महाभारत · अध्याय 13.228
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.228.1
भगवन्सर्वभूतेश लोके कर्मक्रियापथे ।
दैवात्प्रवर्तते सर्वमिति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.१ ॥
हे भगवान, सर्वभूतांच्या ईशा! जगात कर्म आणि क्रियेच्या मार्गावर सर्व काही दैवानेच घडते, असे काही लोक दृढपणे मानतात.
13.228.2
अपरे चेष्टया चेति दृष्ट्वा प्रत्यक्षतः क्रियाम् ।
पक्षभेदे द्विधा चास्मिन्संशयस्थं मनो मम।
तत्त्वं वद महादेव श्रोतुं कौतूहलं हि मे ॥ १३.२२८.२ ॥
इतर म्हणतात की प्रयत्नाने होते, प्रत्यक्ष क्रिया पाहून. या मतभेदात माझे मन दोन प्रकारे संशयात आहे. हे महादेव, तत्त्व सांगा; ऐकण्याची माझी उत्सुकता आहे.
13.228.3
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ।
तदेवं कुरुते कर्म लोके देवि शुभाशुभम् ॥ १३.२२८.३ ॥
म्हणून मी तुला सांगेन; हे देवी, एकाग्र चित्ताने तत्त्व ऐक. अशा प्रकारे जगात माणूस शुभ आणि अशुभ कर्म करतो.
13.228.4
लक्ष्यते द्विविधं कर्म मानुषेष्वेव तच्छृणु ।
पुराकृतं तयोरेकमैहिकं त्वितरस्तथा ॥ १३.२२८.४ ॥
माणसांमध्ये कर्म दोन प्रकारचे दिसते; ते ऐक. त्यातील एक पूर्वजन्मात केलेले, तर दुसरे या जन्मात केलेले असते.
13.228.5
अदृष्टपूर्वं यत्कर्म तद्दैवमिति लक्ष्यते ।
विहीनं दृष्टकरणं तन्मानुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.५ ॥
जे कर्म पूर्वी कधी दिसले नाही, ते दैव म्हणून ओळखले जाते. दृश्य कारणाशिवाय जे असते, ते मानुष म्हटले गेले आहे.
13.228.6
मानुषं तु क्रियामात्रं दैवात्सम्भवते फलम् ।
एवं तदुभयं कर्म मानुषं विद्धि तन्नृषु ॥ १३.२२८.६ ॥
माणसाची केवळ क्रिया असते; पण फळ दैवाने उत्पन्न होते. अशा प्रकारे त्या दोन्ही प्रकारचे कर्म मनुष्यांमध्ये मानुष आहे, असे जाण.
13.228.7
लौकिकं तु प्रवक्ष्यामि दैवमानुषनिर्मितम् ।
कृषौ तु दृश्यते कर्म कर्षणं वपनं तथा ॥ १३.२२८.७ ॥
लौकिक कर्माविषयी मी सांगेन, जे दैव आणि मानव यांनी घडवलेले आहे. शेतीत नांगरणे आणि पेरणे हे कर्म दिसते.
13.228.8
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ।
दैवादसिद्धिश्च भवेद्दुष्कृतं चास्ति पौरुषे ॥ १३.२२८.८ ॥
लावणे आणि कापणी, आणि पौरुष म्हणून स्मरलेले इतरही. दैवामुळे अपयश येते; पौरुषातही दुष्कृत्य असते.
13.228.9
सुयत्नाल्लभ्यते कीर्तिर्दुर्यत्नादयशस्तथा ।
एवं लोकगतिर्देवि आदिप्रभृति वर्तते ॥ १३.२२८.९ ॥
सुप्रयत्नाने कीर्ती मिळते, आणि दुष्प्रयत्नाने अपकीर्ती. हे देवी, लोकाची गती आदिकाळापासून अशीच चालत आली आहे.
13.228.10
भगवन्सर्वलोकेश सुरासुरनमस्कृत ।
कथमात्मा सदा गर्भं संविशेष्कर्मकारणात्।
तन्मे वद महादेव तद्धि गुह्यं परं मतम् ॥ १३.२२८.१० ॥
हे भगवान, सर्वलोकेशा, सुर-असुरांनी नमस्कारलेल्या! कर्मामुळे आत्मा सदा गर्भात कसा प्रवेश करतो? हे महादेवा, ते मला सांगा; ते परम गुह्य मानले जाते.
13.228.11
शृणु भामिनि तत्सर्वं गुह्यानां परमं प्रिये ।
देवगुह्यादपि परमात्मगुह्यमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.११ ॥
हे भामिनी, ऐक. ते सर्व गुह्यांमध्ये परम आहे, हे प्रिये. देवगुह्यापेक्षाही परमात्म्याचे गुह्य परम मानले गेले आहे.
13.228.12
देवासुरास्तन्न विदुरात्मनो हि गतागतम् ।
अदृश्यो हि सदैवात्मा जनैः सौक्ष्म्यान्निराश्रयात् ॥ १३.२२८.१२ ॥
देव आणि असुरही आत्म्याचे येणे-जाणे जाणत नाहीत. आत्मा सदा अदृश्य आहे; सूक्ष्मतेमुळे आणि आश्रयहीनतेमुळे लोकांना तो दिसत नाही.
13.228.13
अतिमायेति मायानामात्ममाया सेदष्यते ।
सोयं चतुर्विधां जातिं संविशत्यात्ममायया।
मैथुनं शोणितं बीजं दैवमेवात्र कारणम् ॥ १३.२२८.१३ ॥
ही मायांच्या पलीकडील माया आहे; मायांमध्ये आत्ममायाच दिसते. तो आपल्या मायेने चार प्रकारच्या जातींमध्ये प्रवेश करतो. मैथुन, रक्त, बीज — येथे दैवच कारण आहे.
13.228.14
बीजशोणितसंयोगे यदा सम्भवते शुभे ।
तदाऽऽत्मा विशते गर्भमेवमण्डजरायुजे ॥ १३.२२८.१४ ॥
बीज आणि रक्ताच्या संयोगात, हे शुभे, जेव्हा गर्भ निर्माण होतो, तेव्हा आत्मा गर्भात प्रवेश करतो — अंडज आणि जरायुजांमध्येही असेच.
13.228.15
एवं संयोगकाले तु आत्मा गर्भत्वमेयिवान् ॥ १३.२२८.१५ ॥
अशा प्रकारे संयोगकाळीच आत्मा गर्भत्व प्राप्त करतो.
13.228.16
कलिलाज्जायते पिण्डं पिण्डात्पेश्यर्बुदं भवेत् ।
व्यक्तिभावगतं चैव कर्म त्वाश्रयते क्रमात् ॥ १३.२२८.१६ ॥
कललापासून पिंड निर्माण होतो; पिंडापासून मांसाचा गोळा आणि फुगवटा होतो. व्यक्त रूप प्राप्त झाल्यावर कर्म क्रमाने त्याचा आश्रय घेते.
13.228.17
एवं विवर्धमानेन कर्मात्मा सह वर्धते ।
एवमात्मगतिं विद्धि यन्मां पृच्छसि सुप्रभे ॥ १३.२२८.१७ ॥
अशा प्रकारे वाढताना कर्मात्मा सोबत वाढतो. हे सुप्रभे, तू मला विचारत असलेली आत्म्याची गती अशीच जाण.
13.228.18
रोपणं चैव लवनं यच्चान्यत्पौरुषं स्मृतम् ॥ १३.२२८.१८ ॥
पेरणी आणि कापणी, आणि पौरुष म्हणून स्मरले जाते ते इतर जे काही —
13.228.19
काले वृष्टिः सुवापं च प्ररोहः पक्तिरेव च ।
एवमादि तु यच्चान्यत्तद्दैवतमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.१९ ॥
योग्य वेळी पाऊस, चांगली पेरणी, अंकुर फुटणे आणि पिकणे, इत्यादी आणि जे काही इतर असेल, ते दैवाधीन असे म्हटले आहे.
13.228.20
पञ्चभूतस्थितिश्चैव ज्योतिषामयनं तथा ।
अबुद्धिगम्यं यन्मर्त्यैर्हेतुभिर्वा न विद्यते ॥ १३.२२८.२० ॥
पञ्चमहाभूतांची स्थिती आणि ज्योतींचा मार्ग, जे मनुष्यांच्या बुद्धीने समजत नाही किंवा ज्याला कारण आढळत नाही.
13.228.21
तादृशं कारणं दैवं शुभं वा यदि वेतरत् ।
यादृशं चात्मना शक्यं तत्पौरुषमिति स्मृतम् ॥ १३.२२८.२१ ॥
असे कारण दैव आहे, ते शुभ असो वा नसो; आणि स्वतःच्या हातून जे शक्य आहे ते पौरुष असे म्हटले आहे.
13.228.22
केवलं फलनिष्पत्तिरेकेन तु न शक्यते ।
पौरुषेणैव दैवेनि युगपद्ग्रथितं प्रिये।
तयोः समाहितं कर्म शीतोष्णं युगपत्तथा ॥ १३.२२८.२२ ॥
केवळ एकाने फलसिद्धी होत नाही; हे प्रिये, पौरुष आणि दैव हे दोन्ही एकत्र गुंफलेले आहेत. त्या दोघांनी मिळून झालेले कर्म, थंड आणि उष्ण एकत्र असल्याप्रमाणे असते.
13.228.23
पौरुषं तु तयोः पूर्वमारब्धव्यं विजानता ।
आत्मना तु न शक्यं हि न तथा कीर्तिमाप्नुयात् ॥ १३.२२८.२३ ॥
जाणत्याने त्या दोन्हींपैकी प्रथम पौरुषाचा आरंभ करावा; स्वतःला शक्य नसेल तर ते साध्य होत नाही, आणि अशा रीतीने कीर्ती मिळत नाही.
13.228.24
खननान्मथनाल्लोके जलाग्निप्रापणं यथा ।
तथा पुरुषकारे तु दैवसम्पत्समाहिता ॥ १३.२२८.२४ ॥
जगात खोदल्याने आणि घुसळल्याने जसे पाणी आणि अग्नी मिळतात, तसेच पुरुषार्थात दैवाची संपत्ती एकत्र असते.
13.228.25
नरस्याकुर्वतः कर्म दैवसम्पन्न लभ्यते ।
तस्मात्सर्वसमारम्भो दैवमानुषनिर्मितः ॥ १३.२२८.२५ ॥
कर्म न करणाऱ्या माणसाला दैवसंपत्ती प्राप्त होत नाही. म्हणून प्रत्येक आरंभ दैव आणि मानवी प्रयत्न या दोहोंनी घडतो.
13.228.26
असुरा राक्षसाश्चैव मन्यन्ते लोकनाशनाः ।
पश्यन्ते न च ते पापाः केवलं मांसभक्षणाः ॥ १३.२२८.२६ ॥
लोकांचा नाश करणारे असुर आणि राक्षस असेच मानतात. ते पापी केवळ मांसभक्षक असतात आणि ते काही पाहत नाहीत.
13.228.27
प्रच्छादितं हि तत्सर्वं गूढमाया हि देवताः ।
तदहं ते प्रवक्ष्यामि देवि गुह्यं पुरस्सरम् ॥ १३.२२८.२७ ॥
ते सर्व झाकलेले आहे, कारण देवता गूढ मायेने युक्त आहेत. म्हणून हे देवी, ते प्रमुख गुह्य मी तुला सांगतो.
13.228.28
आदिकाले नराः सर्वे कृत्वा कर्म शुभाशुभम् ।
भुञ्जते पश्यमानास्ते वृत्तान्तं लोकयोर्द्वयोः ॥ १३.२२८.२८ ॥
आदिकाळी सर्व माणसे शुभ-अशुभ कर्म करून दोन्ही लोकांचा वृत्तांत पाहत त्याचे फळ भोगत असत.
13.228.29
यथैवात्मकृतं विद्युर्देशान्तरगता नराः ।
विद्युस्तथैवान्तकाले सुकृतं पौर्वदैहिकम् ॥ १३.२२८.२९ ॥
परदेशात गेलेली माणसे जसे आपले कर्म जाणतात, तसेच मृत्यूच्या वेळी माणसे पूर्वदेहाने केलेले सुकृत जाणतात.
13.228.30
एवं व्यवस्थिते लोके सर्वे धर्मरताऽभवन् ।
अचिरेणैव कालेन स्वर्गः सम्पूरितस्तदा ॥ १३.२२८.३० ॥
जग असे व्यवस्थित झाले तेव्हा सर्व जण धर्मात रमले; अल्पावधीतच तेव्हा स्वर्ग भरून गेला.
13.228.31
देवानामपि सम्बाधं दृष्ट्वा ब्रह्माऽप्यचिन्तयत् ।
सञ्चरन्ते कथं स्वर्गं मानुषाः प्रविशन्ति हि ॥ १३.२२८.३१ ॥
देवांमध्येही गर्दी पाहून ब्रह्मदेवानेही विचार केला: मानव स्वर्गात कसे संचार करतील आणि कसे प्रवेश करतील?
13.228.32
इत्येवमनुचिन्त्यैव मानुषान्सममोहयत् ।
तदाप्रभृति ते मर्त्या न विदुस्ते पुराकृतम् ॥ १३.२२८.३२ ॥
असा विचार करून त्याने मानवांना पूर्णपणे मोहित केले. तेव्हापासून ते मर्त्य आपले पूर्वकृत कर्म जाणत नाहीत.
13.228.33
कामक्रोधौ तु तत्काले मानुषेष्ववपातयत् ।
ताभ्यामभिहता मर्त्याः स्वर्गलोकं न पेदिरे ॥ १३.२२८.३३ ॥
परंतु त्याच वेळी त्याने मानवांमध्ये काम आणि क्रोध निर्माण केले. त्यांनी आघात झालेले मर्त्य स्वर्गलोक गाठू शकले नाहीत.
13.228.34
पुराकृतस्याविज्ञानात्कामक्रोधाभिपीडिताः ।
नैतदस्तीति मन्वाना विकारंश्चक्रिरे पुनः ॥ १३.२२८.३४ ॥
पूर्वकृत कर्म न जाणल्यामुळे, काम-क्रोधाने पीडित होऊन, 'हे नाही' असे मानत ते पुन्हा विकार करू लागले.
13.228.35
अकार्यादिमहादोषानाहरन्त्यात्मकारणात् ।
विस्मृत्य धर्मकार्याणि परलोकभयं तदा ॥ १३.२२८.३५ ॥
स्वार्थासाठी त्यांनी अकार्य इत्यादी महादोष ओढवून घेतले. धर्मकार्ये विसरून तेव्हा परलोकाचे भयही त्यांना राहिले नाही.
13.228.36
एवं व्यवस्थिते लोके कश्मलं समपद्यत ।
लोकानां चैव देवानां क्षयायैव तथा प्रिये।
नरकाः पूरिताश्चासन्प्राणिभिः पापकारिभिः ॥ १३.२२८.३६ ॥
असे जग व्यवस्थित असताना कलुष उत्पन्न झाले. हे प्रिये, लोकांच्या आणि देवांच्या नाशासाठीच, पापकर्मी प्राण्यांनी नरक भरून गेले.
13.228.37
पुनरेव तु तान्दृष्ट्वा लोककर्ता पितामहः ।
अचिन्तयत्तमेवार्थं लोकानां हितकारणात्।
समत्वेन कथं लोके वर्तेतेति मुहुर्मुहुः ॥ १३.२२८.३७ ॥
पुन्हा त्यांना पाहून लोककर्ता पितामह लोकांच्या हितासाठी, जगात समत्वाने कसे वागावे याचाच वारंवार विचार करू लागले.
13.228.38
चिन्तयित्वा तदा ब्रह्मा ज्ञानेन तपसा प्रिये ।
अकरोज्ज्ञानदृश्यं तत्परलोकं न चक्षुषा ॥ १३.२२८.३८ ॥
प्रिये, तेव्हा ब्रह्मदेवाने विचार करून ज्ञान आणि तपाने ते परलोक डोळ्यांनी नव्हे तर ज्ञानाने दिसण्याजोगे केले.
13.228.39
भगवन्मृतमात्रस्तु योयं जात इति स्मृतः ।
तथैव दृश्यते जातस्तत्रात्मा तु कथं भवेत् ॥ १३.२२८.३९ ॥
हे भगवन्, जो नुकताच मेला आणि जो जन्मला असे म्हटले जाते, ते दोघेही तसेच दिसतात; तर तेथे आत्मा कसा असेल?
13.228.40
गर्भादावेव संविष्ट आत्मा तु भगवन्मम ।
एष मे संशयो देव तन्मे छेत्तुं त्वमर्हसि ॥ १३.२२८.४० ॥
हे भगवन्, गर्भाच्या आरंभीच आत्मा प्रवेश करतो. हे देवा, हाच माझा संशय आहे; तो दूर करणे आपल्याला योग्य आहे.
13.228.41
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता। ॥ १३.२२८.४१ ॥
म्हणून मी तुला सांगतो; एकाग्र चित्ताने सत्य ऐक.
13.228.42
अन्यो गर्भगतो भूत्वा तत्रैव निधनं गतः ।
पुनरन्यच्छरीरं तत्प्रविश्य भुवि जायते।
तत्वविन्नैव सर्वस्तु दैवयोगस्तु सम्भवेत् ॥ १३.२२८.४२ ॥
एक जीव गर्भात प्रवेश करून तेथेच मरण पावतो; मग दुसऱ्या शरीरात प्रवेश करून पृथ्वीवर जन्म घेतो. सत्य जाणणारे सर्वच नसतात; परंतु दैवयोग घडू शकतो.
13.228.43
सूतिकाया हितार्थं च मोहनार्थं च देहिनाम् ।
समकर्मविधानत्वादित्येवं विद्धि शोभने ॥ १३.२२८.४३ ॥
हे शोभने, प्राण्यांच्या हितासाठी आणि त्यांच्या मोहासाठीही गर्भजन्म विहित आहे; कर्मविधान सर्वांसाठी समान असल्याने हे जाण.
13.228.44
काङ्क्षमाणास्तु नरकं भुक्त्वा केचित्प्रयान्ति हि ।
मायासंयामिका नाम यज्जन्ममरणान्तरे।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२८.४४ ॥
नरकाची इच्छा धरणारे काही लोक ते भोगून जातात; ते जन्म आणि मृत्यू यांच्यामधील माया-संयामिका नावाचे आहे. हे देवी, हे तुला सांगितले; आता आणखी काय ऐकू इच्छितेस?
13.228.45
भगवन्सर्वलोकेश लोकनाथ वृषध्वज ।
नास्त्यात्मा कर्मभोक्तेति मृतो जन्तुर्न जायते ॥ १३.२२८.४५ ॥
हे भगवन्, सर्वलोकेशा, लोकनाथा, वृषध्वजा! कर्मफल भोगणारा आत्मा नाही काय? मेलेला प्राणी पुन्हा जन्म घेत नाही काय?
13.228.46
स्वभावाज्जायते सर्वं यथा वृक्षफलं तथा ।
यथोर्मयः सम्भवन्ति तथैव जगदाकृतिः ॥ १३.२२८.४६ ॥
झाडाला फळ जसे स्वभावाने येते तसे सर्व काही स्वभावानेच उत्पन्न होते; लाटा जशा उठतात तसेच जगताचे रूपही उठते.
13.228.47
तपोदानानि यत्कर्म तत्र तद्दृश्यते वृथा ।
नास्ति पौनर्भवं जन्म इति केचिद्व्यवस्थिताः ॥ १३.२२८.४७ ॥
तप आणि दान यांसारखी कर्मे तेथे व्यर्थ दिसतात; पुनर्जन्म नाही असे काही लोक ठाम आहेत.
13.228.48
परोक्षवचनं श्रुत्वा न प्रत्यक्षस्य दर्शनात् ।
तत्सर्वं नास्तिनास्तीति संशयस्थास्तथा परे ॥ १३.२२८.४८ ॥
परोक्ष वचन ऐकून, प्रत्यक्ष दर्शन न झाल्याने, 'ते सर्व नाही, नाही' असे म्हणत काही संशयात आहेत, इतरही तसेच.
13.228.49
पक्षभेदान्तरे चास्मिंस्तत्वं मे वक्तुमर्हसि ।
उक्तं भगवता यत्तु तत्तु लोकस्य संस्थितिः ॥ १३.२२८.४९ ॥
या पक्षभेदातही आपण मला तत्त्व सांगण्यास योग्य आहात. भगवंतांनी जे सांगितले तेच लोकाची स्थिती आहे.
13.228.50
प्रश्नमेतत्तु पृच्छत्या रुद्राण्या परिषत्तदा ।
कौतूहलयुता श्रोतुं समाहितमनाऽभवत् ॥ १३.२२८.५० ॥
हा प्रश्न रुद्राणी विचारत असताना ती सभा कुतूहलाने भरून ऐकण्यासाठी एकाग्रचित्त झाली.
13.228.51
नैतदस्ति महाभागे यद्वदन्तीह नास्तिकाः ।
एतदेवाभिशस्तानां श्रुतविद्वेषिणां मतम् ॥ १३.२२८.५१ ॥
हे महाभागे, येथे नास्तिक जे म्हणतात ते तसे नाही. शास्त्रद्वेष्टे आणि निंदित लोकांचेच हे मत आहे.
13.228.52
सर्वमर्थं श्रुतं दृष्टं यत्प्रागुक्तं मया तव ।
तदाप्रभृति मर्त्यानां श्रुतमाश्रित्य पण्डिताः ॥ १३.२२८.५२ ॥
मी पूर्वी तुला सांगितलेला सर्व अर्थ ऐकलेला आणि पाहिलेला आहे. तेव्हापासून मनुष्यांसाठी शास्त्राचा आश्रय घेऊन पंडित (चालतात).
13.228.53
कामान्संछिद्य परिगान्धृत्या वै परमासिना ।
अभियान्त्येव ते स्वर्गं पश्यन्तः कर्मणः पलम् ॥ १३.२२८.५३ ॥
धैर्यरूपी परम खड्गाने कामनांना आणि त्यांच्या वेढ्यांना छेदून, कर्माचे फल पाहत ते निश्चितच स्वर्गाकडे जातात.
13.228.54
एवं श्रद्धाफलं लोके परतः सुमहत्फलम् ।
बुद्धिः श्रद्धा च विनयः कारणानि हितैषिणाम् ॥ १३.२२८.५४ ॥
अशा प्रकारे श्रद्धेचे फल या लोकी आणि परलोकी अति महान फळ आहे. बुद्धी, श्रद्धा आणि विनय ही हितैषींची कारणे आहेत.
13.228.55
तस्मात्स्वर्गाभिगन्तारः कतिचित्त्वभवन्नराः ।
अन्ये करणहीनत्वान्नास्तिक्यं भावमाश्रिताः ॥ १३.२२८.५५ ॥
म्हणून स्वर्गाला जाणारे काही मोजकेच लोक झाले; इतर इंद्रियांच्या अभावामुळे नास्तिकतेचा मार्ग स्वीकारले.
13.228.56
श्रुतविद्वेषिणो मूर्खा नास्तिका दृढनिश्चयाः ।
निष्क्रियास्तु निरन्नादाः पतन्त्येवाधमां गतिम् ॥ १३.२२८.५६ ॥
शास्त्रद्वेषी मूर्ख, नास्तिक, दृढ निश्चयी, निष्क्रिय आणि अर्पण न केलेले अन्न खाणारे लोक निश्चितच अधम गतीला जातात.
13.228.57
नास्त्यस्तीति पुनर्जन्म कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
नाधिगच्छन्ति तन्नित्यं हेतुवादशतैरपि ॥ १३.२२८.५७ ॥
'पुनर्जन्म आहे की नाही' — या विषयात ज्ञानीदेखील मोहित होतात; शेकडो तर्कवादांनीही ते त्या नित्य तत्त्वाला प्राप्त करत नाहीत.
13.228.58
एषा ब्रह्मकृता माया दुर्विज्ञेया सुरासुरैः ।
किंपुनर्मानवैर्लोके ज्ञातुकामैः कुबुद्धिभिः ॥ १३.२२८.५८ ॥
ही माया ब्रह्मदेवाने निर्माण केली आहे; देव आणि असुरांनाही ती समजणे कठीण आहे. मग जगातील जाणून घेण्याची इच्छा असलेल्या दुर्बुद्धी मानवांना ती कशी समजेल?
13.228.59
केवलं श्रद्धया देवि श्रुतमात्मनिविष्टया ।
ततोस्तीऽत्येव मन्तव्यं तथा हितमवाप्नुयात् ॥ १३.२२८.५९ ॥
हे देवी, केवळ श्रद्धेने, आत्म्यात स्थिर राहून जे ऐकले गेले आहे त्याला 'आहे' असेच मानले पाहिजे; अशा रीतीने त्याला हित प्राप्त होईल.
13.228.60
दैवगुह्येषु चान्येषु हेतुर्देवि निरर्थकः ।
बधिरान्धवदेवात्र वर्तितव्यं हितैषिणा।
एतत्ते कथितं देवि ऋषिगुह्यं प्रजाहितम् ॥ १३.२२८.६० ॥
हे देवी, दैवी रहस्यांत आणि इतर बाबींत तर्क निरर्थक आहे; येथे हित इच्छिणाऱ्याने बहिरा आणि आंधळ्यासारखे वागावे. हे देवी, प्रजेच्या हिताचे हे ऋषींचे गुह्य तुला सांगितले.