Mahābhārata · Adhyāya 13.228
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.228.1
भगवन्सर्वभूतेश लोके कर्मक्रियापथे ।
दैवात्प्रवर्तते सर्वमिति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.१ ॥
Oh bendito señor de todos los seres, algunos sostienen firmemente que en el mundo, en el camino de la acción y el hecho, todo se pone en marcha por el destino.
13.228.2
अपरे चेष्टया चेति दृष्ट्वा प्रत्यक्षतः क्रियाम् ।
पक्षभेदे द्विधा चास्मिन्संशयस्थं मनो मम।
तत्त्वं वद महादेव श्रोतुं कौतूहलं हि मे ॥ १३.२२८.२ ॥
Otros sostienen que sucede por el esfuerzo, tras haber visto la acción directamente. En esta diferencia de opiniones mi mente está dividida en dos y reposa en la duda. Oh gran dios, declara la verdad; tengo deseos de escucharla.
13.228.3
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ।
तदेवं कुरुते कर्म लोके देवि शुभाशुभम् ॥ १३.२२८.३ ॥
Por tanto te lo diré; escucha la verdad con mente serena, oh diosa. Así en el mundo se realizan acciones buenas y malas.
13.228.4
लक्ष्यते द्विविधं कर्म मानुषेष्वेव तच्छृणु ।
पुराकृतं तयोरेकमैहिकं त्वितरस्तथा ॥ १३.२२८.४ ॥
Entre los humanos, la acción se observa de dos clases; escúchala. Una de ellas se realiza en una vida anterior, y la otra, asimismo, en esta vida.
13.228.5
अदृष्टपूर्वं यत्कर्म तद्दैवमिति लक्ष्यते ।
विहीनं दृष्टकरणं तन्मानुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.५ ॥
Aquella acción que nunca antes se ha visto se reconoce como divina, destino. Lo que carece de causa visible se recuerda como humano.
13.228.6
मानुषं तु क्रियामात्रं दैवात्सम्भवते फलम् ।
एवं तदुभयं कर्म मानुषं विद्धि तन्नृषु ॥ १३.२२८.६ ॥
La acción humana es solo acción, pero su fruto surge del destino. Así, sabe que ambas clases de acción son humanas entre los hombres.
13.228.7
लौकिकं तु प्रवक्ष्यामि दैवमानुषनिर्मितम् ।
कृषौ तु दृश्यते कर्म कर्षणं वपनं तथा ॥ १३.२२८.७ ॥
Ahora declararé la acción mundana, producida tanto por el destino como por el esfuerzo humano. En la agricultura se ve la acción: arar y sembrar.
13.228.8
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ।
दैवादसिद्धिश्च भवेद्दुष्कृतं चास्ति पौरुषे ॥ १३.२२८.८ ॥
Plantar y cosechar, y cualquier otro esfuerzo humano recordado. Por el destino puede haber fracaso, y en el esfuerzo humano también hay mala acción.
13.228.9
सुयत्नाल्लभ्यते कीर्तिर्दुर्यत्नादयशस्तथा ।
एवं लोकगतिर्देवि आदिप्रभृति वर्तते ॥ १३.२२८.९ ॥
Con buen esfuerzo se obtiene la fama, y con mal esfuerzo la deshonra. Así, oh diosa, el curso del mundo perdura desde el principio.
13.228.10
भगवन्सर्वलोकेश सुरासुरनमस्कृत ।
कथमात्मा सदा गर्भं संविशेष्कर्मकारणात्।
तन्मे वद महादेव तद्धि गुह्यं परं मतम् ॥ १३.२२८.१० ॥
¡Oh señor bendito, señor de todos los mundos, reverenciado por dioses y demonios! ¿Cómo entra siempre el alma en el vientre a causa de la acción? Dímelo, oh gran dios, pues se tiene por el supremo secreto.
13.228.11
शृणु भामिनि तत्सर्वं गुह्यानां परमं प्रिये ।
देवगुह्यादपि परमात्मगुह्यमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.११ ॥
Escucha, oh dama: aquello es lo supremo de todos los secretos, oh amada. Se recuerda que el secreto del Ser supremo es más elevado incluso que el secreto de los dioses.
13.228.12
देवासुरास्तन्न विदुरात्मनो हि गतागतम् ।
अदृश्यो हि सदैवात्मा जनैः सौक्ष्म्यान्निराश्रयात् ॥ १३.२२८.१२ ॥
Ni los dioses ni los demonios conocen el ir y venir del Ser. El Ser es siempre invisible para la gente, a causa de su sutileza y porque no tiene sostén.
13.228.13
अतिमायेति मायानामात्ममाया सेदष्यते ।
सोयं चतुर्विधां जातिं संविशत्यात्ममायया।
मैथुनं शोणितं बीजं दैवमेवात्र कारणम् ॥ १३.२२८.१३ ॥
Esta es la ilusión más allá de todas las ilusiones; entre las ilusiones se ve solo la autoilusión. Por su propia ilusión entra en las cuatro clases de nacimiento. Unión sexual, sangre y semilla: aquí la causa es solo el destino divino.
13.228.14
बीजशोणितसंयोगे यदा सम्भवते शुभे ।
तदाऽऽत्मा विशते गर्भमेवमण्डजरायुजे ॥ १३.२२८.१४ ॥
Cuando, en la unión de semilla y sangre, surge el vientre, oh auspiciosa, entonces el alma entra en el vientre; así sucede con los nacidos de huevo y de matriz.
13.228.15
एवं संयोगकाले तु आत्मा गर्भत्वमेयिवान् ॥ १३.२२८.१५ ॥
Así, en el momento de la unión, el alma alcanza el estado de embrión.
13.228.16
कलिलाज्जायते पिण्डं पिण्डात्पेश्यर्बुदं भवेत् ।
व्यक्तिभावगतं चैव कर्म त्वाश्रयते क्रमात् ॥ १३.२२८.१६ ॥
Del kalala nace un bulto; del bulto surge una masa de carne y una hinchazón como burbuja. Al alcanzar la forma manifiesta, la acción se apoya en ella gradualmente.
13.228.17
एवं विवर्धमानेन कर्मात्मा सह वर्धते ।
एवमात्मगतिं विद्धि यन्मां पृच्छसि सुप्रभे ॥ १३.२२८.१७ ॥
Así, al crecer, el yo de la acción crece junto con él. Oh radiante, conoce así el curso del alma, lo que me preguntas.
13.228.18
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ॥ १३.२२८.१८ ॥
Sembrar y cosechar, y cualquier otra cosa que se recuerde como esfuerzo humano —
13.228.19
काले वृष्टिः सुवापं च प्ररोहः पक्तिरेव च ।
एवमादि तु यच्चान्यत्तद्दैवतमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.१९ ॥
La lluvia a tiempo, la buena siembra, el brote y la maduración, y todo lo demás de esta clase, se declara que pertenece al destino.
13.228.20
पञ्चभूतस्थितिश्चैव ज्योतिषामयनं तथा ।
अबुद्धिगम्यं यन्मर्त्यैर्हेतुभिर्वा न विद्यते ॥ १३.२२८.२० ॥
El orden de los cinco elementos y el curso de los astros, que no es comprensible para la inteligencia de los mortales, o cuyas causas no se conocen.
13.228.21
तादृशं कारणं दैवं शुभं वा यदि वेतरत् ।
यादृशं चात्मना शक्यं तत्पौरुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.२१ ॥
Tal causa es el destino, sea favorable o no; y lo que puede lograrse por uno mismo se declara esfuerzo humano.
13.228.22
केवलं फलनिष्पत्तिरेकेन तु न शक्यते ।
पौरुषेणैव दैवेनि युगपद्ग्रथितं प्रिये।
तयोः समाहितं कर्म शीतोष्णं युगपत्तथा ॥ १३.२२८.२२ ॥
El resultado no puede lograrse solo por uno; el esfuerzo humano y el destino están entrelazados, amada mía. La acción unida de ambos es como el frío y el calor juntos.
13.228.23
पौरुषं तु तयोः पूर्वमारब्धव्यं विजानता ।
आत्मना तु न शक्यं हि न तथा कीर्तिमाप्नुयात् ॥ १३.२२८.२३ ॥
Quien lo comprende debe emprender primero el esfuerzo humano entre los dos; lo que no puede hacerse por uno mismo no es posible, y así no alcanzaría la fama.
13.228.24
खननान्मथनाल्लोके जलाग्निप्रापणं यथा ।
तथा पुरुषकारे तु दैवसम्पत्समाहिता ॥ १३.२२८.२४ ॥
Así como en el mundo se obtienen el agua y el fuego al cavar y al frotar, así también en el esfuerzo humano se reúne la fortuna del destino.
13.228.25
नरस्याकुर्वतः कर्म दैवसम्पन्न लभ्यते ।
तस्मात्सर्वसमारम्भो दैवमानुषनिर्मितः ॥ १३.२२८.२५ ॥
Al hombre que no actúa no le llega la riqueza que da el destino. Por eso toda empresa se forma por el destino y por el esfuerzo humano.
13.228.26
असुरा राक्षसाश्चैव मन्यन्ते लोकनाशनाः ।
पश्यन्ते न च ते पापाः केवलं मांसभक्षणाः ॥ १३.२२८.२६ ॥
Los asuras y rakshasas, destructores de los mundos, así lo piensan. Esos pecadores, solo devoradores de carne, no ven nada.
13.228.27
प्रच्छादितं हि तत्सर्वं गूढमाया हि देवताः ।
तदहं ते प्रवक्ष्यामि देवि गुह्यं पुरस्सरम् ॥ १३.२२८.२७ ॥
Todo eso está oculto, pues los dioses poseen una ilusión secreta. Por eso, oh diosa, te revelaré ese secreto principal.
13.228.28
आदिकाले नराः सर्वे कृत्वा कर्म शुभाशुभम् ।
भुञ्जते पश्यमानास्ते वृत्तान्तं लोकयोर्द्वयोः ॥ १३.२२८.२८ ॥
En el principio, todos los hombres, habiendo realizado acciones buenas y malas, disfrutaban de sus frutos mientras veían lo que ocurre en ambos mundos.
13.228.29
यथैवात्मकृतं विद्युर्देशान्तरगता नराः ।
विद्युस्तथैवान्तकाले सुकृतं पौर्वदैहिकम् ॥ १३.२२८.२९ ॥
Así como los hombres que han ido a otras tierras saben lo que ellos mismos han hecho, así en el momento de la muerte los hombres conocen las buenas acciones de su cuerpo anterior.
13.228.30
एवं व्यवस्थिते लोके सर्वे धर्मरताऽभवन् ।
अचिरेणैव कालेन स्वर्गः सम्पूरितस्तदा ॥ १३.२२८.३० ॥
Cuando el mundo quedó así ordenado, todos se entregaron al dharma, y muy pronto el cielo quedó lleno.
13.228.31
देवानामपि सम्बाधं दृष्ट्वा ब्रह्माऽप्यचिन्तयत् ।
सञ्चरन्ते कथं स्वर्गं मानुषाः प्रविशन्ति हि ॥ १३.२२८.३१ ॥
Viendo la aglomeración incluso entre los dioses, también Brahmā reflexionó: ¿cómo se moverán los humanos por el cielo y entrarán en él?
13.228.32
इत्येवमनुचिन्त्यैव मानुषान्सममोहयत् ।
तदाप्रभृति ते मर्त्या न विदुस्ते पुराकृतम् ॥ १३.२२८.३२ ॥
Habiendo reflexionado así, desorientó por completo a los humanos; desde entonces aquellos mortales no conocieron sus acciones pasadas.
13.228.33
कामक्रोधौ तु तत्काले मानुषेष्ववपातयत् ।
ताभ्यामभिहता मर्त्याः स्वर्गलोकं न पेदिरे ॥ १३.२२८.३३ ॥
Pero en ese mismo tiempo hizo caer el deseo y la ira sobre los humanos; heridos por ellos, los mortales no alcanzaron el mundo celestial.
13.228.34
पुराकृतस्याविज्ञानात्कामक्रोधाभिपीडिताः ।
नैतदस्तीति मन्वाना विकारंश्चक्रिरे पुनः ॥ १३.२२८.३४ ॥
Sin conocer sus acciones pasadas, atormentados por el deseo y la ira, creyendo que "esto no existe", volvieron a cometer perversiones.
13.228.35
अकार्यादिमहादोषानाहरन्त्यात्मकारणात् ।
विस्मृत्य धर्मकार्याणि परलोकभयं तदा ॥ १३.२२८.३५ ॥
Por su propio interés cargaron con grandes faltas como las acciones impropias; olvidando las obras del dharma, entonces ya no tuvieron temor del otro mundo.
13.228.36
एवं व्यवस्थिते लोके कश्मलं समपद्यत ।
लोकानां चैव देवानां क्षयायैव तथा प्रिये।
नरकाः पूरिताश्चासन्प्राणिभिः पापकारिभिः ॥ १३.२२८.३६ ॥
Cuando el mundo quedó así ordenado, surgió la confusión; y, querida, para la ruina de los mundos y de los dioses, los infiernos se llenaron de seres que obraban el mal.
13.228.37
पुनरेव तु तान्दृष्ट्वा लोककर्ता पितामहः ।
अचिन्तयत्तमेवार्थं लोकानां हितकारणात्।
समत्वेन कथं लोके वर्तेतेति मुहुर्मुहुः ॥ १३.२२८.३७ ॥
Al verlos de nuevo, el abuelo, creador de los mundos, consideró una y otra vez, por el bien de los mundos, cómo podría el mundo seguir con ecuanimidad.
13.228.38
चिन्तयित्वा तदा ब्रह्मा ज्ञानेन तपसा प्रिये ।
अकरोज्ज्ञानदृश्यं तत्परलोकं न चक्षुषा ॥ १३.२२८.३८ ॥
Entonces, amada mía, Brahmā reflexionó y, por el conocimiento y el ascetismo, hizo que aquel otro mundo fuera visible por el conocimiento, no por el ojo.
13.228.39
भगवन्मृतमात्रस्तु योयं जात इति स्मृतः ।
तथैव दृश्यते जातस्तत्रात्मा तु कथं भवेत् ॥ १३.२२८.३९ ॥
Señor bendito, el que acaba de morir y el que se dice que ha nacido se ven igual; entonces, ¿cómo puede haber un alma allí?
13.228.40
गर्भादावेव संविष्ट आत्मा तु भगवन्मम ।
एष मे संशयो देव तन्मे छेत्तुं त्वमर्हसि ॥ १३.२२८.४० ॥
Señor bendito, el alma entra ya al comienzo en el vientre. Dios mío, esta es mi duda; es propio de ti resolverla.
13.228.41
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता। ॥ १३.२२८.४१ ॥
Por tanto te lo diré; escucha la verdad con la mente recogida.
13.228.42
अन्यो गर्भगतो भूत्वा तत्रैव निधनं गतः ।
पुनरन्यच्छरीरं तत्प्रविश्य भुवि जायते।
तत्वविन्नैव सर्वस्तु दैवयोगस्तु सम्भवेत् ॥ १३.२२८.४२ ॥
Uno entra en el vientre, muere allí mismo y luego, entrando en otro cuerpo, nace sobre la tierra. No todos son conocedores de la verdad, pero puede producirse una concurrencia divina.
13.228.43
सूतिकाया हितार्थं च मोहनार्थं च देहिनाम् ।
समकर्मविधानत्वादित्येवं विद्धि शोभने ॥ १३.२२८.४३ ॥
Oh, bella, sabe que el nacimiento del vientre está dispuesto tanto para el bien como para la confusión de los seres encarnados, pues la ordenación de las acciones es igual para todos.
13.228.44
काङ्क्षमाणास्तु नरकं भुक्त्वा केचित्प्रयान्ति हि ।
मायासंयामिका नाम यज्जन्ममरणान्तरे।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२८.४४ ॥
Algunos que desean el infierno lo padecen y luego se van; se llama Māyā-saṃyāmikā, y se da entre el nacimiento y la muerte. Oh diosa, esto te ha sido contado. ¿Qué más deseas escuchar?
13.228.45
भगवन्सर्वलोकेश लोकनाथ वृषध्वज ।
नास्त्यात्मा कर्मभोक्तेति मृतो जन्तुर्न जायते ॥ १३.२२८.४५ ॥
¡Oh bienaventurado señor, señor de todos los mundos, señor de los mundos, portador del estandarte del toro! ¿No hay un alma que disfrute de los frutos de las acciones? ¿No vuelve a nacer el ser que ha muerto?
13.228.46
स्वभावाज्जायते सर्वं यथा वृक्षफलं तथा ।
यथोर्मयः सम्भवन्ति तथैव जगदाकृतिः ॥ १३.२२८.४६ ॥
Como el fruto surge del árbol por su propia naturaleza, así todo surge por la naturaleza; como surgen las olas, así también surge la forma del mundo.
13.228.47
तपोदानानि यत्कर्म तत्र तद्दृश्यते वृथा ।
नास्ति पौनर्भवं जन्म इति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.४७ ॥
Las acciones como la austeridad y las donaciones allí parecen inútiles; y algunos se han asentado en la idea de que no hay renacimiento.
13.228.48
परोक्षवचनं श्रुत्वा न प्रत्यक्षस्य दर्शनात् ।
तत्सर्वं नास्तिनास्तीति संशयस्थास्तथा परे ॥ १३.२२८.४८ ॥
Habiendo oído palabras indirectas y sin ver lo que se percibe directamente, algunos quedan en duda diciendo: 'todo eso no es, no es', y otros igualmente.
13.228.49
पक्षभेदान्तरे चास्मिंस्तत्वं मे वक्तुमर्हसि ।
उक्तं भगवता यत्तु तत्तु लोकस्य संस्थितिः ॥ १३.२२८.४९ ॥
Incluso en esta divergencia de opiniones, debes explicarme la verdad. Lo que proclamó el Bienaventurado es, en efecto, el orden establecido del mundo.
13.228.50
प्रश्नमेतत्तु पृच्छत्या रुद्राण्या परिषत्तदा ।
कौतूहलयुता श्रोतुं समाहितमनाऽभवत् ॥ १३.२२८.५० ॥
Cuando Rudrāṇī formuló esta pregunta, la asamblea, llena de curiosidad, quedó atenta con la mente concentrada para escuchar.
13.228.51
नैतदस्ति महाभागे यद्वदन्तीह नास्तिकाः ।
एतदेवाभिशस्तानां श्रुतविद्वेषिणां मतम् ॥ १३.२२८.५१ ॥
No es así, oh gloriosa, como dicen aquí los ateos. Ésta es precisamente la opinión de los condenados, hostiles a las escrituras.
13.228.52
सर्वमर्थं श्रुतं दृष्टं यत्प्रागुक्तं मया तव ।
तदाप्रभृति मर्त्यानां श्रुतमाश्रित्य पण्डिताः ॥ १३.२२८.५२ ॥
Todo el sentido que te expuse antes fue oído y visto. Desde entonces, los sabios, apoyándose en la escritura, guían a los mortales.
13.228.53
कामान्संछिद्य परिगान्धृत्या वै परमासिना ।
अभियान्त्येव ते स्वर्गं पश्यन्तः कर्मणः पलम् ॥ १३.२२८.५३ ॥
Habiendo cortado los deseos y sus ataduras circundantes con la suprema espada de la firmeza, viendo el fruto de la acción, ciertamente se dirigen al cielo.
13.228.54
एवं श्रद्धाफलं लोके परतः सुमहत्फलम् ।
बुद्धिः श्रद्धा च विनयः कारणानि हितैषिणाम् ॥ १३.२२८.५४ ॥
Así, el fruto de la fe es muy grande, en este mundo y en el más allá. La inteligencia, la fe y la humildad son las causas de quienes buscan el bien.
13.228.55
तस्मात्स्वर्गाभिगन्तारः कतिचित्त्वभवन्नराः ।
अन्ये करणहीनत्वान्नास्तिक्यं भावमाश्रिताः ॥ १३.२२८.५५ ॥
Por eso, solo unos pocos hombres llegaron al cielo; otros, por carecer de los sentidos, se refugiaron en la actitud de incredulidad.
13.228.56
श्रुतविद्वेषिणो मूर्खा नास्तिका दृढनिश्चयाः ।
निष्क्रियास्तु निरन्नादाः पतन्त्येवाधमां गतिम् ॥ १३.२२८.५६ ॥
Los necios hostiles al saber, los incrédulos, los firmes en su convicción, los inactivos y quienes comen alimento no ofrecido caen, en verdad, al destino más bajo.
13.228.57
नास्त्यस्तीति पुनर्जन्म कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
नाधिगच्छन्ति तन्नित्यं हेतुवादशतैरपि ॥ १३.२२८.५७ ॥
'Existe el renacimiento' o 'no existe': incluso los sabios se confunden aquí; ni con cientos de argumentos alcanzan aquella verdad eterna.
13.228.58
एषा ब्रह्मकृता माया दुर्विज्ञेया सुरासुरैः ।
किंपुनर्मानवैर्लोके ज्ञातुकामैः कुबुद्धिभिः ॥ १३.२२८.५८ ॥
Esta ilusión fue creada por Brahmā, difícil de comprender incluso para dioses y demonios; ¡cuánto más para los hombres de mala mente en el mundo que desean conocerla!
13.228.59
केवलं श्रद्धया देवि श्रुतमात्मनिविष्टया ।
ततोस्तीऽत्येव मन्तव्यं तथा हितमवाप्नुयात् ॥ १३.२२८.५९ ॥
Oh diosa, solo con fe, y fijo en el ser, uno debe tener por cierto lo que se ha oído; así se obtiene el bien.
13.228.60
दैवगुह्येषु चान्येषु हेतुर्देवि निरर्थकः ।
बधिरान्धवदेवात्र वर्तितव्यं हितैषिणा।
एतत्ते कथितं देवि ऋषिगुह्यं प्रजाहितम् ॥ १३.२२८.६० ॥
Oh diosa, en los misterios divinos y en otros asuntos el razonamiento es vano; aquí quien busca el bien debe conducirse como un sordo y un ciego. Oh diosa, este secreto de los sabios, benéfico para los seres, te ha sido revelado.