ્યો શસ્ત્રથી કે અન્ય રીતે પણ મૃત્યુ પામે છે; કયા કર્મફળના પરિપાકથી આ થાય છે, તે મને કહેવા તમે યોગ્ય છો.
13.223.30
ये पुरा मनुजा देवि घोरकर्मरतानृताः ।
आसुराः प्रायशो मूर्खाः प्राणिहिंसाप्रिया भृशं ॥ १३.२२३.३० ॥
હે દેવી! પૂર્વે જે મનુષ્યો ભયંકર કર્મોમાં રત, અસત્યવાદી, મોટે ભાગે આસુરી સ્વભાવના, મૂર્ખ અને પ્રાણિહિંસામાં અતિ પ્રેમ રાખનારા હતા.
13.223.31
निर्दयाः प्राणिहिंसायां तथा प्राणिविघातकाः ।
विश्वस्तघातकाश्चैव तथा सुप्तविघातकाः।
प्रायशोऽनृतभूयिष्ठा नास्तिका मांसभोजनाः ॥ १३.२२३.३१ ॥
પ્રાણીઓની હિંસામાં નિર્દય, પ્રાણીઓનો ઘાત કરનારા, વિશ્વાસ રાખનારા અને સૂતેલાઓનો ઘાત કરનારા, મોટેભાગે જૂઠમાં ડૂબેલા, નાસ્તિક અને માંસાહારી.
13.223.32
एवंयुक्तसमाचाराः कालधर्मं गताः पुनः ।
दण्डिता यमदण्डेन निरयस्थाश्चिरं प्रिये ॥ १३.२२३.३२ ॥
આવા આચરણવાળા લોકો ફરી કાળધર્મ પામીને યમદંડથી દંડાઈને, હે પ્રિયે, લાંબા સમય સુધી નરકમાં રહે છે.
13.223.33
तिर्यग्योनिं पुनः प्राप्य तत्र दुःखपरिक्षयात् ।
यदि चेन्मानुपं जन्म लभेरंस्ते तथाविधाः।
तत्र ते प्राप्नुवन्त्येव वधबन्धान्यथा तथा ॥ १३.२२३.३३ ॥
ફરી તિર્યગ્યોનિ પામીને ત્યાં દુઃખનો ક્ષય થાય ત્યાં સુધી રહે છે; જો તેમને મનુષ્યજન્મ મળે, તો ત્યાં પણ વધ અને બંધન કોઈ રીતે પામે છે.
13.223.34
आढ्या वा दुर्गता वाऽपि भुञ्जते स्वकृतं फलम् ।
सुप्ता मत्ताश्च विश्वस्तास्तथा ते प्राप्नुवन्त्युत ॥ १३.२२३.३४ ॥
ધનવાન હોય કે દુર્ગત, તેઓ પોતાના કર્મનું ફળ ભોગવે છે; સૂતેલા, મદોન્મત્ત અને વિશ્વાસુ લોકો પણ એ રીતે તે પામે છે.
13.223.35
प्राणवाधकृतं दुःखं बान्धवैः सहसा पृथक् ।
पुत्रदारविनाशं वा शस्त्रेणान्येन वा वधम् ॥ १३.२२३.३५ ॥
પ્રાણવધથી ઉત્પન્ન થયેલું દુઃખ, બાંધવોથી અચાનક વિખૂટા પડવું, પુત્ર અને પત્નીનો વિનાશ, અથવા બીજા શસ્ત્રથી વધ.
13.223.36
भगवन्मानुषाः केचिद्राजनीतिविशार दैः ।
दण्ड्यन्ते मानुषे लोके मानुषाः सर्वतोभयाः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२३.३६ ॥
હે ભગવન્, માનવલોકમાં રાજનીતિના નિપુણ લોકો દ્વારા કેટલાક મનુષ્યો દંડિત થાય છે; મનુષ્યો ચોતરફ ભયભીત રહે છે. કયા કર્મવિપાકથી આ થાય છે તે મને કહેવું યોગ્ય છે.
13.223.37
ये पुरा मनुजा देवि मानुषांश्चेतराणि वा ।
क्लिष्टघातेन निघ्नन्ति प्राणान्प्राणिषु निर्दयाः।
आसुर घोरकर्माणः क्रूरदण्डवधप्रियाः ॥ १३.२२३.३७ ॥
હે દેવી, પૂર્વે જે મનુષ્યો મનુષ્યો કે અન્ય પ્રાણીઓના પ્રાણ નિર્દયતાથી પીડાદાયક વધથી હરે છે, તેઓ આસુરી, ઘોર કર્મ કરનારા, ક્રૂર દંડ અને વધમાં આનંદ માનનારા હોય છે.
13.223.38
ये दण्डयन्त्यदण्ड्यांश्च राजानः कोपमोहिताः ।
हिंसाहङ्कारपरुषा मांसादा नास्तिकाशुभाः ॥ १३.२२३.३८ ॥
ક્રોધથી મોહિત રાજાઓ જેમને દંડ ન આપવો જોઈએ તેમને દંડ આપે છે; તેઓ હિંસા અને અહંકારથી કઠોર, માંસાહારી, નાસ્તિક અને અશુભ હોય છે.
13.223.39
केचित्स्त्रीपुरुषघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च तथा प्रिये ।
एवंयुक्तसमाचारा प्राणिधर्मं गताः पुनः ॥ १३.२२३.३९ ॥
હે પ્રિયે, કેટલાક સ્ત્રી-પુરુષોના ઘાતક અને ગુરુના ઘાતક હોય છે; આવા આચરણવાળા લોકો ફરી પ્રાણીઓની સ્થિતિને પામે છે.
13.223.40
दण्डिता यमदण्डेन निरयस्थाश्चिरं प्रिये ।
पूर्वजन्मकृतं कर्म भुञ्जते तदिह प्रजाः ॥ १३.२२३.४० ॥
હે પ્રિયે, યમદંડથી દંડિત થઈ નરકમાં લાંબા સમય સુધી રહેનારા લોકો પૂર્વજન્મમાં કરેલું કર્મ અહીં ભોગવે છે.
13.223.41
इहैव यत्कर्म कृतं तत्परत्र फलत्युत ।
एषा व्यवस्थितिर्देवि मानुषेष्वेव दृश्यते ॥ १३.२२३.४१ ॥
અહીં કરેલું કર્મ પરલોકમાં પણ ફળ આપે છે; હે દેવી, આ વ્યવસ્થા મનુષ્યોમાં જ જોવા મળે છે.
13.223.42
न चर्षीणां न देवानाममृतत्वात्तपोबलात् ।
तैरेकेन शरीरेण भुज्यते कर्मणः फलम् ॥ १३.२२३.४२ ॥
ṛṣioḍe ke devoḍe, amaratva ane tapobalane līdhe, e ja ek śarīre karmanuṃ phaḷ bhogavāmāṃ āvatuṃ nathī.
13.223.43
न तथा मानुषाणां स्यादन्तर्धाय भवेद्धि तत् ॥ १३.२२३.४३ ॥
manuṣyo māṭe tevuṃ nathī; śarīr adṛśya thayā pachhī ja te thāy che.
13.223.44
किमर्थं मानुषा लोके दण्ड्यन्ते पृथिवीश्वरैः ।
कृतापराधमुद्दिश्य हन्ता हर्ताऽयमित्युत ॥ १३.२२३.४४ ॥
jagatamāṃ manuṣyone rājāo dvārā śā māṭe daṇḍ apāy che — aparādh karnār tarapha lakṣya rākhīne, ā khūnī che, ā chor che evuṃ kahīne?
13.223.45
पुत्रार्थी पुत्रकामेष्ट्या इहैव लभते सुतान् ।
तैरेव हि शरीरेण भुञ्जन्ते कर्मणां फलम् ॥ १३.२२३.४५ ॥
putranī icchā karanāro putreṣṭi yajñathī ahīṃ ja putro meḷave che; ane te ja śarīre loko karmanā phaḷ bhogave che.
13.223.46
दृश्यन्ते मानुषे लोके तद्भवान्नानुमन्यते ।
एतन्मे संशयस्थानं तन्मे त्वं छेत्तुमर्हसि ॥ १३.२२३.४६ ॥
manuṣyalokamāṃ e joyāya che, paṇ āp ene svīkārtā nathī. e ja mārā sanshayano viṣay che; tene āp mārā māṭe dūr karo.
13.223.47
स्थाने संशयितं देवि तत्त्वं शृणु समाहिता ।
कर्म कर्मफलं चेति युगपद्भुवि नेष्यते ॥ १३.२२३.४७ ॥
he devī, tārī ā sanshay yogya ja che. ekāgra thaīne satya sāmbhaḷ: pṛthvī upar karma ane karmanuṃ phaḷ ekī sāthe thatāṃ nathī, ema manāya che.
13.223.48
ये त्वयाऽभिहिता देवि हन्ता हर्ताऽयमित्यपि ।
तेषां तत्पूर्वकं कर्म दण्ड्यते यत्र राजभिः ॥ १३.२२३.४८ ॥
હે દેવી, તેં જેમને 'આ હત્યારો, આ હરનાર' કહ્યા, તેમના પૂર્વકૃત કર્મ પ્રમાણે જ્યાં રાજાઓ તેમને દંડે છે.
13.223.49
देवि कर्म कृतं चैषां हेतुर्भवति शासने ।
अपराधापरेशेन राजा दण्डयति प्रजाः ॥ १३.२२३.४९ ॥
હે દેવી, તેમનું કરેલું કર્મ જ શાસનમાં કારણ બને છે; રાજા અપરાધ અને તેના વિરોધના સ્વામી તરીકે પ્રજાને દંડે છે.
13.223.50
इह लोके व्यवस्थार्थं राजभिर्दण्डनं स्मृतम् ।
उद्वेजनार्थं शेषाणामपराधं तमुद्दिशन् ॥ १३.२२३.५० ॥
આ લોકમાં વ્યવસ્થા માટે રાજાઓ દ્વારા દંડ નિર્ધારિત છે; બાકીના લોકોને ભય પમાડવા માટે તે અપરાધ તરફ સંકેત કરીને.
13.223.51
पुराकृतफलं दण्डो दण्ड्यमानस्य तद्ध्रुवम् ।
प्रागेव च मया प्रोक्तं तत्र निःसंशया भव ॥ १३.२२३.५१ ॥
પૂર્વકૃત કર્મનું ફળ જ દંડ છે; દંડાતા માટે તે નિશ્ચિત છે. આ મેં પહેલાં જ કહ્યું છે; તેમાં સંશય વિનાની થા.
13.223.52
भगवन्भुवि मर्त्यानां दण्डितानां नरेश्वरैः ।
दण्डेनैव तु तेनेह पापनाशो भवेन्न वा। ॥ १३.२२३.५२ ॥
હે ભગવન્, પૃથ્વી પર મર્ત્યોમાં જેઓ રાજાઓ દ્વારા દંડાયા, તે દંડથી જ અહીં પાપનો નાશ થાય છે કે નહીં?
13.223.53
एतन्मया संशयितं तद्भवांश्छेत्तुमर्हति ।
स्थाने संशयितं देवि शृणु तत्वं समाहिता ॥ १३.२२३.५३ ॥
આ મને સંશય થયો છે; તે આપ છેદો. (મહેશ્વર:) હે દેવી, આ સંશય યોગ્ય છે; એકાગ્ર થઈને તત્ત્વ સાંભળ.
13.223.54
ये नृपैर्दण्डिता भूमावपराधापदेशतः ।
यमलोके न दण्ड्यन्ते तत्र ते यमदण्डनैः ॥ १३.२२३.५४ ॥
પૃથ્વી પર અપરાધના બહાને રાજાઓ દ્વારા દંડિત થયેલાઓને યમલોકમાં યમદંડોથી ત્યાં ફરી દંડ આપવામાં આવતો નથી.
13.223.55
अदण्डिता वा ये मिथ्या मिथ्या वा दण्डिता भुवि ।
तान्यमो दण्डयत्येव स हि वेद कृताकृतम्।
नातिक्रमेद्यमं कश्चित्कर्म कृत्वेह मानुषः ॥ १३.२२३.५५ ॥
પૃથ્વી પર દંડિત ન થયેલાઓને કે ખોટી રીતે દંડિત થયેલાઓને યમ અવશ્ય દંડ આપે છે; કરેલું અને ન કરેલું તે જ જાણે છે. અહીં કર્મ કરીને કોઈ માનવ યમનું ઉલ્લંઘન ન કરે.
13.223.56
राजा यमश्च कुर्वाते दण्डमात्रं तु शोभने ।
उभाभ्यां यमराजभ्यां दण्डितोऽदण्डितोपि वा।
पश्चात्कर्मफलं भुङ्क्ते नरके मानुषेषु वा ॥ १३.२२३.५६ ॥
રાજા અને યમ બંને માત્ર દંડ જ કરે છે, હે સુંદરી. તે બંને યમરાજોથી દંડિત થાય કે ન થાય, પછી માણસ કર્મફળ નરકમાં કે મનુષ્યોમાં ભોગવે છે.
13.223.57
नास्ति कर्मफलच्छेत्ता कश्चिल्लोकत्रयेऽपि च ।
इति ते कथितं सर्वं निर्विशङ्का भव प्रिये ॥ १३.२२३.५७ ॥
ત્રણેય લોકમાં પણ કર્મફળને કાપનાર કોઈ નથી. આ બધું મેં તને કહ્યું; પ્રિયે, નિઃશંક થા.
13.223.58
किमर्थं दुष्कृतं कृत्वा मानुषा भुवि नित्यशः ।
पुनस्तत्कर्मनाशाय प्रायश्चित्तानि कुर्वते ॥ १३.२२३.५८ ॥
મનુષ્યો પૃથ્વી પર સતત દુષ્કર્મ કરીને, તે કર્મના નાશ માટે ફરી શા માટે પ્રાયશ્ચિત્તો કરે છે?
13.223.59
सर्वपापहरं चेति हयमेधं वदन्ति च ।
प्रायश्चित्तानि चान्यानि पापनाशाय कुर्वते।
तस्मान्मया संशयितं त्वं तच्छेत्तुमिहार्हसि ॥ १३.२२३.५९ ॥
બધાં પાપ હરનાર તરીકે અશ્વમેધને કહેવાય છે; પાપનાશ માટે બીજાં પ્રાયશ્ચિત્તો પણ કરાય છે. તેથી મને આમાં સંશય છે; તે આપ દૂર કરો.
13.223.60
स्थाने संशयितं देवि शृणु तत्वं समाहिता ।
संशयो हि महानेव पूर्वेषां च मनीषिणाम् ॥ १३.२२३.६० ॥
હે દેવી, આ સંશય યોગ્ય રીતે ઉઠ્યો છે; એકાગ્ર ચિત્તે સત્ય સાંભળ. પૂર્વેના મનીષીઓને પણ આ મોટો સંશય હતો.
13.223.61
द्विधा तु क्रियते पापं सद्भिश्चासद्भिरेव च ।
अभिसन्धाय वा नित्यमन्यथा वा यदृच्छया ॥ १३.२२३.६१ ॥
પાપ બે રીતે કરાય છે — સજ્જનો દ્વારા અને દુર્જનો દ્વારા; સંકલ્પપૂર્વક અથવા અન્ય રીતે, અથવા યદૃચ્છાએ.
13.223.62
केवलं चाभिसन्धाय संरम्भाच्च करोति यत् ।
कर्मणस्तस्य नाशस्तु न कथंचन विद्यते ॥ १३.२२३.६२ ॥
માત્ર સંકલ્પપૂર્વક અને આવેગથી જે કર્મ કરાય છે, તે કર્મનો નાશ કોઈ પણ રીતે થતો નથી.
13.223.63
अभिसन्धिकृतस्यैव नैव नाशोस्ति कर्मणः ।
अश्वमेधसहस्रैश्च प्रायश्चित्तशतैरपि ॥ १३.२२३.६३ ॥
સંકલ્પપૂર્વક કરેલા કર્મનો નાશ થતો જ નથી — હજાર અશ્વમેધ અને સેંકડો પ્રાયશ્ચિત્તોથી પણ નહીં.
13.223.64
अन्यथा यत्कृतं पापं प्रमादाद्वा यदृच्छया ।
प्रायश्चित्ताश्वमेधाब्यां श्रेयसा तत्प्रणश्यति ॥ १३.२२३.६४ ॥
બીજી રીતે, પ્રમાદથી કે યદૃચ્છાએ કરેલું પાપ પ્રાયશ્ચિત્ત અને અશ્વમેધથી શુભ રીતે નાશ પામે છે.
13.223.65
लोकसंव्यवहारार्थं प्रायश्चित्तादिरिष्यते ।
विद्ध्येवं पापके कार्ये निर्विशङ्का भव प्रिये ॥ १३.२२३.६५ ॥
લોકવ્યવહાર માટે પ્રાયશ્ચિત્ત આદિનું વિધાન કરાયું છે. પ્રિયે, પાપકર્મમાં પણ આ રીતે નિઃશંક રહે.
13.223.66
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२३.६६ ॥
હે દેવી, આ રીતે તને કહ્યું. હવે વધુ શું સાંભળવાની ઇચ્છા છે?
13.223.67
भगवन्देवदेवेश मानुषाश्चेतरा अपि ।
म्रियन्ते मानुषा लोके कारणाकारणादपि।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२३.६७ ॥
હે ભગવન્, દેવદેવેશ, મનુષ્યો અને બીજા પ્રાણીઓ પણ જગતમાં કારણથી અને અકારણે મરે છે. કયા કર્મફળથી આવું થાય છે, તે મને કહેવા આપ યોગ્ય છો.
13.223.68
ये पुरा मनुजा देवि कारणाकारणादपि ।
यथाऽसुभिर्वियुज्यन्ते प्राणिनः प्राणिनिर्दर्यः ॥ १३.२२३.६८ ॥
હે દેવી, જે પૂર્વે મનુષ્યો હતા, કારણથી કે અકારણે પણ, પ્રાણીઓ પ્રત્યે નિર્દય થઈ, પ્રાણથી વિયોગ પામે છે.
13.223.69
तथैव ते प्राप्नुवन्ति यथैवात्मकृतं फलम् ।
विषदास्तु विषेणैव शस्त्रैः शस्त्रेण घातकाः ॥ १३.२२३.६९ ॥
તેવી જ રીતે તેઓ પોતે કરેલા કર્મનું જ ફળ પામે છે. ઝેર આપનારા ઝેરથી, અને શસ્ત્રથી મારનારા શસ્ત્રથી (મરે છે).
13.223.70
एवमेव यथा लोके मानुषान्घ्नन्ति मानुषाः ।
कारणेनैव तेनाथ तता स्वप्राणनाशनम्।
प्राप्नुवन्ति पुनर्देवि नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२२३.७० ॥
તેવી જ રીતે જગતમાં મનુષ્યો મનુષ્યોને મારે છે. તે જ કારણથી તેઓ પોતાના પ્રાણનો નાશ પામે છે. હે દેવી, આમાં કોઈ સંદેહ નથી.
13.223.71
इति ते कथितं सर्वं कर्मपाकफलं प्रिये ।
भूयस्तव समासेन कथयिष्यामि तच्छृणु ॥ १३.२२३.७१ ॥
આ રીતે કર્મપાકફળ વિશે બધું મેં તને કહ્યું, પ્રિયે. હવે તે સંક્ષેપમાં ફરી કહીશ, સાંભળ.
13.223.72
सत्यप्रमाणकरणान्नित्यमव्यभिचारि च ।
यैः पुरा मनुजैर्देवि यस्मिन्काले यथा कृतम् ॥ १३.२२३.७२ ॥
સત્યને પ્રમાણ બનાવવાથી આ સદા અચૂક છે. હે દેવી, પૂર્વે જે મનુષ્યોએ જે સમયે જેવું કર્યું.
13.223.73
येनैव कारणेनापि कर्म यत्तु शुभाशुभम् ।
तस्मन्काले तथा देवि कारणेनैव तेन तु ॥ १३.२२३.७३ ॥
જે કારણથી શુભ કે અશુભ કર્મ થાય છે, તે જ સમયે, હે દેવી, તે જ કારણથી.
13.223.74
प्राप्नुवन्ति नराः प्रेत्य निःसन्देहं शुभाशुभम् ।
इति सत्यं प्रजानीहि लोके तत्र विधिं प्रति ॥ १३.२२३.७४ ॥
મનુષ્યો મૃત્યુ પછી નિઃસંદેહ શુભ અને અશુભ ફળ પામે છે. આ રીતે લોકમાં ત્યાંના વિધાન વિશે આ સત્ય જાણ.
13.223.75
कर्मकर्ता नरो भोक्ता स नास्ति दिवि वा भुवि ।
न शक्यं कर्म चाभोक्तुं सदेवासुरमानुषैः ॥ १३.२२३.७५ ॥
કર્મ કરનાર મનુષ્ય જ તેનો ભોક્તા છે; સ્વર્ગમાં કે પૃથ્વી પર તેનાથી જુદો કોઈ ભોક્તા નથી. દેવ, અસુર અને મનુષ્યો દ્વારા પણ કર્મનું ફળ ભોગવ્યા વિના રહેવું શક્ય નથી.
13.223.76
कर्मणा ग्रथितो लोक आदिप्रभृति वर्तते ।
एतदुद्देशतः प्रोक्तं कर्मपाकफलं प्रति ॥ १३.२२३.७६ ॥
આ લોક કર્મથી ગૂંથાયેલો છે; આદિથી તે ચાલ્યો આવે છે. કર્મપાકફળ વિશે આ સંક્ષેપમાં કહેવાયું.
13.223.77
यदन्यच्च मया नोक्तं यस्मिंस्ते कर्मसङ्ग्रहे ।
बुद्धितर्केण तत्सर्वं तथा वेदितुमर्हसि।
कथितं श्रोतुकामाया भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२३.७७ ॥
કર્મસંગ્રહમાં મેં તને જે બીજું કહ્યું નથી, તે બધું બુદ્ધિ અને તર્કથી તારે જાણવું જોઈએ. સાંભળવાની ઇચ્છા ધરાવતી તને જે કહ્યું છે, ફરી શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?