મહાભારત · અધ્યાય 13.228
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.228.1
भगवन्सर्वभूतेश लोके कर्मक्रियापथे ।
दैवात्प्रवर्तते सर्वमिति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.१ ॥
હે ભગવાન, સર્વભૂતોના ઈશ્વર! જગતમાં કર્મ અને ક્રિયાના માર્ગે સર્વ કંઈ દૈવથી પ્રવર્તે છે, એમ કેટલાક દૃઢપણે માને છે.
13.228.2
अपरे चेष्टया चेति दृष्ट्वा प्रत्यक्षतः क्रियाम् ।
पक्षभेदे द्विधा चास्मिन्संशयस्थं मनो मम।
तत्त्वं वद महादेव श्रोतुं कौतूहलं हि मे ॥ १३.२२८.२ ॥
બીજા કહે છે કે પ્રયત્નથી થાય છે, પ્રત્યક્ષ ક્રિયા જોઈને. આ મતભેદમાં મારું મન બે રીતે સંશયમાં છે. હે મહાદેવ, તત્ત્વ કહો; સાંભળવાની મને ઉત્સુકતા છે.
13.228.3
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ।
तदेवं कुरुते कर्म लोके देवि शुभाशुभम् ॥ १३.२२८.३ ॥
તેથી હું તને કહીશ; હે દેવી, એકાગ્ર ચિત્તે તત્ત્વ સાંભળ. આ રીતે જગતમાં મનુષ્ય શુભ અને અશુભ કર્મ કરે છે.
13.228.4
लक्ष्यते द्विविधं कर्म मानुषेष्वेव तच्छृणु ।
पुराकृतं तयोरेकमैहिकं त्वितरस्तथा ॥ १३.२२८.४ ॥
મનુષ્યોમાં કર્મ બે પ્રકારનું જોવા મળે છે; તે સાંભળ. તેમાંનું એક પૂર્વજન્મમાં કરેલું, બીજું આ જન્મમાં કરેલું.
13.228.5
अदृष्टपूर्वं यत्कर्म तद्दैवमिति लक्ष्यते ।
विहीनं दृष्टकरणं तन्मानुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.५ ॥
જે કર્મ પૂર્વે ક્યારેય જોવાયું ન હોય, તે દૈવ તરીકે ઓળખાય છે. જે દૃશ્ય કારણ વિના હોય, તે માનુષ કહેવાયું છે.
13.228.6
मानुषं तु क्रियामात्रं दैवात्सम्भवते फलम् ।
एवं तदुभयं कर्म मानुषं विद्धि तन्नृषु ॥ १३.२२८.६ ॥
મનુષ્યની માત્ર ક્રિયા હોય છે; પરંતુ ફળ દૈવથી ઉત્પન્ન થાય છે. આ રીતે તે બંને કર્મોને મનુષ્યોમાં માનુષ જાણ.
13.228.7
लौकिकं तु प्रवक्ष्यामि दैवमानुषनिर्मितम् ।
कृषौ तु दृश्यते कर्म कर्षणं वपनं तथा ॥ १३.२२८.७ ॥
લૌકિક કર્મ હું કહીશ, જે દૈવ અને માનવ દ્વારા રચાયેલું છે. ખેતીમાં ખેડવું અને વાવવું એ કર્મ દેખાય છે.
13.228.8
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ।
दैवादसिद्धिश्च भवेद्दुष्कृतं चास्ति पौरुषे ॥ १३.२२८.८ ॥
રોપણ અને કાપણી, અને પૌરુષ તરીકે સ્મૃત બીજું પણ. દૈવથી અસિદ્ધિ થાય છે; પૌરુષમાં પણ દુષ્કૃત્ય હોય છે.
13.228.9
सुयत्नाल्लभ्यते कीर्तिर्दुर्यत्नादयशस्तथा ।
एवं लोकगतिर्देवि आदिप्रभृति वर्तते ॥ १३.२२८.९ ॥
સુપ્રયત્નથી કીર્તિ મળે છે, અને દુષ્પ્રયત્નથી અપયશ. હે દેવી, લોકની ગતિ આદિથી આ રીતે ચાલતી આવી છે.
13.228.10
भगवन्सर्वलोकेश सुरासुरनमस्कृत ।
कथमात्मा सदा गर्भं संविशेष्कर्मकारणात्।
तन्मे वद महादेव तद्धि गुह्यं परं मतम् ॥ १३.२२८.१० ॥
હે ભગવાન, સર્વલોકેશ, સુર-અસુરોથી નમસ્કૃત! કર્મના કારણે આત્મા હંમેશાં ગર્ભમાં કેવી રીતે પ્રવેશે છે? હે મહાદેવ, તે મને કહો; તે પરમ ગુહ્ય મનાય છે.
13.228.11
शृणु भामिनि तत्सर्वं गुह्यानां परमं प्रिये ।
देवगुह्यादपि परमात्मगुह्यमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.११ ॥
હે ભામિની, સાંભળ. તે બધાં ગુહ્યોમાં પરમ છે, હે પ્રિયે. દેવગુહ્યથી પણ પરમાત્મગુહ્ય પરમ કહેવાયું છે.
13.228.12
देवासुरास्तन्न विदुरात्मनो हि गतागतम् ।
अदृश्यो हि सदैवात्मा जनैः सौक्ष्म्यान्निराश्रयात् ॥ १३.२२८.१२ ॥
દેવો અને અસુરો પણ આત્માનું આવવું-જવું જાણતા નથી. આત્મા સદા અદૃશ્ય છે; સૂક્ષ્મતાને કારણે અને આશ્રયહીન હોવાથી લોકો માટે તે દેખાતો નથી.
13.228.13
अतिमायेति मायानामात्ममाया सेदष्यते ।
सोयं चतुर्विधां जातिं संविशत्यात्ममायया।
मैथुनं शोणितं बीजं दैवमेवात्र कारणम् ॥ १३.२२८.१३ ॥
આ માયાઓથી પર એવી માયા છે; માયાઓમાં આત્મમાયા જ દેખાય છે. તે પોતાની માયાથી ચાર પ્રકારની જાતિઓમાં પ્રવેશે છે. મૈથુન, રક્ત, બીજ — અહીં દૈવ જ કારણ છે.
13.228.14
बीजशोणितसंयोगे यदा सम्भवते शुभे ।
तदाऽऽत्मा विशते गर्भमेवमण्डजरायुजे ॥ १३.२२८.१४ ॥
બીજ અને રક્તના સંયોગમાં, હે શુભે, જ્યારે ગર્ભ ઉત્પન્ન થાય છે, ત્યારે આત્મા ગર્ભમાં પ્રવેશે છે — અંડજ અને જરાયુજમાં એ જ રીતે.
13.228.15
एवं संयोगकाले तु आत्मा गर्भत्वमेयिवान् ॥ १३.२२८.१५ ॥
એ રીતે સંયોગકાળમાં જ આત્મા ગર્ભભાવ પામે છે.
13.228.16
कलिलाज्जायते पिण्डं पिण्डात्पेश्यर्बुदं भवेत् ।
व्यक्तिभावगतं चैव कर्म त्वाश्रयते क्रमात् ॥ १३.२२८.१६ ॥
કલલથી પિંડ ઉત્પન્ન થાય છે; પિંડથી માંસપિંડ અને પરપોટા જેવો સોજો થાય છે. વ્યક્ત રૂપ પામીને કર્મ ક્રમે તેનો આશ્રય લે છે.
13.228.17
एवं विवर्धमानेन कर्मात्मा सह वर्धते ।
एवमात्मगतिं विद्धि यन्मां पृच्छसि सुप्रभे ॥ १३.२२८.१७ ॥
એ રીતે વધતાં કર્મઆત્મા પણ સાથે વધે છે. હે સુપ્રભે, તું મને પૂછે છે તે આત્માની ગતિ આ રીતે જાણ.
13.228.18
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ॥ १३.२२८.१८ ॥
વાવવું અને લણવું, અને પૌરુષ તરીકે સ્મૃત બીજું જે કંઈ —
13.228.19
काले वृष्टिः सुवापं च प्ररोहः पक्तिरेव च ।
एवमादि तु यच्चान्यत्तद्दैवतमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.१९ ॥
સમયસર વરસાદ, સારું વાવેતર, અંકુરણ અને પાકવું, વગેરે તથા બીજું જે કંઈ હોય તે દૈવના અધીન કહેવાય છે.
13.228.20
पञ्चभूतस्थितिश्चैव ज्योतिषामयनं तथा ।
अबुद्धिगम्यं यन्मर्त्यैर्हेतुभिर्वा न विद्यते ॥ १३.२२८.२० ॥
પંચમહાભૂતોની સ્થિતિ અને જ્યોતિઓની ગતિ, જે મનુષ્યોની બુદ્ધિથી સમજાતું નથી અથવા જેનું કોઈ કારણ જણાતું નથી.
13.228.21
तादृशं कारणं दैवं शुभं वा यदि वेतरत् ।
यादृशं चात्मना शक्यं तत्पौरुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.२१ ॥
એવું કારણ દૈવ છે, તે શુભ હોય કે ન હોય; અને જે પોતાનાથી શક્ય હોય તે પૌરુષ કહેવાય છે.
13.228.22
केवलं फलनिष्पत्तिरेकेन तु न शक्यते ।
पौरुषेणैव दैवेनि युगपद्ग्रथितं प्रिये।
तयोः समाहितं कर्म शीतोष्णं युगपत्तथा ॥ १३.२२८.२२ ॥
એકલા એકથી ફળની સિદ્ધિ શક્ય નથી; હે પ્રિયે, પૌરુષ અને દૈવ બંને એકસાથે ગૂંથાયેલાં છે. એ બંનેથી મળેલું કર્મ, ઠંડી અને ગરમી એકસાથે હોય તેમ હોય છે.
13.228.23
पौरुषं तु तयोः पूर्वमारब्धव्यं विजानता ।
आत्मना तु न शक्यं हि न तथा कीर्तिमाप्नुयात् ॥ १३.२२८.२३ ॥
જાણકારે તે બંનેમાંથી પહેલાં પૌરુષનો આરંભ કરવો જોઈએ; પોતાનાથી જે શક્ય ન હોય તે સાધ્ય બનતું નથી, અને આ રીતે કીર્તિ મળતી નથી.
13.228.24
खननान्मथनाल्लोके जलाग्निप्रापणं यथा ।
तथा पुरुषकारे तु दैवसम्पत्समाहिता ॥ १३.२२८.२४ ॥
જગતમાં ખોદવાથી અને મંથન કરવાથી જેમ જળ અને અગ્નિ મળે છે, તેમ પુરુષાર્થમાં દૈવની સંપત્તિ એકત્ર હોય છે.
13.228.25
नरस्याकुर्वतः कर्म दैवसम्पन्न लभ्यते ।
तस्मात्सर्वसमारम्भो दैवमानुषनिर्मितः ॥ १३.२२८.२५ ॥
કર્મ ન કરનાર માણસને દૈવી સંપત્તિ પ્રાપ્ત થતી નથી. તેથી દરેક આરંભ દૈવ અને માનવ-પ્રયત્ન બંનેથી રચાય છે.
13.228.26
असुरा राक्षसाश्चैव मन्यन्ते लोकनाशनाः ।
पश्यन्ते न च ते पापाः केवलं मांसभक्षणाः ॥ १३.२२८.२६ ॥
લોકનો નાશ કરનારા અસુરો અને રાક્ષસો એવું માને છે. તે પાપીઓ કેવળ માંસભક્ષી છે, તેઓ કશું જોતા નથી.
13.228.27
प्रच्छादितं हि तत्सर्वं गूढमाया हि देवताः ।
तदहं ते प्रवक्ष्यामि देवि गुह्यं पुरस्सरम् ॥ १३.२२८.२७ ॥
તે બધું છુપાયેલું છે, કેમ કે દેવતાઓ ગૂઢ માયાથી યુક્ત છે. તેથી હે દેવી, તે મુખ્ય ગુહ્ય હું તને કહીશ.
13.228.28
आदिकाले नराः सर्वे कृत्वा कर्म शुभाशुभम् ।
भुञ्जते पश्यमानास्ते वृत्तान्तं लोकयोर्द्वयोः ॥ १३.२२८.२८ ॥
આદિકાળમાં બધા માણસો શુભ-અશુભ કર્મ કરીને, બંને લોકનો વૃત્તાંત જોતા તેનું ફળ ભોગવતા હતા.
13.228.29
यथैवात्मकृतं विद्युर्देशान्तरगता नराः ।
विद्युस्तथैवान्तकाले सुकृतं पौर्वदैहिकम् ॥ १३.२२८.२९ ॥
બીજા દેશમાં ગયેલા માણસો પોતે કરેલું કર્મ જાણે છે, તેમ અંતકાળે માણસો પૂર્વદેહનું સુકૃત જાણે છે.
13.228.30
एवं व्यवस्थिते लोके सर्वे धर्मरताऽभवन् ।
अचिरेणैव कालेन स्वर्गः सम्पूरितस्तदा ॥ १३.२२८.३० ॥
જગત આ રીતે વ્યવસ્થિત થયું ત્યારે સૌ ધર્મમાં રત થયા; થોડા જ સમયમાં સ્વર્ગ ભરાઈ ગયો.
13.228.31
देवानामपि सम्बाधं दृष्ट्वा ब्रह्माऽप्यचिन्तयत् ।
सञ्चरन्ते कथं स्वर्गं मानुषाः प्रविशन्ति हि ॥ १३.२२८.३१ ॥
દેવોમાં પણ ભીડ જોઈને બ્રહ્માએ પણ વિચાર્યું: મનુષ્યો સ્વર્ગમાં કેવી રીતે વિચરશે અને પ્રવેશશે?
13.228.32
इत्येवमनुचिन्त्यैव मानुषान्सममोहयत् ।
तदाप्रभृति ते मर्त्या न विदुस्ते पुराकृतम् ॥ १३.२२८.३२ ॥
આ રીતે વિચારીને તેણે મનુષ્યોને સંપૂર્ણ મોહિત કર્યા. ત્યારથી તે મર્ત્યો પોતાનું પૂર્વકૃત કર્મ જાણતા નથી.
13.228.33
कामक्रोधौ तु तत्काले मानुषेष्ववपातयत् ।
ताभ्यामभिहता मर्त्याः स्वर्गलोकं न पेदिरे ॥ १३.२२८.३३ ॥
પરંતુ તે જ સમયે તેણે મનુષ્યોમાં કામ અને ક્રોધ ઉતાર્યા. તેમનાથી આહત થયેલા મર્ત્યો સ્વર્ગલોક પામી શક્યા નહીં.
13.228.34
पुराकृतस्याविज्ञानात्कामक्रोधाभिपीडिताः ।
नैतदस्तीति मन्वाना विकारंश्चक्रिरे पुनः ॥ १३.२२८.३४ ॥
પૂર્વકૃત કર્મ ન જાણવાથી, કામ-ક્રોધથી પીડિત થઈને, 'આ નથી' એમ માનતા તેઓ ફરી વિકારો કરવા લાગ્યા.
13.228.35
अकार्यादिमहादोषानाहरन्त्यात्मकारणात् ।
विस्मृत्य धर्मकार्याणि परलोकभयं तदा ॥ १३.२२८.३५ ॥
પોતાના સ્વાર્થ માટે તેઓ અકાર્ય વગેરે મહાદોષો ઊભા કરવા લાગ્યા. ધર્મકાર્યો ભૂલીને ત્યારે પરલોકનો ભય પણ તેમને ન રહ્યો.
13.228.36
एवं व्यवस्थिते लोके कश्मलं समपद्यत ।
लोकानां चैव देवानां क्षयायैव तथा प्रिये।
नरकाः पूरिताश्चासन्प्राणिभिः पापकारिभिः ॥ १३.२२८.३६ ॥
આ રીતે લોકવ્યવસ્થા સ્થપાતાં કલુષ ઉત્પન્ન થયું. હે પ્રિયે, લોકો અને દેવોના નાશ માટે જ, પાપકર્મી પ્રાણીઓથી નરકો ભરાઈ ગયા.
13.228.37
पुनरेव तु तान्दृष्ट्वा लोककर्ता पितामहः ।
अचिन्तयत्तमेवार्थं लोकानां हितकारणात्।
समत्वेन कथं लोके वर्तेतेति मुहुर्मुहुः ॥ १३.२२८.३७ ॥
ફરી તેમને જોઈને લોકકર્તા પિતામહ લોકોના હિત માટે, જગતમાં સમત્વથી કેવી રીતે ચાલવું તેનો વારંવાર વિચાર કરવા લાગ્યા.
13.228.38
चिन्तयित्वा तदा ब्रह्मा ज्ञानेन तपसा प्रिये ।
अकरोज्ज्ञानदृश्यं तत्परलोकं न चक्षुषा ॥ १३.२२८.३८ ॥
પ્રિયે, ત્યારે બ્રહ્માએ વિચાર કરીને જ્ઞાન અને તપથી તે પરલોકને આંખોથી નહીં, જ્ઞાનથી દેખાય તેવો બનાવ્યો.
13.228.39
भगवन्मृतमात्रस्तु योयं जात इति स्मृतः ।
तथैव दृश्यते जातस्तत्रात्मा तु कथं भवेत् ॥ १३.२२८.३९ ॥
હે ભગવન્, જે હમણાં જ મર્યો અને જે જન્મ્યો કહેવાય છે, તે બંને એવા જ દેખાય છે; તો ત્યાં આત્મા કેવો હશે?
13.228.40
गर्भादावेव संविष्ट आत्मा तु भगवन्मम ।
एष मे संशयो देव तन्मे छेत्तुं त्वमर्हसि ॥ १३.२२८.४० ॥
હે ભગવન્, ગર્ભના આરંભમાં જ આત્મા પ્રવેશે છે. હે દેવ, આ જ મારો સંશય છે; તે દૂર કરવું આપને યોગ્ય છે.
13.228.41
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता। ॥ १३.२२८.४१ ॥
તેથી હું તને કહીશ; એકાગ્ર ચિત્તથી સત્ય સાંભળ.
13.228.42
अन्यो गर्भगतो भूत्वा तत्रैव निधनं गतः ।
पुनरन्यच्छरीरं तत्प्रविश्य भुवि जायते।
तत्वविन्नैव सर्वस्तु दैवयोगस्तु सम्भवेत् ॥ १३.२२८.४२ ॥
કોઈ ગર્ભમાં પ્રવેશીને ત્યાં જ મૃત્યુ પામે છે; પછી બીજા શરીરમાં પ્રવેશીને પૃથ્વી પર જન્મે છે. સત્ય જાણનારા બધા નથી હોતા; પણ દૈવયોગ થઈ શકે છે.
13.228.43
सूतिकाया हितार्थं च मोहनार्थं च देहिनाम् ।
समकर्मविधानत्वादित्येवं विद्धि शोभने ॥ १३.२२८.४३ ॥
હે શોભને, પ્રાણીઓના હિત માટે અને તેમના મોહ માટે પણ ગર્ભજન્મ વિહિત છે; કર્મવિધાન સર્વને સમાન હોવાથી આ જાણ.
13.228.44
काङ्क्षमाणास्तु नरकं भुक्त्वा केचित्प्रयान्ति हि ।
मायासंयामिका नाम यज्जन्ममरणान्तरे।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२८.४४ ॥
નરકની ઇચ્છા રાખનારા કેટલાક તેને ભોગવીને જાય છે; તે જન્મ અને મૃત્યુ વચ્ચેની માયા-સંયામિકા નામની સ્થિતિ છે. હે દેવી, આ તને કહેવાયું; હવે બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?
13.228.45
भगवन्सर्वलोकेश लोकनाथ वृषध्वज ।
नास्त्यात्मा कर्मभोक्तेति मृतो जन्तुर्न जायते ॥ १३.२२८.४५ ॥
હે ભગવન્, સર્વલોકેશ, લોકનાથ, વૃષધ્વજ! કર્મફળ ભોગવનાર આત્મા નથી શું? મૃત પ્રાણી ફરી જન્મતો નથી શું?
13.228.46
स्वभावाज्जायते सर्वं यथा वृक्षफलं तथा ।
यथोर्मयः सम्भवन्ति तथैव जगदाकृतिः ॥ १३.२२८.४६ ॥
વૃક્ષમાંથી ફળ સ્વભાવથી ઊગે છે તેમ બધું સ્વભાવથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; મોજાં ઊઠે તેમ જગતનું સ્વરૂપ પણ ઊઠે છે.
13.228.47
तपोदानानि यत्कर्म तत्र तद्दृश्यते वृथा ।
नास्ति पौनर्भवं जन्म इति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.४७ ॥
તપ અને દાન જેવાં કર્મો ત્યાં વ્યર્થ દેખાય છે; પુનર્જન્મ નથી એમ કેટલાક સ્થિર છે.
13.228.48
परोक्षवचनं श्रुत्वा न प्रत्यक्षस्य दर्शनात् ।
तत्सर्वं नास्तिनास्तीति संशयस्थास्तथा परे ॥ १३.२२८.४८ ॥
પરોક્ષ વચન સાંભળીને, પ્રત્યક્ષ દર્શન ન થવાથી, 'તે બધું નથી, નથી' એમ કહેતા કેટલાક સંશયમાં છે, બીજા પણ તેવા છે.
13.228.49
पक्षभेदान्तरे चास्मिंस्तत्वं मे वक्तुमर्हसि ।
उक्तं भगवता यत्तु तत्तु लोकस्य संस्थितिः ॥ १३.२२८.४९ ॥
આ પક્ષભેદમાં પણ આપ મને તત્ત્વ કહેવા યોગ્ય છો. ભગવાને જે કહ્યું તે જ લોકની સ્થિતિ છે.
13.228.50
प्रश्नमेतत्तु पृच्छत्या रुद्राण्या परिषत्तदा ।
कौतूहलयुता श्रोतुं समाहितमनाऽभवत् ॥ १३.२२८.५० ॥
આ પ્રશ્ન રુદ્રાણી પૂછતાં ત્યારે સભા કુતૂહલથી ભરાઈ સાંભળવા એકાગ્રચિત્ત થઈ.
13.228.51
नैतदस्ति महाभागे यद्वदन्तीह नास्तिकाः ।
एतदेवाभिशस्तानां श्रुतविद्वेषिणां मतम् ॥ १३.२२८.५१ ॥
હે મહાભાગે, અહીં નાસ્તિકો જે કહે છે તે એવું નથી. શાસ્ત્રદ્વેષી અને નિંદિત લોકોનો જ આ મત છે.
13.228.52
सर्वमर्थं श्रुतं दृष्टं यत्प्रागुक्तं मया तव ।
तदाप्रभृति मर्त्यानां श्रुतमाश्रित्य पण्डिताः ॥ १३.२२८.५२ ॥
હું પહેલાં તને જે સર્વ અર્થ કહી ચૂક્યો તે સાંભળેલો અને જોયેલો છે. ત્યારથી મનુષ્યો માટે શાસ્ત્રનો આશરો લઈને પંડિતો (ચાલે છે).
13.228.53
कामान्संछिद्य परिगान्धृत्या वै परमासिना ।
अभियान्त्येव ते स्वर्गं पश्यन्तः कर्मणः पलम् ॥ १३.२२८.५३ ॥
ધૈર્યરૂપી પરમ ખડ્ગથી કામનાઓ અને તેમના ઘેરાને કાપીને, કર્મનું ફળ જોતા તેઓ ખરેખર સ્વર્ગ તરફ જાય છે.
13.228.54
एवं श्रद्धाफलं लोके परतः सुमहत्फलम् ।
बुद्धिः श्रद्धा च विनयः कारणानि हितैषिणाम् ॥ १३.२२८.५४ ॥
આ રીતે શ્રદ્ધાનું ફળ આ લોકમાં અને પરલોકમાં અતિ મહાન ફળ છે. બુદ્ધિ, શ્રદ્ધા અને વિનય હિતૈષીઓનાં કારણો છે.
13.228.55
तस्मात्स्वर्गाभिगन्तारः कतिचित्त्वभवन्नराः ।
अन्ये करणहीनत्वान्नास्तिक्यं भावमाश्रिताः ॥ १३.२२८.५५ ॥
તેથી સ્વર્ગે જનારા થોડાક જ માણસો થયા; બીજા ઇન્દ્રિયોની ઊણપને કારણે નાસ્તિકતાનો ભાવ અપનાવી બેઠા.
13.228.56
श्रुतविद्वेषिणो मूर्खा नास्तिका दृढनिश्चयाः ।
निष्क्रियास्तु निरन्नादाः पतन्त्येवाधमां गतिम् ॥ १३.२२८.५६ ॥
શાસ્ત્રદ્વેષી મૂર્ખ, નાસ્તિકો, દૃઢ નિશ્ચયવાળા, નિષ્ક્રિય અને અર્પણ વગરનું અન્ન ખાનારા લોકો અધમ ગતિમાં જ પડે છે.
13.228.57
नास्त्यस्तीति पुनर्जन्म कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
नाधिगच्छन्ति तन्नित्यं हेतुवादशतैरपि ॥ १३.२२८.५७ ॥
'પુનર્જન્મ છે કે નહીં' — આ વિષયમાં વિદ્વાનો પણ મોહિત થાય છે; સેંકડો તર્કવાદોથી પણ તેઓ તે નિત્ય તત્ત્વ પામતા નથી.
13.228.58
एषा ब्रह्मकृता माया दुर्विज्ञेया सुरासुरैः ।
किंपुनर्मानवैर्लोके ज्ञातुकामैः कुबुद्धिभिः ॥ १३.२२८.५८ ॥
આ માયા બ્રહ્માએ રચેલી છે; દેવો અને અસુરોને પણ તે સમજવી કઠિન છે. તો જગતમાં જાણવાની ઇચ્છા ધરાવતા કુબુદ્ધિ માનવીઓ તેને કેવી રીતે સમજી શકે?
13.228.59
केवलं श्रद्धया देवि श्रुतमात्मनिविष्टया ।
ततोस्तीऽत्येव मन्तव्यं तथा हितमवाप्नुयात् ॥ १३.२२८.५९ ॥
હે દેવી, માત્ર શ્રદ્ધાથી, આત્મામાં સ્થિર રહીને જે સાંભળ્યું છે તેને 'છે' એમ જ માનવું જોઈએ; એ રીતે તેને હિત પ્રાપ્ત થશે.
13.228.60
दैवगुह्येषु चान्येषु हेतुर्देवि निरर्थकः ।
बधिरान्धवदेवात्र वर्तितव्यं हितैषिणा।
एतत्ते कथितं देवि ऋषिगुह्यं प्रजाहितम् ॥ १३.२२८.६० ॥
હે દેવી, દૈવી રહસ્યો અને અન્ય બાબતોમાં તર્ક નિરર્થક છે; અહીં હિત ઇચ્છનારે બહેરા અને આંધળાની જેમ વર્તવું જોઈએ. હે દેવી, પ્રજાના હિતકારી આ ઋષિ-રહસ્ય તને કહેવામાં આવ્યું.