مهابهاراتا · أدهيايا 13.228
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.228.1
भगवन्सर्वभूतेश लोके कर्मक्रियापथे ।
दैवात्प्रवर्तते सर्वमिति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.१ ॥
أيها الرب المبارك، سيد جميع الكائنات، يرى بعضهم بثبات أنه في العالم، على طريق الفعل والعمل، تُحرَّك كل الأمور بالقدر.
13.228.2
अपरे चेष्टया चेति दृष्ट्वा प्रत्यक्षतः क्रियाम् ।
पक्षभेदे द्विधा चास्मिन्संशयस्थं मनो मम।
तत्त्वं वद महादेव श्रोतुं कौतूहलं हि मे ॥ १३.२२८.२ ॥
ويقول آخرون إنه يكون بالسعي، بعد أن رأوا الفعل عياناً. وفي هذا الخلاف في الرأي ينقسم عقلي إلى اثنين ويبقى في الشك. أيها الإله العظيم، أعلن الحقيقة؛ فإني شغوف بسماعها.
13.228.3
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ।
तदेवं कुरुते कर्म लोके देवि शुभाशुभम् ॥ १३.२२८.३ ॥
لذلك سأخبرك؛ فاسمعي الحقيقة بقلب مطمئن أيتها الإلهة. وهكذا يفعل الإنسان في العالم أعمالاً حسنة وأعمالاً سيئة.
13.228.4
लक्ष्यते द्विविधं कर्म मानुषेष्वेव तच्छृणु ।
पुराकृतं तयोरेकमैहिकं त्वितरस्तथा ॥ १३.२२८.४ ॥
يُلاحَظ الفعل لدى البشر على نوعين؛ فاستمعي إليه. أحدهما ما فُعل في حياة سابقة، والآخر كذلك ما فُعل في هذه الحياة.
13.228.5
अदृष्टपूर्वं यत्कर्म तद्दैवमिति लक्ष्यते ।
विहीनं दृष्टकरणं तन्मानुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.५ ॥
ويُعرف الفعل الذي لم يُرَ من قبل بأنه إلهي، أي القدر. وما خلا من سبب مرئي يُذكر بأنه بشري.
13.228.6
मानुषं तु क्रियामात्रं दैवात्सम्भवते फलम् ।
एवं तदुभयं कर्म मानुषं विद्धि तन्नृषु ॥ १३.२२८.६ ॥
فعل الإنسان ليس إلا عملاً، أما ثمرته فتنشأ من القدر. فاعلمي أن كلا النوعين من الفعل إنساني بين الناس.
13.228.7
लौकिकं तु प्रवक्ष्यामि दैवमानुषनिर्मितम् ।
कृषौ तु दृश्यते कर्म कर्षणं वपनं तथा ॥ १३.२२८.७ ॥
سأبيّن الآن الفعل الدنيوي، الذي يصنعه القدر والجهد البشري معًا. وفي الزراعة يُرى الفعل: الحرث والبذر.
13.228.8
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ।
दैवादसिद्धिश्च भवेद्दुष्कृतं चास्ति पौरुषे ॥ १३.२२८.८ ॥
الغرس والحصاد، وكل ما يُذكر من الجهد البشري. بالقدر قد يقع الإخفاق، وفي الجهد البشري أيضًا يوجد الفعل السيئ.
13.228.9
सुयत्नाल्लभ्यते कीर्तिर्दुर्यत्नादयशस्तथा ।
एवं लोकगतिर्देवि आदिप्रभृति वर्तते ॥ १३.२२८.९ ॥
بالجهد الحسن تُنال الكرامة، وبالجهد السيئ يأتي العار. وهكذا، أيتها الإلهة، مسار العالم قائم منذ البداية.
13.228.10
भगवन्सर्वलोकेश सुरासुरनमस्कृत ।
कथमात्मा सदा गर्भं संविशेष्कर्मकारणात्।
तन्मे वद महादेव तद्धि गुह्यं परं मतम् ॥ १३.२२८.१० ॥
أيها الرب المبارك، سيد العوالم كلها، المعظَّم عند الآلهة والأسورا! كيف تدخل الروح دائمًا الرحم بسبب الفعل؟ قل لي ذلك أيها الإله العظيم، فهو يُعدّ السر الأعلى.
13.228.11
शृणु भामिनि तत्सर्वं गुह्यानां परमं प्रिये ।
देवगुह्यादपि परमात्मगुह्यमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.११ ॥
اسمعي أيتها الجميلة: هذا هو الأسمى من جميع الأسرار، يا حبيبتي. يُذكر سرّ الذات العليا أسمى حتى من سرّ الآلهة.
13.228.12
देवासुरास्तन्न विदुरात्मनो हि गतागतम् ।
अदृश्यो हि सदैवात्मा जनैः सौक्ष्म्यान्निराश्रयात् ॥ १३.२२८.१२ ॥
حتى الآلهة والأسورا لا يعرفون مجيء الذات وذهابها. الذات دائمًا غير مرئية، لا يراها الناس لدِقّتها ولأنها بلا سند.
13.228.13
अतिमायेति मायानामात्ममाया सेदष्यते ।
सोयं चतुर्विधां जातिं संविशत्यात्ममायया।
मैथुनं शोणितं बीजं दैवमेवात्र कारणम् ॥ १३.२२८.१३ ॥
هذا هو الوهم الذي يفوق كل وهم؛ وبين الأوهام لا يُرى إلا وهم الذات. بوهمه الذاتي يدخل في الأنواع الأربعة للولادة. الاتصال الجنسي والدم والبذرة — هنا القدر الإلهي وحده هو السبب.
13.228.14
बीजशोणितसंयोगे यदा सम्भवते शुभे ।
तदाऽऽत्मा विशते गर्भमेवमण्डजरायुजे ॥ १३.२२८.१४ ॥
حين ينشأ الرحم من اتحاد البذرة والدم، أيتها المباركة، عندئذ تدخل الروح الرحم — وهكذا في الكائنات البيضية والرحمية.
13.228.15
एवं संयोगकाले तु आत्मा गर्भत्वमेयिवान् ॥ १३.२२८.१५ ॥
هكذا، في لحظة الاتصال، تبلغ الروح حالة الجنين.
13.228.16
कलिलाज्जायते पिण्डं पिण्डात्पेश्यर्बुदं भवेत् ।
व्यक्तिभावगतं चैव कर्म त्वाश्रयते क्रमात् ॥ १३.२२८.१६ ॥
من الكلالا ينشأ الكتلة؛ ومن الكتلة تنشأ كتلة لحم وانتفاخ يشبه الفقاعة. وإذ يبلغ الصورة الظاهرة، يلجأ الفعل إليها تدريجياً.
13.228.17
एवं विवर्धमानेन कर्मात्मा सह वर्धते ।
एवमात्मगतिं विद्धि यन्मां पृच्छसि सुप्रभे ॥ १३.२२८.१७ ॥
هكذا، بينما ينمو، تنمو معه ذات الفعل. أيتها المشرقة، اعلمي مسار الروح على هذا النحو، وهو ما تسألينني عنه.
13.228.18
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ॥ १३.२२८.१८ ॥
الزرع والحصاد، وكل ما يُذكر غيره من الجهد البشري —
13.228.19
काले वृष्टिः सुवापं च प्ररोहः पक्तिरेव च ।
एवमादि तु यच्चान्यत्तद्दैवतमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.१९ ॥
المطر في وقته، والزرع الجيد، والإنبات والنضج، وما شابه ذلك وكل ما سواه، يُقال إنه من القدر.
13.228.20
पञ्चभूतस्थितिश्चैव ज्योतिषामयनं तथा ।
अबुद्धिगम्यं यन्मर्त्यैर्हेतुभिर्वा न विद्यते ॥ १३.२२८.२० ॥
قوام العناصر الخمسة ومسار الأجرام السماوية، مما لا تدركه عقول الفانين، أو مما لا تُعرف له علّة.
13.228.21
तादृशं कारणं दैवं शुभं वा यदि वेतरत् ।
यादृशं चात्मना शक्यं तत्पौरुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.२१ ॥
ذلك السبب هو القدر، سواء كان مواتيًا أم غير ذلك؛ وما يستطيعه المرء بنفسه يُقال إنه الجهد البشري.
13.228.22
केवलं फलनिष्पत्तिरेकेन तु न शक्यते ।
पौरुषेणैव दैवेनि युगपद्ग्रथितं प्रिये।
तयोः समाहितं कर्म शीतोष्णं युगपत्तथा ॥ १३.२२८.२२ ॥
لا يتحقق الثمر بواحد وحده؛ فالجهد البشري والقدر منسوجان معًا يا حبيبتي. والفعل الذي يجمعهما كالبرد والحر حين يجتمعان.
13.228.23
पौरुषं तु तयोः पूर्वमारब्धव्यं विजानता ।
आत्मना तु न शक्यं हि न तथा कीर्तिमाप्नुयात् ॥ १३.२२८.२३ ॥
على من يعلم أن يبدأ أولًا بالجهد البشري من بين الاثنين؛ فما لا يستطيعه المرء بنفسه لا يكون ممكنًا، وبذلك لا ينال المجد.
13.228.24
खननान्मथनाल्लोके जलाग्निप्रापणं यथा ।
तथा पुरुषकारे तु दैवसम्पत्समाहिता ॥ १३.२२८.२४ ॥
كما يُستخرج الماء والنار في العالم بالحفر والتقليب، كذلك يجتمع في الجهد البشري ثراء القدر.
13.228.25
नरस्याकुर्वतः कर्म दैवसम्पन्न लभ्यते ।
तस्मात्सर्वसमारम्भो दैवमानुषनिर्मितः ॥ १३.२२८.२५ ॥
الإنسان الذي لا يعمل لا ينال الثروة الآتية من القدر. لذلك يتشكل كل مسعى بالقدر وبجهد الإنسان.
13.228.26
असुरा राक्षसाश्चैव मन्यन्ते लोकनाशनाः ।
पश्यन्ते न च ते पापाः केवलं मांसभक्षणाः ॥ १३.२२८.२६ ॥
هكذا يظن الأسورا والراكشاسا مدمرو العوالم. أولئك الآثمون، الذين ليسوا سوى آكلي اللحوم، لا يرون شيئا.
13.228.27
प्रच्छादितं हि तत्सर्वं गूढमाया हि देवताः ।
तदहं ते प्रवक्ष्यामि देवि गुह्यं पुरस्सरम् ॥ १३.२२८.२७ ॥
كل ذلك مستور، لأن الآلهة تملك مايا خفية. لذلك أيتها الإلهة، سأبين لك ذلك السر الأول.
13.228.28
आदिकाले नराः सर्वे कृत्वा कर्म शुभाशुभम् ।
भुञ्जते पश्यमानास्ते वृत्तान्तं लोकयोर्द्वयोः ॥ १३.२२८.२८ ॥
في البداية، كان جميع البشر، بعد أن يفعلوا الخير والشر، يتمتعون بثمرة أعمالهم وهم يرون أحوال العالمين.
13.228.29
यथैवात्मकृतं विद्युर्देशान्तरगता नराः ।
विद्युस्तथैवान्तकाले सुकृतं पौर्वदैहिकम् ॥ १३.२२८.२९ ॥
كما يعرف الرجال الذين ذهبوا إلى بلاد أخرى ما فعلوه بأنفسهم، كذلك يعرف الناس عند الموت الأعمال الصالحة لجسدهم السابق.
13.228.30
एवं व्यवस्थिते लोके सर्वे धर्मरताऽभवन् ।
अचिरेणैव कालेन स्वर्गः सम्पूरितस्तदा ॥ १३.२२८.३० ॥
عندما استقر العالم على هذا النحو، صار الجميع مولعين بالدارما، وسرعان ما امتلأت السماء.
13.228.31
देवानामपि सम्बाधं दृष्ट्वा ब्रह्माऽप्यचिन्तयत् ।
सञ्चरन्ते कथं स्वर्गं मानुषाः प्रविशन्ति हि ॥ १३.२२८.३१ ॥
ولما رأى الازدحام حتى بين الآلهة، فكّر براهما أيضًا: كيف يتنقّل البشر في السماء ويدخلونها؟
13.228.32
इत्येवमनुचिन्त्यैव मानुषान्सममोहयत् ।
तदाप्रभृति ते मर्त्या न विदुस्ते पुराकृतम् ॥ १३.२२८.३२ ॥
وبعد أن فكّر هكذا، أضلّ البشر تمامًا؛ ومنذ ذلك الحين لم يعرف أولئك الفانون أعمالهم السابقة.
13.228.33
कामक्रोधौ तु तत्काले मानुषेष्ववपातयत् ।
ताभ्यामभिहता मर्त्याः स्वर्गलोकं न पेदिरे ॥ १३.२२८.३३ ॥
لكنه في ذلك الوقت نفسه أنزل الشهوة والغضب على البشر؛ فأصابهم بهما الفانون، فلم يبلغوا عالم السماء.
13.228.34
पुराकृतस्याविज्ञानात्कामक्रोधाभिपीडिताः ।
नैतदस्तीति मन्वाना विकारंश्चक्रिरे पुनः ॥ १३.२२८.३४ ॥
ولجهلهم بأعمالهم السابقة، وقد أنهكتهم الشهوة والغضب، وظنّهم أن "هذا غير موجود"، عادوا فاقترفوا الانحرافات.
13.228.35
अकार्यादिमहादोषानाहरन्त्यात्मकारणात् ।
विस्मृत्य धर्मकार्याणि परलोकभयं तदा ॥ १३.२२८.३५ ॥
من أجل أنفسهم جلبوا على أنفسهم عيوبًا عظيمة كالأفعال المنكرة؛ ونسوا واجبات الدهرما، فلم يعد يخافون العالم الآخر.
13.228.36
एवं व्यवस्थिते लोके कश्मलं समपद्यत ।
लोकानां चैव देवानां क्षयायैव तथा प्रिये।
नरकाः पूरिताश्चासन्प्राणिभिः पापकारिभिः ॥ १३.२२८.३६ ॥
ولما استقر العالم على هذا النحو، نشأ الاضطراب؛ وأيتها الحبيبة، لهلاك العوالم والآلهة، امتلأت الجحيم بالكائنات التي تفعل الشر.
13.228.37
पुनरेव तु तान्दृष्ट्वा लोककर्ता पितामहः ।
अचिन्तयत्तमेवार्थं लोकानां हितकारणात्।
समत्वेन कथं लोके वर्तेतेति मुहुर्मुहुः ॥ १३.२२८.३७ ॥
ولما رأى ذلك مرة أخرى، فكّر الجد خالق العوالم مراراً وتكراراً، من أجل خير العوالم، في كيفية أن يسير العالم بالعدل والمساواة.
13.228.38
चिन्तयित्वा तदा ब्रह्मा ज्ञानेन तपसा प्रिये ।
अकरोज्ज्ञानदृश्यं तत्परलोकं न चक्षुषा ॥ १३.२२८.३८ ॥
ثم تأمل براهما يا حبيبتي، فجعل ذلك العالم الآخر مرئياً بالمعرفة والتقشف، لا بالعين.
13.228.39
भगवन्मृतमात्रस्तु योयं जात इति स्मृतः ।
तथैव दृश्यते जातस्तत्रात्मा तु कथं भवेत् ॥ १३.२२८.३९ ॥
أيها الإله المبارك، إن من مات للتو ومن يقال إنه وُلد يبدوان سواء؛ فكيف تكون هناك روح فيه؟
13.228.40
गर्भादावेव संविष्ट आत्मा तु भगवन्मम ।
एष मे संशयो देव तन्मे छेत्तुं त्वमर्हसि ॥ १३.२२८.४० ॥
أيها الإله المبارك، إن الروح تدخل منذ البداية في الرحم. أيها الإله، هذا هو شكي؛ فحسبك أن تزيله عني.
13.228.41
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता। ॥ १३.२२८.४१ ॥
لذلك سأخبرك؛ فاستمعي إلى الحقيقة بقلب متأمل.
13.228.42
अन्यो गर्भगतो भूत्वा तत्रैव निधनं गतः ।
पुनरन्यच्छरीरं तत्प्रविश्य भुवि जायते।
तत्वविन्नैव सर्वस्तु दैवयोगस्तु सम्भवेत् ॥ १३.२२८.४२ ॥
يدخل أحدهم الرحم فيموت هناك، ثم يدخل جسداً آخر فيولد على الأرض. وليس كل الناس عارفين بالحقيقة، ولكن قد يقع الاقتران الإلهي.
13.228.43
सूतिकाया हितार्थं च मोहनार्थं च देहिनाम् ।
समकर्मविधानत्वादित्येवं विद्धि शोभने ॥ १३.२२८.४३ ॥
أيتها الجميلة، اعلمي أن الولادة من الرحم مقررة لمنفعة الكائنات المتجسدة ولحيرتها أيضا، لأن ترتيب الأفعال واحد للجميع.
13.228.44
काङ्क्षमाणास्तु नरकं भुक्त्वा केचित्प्रयान्ति हि ।
मायासंयामिका नाम यज्जन्ममरणान्तरे।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२८.४४ ॥
بعض من يشتهي الجحيم يذوق عذابه ثم يمضي؛ وهو يُسمى مايا-سامياميكا، ويقع بين الولادة والموت. أيتها الإلهة، لقد قيل لك هذا؛ فماذا تريدين أن تسمعي بعد ذلك؟
13.228.45
भगवन्सर्वलोकेश लोकनाथ वृषध्वज ।
नास्त्यात्मा कर्मभोक्तेति मृतो जन्तुर्न जायते ॥ १३.२२८.४५ ॥
أيها الرب المبارك، سيد جميع العوالم، رب العوالم، صاحب راية الثور! أليست هناك روح تتمتع بثمار الأفعال؟ أولا يولد الكائن الميت من جديد؟
13.228.46
स्वभावाज्जायते सर्वं यथा वृक्षफलं तथा ।
यथोर्मयः सम्भवन्ति तथैव जगदाकृतिः ॥ १३.२२८.४६ ॥
كما تنشأ الثمرة من الشجرة بطبعها، كذلك كل شيء ينشأ بالطبع؛ وكما تنشأ الأمواج، كذلك تنشأ صورة العالم.
13.228.47
तपोदानानि यत्कर्म तत्र तद्दृश्यते वृथा ।
नास्ति पौनर्भवं जन्म इति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.४७ ॥
تبدو هناك أعمال كالتقشف والصدقات باطلة؛ وقد استقر بعضهم على القول بأنه لا توجد ولادة ثانية.
13.228.48
परोक्षवचनं श्रुत्वा न प्रत्यक्षस्य दर्शनात् ।
तत्सर्वं नास्तिनास्तीति संशयस्थास्तथा परे ॥ १३.२२८.४८ ॥
بعدما سمعوا أقوالا غير مباشرة ولم يروا ما يُدرَك مباشرة، وقف بعضهم في شك قائلين: «كل ذلك ليس، ليس»، وكذلك آخرون.
13.228.49
पक्षभेदान्तरे चास्मिंस्तत्वं मे वक्तुमर्हसि ।
उक्तं भगवता यत्तु तत्तु लोकस्य संस्थितिः ॥ १३.२२८.४९ ॥
وحتى في هذا الاختلاف في الرأي، فأنت جدير بأن تبيّن لي الحقيقة. فما أعلنه المبارك هو بعينه نظام العالم الراسخ.
13.228.50
प्रश्नमेतत्तु पृच्छत्या रुद्राण्या परिषत्तदा ।
कौतूहलयुता श्रोतुं समाहितमनाऽभवत् ॥ १३.२२८.५० ॥
وحين سألت رُدراني هذا السؤال، امتلأت الجماعة فضولاً وصارت منصتة بقلب مجتمع لتسمع.
13.228.51
नैतदस्ति महाभागे यद्वदन्तीह नास्तिकाः ।
एतदेवाभिशस्तानां श्रुतविद्वेषिणां मतम् ॥ १३.२२८.५१ ॥
ليس الأمر كما يقول هنا الملحدون، أيتها المباركة، فهذا بعينه رأي المذمومين المعادين للعلم المقدس.
13.228.52
सर्वमर्थं श्रुतं दृष्टं यत्प्रागुक्तं मया तव ।
तदाप्रभृति मर्त्यानां श्रुतमाश्रित्य पण्डिताः ॥ १३.२२८.५२ ॥
كل المعنى الذي حدثتك به من قبل قد سُمع ورُئي. ومنذ ذلك الحين، يسير الحكماء متكئين على الكتاب المقدس من أجل الفانين.
13.228.53
कामान्संछिद्य परिगान्धृत्या वै परमासिना ।
अभियान्त्येव ते स्वर्गं पश्यन्तः कर्मणः पलम् ॥ १३.२२८.५३ ॥
بعد أن يقطعوا الرغبات وقيودها المحيطة بالسيف الأعلى للثبات، ويبصرون ثمرة الفعل، يمضون حقًا نحو السماء.
13.228.54
एवं श्रद्धाफलं लोके परतः सुमहत्फलम् ।
बुद्धिः श्रद्धा च विनयः कारणानि हितैषिणाम् ॥ १३.२२८.५४ ॥
وهكذا فإن ثمرة الإيمان عظيمة جدًا في هذه الدنيا وفيما بعدها. والعقل والإيمان والتواضع أسباب لمن يطلبون الخير.
13.228.55
तस्मात्स्वर्गाभिगन्तारः कतिचित्त्वभवन्नराः ।
अन्ये करणहीनत्वान्नास्तिक्यं भावमाश्रिताः ॥ १३.२२८.५५ ॥
لذلك لم يبلغ السماء إلا قلة من الناس؛ أما الآخرون، لنقص قواهم، فقد لجأوا إلى موقف الإلحاد.
13.228.56
श्रुतविद्वेषिणो मूर्खा नास्तिका दृढनिश्चयाः ।
निष्क्रियास्तु निरन्नादाः पतन्त्येवाधमां गतिम् ॥ १३.२२८.५६ ॥
إن الحمقى المعادين للعلم، والملحدين، والمتمسكين بعقائدهم، والخاملين، وآكلي الطعام غير المقدَّم يهوون حتماً إلى أدنى مصير.
13.228.57
नास्त्यस्तीति पुनर्जन्म कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
नाधिगच्छन्ति तन्नित्यं हेतुवादशतैरपि ॥ १३.२२८.५७ ॥
«هل توجد إعادة الميلاد أم لا؟» — حتى الحكماء يحتارون في ذلك؛ ولا يبلغون تلك الحقيقة الأبدية حتى بمئات الحجج.
13.228.58
एषा ब्रह्मकृता माया दुर्विज्ञेया सुरासुरैः ।
किंपुनर्मानवैर्लोके ज्ञातुकामैः कुबुद्धिभिः ॥ १३.२२८.५८ ॥
هذه المايا من صنع براهما، عسيرة الفهم حتى على الآلهة والأسورة؛ فكيف بالبشر ذوي العقول الضعيفة في العالم الذين يريدون معرفتها؟
13.228.59
केवलं श्रद्धया देवि श्रुतमात्मनिविष्टया ।
ततोस्तीऽत्येव मन्तव्यं तथा हितमवाप्नुयात् ॥ १३.२२८.५९ ॥
أيتها الإلهة، بالإيمان وحده، ومع الثبات في الذات، ينبغي أن يُعتقد ما سُمع على أنه حق؛ وبذلك ينال الخير.
13.228.60
दैवगुह्येषु चान्येषु हेतुर्देवि निरर्थकः ।
बधिरान्धवदेवात्र वर्तितव्यं हितैषिणा।
एतत्ते कथितं देवि ऋषिगुह्यं प्रजाहितम् ॥ १३.२२८.६० ॥
أيتها الإلهة، في الأسرار الإلهية وفي غيرها يكون الاستدلال عبثاً؛ وهنا ينبغي لمن يطلب الخير أن يتصرف كالأصم والأعمى. أيتها الإلهة، لقد قيل لك هذا السر للحكماء، النافع للخلق.