ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.228
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.228.1
भगवन्सर्वभूतेश लोके कर्मक्रियापथे ।
दैवात्प्रवर्तते सर्वमिति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.१ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੈਵ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੁਝ ਲੋਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
13.228.2
अपरे चेष्टया चेति दृष्ट्वा प्रत्यक्षतः क्रियाम् ।
पक्षभेदे द्विधा चास्मिन्संशयस्थं मनो मम।
तत्त्वं वद महादेव श्रोतुं कौतूहलं हि मे ॥ १३.२२८.२ ॥
ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਿਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ। ਇਸ ਮਤਭੇਦ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੱਤ ਦੱਸੋ; ਸੁਣਨ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
13.228.3
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ।
तदेवं कुरुते कर्म लोके देवि शुभाशुभम् ॥ १३.२२८.३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਤੱਤ ਸੁਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.228.4
लक्ष्यते द्विविधं कर्म मानुषेष्वेव तच्छृणु ।
पुराकृतं तयोरेकमैहिकं त्वितरस्तथा ॥ १३.२२८.४ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ।
13.228.5
अदृष्टपूर्वं यत्कर्म तद्दैवमिति लक्ष्यते ।
विहीनं दृष्टकरणं तन्मानुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.५ ॥
ਜੋ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੈਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਾਨੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.228.6
मानुषं तु क्रियामात्रं दैवात्सम्भवते फलम् ।
एवं तदुभयं कर्म मानुषं विद्धि तन्नृषु ॥ १३.२२८.६ ॥
ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੇਵਲ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਫਲ ਦੈਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨੁਸ਼ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ।
13.228.7
लौकिकं तु प्रवक्ष्यामि दैवमानुषनिर्मितम् ।
कृषौ तु दृश्यते कर्म कर्षणं वपनं तथा ॥ १३.२२८.७ ॥
ਲੌਕਿਕ ਕਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੈਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਹੁਣਾ ਅਤੇ ਬੀਜਣਾ ਕਰਮ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
13.228.8
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ।
दैवादसिद्धिश्च भवेद्दुष्कृतं चास्ति पौरुषे ॥ १३.२२८.८ ॥
ਬੀਜਣਾ ਤੇ ਵੱਢਣਾ, ਅਤੇ ਪੌਰੁਸ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਰ ਵੀ। ਦੈਵ ਨਾਲ ਅਸਫਲਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਪੌਰੁਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਹੈ।
13.228.9
सुयत्नाल्लभ्यते कीर्तिर्दुर्यत्नादयशस्तथा ।
एवं लोकगतिर्देवि आदिप्रभृति वर्तते ॥ १३.२२८.९ ॥
ਚੰਗੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੀਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬਦਨਾਮੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਲੋਕ ਦੀ ਚਾਲ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦੀ ਆਈ ਹੈ।
13.228.10
भगवन्सर्वलोकेश सुरासुरनमस्कृत ।
कथमात्मा सदा गर्भं संविशेष्कर्मकारणात्।
तन्मे वद महादेव तद्धि गुह्यं परं मतम् ॥ १३.२२८.१० ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਰਬ-ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਸੁਰ-ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰੇ ਗਏ! ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਉਹ ਪਰਮ ਗੁਹਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.228.11
शृणु भामिनि तत्सर्वं गुह्यानां परमं प्रिये ।
देवगुह्यादपि परमात्मगुह्यमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.११ ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਸੁਣ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ। ਦੇਵਗੁਹਿਆ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗੁਹਿਆ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
13.228.12
देवासुरास्तन्न विदुरात्मनो हि गतागतम् ।
अदृश्यो हि सदैवात्मा जनैः सौक्ष्म्यान्निराश्रयात् ॥ १३.२२८.१२ ॥
ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ; ਸੂਖਮਤਾ ਅਤੇ ਬੇਆਸਰੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।
13.228.13
अतिमायेति मायानामात्ममाया सेदष्यते ।
सोयं चतुर्विधां जातिं संविशत्यात्ममायया।
मैथुनं शोणितं बीजं दैवमेवात्र कारणम् ॥ १३.२२८.१३ ॥
ਇਹ ਮਾਇਆਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਮਾਇਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਮਾਇਆ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਥੁਨ, ਲਹੂ, ਬੀਜ — ਇੱਥੇ ਦੈਵ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।
13.228.14
बीजशोणितसंयोगे यदा सम्भवते शुभे ।
तदाऽऽत्मा विशते गर्भमेवमण्डजरायुजे ॥ १३.२२८.१४ ॥
ਬੀਜ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਆਤਮਾ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਅੰਡਜ ਅਤੇ ਜਰਾਯੁਜ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
13.228.15
एवं संयोगकाले तु आत्मा गर्भत्वमेयिवान् ॥ १३.२२८.१५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯੋਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਆਤਮਾ ਗਰਭਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
13.228.16
कलिलाज्जायते पिण्डं पिण्डात्पेश्यर्बुदं भवेत् ।
व्यक्तिभावगतं चैव कर्म त्वाश्रयते क्रमात् ॥ १३.२२८.१६ ॥
ਕਲਲ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਮਾਸ ਦਾ ਗੋਲਾ ਅਤੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਰਗੀ ਸੋਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.228.17
एवं विवर्धमानेन कर्मात्मा सह वर्धते ।
एवमात्मगतिं विद्धि यन्मां पृच्छसि सुप्रभे ॥ १३.२२८.१७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਕਰਮਆਤਮਾ ਵੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਪ੍ਰਭੇ, ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਤੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ।
13.228.18
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ॥ १३.२२८.१८ ॥
ਬੀਜਣਾ ਅਤੇ ਵੱਢਣਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਪੁਰਖਾਰਥ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ —
13.228.19
काले वृष्टिः सुवापं च प्ररोहः पक्तिरेव च ।
एवमादि तु यच्चान्यत्तद्दैवतमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.१९ ॥
ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮੀਂਹ, ਚੰਗੀ ਬਿਜਾਈ, ਉੱਗਣਾ ਅਤੇ ਪੱਕਣਾ, ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੈਵ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.228.20
पञ्चभूतस्थितिश्चैव ज्योतिषामयनं तथा ।
अबुद्धिगम्यं यन्मर्त्यैर्हेतुभिर्वा न विद्यते ॥ १३.२२८.२० ॥
ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਜੋਤੀਆਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਜਾਂ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
13.228.21
तादृशं कारणं दैवं शुभं वा यदि वेतरत् ।
यादृशं चात्मना शक्यं तत्पौरुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.२१ ॥
ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਨ ਦੈਵ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕੇ ਉਹ ਪੌਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.228.22
केवलं फलनिष्पत्तिरेकेन तु न शक्यते ।
पौरुषेणैव दैवेनि युगपद्ग्रथितं प्रिये।
तयोः समाहितं कर्म शीतोष्णं युगपत्तथा ॥ १३.२२८.२२ ॥
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਨਾਲ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਪੌਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਦੈਵ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਿਆਰੀਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਰਮ, ਠੰਢ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.228.23
पौरुषं तु तयोः पूर्वमारब्धव्यं विजानता ।
आत्मना तु न शक्यं हि न तथा कीर्तिमाप्नुयात् ॥ १३.२२८.२३ ॥
ਜਾਣਕਾਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੌਰੁਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਉਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਰਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
13.228.24
खननान्मथनाल्लोके जलाग्निप्रापणं यथा ।
तथा पुरुषकारे तु दैवसम्पत्समाहिता ॥ १३.२२८.२४ ॥
ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਖੋਦਣ ਅਤੇ ਰਿੜਕਣ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੈਵ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
13.228.25
नरस्याकुर्वतः कर्म दैवसम्पन्न लभ्यते ।
तस्मात्सर्वसमारम्भो दैवमानुषनिर्मितः ॥ १३.२२८.२५ ॥
ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਸੰਪਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਆਰੰਭ ਦੈਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
13.228.26
असुरा राक्षसाश्चैव मन्यन्ते लोकनाशनाः ।
पश्यन्ते न च ते पापाः केवलं मांसभक्षणाः ॥ १३.२२८.२६ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਕੇਵਲ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
13.228.27
प्रच्छादितं हि तत्सर्वं गूढमाया हि देवताः ।
तदहं ते प्रवक्ष्यामि देवि गुह्यं पुरस्सरम् ॥ १३.२२८.२७ ॥
ਉਹ ਸਭ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤੇ ਗੂੜ੍ਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
13.228.28
आदिकाले नराः सर्वे कृत्वा कर्म शुभाशुभम् ।
भुञ्जते पश्यमानास्ते वृत्तान्तं लोकयोर्द्वयोः ॥ १३.२२८.२८ ॥
ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਸਨ।
13.228.29
यथैवात्मकृतं विद्युर्देशान्तरगता नराः ।
विद्युस्तथैवान्तकाले सुकृतं पौर्वदैहिकम् ॥ १३.२२८.२९ ॥
ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ ਮਨੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਬਲੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੁਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
13.228.30
एवं व्यवस्थिते लोके सर्वे धर्मरताऽभवन् ।
अचिरेणैव कालेन स्वर्गः सम्पूरितस्तदा ॥ १३.२२८.३० ॥
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮ ਗਏ; ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਭਰ ਗਿਆ।
13.228.31
देवानामपि सम्बाधं दृष्ट्वा ब्रह्माऽप्यचिन्तयत् ।
सञ्चरन्ते कथं स्वर्गं मानुषाः प्रविशन्ति हि ॥ १३.२२८.३१ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੀੜ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ: ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਿਚਰਨਗੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ?
13.228.32
इत्येवमनुचिन्त्यैव मानुषान्सममोहयत् ।
तदाप्रभृति ते मर्त्या न विदुस्ते पुराकृतम् ॥ १३.२२८.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਮਰਨਹਾਰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
13.228.33
कामक्रोधौ तु तत्काले मानुषेष्ववपातयत् ।
ताभ्यामभिहता मर्त्याः स्वर्गलोकं न पेदिरे ॥ १३.२२८.३३ ॥
ਪਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਮਰਨਹਾਰ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।
13.228.34
पुराकृतस्याविज्ञानात्कामक्रोधाभिपीडिताः ।
नैतदस्तीति मन्वाना विकारंश्चक्रिरे पुनः ॥ १३.२२८.३४ ॥
ਪਹਿਲੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਕਰਕੇ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, 'ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ' ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਫਿਰ ਵਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
13.228.35
अकार्यादिमहादोषानाहरन्त्यात्मकारणात् ।
विस्मृत्य धर्मकार्याणि परलोकभयं तदा ॥ १३.२२८.३५ ॥
ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਉਹ ਅਕਾਰਜ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਜ ਭੁੱਲ ਕੇ ਤਦ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰਿਹਾ।
13.228.36
एवं व्यवस्थिते लोके कश्मलं समपद्यत ।
लोकानां चैव देवानां क्षयायैव तथा प्रिये।
नरकाः पूरिताश्चासन्प्राणिभिः पापकारिभिः ॥ १३.२२८.३६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣੀ ਹੋਣ ਤੇ ਕਲੰਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੀ, ਪਾਪੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਭਰ ਗਏ।
13.228.37
पुनरेव तु तान्दृष्ट्वा लोककर्ता पितामहः ।
अचिन्तयत्तमेवार्थं लोकानां हितकारणात्।
समत्वेन कथं लोके वर्तेतेति मुहुर्मुहुः ॥ १३.२२८.३७ ॥
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕਕਰਤਾ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਇਹੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ।
13.228.38
चिन्तयित्वा तदा ब्रह्मा ज्ञानेन तपसा प्रिये ।
अकरोज्ज्ञानदृश्यं तत्परलोकं न चक्षुषा ॥ १३.२२८.३८ ॥
ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।
13.228.39
भगवन्मृतमात्रस्तु योयं जात इति स्मृतः ।
तथैव दृश्यते जातस्तत्रात्मा तु कथं भवेत् ॥ १३.२२८.३९ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਹੁਣੇ ਮਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਜਨਮਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਆਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ?
13.228.40
गर्भादावेव संविष्ट आत्मा तु भगवन्मम ।
एष मे संशयो देव तन्मे छेत्तुं त्वमर्हसि ॥ १३.२२८.४० ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਗਰਭ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਸੰਸ਼ਯ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗ ਹੈ।
13.228.41
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता। ॥ १३.२२८.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਏਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੱਚ ਸੁਣ।
13.228.42
अन्यो गर्भगतो भूत्वा तत्रैव निधनं गतः ।
पुनरन्यच्छरीरं तत्प्रविश्य भुवि जायते।
तत्वविन्नैव सर्वस्तु दैवयोगस्तु सम्भवेत् ॥ १३.२२८.४२ ॥
ਕੋਈ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਪਰ ਦੈਵੀ ਸੰਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
13.228.43
सूतिकाया हितार्थं च मोहनार्थं च देहिनाम् ।
समकर्मविधानत्वादित्येवं विद्धि शोभने ॥ १३.२२८.४३ ॥
ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਲਈ ਵੀ ਗਰਭ-ਜਨਮ ਵਿਧਾਨਿਤ ਹੈ; ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਸਭ ਲਈ ਸਮਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਣ।
13.228.44
काङ्क्षमाणास्तु नरकं भुक्त्वा केचित्प्रयान्ति हि ।
मायासंयामिका नाम यज्जन्ममरणान्तरे।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२८.४४ ॥
ਨਰਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਭੋਗ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ-ਸੰਯਾਮਿਕਾ ਨਾਮਕ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?
13.228.45
भगवन्सर्वलोकेश लोकनाथ वृषध्वज ।
नास्त्यात्मा कर्मभोक्तेति मृतो जन्तुर्न जायते ॥ १३.२२८.४५ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਰਬ-ਲੋਕੇਸ਼, ਲੋਕਨਾਥ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ! ਕੀ ਕਰਮਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਮਰਿਆ ਜੀਵ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ?
13.228.46
स्वभावाज्जायते सर्वं यथा वृक्षफलं तथा ।
यथोर्मयः सम्भवन्ति तथैव जगदाकृतिः ॥ १३.२२८.४६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਫਲ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਗਤ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
13.228.47
तपोदानानि यत्कर्म तत्र तद्दृश्यते वृथा ।
नास्ति पौनर्भवं जन्म इति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.४७ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਰਗੇ ਕਰਮ ਉੱਥੇ ਵਿਅਰਥ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਡੋਲ ਹਨ।
13.228.48
परोक्षवचनं श्रुत्वा न प्रत्यक्षस्य दर्शनात् ।
तत्सर्वं नास्तिनास्तीति संशयस्थास्तथा परे ॥ १३.२२८.४८ ॥
ਪਰੋਕਸ਼ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, 'ਉਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਹੈ' ਕਹਿੰਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੰਸੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਹੋਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
13.228.49
पक्षभेदान्तरे चास्मिंस्तत्वं मे वक्तुमर्हसि ।
उक्तं भगवता यत्तु तत्तु लोकस्य संस्थितिः ॥ १३.२२८.४९ ॥
ਇਸ ਪੱਖ-ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ ਦੱਸਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹੀ ਲੋਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
13.228.50
प्रश्नमेतत्तु पृच्छत्या रुद्राण्या परिषत्तदा ।
कौतूहलयुता श्रोतुं समाहितमनाऽभवत् ॥ १३.२२८.५० ॥
ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਪੁੱਛਦੀ ਸੀ, ਤਦ ਸਭਾ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇਕਾਗਰ-ਮਨ ਹੋ ਗਈ।
13.228.51
नैतदस्ति महाभागे यद्वदन्तीह नास्तिकाः ।
एतदेवाभिशस्तानां श्रुतविद्वेषिणां मतम् ॥ १३.२२८.५१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇੱਥੇ ਨਾਸਤਿਕ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਮਤ ਹੈ।
13.228.52
सर्वमर्थं श्रुतं दृष्टं यत्प्रागुक्तं मया तव ।
तदाप्रभृति मर्त्यानां श्रुतमाश्रित्य पण्डिताः ॥ १३.२२८.५२ ॥
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਸਾਰਾ ਅਰਥ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪੰਡਿਤ (ਤੁਰਦੇ ਹਨ)।
13.228.53
कामान्संछिद्य परिगान्धृत्या वै परमासिना ।
अभियान्त्येव ते स्वर्गं पश्यन्तः कर्मणः पलम् ॥ १३.२२८.५३ ॥
ਧੀਰਜ ਰੂਪੀ ਪਰਮ ਖੜਗ ਨਾਲ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਕੱਟ ਕੇ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.228.54
एवं श्रद्धाफलं लोके परतः सुमहत्फलम् ।
बुद्धिः श्रद्धा च विनयः कारणानि हितैषिणाम् ॥ १३.२२८.५४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਫਲ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਲ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਨਯ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
13.228.55
तस्मात्स्वर्गाभिगन्तारः कतिचित्त्वभवन्नराः ।
अन्ये करणहीनत्वान्नास्तिक्यं भावमाश्रिताः ॥ १३.२२८.५५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੋਏ; ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਅਪਣਾ ਬੈਠੇ।
13.228.56
श्रुतविद्वेषिणो मूर्खा नास्तिका दृढनिश्चयाः ।
निष्क्रियास्तु निरन्नादाः पतन्त्येवाधमां गतिम् ॥ १३.२२८.५६ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ, ਨਾਸਤਿਕ, ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ, ਨਿਸ਼ਕਰਮ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭੇਟ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੇਠਲੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
13.228.57
नास्त्यस्तीति पुनर्जन्म कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
नाधिगच्छन्ति तन्नित्यं हेतुवादशतैरपि ॥ १३.२२८.५७ ॥
'ਪੁਨਰਜਨਮ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ' — ਇਸ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੈਂਕੜੇ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਨਿੱਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
13.228.58
एषा ब्रह्मकृता माया दुर्विज्ञेया सुरासुरैः ।
किंपुनर्मानवैर्लोके ज्ञातुकामैः कुबुद्धिभिः ॥ १३.२२८.५८ ॥
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕੁਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਣਗੇ?
13.228.59
केवलं श्रद्धया देवि श्रुतमात्मनिविष्टया ।
ततोस्तीऽत्येव मन्तव्यं तथा हितमवाप्नुयात् ॥ १३.२२८.५९ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ 'ਹੈ' ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
13.228.60
दैवगुह्येषु चान्येषु हेतुर्देवि निरर्थकः ।
बधिरान्धवदेवात्र वर्तितव्यं हितैषिणा।
एतत्ते कथितं देवि ऋषिगुह्यं प्रजाहितम् ॥ १३.२२८.६० ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੈਵੀ ਭੇਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਗੁਪਤ ਭੇਤ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।