মহাভারত · অধ্যায় 13.230
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.230.1
भगवंस्ते कथं तत्र दण्ड्यन्ते नरकेषु वै ।
कति ते नरका घोराः कीदृशास्ते महेश्वर ॥ १३.२३०.१ ॥
হে ভগবান, সেখানে নরকে পাপীরা কীভাবে দণ্ডিত হয়? আপনার সেই ভয়ংকর নরক কত, কেমন, হে মহেশ্বর?
13.230.2
शृणु भामिनि तत्सर्वं पञ्चैते नरकाः स्मृताः ।
भूमेरधस्ताद्विहिता घोरा दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १३.२३०.२ ॥
হে ভামিনী, শোনো। ভূমির নিচে দুষ্কর্মকারীদের জন্য নির্মিত এই পাঁচটি ভয়ংকর নরকের কথা বলা হয়েছে।
13.230.3
प्रथमं रौरवं नाम शतयोजनमायतम् ।
तावत्प्रमाणविस्तीर्णं तामसं पापपीडितम् ॥ १३.२३०.३ ॥
প্রথম নরকের নাম রৌরব। তা একশো যোজন দীর্ঘ এবং সমপরিমাণ প্রশস্ত; তা অন্ধকারময় এবং পাপে পীড়িতদের দ্বারা পূর্ণ।
13.230.4
भृशं दुर्गन्धि परुषं क्रिमिभिर्दारुणैर्वृतम् ।
अतिघोरमनिर्देश्यं प्रतिकूलं ततस्ततः ॥ १३.२३०.४ ॥
তা অত্যন্ত দুর্গন্ধময়, রূঢ়; ভয়ংকর কীটে আবৃত। তা অতি ভয়ংকর, অবর্ণনীয়, চারদিকেই প্রতিকূল।
13.230.5
ते चिरं तत्र तिष्ठन्ति न तत्र शयनासने ।
क्रिमिभिर्भक्ष्यमाणाश्च विष्ठागन्धसमायुताः ॥ १३.२३०.५ ॥
তারা সেখানে দীর্ঘকাল থাকে; সেখানে শয্যা বা আসন নেই। কীটে ভক্ষিত হতে হতে, মলের দুর্গন্ধে আবৃত হয়ে তারা থাকে।
13.230.6
एवंप्रमाणमुद्विग्ना यावत्तिष्ठन्ति तत्र ते ।
यातनाभ्यो दशगुणं नरके दुःखमिष्यते ॥ १३.२३०.६ ॥
তারা যতদিন সেখানে থাকে, এরূপ বিস্তৃত স্থানে উদ্বিগ্ন হয়ে। নরকে দুঃখ যন্ত্রণার চেয়ে দশগুণ বেশি বলে গণ্য হয়।
13.230.7
तत्र चात्यन्तिकं दुःखमिष्यते च शुभेक्षणे ।
क्रोशन्तश्च रुद्रन्तश्च वेदनास्तत्रि भुञ्जते ॥ १३.२३०.७ ॥
সেখানে অন্তহীন দুঃখ বলা হয়েছে, হে শুভনয়না। সেখানে চিৎকার ও ক্রন্দন করতে করতে তারা যন্ত্রণা ভোগ করে।
13.230.8
भ्रमन्ति दुःखमोक्षार्थं ज्ञाता कश्चिन्न विद्यते ।
दुःखस्यान्तरमात्रं तु ज्ञानं वा न च लभ्यते ॥ १३.२३०.८ ॥
দুঃখ থেকে মুক্তির জন্য তারা ঘুরে বেড়ায়, কিন্তু জ্ঞানী কেউ খুঁজে পাওয়া যায় না। দুঃখের মাঝে কেবল একটু বিরতিও নেই, জ্ঞানও লাভ হয় না।
13.230.9
महारौरवसंज्ञं तु द्वितीयं नरकं प्रिये ।
तस्माद्द्विगुणितं विद्धि माने दुःखे च रौरवात् ॥ १३.२३०.९ ॥
দ্বিতীয় নরকের নাম মহারৌরব, হে প্রিয়ে। রৌরবের চেয়ে দুঃখের মাত্রায় তা দ্বিগুণ জানো।
13.230.10
तृतीयं नरकं तत्र कण्टिकावनसंज्ञितम् ।
ततो द्विगुणितं तच्च पूर्वाभ्यां दुःखमानयोः।
महापातकसंयुक्ता घोरास्तस्मिन्विशन्ति हि ॥ १३.२३०.१० ॥
তৃতীয় নরক সেখানে কণ্টকবন নামে পরিচিত। তা পূর্বের দুটির দুঃখ ও মাত্রায় দ্বিগুণ। মহাপাতকে লিপ্ত ভয়ংকর ব্যক্তিরা সেখানে প্রবেশ করে।
13.230.11
अग्निकुण्डमिति ख्यातं चतुर्थं नरकं प्रिये ।
एतद्द्विगुणितं तस्माद्यथानिष्टसुखं तथा ॥ १३.२३०.११ ॥
অগ্নিকুণ্ড নামে খ্যাত চতুর্থ নরক, হে প্রিয়ে। এটি তার চেয়ে দ্বিগুণ, অনিষ্ট সুখের মতো।
13.230.12
ततो दुःखं हि सुमहदमानुषमिति स्मृतम् ।
भुञ्जते तत्रतत्रैव दुःखं दुष्कृतकारिणः ॥ १३.२३०.१२ ॥
তারপর অত্যন্ত মহান অমানুষিক দুঃখ বলে স্মৃত হয়। সেখানে সেখানেই দুষ্কর্মকারীরা দুঃখ ভোগ করে।
13.230.13
तत्र दुःखमनिर्देश्यं वहद्धोरं यथा तथा ।
पञ्चेन्द्रियैरसम्बाधात्पञ्चकष्टमिति स्मृतम्।
भुञ्जते तत्रतत्रैव दुःखं दुष्कृतकारिणः ॥ १३.२३०.१३ ॥
সেখানে অবর্ণনীয়, ভয়ংকর দুঃখ থাকে। পাঁচ ইন্দ্রিয়ের অসংযমের কারণে তা পঞ্চগুণ কষ্ট বলে স্মৃত। দুষ্কর্মকারীরা সেখানে সেখানেই দুঃখ ভোগ করে।
13.230.14
अमानुषार्हजं दुःखं महाभूतैश्च भुञ्जते ।
अतिघोरं चिरं कृत्वा महाभूतानि यान्ति तम् ॥ १३.२३०.१४ ॥
অমানুষদের উপযুক্ত দুঃখ এবং মহাভূতের দ্বারা সৃষ্ট দুঃখ তারা ভোগ করে। অতি ভয়ংকর দুঃখ দীর্ঘকাল ঘটিয়ে মহাভূতগুলি সেই অবস্থায় পৌঁছায়।
13.230.15
पञ्च् कष्टेन हि समं नास्ति दुःखं तथा परम् ।
दुःखस्थानमिति प्राहुः पञ्चकष्टमिति प्रिये ॥ १३.२३०.१५ ॥
পঞ্চকষ্টের সমান অন্য দুঃখ নেই। একে দুঃখের স্থান বলা হয়; হে প্রিয়ে, একে পঞ্চকষ্ট বলা হয়।
13.230.16
एवं त्वेतेषु तिष्ठन्ति प्राणिनोः दुःखभागिनः ।
अन्ये च नरकाः सन्ति अवीचिप्रमुखाः प्रिये ॥ १३.२३०.१६ ॥
এইভাবে দুঃখের ভাগী প্রাণীরা এগুলোতেই থাকে। অবীচি প্রমুখ অন্য নরকও আছে; হে প্রিয়ে।
13.230.17
क्रोशन्तश्च रुदन्तश्च वेदनर्ता भृशातुराः ।
केचिद्भमन्तश्चेष्टन्ते केचिद्धावन्ति चातुराः ॥ १३.२३०.१७ ॥
চিৎকার ও কান্না করতে করতে, বেদনায় পীড়িত ও অত্যন্ত আকুল হয়ে; কেউ ঘুরে বেড়ায় ও চেষ্টা করে, কেউ আকুল হয়ে ছোটে।
13.230.18
आधावन्तो निवार्यन्ते शूलहस्तैर्यतस्ततः ।
रुजार्दितास्तृषायुक्ताः प्राणिनः पापकारिणः ॥ १३.२३०.१८ ॥
ছুটে আসা ব্যক্তিদের হাতে শূল-ধারীরা এদিক-ওদিক আটকায়। রোগে পীড়িত, তৃষ্ণায় কাতর, পাপকারী প্রাণীরা।
13.230.19
यावत्पूर्वकृतं तावन्न मुच्यन्ते कथञ्चन ।
क्रिमिभिर्भक्ष्यमाणाश्च वेदनार्तास्तृषान्विताः ॥ १३.२३०.१९ ॥
পূর্বকৃত পাপ যতদিন থাকে, ততদিন তারা কোনোভাবেই মুক্তি পায় না; কীটদের দ্বারা ভক্ষিত হয়ে, যন্ত্রণায় পীড়িত ও তৃষ্ণায় আক্রান্ত হয়ে।
13.230.20
संस्मरन्तः स्वकं पापं कृतमात्मापराधजम् ।
शोचन्तस्तत्र तिष्ठन्ति यावत्पापक्षयं प्रिये।
एवं भुक्त्वा तु नरकं मुच्यन्ते पापसंक्षयात् ॥ १३.२३०.२० ॥
নিজের অপরাধজনিত কৃত পাপ স্মরণ করে শোক করতে করতে, পাপ ক্ষয় না হওয়া পর্যন্ত তারা সেখানে থাকে, প্রিয়ে। এভাবে নরক ভোগ করে পাপক্ষয়ে তারা মুক্ত হয়।
13.230.21
भगवन्कतिकालं ते तिष्ठन्ति नरकेषु वै ॥ १३.२३०.२१ ॥
ভগবান, তারা নরকে কতকাল থাকে?
13.230.22
शतवर्षसहस्राणामादिं कृत्वा हि जन्तवः ।
तिष्ठन्ति नरकावासाः प्रलयान्तमिति स्थितिः ॥ १३.२३०.२२ ॥
শত শত হাজার বছর থেকে শুরু করে জীবেরা নরকবাসে থাকে; এই স্থিতি প্রলয় পর্যন্ত চলে।
13.230.23
भगवंस्तेषु के तत्र तिष्ठन्तीति वद प्रभो ॥ १३.२३०.२३ ॥
ভগবান, তাদের মধ্যে সেখানে কারা থাকে? প্রভু, বলুন।
13.230.24
रौरवे शतसाहस्रं वर्षाणामिति संस्थितिः ।
मानुषघ्नाः कृतघ्नाश्च तथैवानृतवादिनः ॥ १३.२३०.२४ ॥
রৌরব নরকে এক লক্ষ বছর থাকা এভাবেই নির্ধারিত; মানুষ-হত্যাকারী, কৃতঘ্ন এবং মিথ্যাবাদীরাও একইভাবে সেখানে থাকে।
13.230.25
द्वितीये द्विगुणं कालं पच्यन्ते तादृशा नराः ।
महापातकयुक्तास्तु तृतीये दुःखमाप्नुयुः ॥ १३.२३०.२५ ॥
দ্বিতীয়ে তেমন মানুষেরা দ্বিগুণ কাল দগ্ধ হয়। মহাপাতকে যুক্তরা তৃতীয়ে দুঃখ পায়।
13.230.26
एतावन्मानुषसहं परमन्येषु लक्ष्यते ॥ १३.२३०.२६ ॥
মানুষ এর বেশি সইতে পারে না; এর চেয়ে বেশি অন্যদের মধ্যে দেখা যায়।
13.230.27
यक्षा विद्याधराश्चैव काद्रवेयाश्च किंनराः ।
गन्धर्वभूतसङ्घाश्च तेषां पापयुता भृशम्।
चतुर्थे परिपच्यन्ते तादृशा नरकाः स्मृताः ।
चतुर्थे परितप्यन्ते यावद्युगविपर्ययः। ॥ १३.२३०.२७ ॥
যক্ষ, বিদ্যাধর, কদ্রুর পুত্র (নাগ), কিন্নর, গন্ধর্ব ও ভূতদল—তাদের মধ্যে যারা অত্যন্ত পাপযুক্ত, তারা চতুর্থে সম্পূর্ণভাবে দগ্ধ হয়। এমন নরকই স্মৃত। যুগপরিবর্তন পর্যন্ত তারা চতুর্থে তপ্ত হতে থাকে।
13.230.28
सहन्तस्तादृशं घोरं पञ्चकष्टे तु यादृशम् ।
तत्रास्य चिरदुःखस्य ह्यधोन्यान्विद्धि मानुषान् ॥ १३.२३०.२८ ॥
পঞ্চম যন্ত্রণায় যেমন ভয়ংকর, তেমনই ভয়ংকর তারা সহ্য করে। সেখানে এই দীর্ঘ দুঃখের নিচের মানুষদের জানো।
13.230.29
एवं ते नरकान्भुक्त्वा तत्र क्षपितकल्मषाः ।
नरकेभ्यो विमुक्ताश्च जायन्ते कृमिजातिषु ॥ १३.२३०.२९ ॥
এইভাবে তারা সেখানে নরক ভোগ করে, পাপ ক্ষয় হলে নরক থেকে মুক্ত হয়ে কৃমিজাতিতে জন্মায়।
13.230.30
उद्भेदजेषु वा केचिदत्रापि क्षीणकल्मषाः ।
पुनरेव प्रजायन्ते मृगपक्षिषु शोभने।
मृगपक्षिषु तद्भुक्त्वा लभन्ते मानुषं पदम् ॥ १३.२३०.३० ॥
কেউ কেউ উদ্ভেদজ প্রাণীদের মধ্যে, এখানেও, পাপ ক্ষয় হয়ে আবার সুন্দর মৃগ-পাখিতে জন্মায়। মৃগ-পাখিতে তা ভোগ করে তারা মনুষ্যপদ লাভ করে।
13.230.31
नानाजातिषु केनैव जायन्ते पापकारिणः ॥ १३.२३०.३१ ॥
পাপকারীরা কোন কোন বিভিন্ন জাতিতে জন্মগ্রহণ করে?
13.230.32
तदहं ते प्रवक्ष्यामि यत्त्वमिच्छसि शोभने ।
सर्वदाऽऽत्मा कर्मवशो नानाजातिषु जायते ॥ १३.२३०.३२ ॥
অতএব হে সুন্দরী, তুমি যা জানতে চাও তা তোমাকে বলব। কর্মের বশীভূত আত্মা সর্বদা নানা জাতিতে জন্মগ্রহণ করে।
13.230.33
यश्च मांसप्रियो नित्यं काकगृध्नान्स संस्पृशेत् ।
सुरापः सततं मर्त्यः सूकरत्वं व्रजेद्भुवम् ॥ १३.२३०.३३ ॥
যে মানুষ সর্বদা মাংসপ্রিয়, কাক ও শকুনি স্পর্শ করে, এবং যে মদ্যপান করে, সে নিশ্চয়ই শূকরত্ব প্রাপ্ত হয়।
13.230.34
अभक्ष्यभक्षणो मर्त्यः काकजातिषु जायते ।
आत्मघ्नो यो नरः कोपात्प्रेतजातिसु तिष्ठति ॥ १३.२३०.३४ ॥
অভক্ষ্য ভক্ষণকারী মানুষ কাক-জাতিতে জন্মায়। যে মানুষ ক্রোধে আত্মহত্যা করে, সে প্রেতজাতিতে অবস্থান করে।
13.230.35
पैशुन्यात्परिवादाच्च कुक्कुटत्वमवाप्नुयात् ।
नास्तिकश्चैव यो मूर्खो मृगजातिं स गच्छति ॥ १३.२३०.३५ ॥
পিশুনতা ও পরনিন্দার কারণে মানুষ কুকুটত্ব লাভ করে। নাস্তিক ও মূর্খ যে, সে মৃগজাতিতে যায়।
13.230.36
हिंसाविहारस्तु नरः क्रिमिकीटेषु जायते ।
अतिमानयुतो नित्यं प्रेत्य गर्दभतां व्रजेत् ॥ १३.२३०.३६ ॥
যে মানুষ হিংসায় রত, সে কৃমিকীটে জন্মগ্রহণ করে। যে সর্বদা অতিমানযুক্ত, সে মৃত্যুর পর গর্দভত্ব প্রাপ্ত হয়।
13.230.37
अगम्यागमनाच्चैव परदारनिषेवणात् ।
मूषिकत्वं व्रजेन्मर्त्यो नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२३०.३७ ॥
অগম্যা নারীতে গমন এবং পরনারী সেবনের ফলে মানুষ ইঁদুরের অবস্থা লাভ করে; এতে কোনো সংশয় নেই।
13.230.38
कृतघ्नो मित्रघाती च सृगालवृकजातिषु ।
कृतघ्नः पुत्रघाती च स्थावरेष्वथ तिष्ठति ॥ १३.२३०.३८ ॥
কৃতঘ্ন ও মিত্রঘাতী শিয়াল ও নেকড়ের জাতিতে জন্মায়; কৃতঘ্ন ও পুত্রঘাতী স্থাবর প্রাণীদের মধ্যে অবস্থান করে।
13.230.39
एवमाद्यशुभं कृत्वा नरा निरयगामिनः ।
तांस्तान्भावान्प्रपद्यन्ते स्वकृतस्यैव कारणात् ॥ १३.२३०.३९ ॥
এরূপ ও অন্যান্য অশুভ কর্ম করে নরকগামী মানুষ নিজেদের কৃতকর্মের কারণেই নানা অবস্থা লাভ করে।
13.230.40
एवंजातिषु निर्देश्याः प्राणिनः पापकारिणः ।
कथंचित्पुनरुत्पद्यि लभन्ते मानुषं पदम् ॥ १३.२३०.४० ॥
এরূপ জাতিতে নির্ধারিত পাপকারী প্রাণীরা কোনোক্রমে পুনর্জন্ম লাভ করে মানুষের পদ পায়।
13.230.41
बहुशश्चाग्निसङ्क्रान्तं लोहं शुचिमयं तथा ।
बहुदुःखाभिसन्तप्तस्तथाऽऽत्मा शोध्यते बलात्।
तस्मात्सुदुर्लभं चेति विद्धि जन्मसु मानुषम् ॥ १३.२३०.४१ ॥
আগুনে বহুবার উত্তপ্ত হয়ে লোহা যেমন শুদ্ধ হয়, তেমনি বহু দুঃখে তপ্ত আত্মা বলপূর্বক শোধিত হয়। অতএব জেনো, জন্মের মধ্যে মানুষজন্ম অতি দুর্লভ।