મહાભારત · અધ્યાય 13.229
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.229.1
भगवन्सर्वलोकेश त्रिपुरार्दन शङ्कर ।
कीदृशा यमदण्डास्ते कीदृशाः परिचारकाः ॥ १३.२२९.१ ॥
હે ભગવાન, સર્વલોકેશ્વર, ત્રિપુરાસુરનો સંહાર કરનારા શંકર! યમના દંડ કેવા છે અને તેના પરિચારકો કેવા છે?
13.229.2
कथं मृतास्ते गच्छन्ति प्राणिनो यमसादनम् ।
कीदृशं भवनं तस्य कथं दण्डयति प्रजाः।
एतत्सर्वं महादेव श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १३.२२९.२ ॥
મૃત પ્રાણીઓ યમલોકમાં કેવી રીતે જાય છે? તેનું ભવન કેવું છે, અને તે પ્રજાને કેવી રીતે દંડ આપે છે? હે મહાદેવ, હે પ્રભુ, આ બધું હું સાંભળવા ઇચ્છું છું.
13.229.3
शृणु कल्याणि तत्सर्वं यत्ते देवि मनःप्रियम् ।
दक्षिणस्यां दिशि शुभे यमस्य सदनं महत् ॥ १३.२२९.३ ॥
હે કલ્યાણી, સાંભળ, તારા મનને પ્રિય હોય તે બધું. હે દેવી, હે શુભે, દક્ષિણ દિશામાં યમનું મહાન સદન છે.
13.229.4
विचित्रं रमणीयं च नानाभावसमन्वितम् ।
पितृभिः प्रेतसङ्घैश्च यमदूतैश्च सन्ततम् ॥ १३.२२९.४ ॥
તે વિચિત્ર અને રમણીય છે, અનેક ભાવોથી યુક્ત છે; પિતૃઓ, પ્રેતસમૂહો અને યમદૂતોથી સદા ભરેલું છે.
13.229.5
प्राणिसङ्घैश्च बहुभिः कर्मवश्यैश्च पूरितम् ।
तत्रास्ते दण्डयन्नित्यं यमो लोकहिते रतः ॥ १३.२२९.५ ॥
તે અનેક પ્રાણીસમૂહોથી અને કર્મને આધીન અનેકથી ભરેલું છે. ત્યાં યમ સદા દંડ આપતા, લોકહિતમાં રત રહીને વસે છે.
13.229.6
मायया सततं वेत्ति प्राणिनां यच्छुभाशुभम् ।
मायया संहरंस्तत्र प्राणिसङ्घान्यतस्ततः ॥ १३.२२९.६ ॥
પોતાની માયાથી તે પ્રાણીઓનું શુભાશુભ સદા જાણે છે. માયાથી જ ત્યાં પ્રાણીસમૂહોને અહીંતહીંથી સમેટે છે.
13.229.7
तस्य मायामयाः पाशा न वेद्यन्ते सुरासुरैः ।
को हि मानुषमात्रस्तु देवस्य चरितं महत् ॥ १३.२२९.७ ॥
તેના માયામય પાશ દેવો અને અસુરો પણ જાણતા નથી. સામાન્ય મનુષ્ય દેવનું મહાન ચરિત્ર કેવી રીતે જાણી શકે?
13.229.8
एवं संवसतस्तस्य यमस्य परिचारकाः ।
गृहीत्वा सन्नयन्त्येव प्राणिनः क्षीणकर्मणः।
यन केनापदेशेन त्वपदेशसमुद्भवाः ॥ १३.२२९.८ ॥
આ રીતે યમના સેવકો કર્મ ક્ષીણ થયેલા પ્રાણીઓને પકડીને લઈ જાય છે. કોઈ ને કોઈ બહાને તેઓ પ્રગટ થાય છે.
13.229.9
कर्मणा प्राणिनो लोके उत्तमाधममध्यमाः ।
यथार्हं तान्समादाय नयन्ति यमसादनम् ॥ १३.२२९.९ ॥
જગતમાં કર્મ પ્રમાણે પ્રાણીઓ ઉત્તમ, અધમ અને મધ્યમ હોય છે. યોગ્યતા પ્રમાણે તેમને લઈને તેઓ યમલોકમાં લઈ જાય છે.
13.229.10
धार्मिकानुत्तमान्विद्धि स्वर्गिणस्ते यथाऽमराः ।
त्रिषु जन्म लभन्ते ये कर्मणा मध्यमाः स्मृताः।
तिर्यङनरकगन्तारो ह्यधमास्ते नराधमाः ॥ १३.२२९.१० ॥
ધાર્મિકોને ઉત્તમ જાણો; તેઓ દેવોની જેમ સ્વર્ગવાસી છે. કર્મથી મધ્યમ કહેવાયેલા ત્રણ પ્રકારના જન્મ પામે છે. તિર્યક અને નરકમાં જનારા જ અધમ છે, નરાધમ છે.
13.229.11
पन्थानस्त्रिविधा दृष्टाः सर्वेषां गतजीविनाम् ।
रमणीयं निराबाधं दुर्दर्शमिति नामतः ॥ १३.२२९.११ ॥
જીવન છોડી ગયેલા સર્વ માટે ત્રણ પ્રકારના માર્ગ જોવામાં આવ્યા છે. તેમનાં નામ રમણીય, નિરાબાધ અને દુર્દર્શ છે.
13.229.12
रमणीयं तु यन्मार्गं पताकाध्वजसङ्कुलम् ।
धूपितं सिक्तसंमृष्टं पुष्पमालाभिसङ्कुलम् ॥ १३.२२९.१२ ॥
જે રમણીય માર્ગ છે તે પતાકા અને ધ્વજાઓથી ભરેલો છે; ધૂપથી સુગંધિત, પાણી છાંટી સાફ કરેલો અને પુષ્પમાળાઓથી ભરેલો છે.
13.229.13
मनोहरं सुखस्पर्शं गच्छतामेव तद्भवेत् ।
निराबाधं यथालोकं सुप्रशस्तं कृतं भवेत् ॥ १३.२२९.१३ ॥
જે મનોહર અને સ્પર્શે સુખદ હશે, ચાલનારાઓ માટે તે માર્ગ અવરોધ વિનાનો, દૃષ્ટિ પહોંચે ત્યાં સુધી સુંદર રીતે તૈયાર હશે.
13.229.14
तृतीयं यत्तु दुर्दर्शं दुर्गन्धि तमसा वृतम् ।
परुषं शर्कराकीर्णं श्वदंष्ट्राबहुलं भृशम्।
किमिकीटसमाकीर्णं भजतामतिदुर्गमम् ॥ १३.२२९.१४ ॥
ત્રીજો માર્ગ જોવામાં પણ ભયંકર, દુર્ગંધવાળો, અંધકારથી ઘેરાયેલો, કઠોર, કાંકરાથી ભરેલો, કૂતરાના દાંત જેવા કાંટાથી અતિશય ભરેલો, જીવજંતુઓથી વ્યાપ્ત છે; તેમાં ચાલનારાઓ માટે તે અતિ દુર્ગમ છે.
13.229.15
मार्गैरेवं त्रिभिर्नित्यमुत्तमाधममध्यमान् ।
सन्नयन्ति यथा काले तन्मे शृणु शुचिस्मिते ॥ १३.२२९.१५ ॥
આ ત્રણ માર્ગોથી જ તેઓ સદા ઉત્તમ, અધમ અને મધ્યમ લોકોને યોગ્ય સમયે લઈ જાય છે; હે શુચિસ્મિતા, તે મારી પાસેથી સાંભળ.
13.229.16
उत्तमानन्तकाले तु यमदूताः सुसंवृताः ।
नयन्ति सुखमादाय रमणीयपथेन वै ॥ १३.२२९.१६ ॥
પરંતુ અંતકાળે યમદૂતો, સારી રીતે સજ્જ થઈને, ઉત્તમ લોકોને સુખપૂર્વક ઉપાડીને ખરેખર રમણીય માર્ગે લઈ જાય છે.
13.229.17
भगवंस्तत्र चात्मानं त्यक्तदेहं निराश्रयम् ।
अदृश्यं कथमादाय सन्नयन्ति यमान्तिकम् ॥ १३.२२९.१७ ॥
હે ભગવન્, ત્યાં દેહ ત્યજેલા, આશ્રયવિહોણા, અદૃશ્ય આત્માને યમદૂતો કેવી રીતે ઉપાડીને યમની સમીપે લઈ જાય છે?
13.229.18
शृणु भामिनि तत्स्रवं त्रिविधं देहकारणम् ।
कर्मवश्यं भोगवश्यं दुःखवश्यमिति प्रिये ॥ १३.२२९.१८ ॥
હે ભામિની, સાંભળ; તે દેહનું કારણ ત્રિવિધ છે: કર્મવશ, ભોગવશ, દુઃખવશ, હે પ્રિયે.
13.229.19
मानुषं कर्मवश्यं स्याद्द्वितीयं भोगसाधनम् ।
तृतीयं यातनावश्यं शरीरं मायया कृतम्।
यमलोके न चान्यत्र दृश्यते यातनायुतम् ॥ १३.२२९.१९ ॥
મનુષ્યનું શરીર કર્મને વશ છે; બીજું ભોગનું સાધન છે; ત્રીજું યાતનાને વશ છે; આ શરીર માયાથી રચાયેલું છે. યમલોક સિવાય બીજે ક્યાંય યાતનાયુક્ત (શરીર) દેખાતું નથી.
13.229.20
शरीरैर्यातनावश्यैर्जीवानामुच्य भामिनि ।
नयन्ति यामिकास्तत्र प्राणिनो मायया मृतान् ॥ १३.२२९.२० ॥
હે ભામિની! યાતનાને વશ એવાં શરીરો સાથે જીવોને ત્યાં લઈ જવાય છે. ત્યાં યમદૂતો માયાથી મૃત પ્રાણીઓને લઈ જાય છે.
13.229.21
मध्यमान्योधवेषेण मध्यमेन पथा तथा ॥ १३.२२९.२१ ॥
મધ્યમ (જીવોને) યોદ્ધાઓના વેશમાં, મધ્યમ માર્ગે એ રીતે (લઈ જવાય છે).
13.229.22
चण्डालवेषास्त्वधमान्गृहीत्वा भर्त्सतर्जनैः ।
आकर्षन्तस्तथा पाशैर्दुर्दर्शेन नयन्ति तान् ॥ १३.२२९.२२ ॥
પણ ચાંડાળના વેશધારી (યમદૂતો) અધમોને પકડીને, ધમકાવીને અને ડરાવીને, પાશોથી ખેંચતા ભયંકર રીતે તેમને લઈ જાય છે.
13.229.23
त्रिविधानेवमादाय नयन्ति यमसादनम् ।
धर्मासनगतं दक्षं भ्राजमानं स्वतेजसा ॥ १३.२२९.२३ ॥
આ રીતે ત્રણેય પ્રકારના (જીવોને) લઈને (યમદૂતો) યમના નિવાસે લઈ જાય છે; ત્યાં ધર્માસન પર બેઠેલા દક્ષ (યમ) પોતાના તેજથી ઝળહળે છે.
13.229.24
लोकपालं सहाध्यक्षं तथैव परिषद्गतम् ।
दर्शयन्ति महाभागे यामिकास्तं निवेद्य ते
पूजयन्दण्डयन्कांश्चित्तेषां शृण्वञ्शुभाशुभम् ।
व्याहृतो बहुसाहस्रैस्तत्रास्ते सततं यमः ॥ १३.२२९.२४ ॥
લોકપાલ અને તેના અધ્યક્ષો સાથે સભામાં બેઠેલા તેને, હે મહાભાગે, યમદૂતો જણાવીને બતાવે છે. તેઓ કેટલાકનો આદર કરે છે, કેટલાકને દંડ આપે છે; તેમનાં શુભાશુભ કર્મો સાંભળતા, હજારો વડે બોલાવાતા યમ ત્યાં સતત રહે છે.
13.229.26
गतानां तु यमस्तेषामुत्तमानभिपूजया ।
अभिसङ्गृह्य विधिवत्पृष्ट्वा स्वागतकौशलम्।
प्रस्तुत्य तत्कृतं तेषां लोकं संदिशते यमः ॥ १३.२२९.२६ ॥
મૃતોમાંના ઉત્તમોને યમ આદરપૂર્વક સ્વીકારે છે, વિધિસર કુશળ પૂછે છે, તેમનાં કર્મોનો ઉલ્લેખ કરીને એક લોક તરફ મોકલે છે.
13.229.27
यमेनैवमनुज्ञाता यान्ति पश्चात्त्रिविष्टपम् ॥ १३.२२९.२७ ॥
યમ પાસેથી આ રીતે અનુમતિ મેળવીને તેઓ પછી ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ)માં જાય છે.
13.229.28
मध्यमानां यमस्तेषां श्रुत्वा कर्म यथातथम् ।
जायन्तां मानुषेष्वेव इति संदिशते च तान् ॥ १३.२२९.२८ ॥
મધ્યમ લોકોનાં કર્મો યથાર્થ રીતે સાંભળીને યમ 'આ લોકો મનુષ્યોમાં જ જન્મે' એવો આદેશ આપે છે.
13.229.29
अधमान्पाशसंयुक्तान्यमो नावेक्षते गतान् ।
यमस्य पुरुषा घोराश्चण्डालसमदर्शनाः।
यातनाः प्रापयन्त्येताँल्लोकपालस्य शासनात् ॥ १३.२२९.२९ ॥
અધમ લોકો પાશમાં બંધાયેલા હોય છે; યમ તેમની સામે જોતા નથી. ચાંડાલ જેવા દેખાતા યમના ભયંકર સેવકો લોકપાલની આજ્ઞાથી તેમને યાતના આપે છે.
13.229.30
भिन्दन्तश्च तुदन्तश्च प्रकर्षन्तो यतस्ततः ।
क्रोशन्तः पातयन्त्येतान्मिथो गर्तेष्ववाङ्मुखान् ॥ १३.२२९.३० ॥
વીંધતા, મારતા, આમતેમ ખેંચતા, બૂમો પાડતા, તેઓ આમને ખાડાઓમાં મોં નીચે રાખીને ફેંકે છે.
13.229.31
संयामिन्यः शिलास्तेषां पतन्ति शिरसि प्रिये ।
अयोमुखाः कङ्कवला भक्षयन्ति सुदारुणाः ॥ १३.२२९.३१ ॥
હે પ્રિયે, સંયામિનીના પથ્થરો તેમના માથા પર પડે છે; લોખંડી મુખવાળા, અતિ ક્રૂર કંકપક્ષીઓ તેમને ખાઈ જાય છે.
13.229.32
असिपत्रवने घोरे चारयन्ति तथा परान् ।
तीक्ष्णदंष्ट्रास्तथा श्वानः कांश्चित्तत्र ह्यदन्ति वै ॥ १३.२२९.३२ ॥
અસિપત્રવન નામના ભયંકર વનમાં તેઓ બીજાઓને ભટકાવે છે; ત્યાં તીક્ષ્ણ દાંતવાળા કૂતરા કેટલાકને ખાઈ જાય છે.
13.229.33
तत्र वैतरणी नाम नदी ग्राहसमाकुला ।
दुष्प्रवेशा च घोरा च मूत्रशोणितवाहिनी।
तस्यां सम्मज्जयन्त्येते तृषितान्पाययन्ति तान् ॥ १३.२२९.३३ ॥
ત્યાં વૈતરણી નામની નદી છે; તે મગરોથી ભરેલી, પાર કરવી મુશ્કેલ, ભયંકર, મૂત્ર અને લોહી વહાવનારી છે. તેમાં તેઓ તરસ્યાઓને ડુબાડે છે અને તે જ પીવડાવે છે.
13.229.34
आरोपयन्ति वै कांश्चित्तत्र कण्टकशल्मलीम् ।
यन्त्रचक्रेषु तिलवत्पीड्यन्ते तत्र केचन ॥ १३.२२९.३४ ॥
ત્યાં કેટલાકને કાંટાળા શાલ્મલી વૃક્ષ પર ચઢાવે છે; ત્યાં કેટલાક યંત્રચક્રોમાં તલની જેમ પિસાય છે.
13.229.35
अङ्गरेषु च दह्यन्ते तथा दुष्कृतकारिणः ।
कुम्भीपाकेषु पच्यन्ते पच्यन्ते सिकतासु वै ॥ १३.२२९.३५ ॥
દુષ્કર્મ કરનારા અંગારામાં બળાય છે; કુંભીપાકમાં રંધાય છે; રેતીમાં પણ રંધાય છે.
13.229.36
पाट्यन्ते तरुवच्छस्त्रैः पापिनः क्रकचादिभिः ।
भिद्यन्ते भागशः शूलैस्तुद्यन्ते सूक्ष्मसूचिभिः ॥ १३.२२९.३६ ॥
પાપીઓને વૃક્ષની જેમ કરવત વગેરે શસ્ત્રોથી ચીરવામાં આવે છે; શૂળોથી ટુકડે ટુકડા કરવામાં આવે છે; બારીક સોયોથી ભોંકવામાં આવે છે.
13.229.37
एवं त्वया कृतं दोषं तदर्थं दण्डनं त्विति ।
वाचैव घोषयन्ति स्म दण्डमानाः समन्ततः ॥ १३.२२९.३७ ॥
"તેં આ દોષ કર્યો છે; તેના માટે આ દંડ" એમ, દંડ ભોગવતા લોકો ચારે બાજુ માત્ર વાણીથી જાહેર કરે છે.
13.229.38
एवं ते यातनां प्राप्य शरीरैर्यातनाशयैः ।
प्रसहन्तश्च तद्दुःखं स्मरन्तः स्वापराधजम् ॥ १३.२२९.३८ ॥
આ રીતે તેઓ યાતના પામીને, યાતનાને યોગ્ય શરીરોથી તે દુઃખ સહન કરતા, પોતાના અપરાધથી જન્મેલું સ્મરણ કરતા.
13.229.39
क्रोशन्तश्च रुद्रन्तश्च न मुच्यन्ते कथञ्चन ।
स्मरन्तस्तत्र तप्यन्ते पापमात्मकृतं भृशम् ॥ १३.२२९.३९ ॥
ચીસો પાડતા અને રડતા પણ તેઓ કોઈ રીતે મુક્ત થતા નથી; ત્યાં પોતે કરેલા પાપને સ્મરીને તેઓ અત્યંત સંતાપ પામે છે.
13.229.40
एवं बहुविधा दण्डा भुज्यन्ते पापकारिभिः ।
यातनाभिश्च पच्यन्ते नरकेषु पुनः पुनः ॥ १३.२२९.४० ॥
આ રીતે પાપ કરનારાઓ અનેક પ્રકારની સજા ભોગવે છે; નરકોમાં યાતનાઓથી વારંવાર પકવાય છે.
13.229.41
अपरे यातनां भुक्त्वा मुच्यन्ते तत्र किल्बिषात् ।
पापदोषक्षयकरा यातनाः संस्मृता नृणाम्।
बहुतप्तं यथा लोहममलं तत्तथा भवेत् ॥ १३.२२९.४१ ॥
બીજા લોકો યાતના ભોગવીને ત્યાં પાપથી મુક્ત થાય છે. મનુષ્યોનાં પાપ અને દોષનો ક્ષય કરનારી યાતનાઓ એવી સ્મરાય છે; અત્યંત તપાવેલું લોખંડ જેમ નિર્મળ થાય, તેમ તે થાય છે.