મહાભારત · અધ્યાય 13.230
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.230.1
भगवंस्ते कथं तत्र दण्ड्यन्ते नरकेषु वै ।
कति ते नरका घोराः कीदृशास्ते महेश्वर ॥ १३.२३०.१ ॥
હે ભગવાન, ત્યાં નરકોમાં પાપીઓ કેવી રીતે દંડાય છે? તે ભયંકર નરકો કેટલાં છે અને કેવાં છે, હે મહેશ્વર?
13.230.2
शृणु भामिनि तत्सर्वं पञ्चैते नरकाः स्मृताः ।
भूमेरधस्ताद्विहिता घोरा दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १३.२३०.२ ॥
હે ભામિની, સાંભળ. પૃથ્વીની નીચે દુષ્કર્મ કરનારાઓ માટે બનાવાયેલાં આ પાંચ ભયંકર નરક કહેવાયાં છે.
13.230.3
प्रथमं रौरवं नाम शतयोजनमायतम् ।
तावत्प्रमाणविस्तीर्णं तामसं पापपीडितम् ॥ १३.२३०.३ ॥
પ્રથમ નરકનું નામ રૌરવ છે. તે સો યોજન લાંબું અને એટલું જ પહોળું છે; તે અંધકારમય છે અને પાપથી પીડિત લોકોથી ભરેલું છે.
13.230.4
भृशं दुर्गन्धि परुषं क्रिमिभिर्दारुणैर्वृतम् ।
अतिघोरमनिर्देश्यं प्रतिकूलं ततस्ततः ॥ १३.२३०.४ ॥
તે અતિ દુર્ગંધવાળું, કઠોર છે; ભયંકર કીડાઓથી ઘેરાયેલું છે. તે અતિભયંકર, અવર્ણનીય અને ચારેબાજુ પ્રતિકૂળ છે.
13.230.5
ते चिरं तत्र तिष्ठन्ति न तत्र शयनासने ।
क्रिमिभिर्भक्ष्यमाणाश्च विष्ठागन्धसमायुताः ॥ १३.२३०.५ ॥
તેઓ ત્યાં લાંબા સમય સુધી રહે છે; ત્યાં શયન કે આસન નથી. કીડાઓથી ખવાતા, વિષ્ઠાની દુર્ગંધથી યુક્ત તેઓ રહે છે.
13.230.6
एवंप्रमाणमुद्विग्ना यावत्तिष्ठन्ति तत्र ते ।
यातनाभ्यो दशगुणं नरके दुःखमिष्यते ॥ १३.२३०.६ ॥
તેઓ ત્યાં જ્યાં સુધી રહે છે, આટલા વિસ્તારમાં વ્યાકુળ થઈને. નરકમાં દુઃખ યાતનાઓ કરતાં દસગણું માનવામાં આવે છે.
13.230.7
तत्र चात्यन्तिकं दुःखमिष्यते च शुभेक्षणे ।
क्रोशन्तश्च रुद्रन्तश्च वेदनास्तत्रि भुञ्जते ॥ १३.२३०.७ ॥
ત્યાં અનંત દુઃખ કહેવાયું છે, હે શુભનેત્રા. ત્યાં ચીસો પાડતા અને રડતા તેઓ વેદનાઓ ભોગવે છે.
13.230.8
भ्रमन्ति दुःखमोक्षार्थं ज्ञाता कश्चिन्न विद्यते ।
दुःखस्यान्तरमात्रं तु ज्ञानं वा न च लभ्यते ॥ १३.२३०.८ ॥
દુઃખમાંથી મુક્તિ માટે તેઓ ભટકે છે, પણ જાણકાર કોઈ મળતો નથી. દુઃખનો માત્ર અંતરાલ પણ નથી, અને જ્ઞાન પણ મળતું નથી.
13.230.9
महारौरवसंज्ञं तु द्वितीयं नरकं प्रिये ।
तस्माद्द्विगुणितं विद्धि माने दुःखे च रौरवात् ॥ १३.२३०.९ ॥
બીજું નરક મહારૌરવ નામનું છે, હે પ્રિય. રૌરવ કરતાં દુઃખના માપમાં તે બમણું છે એમ જાણ.
13.230.10
तृतीयं नरकं तत्र कण्टिकावनसंज्ञितम् ।
ततो द्विगुणितं तच्च पूर्वाभ्यां दुःखमानयोः।
महापातकसंयुक्ता घोरास्तस्मिन्विशन्ति हि ॥ १३.२३०.१० ॥
ત્રીજું નરક ત્યાં કંટકવન નામનું છે. તે પૂર્વના બે કરતાં દુઃખ અને માપમાં બમણું છે. મહાપાતકોથી યુક્ત ભયંકર જીવો તેમાં પ્રવેશે છે.
13.230.11
अग्निकुण्डमिति ख्यातं चतुर्थं नरकं प्रिये ।
एतद्द्विगुणितं तस्माद्यथानिष्टसुखं तथा ॥ १३.२३०.११ ॥
અગ્નિકુંડ નામે પ્રખ્યાત ચોથું નરક, હે પ્રિય. આ તેનાથી બમણું છે, અનિષ્ટ સુખની જેમ.
13.230.12
ततो दुःखं हि सुमहदमानुषमिति स्मृतम् ।
भुञ्जते तत्रतत्रैव दुःखं दुष्कृतकारिणः ॥ १३.२३०.१२ ॥
પછી અત્યંત મહાન અમાનુષ દુઃખ એવું સ્મરણમાં છે. ત્યાં ત્યાં જ દુષ્કર્મ કરનારા દુઃખ ભોગવે છે.
13.230.13
तत्र दुःखमनिर्देश्यं वहद्धोरं यथा तथा ।
पञ्चेन्द्रियैरसम्बाधात्पञ्चकष्टमिति स्मृतम्।
भुञ्जते तत्रतत्रैव दुःखं दुष्कृतकारिणः ॥ १३.२३०.१३ ॥
ત્યાં અવર્ણનીય, ભયંકર દુઃખ હોય છે. પાંચ ઇન્દ્રિયોના અસંયમને કારણે તે પાંચગણું કષ્ટ કહેવાયું છે. દુષ્કર્મ કરનારા ત્યાં ત્યાં જ દુઃખ ભોગવે છે.
13.230.14
अमानुषार्हजं दुःखं महाभूतैश्च भुञ्जते ।
अतिघोरं चिरं कृत्वा महाभूतानि यान्ति तम् ॥ १३.२३०.१४ ॥
અમાનુષોને યોગ્ય દુઃખ અને મહાભૂતો દ્વારા થતું દુઃખ તેઓ ભોગવે છે. અતિ ભયંકર દુઃખ લાંબા સમય સુધી કરીને મહાભૂતો તે અવસ્થાએ પહોંચે છે.
13.230.15
पञ्च् कष्टेन हि समं नास्ति दुःखं तथा परम् ।
दुःखस्थानमिति प्राहुः पञ्चकष्टमिति प्रिये ॥ १३.२३०.१५ ॥
પંચકષ્ટ સમાન બીજું કોઈ દુઃખ નથી. તેને દુઃખનું સ્થાન કહે છે; હે પ્રિયે, તેને પંચકષ્ટ કહેવાય છે.
13.230.16
एवं त्वेतेषु तिष्ठन्ति प्राणिनोः दुःखभागिनः ।
अन्ये च नरकाः सन्ति अवीचिप्रमुखाः प्रिये ॥ १३.२३०.१६ ॥
આ રીતે દુઃખના ભાગીદાર પ્રાણીઓ આમાં જ રહે છે. અવીચિ મુખ્ય એવા બીજા નરકો પણ છે; હે પ્રિયે.
13.230.17
क्रोशन्तश्च रुदन्तश्च वेदनर्ता भृशातुराः ।
केचिद्भमन्तश्चेष्टन्ते केचिद्धावन्ति चातुराः ॥ १३.२३०.१७ ॥
ચીસો પાડતા અને રડતા, વેદનાથી પીડાતા અને અત્યંત આકુળ થઈને; કેટલાક ભટકતા હલનચલન કરે છે, કેટલાક આકુળ થઈને દોડે છે.
13.230.18
आधावन्तो निवार्यन्ते शूलहस्तैर्यतस्ततः ।
रुजार्दितास्तृषायुक्ताः प्राणिनः पापकारिणः ॥ १३.२३०.१८ ॥
દોડીને આવતા લોકોને હાથમાં ત્રિશૂળ ધરનારા આમતેમ રોકે છે. રોગથી પીડિત, તરસથી યુક્ત, પાપ કરનારા પ્રાણીઓ.
13.230.19
यावत्पूर्वकृतं तावन्न मुच्यन्ते कथञ्चन ।
क्रिमिभिर्भक्ष्यमाणाश्च वेदनार्तास्तृषान्विताः ॥ १३.२३०.१९ ॥
પૂર્વે કરેલું પાપ રહે ત્યાં સુધી તેઓ કોઈ પણ રીતે મુક્ત થતા નથી; કીડાઓ દ્વારા ખવાતા, વેદનાથી પીડિત અને તરસથી વ્યાકુળ.
13.230.20
संस्मरन्तः स्वकं पापं कृतमात्मापराधजम् ।
शोचन्तस्तत्र तिष्ठन्ति यावत्पापक्षयं प्रिये।
एवं भुक्त्वा तु नरकं मुच्यन्ते पापसंक्षयात् ॥ १३.२३०.२० ॥
પોતાના અપરાધથી ઉત્પન્ન થયેલું પોતાનું પાપ યાદ કરતાં, શોક કરતાં, પાપનો ક્ષય ન થાય ત્યાં સુધી તેઓ ત્યાં રહે છે, પ્રિયે. આ રીતે નરક ભોગવીને પાપના ક્ષયથી તેઓ મુક્ત થાય છે.
13.230.21
भगवन्कतिकालं ते तिष्ठन्ति नरकेषु वै ॥ १३.२३०.२१ ॥
ભગવાન, તેઓ નરકમાં કેટલો સમય રહે છે?
13.230.22
शतवर्षसहस्राणामादिं कृत्वा हि जन्तवः ।
तिष्ठन्ति नरकावासाः प्रलयान्तमिति स्थितिः ॥ १३.२३०.२२ ॥
સેંકડો હજારો વર્ષોથી શરૂ કરીને જીવો નરકવાસમાં રહે છે; આ સ્થિતિ પ્રલય સુધી ચાલે છે.
13.230.23
भगवंस्तेषु के तत्र तिष्ठन्तीति वद प्रभो ॥ १३.२३०.२३ ॥
ભગવાન, તેમાંથી ત્યાં કોણ રહે છે? પ્રભુ, કહો.
13.230.24
रौरवे शतसाहस्रं वर्षाणामिति संस्थितिः ।
मानुषघ्नाः कृतघ्नाश्च तथैवानृतवादिनः ॥ १३.२३०.२४ ॥
રૌરવ નરકમાં એક લાખ વર્ષ રહેવાની આ સ્થિતિ છે; મનુષ્યઘાતકો, કૃતઘ્નો અને જૂઠું બોલનારા પણ એ જ રીતે.
13.230.25
द्वितीये द्विगुणं कालं पच्यन्ते तादृशा नराः ।
महापातकयुक्तास्तु तृतीये दुःखमाप्नुयुः ॥ १३.२३०.२५ ॥
બીજામાં તેવા માણસો બમણા કાળ સુધી પકવાય છે. મહાપાતકોથી યુક્ત લોકો ત્રીજામાં દુઃખ પામે છે.
13.230.26
एतावन्मानुषसहं परमन्येषु लक्ष्यते ॥ १३.२३०.२६ ॥
માણસો એટલું જ સહન કરી શકે છે; આનાથી વધુ બીજાઓમાં જોવા મળે છે.
13.230.27
यक्षा विद्याधराश्चैव काद्रवेयाश्च किंनराः ।
गन्धर्वभूतसङ्घाश्च तेषां पापयुता भृशम्।
चतुर्थे परिपच्यन्ते तादृशा नरकाः स्मृताः ।
चतुर्थे परितप्यन्ते यावद्युगविपर्ययः। ॥ १३.२३०.२७ ॥
યક્ષો, વિદ્યાધરો, કદ્રુના પુત્રો (નાગો), કિન્નરો, ગંધર્વો અને ભૂતસમૂહો—તેમાં અતિ પાપયુક્ત ચોથામાં સંપૂર્ણ પકાવાય છે. આવાં નરક સ્મૃતિમાં કહેવાયાં છે. યુગપરિવર્તન સુધી તેઓ ચોથામાં તપ્ત રહે છે.
13.230.28
सहन्तस्तादृशं घोरं पञ्चकष्टे तु यादृशम् ।
तत्रास्य चिरदुःखस्य ह्यधोन्यान्विद्धि मानुषान् ॥ १३.२३०.२८ ॥
પાંચમી યાતનામાં જેટલું ભયંકર હોય તેટલું ભયંકર તેઓ સહન કરે છે. ત્યાં આ લાંબા દુઃખની નીચેના માણસોને જાણો.
13.230.29
एवं ते नरकान्भुक्त्वा तत्र क्षपितकल्मषाः ।
नरकेभ्यो विमुक्ताश्च जायन्ते कृमिजातिषु ॥ १३.२३०.२९ ॥
આ રીતે તેઓ ત્યાં નરક ભોગવી, પાપ ક્ષીણ થતાં નરકોથી મુક્ત થઈ કૃમિજાતિઓમાં જન્મે છે.
13.230.30
उद्भेदजेषु वा केचिदत्रापि क्षीणकल्मषाः ।
पुनरेव प्रजायन्ते मृगपक्षिषु शोभने।
मृगपक्षिषु तद्भुक्त्वा लभन्ते मानुषं पदम् ॥ १३.२३०.३० ॥
કેટલાક ઉદ્ભેદજ જીવોમાં, અહીં પણ, પાપ ક્ષીણ થતાં ફરી સુંદર મૃગ-પક્ષીઓમાં જન્મે છે. મૃગ-પક્ષીઓમાં તે ભોગવીને તેઓ માનવપદ પામે છે.
13.230.31
नानाजातिषु केनैव जायन्ते पापकारिणः ॥ १३.२३०.३१ ॥
પાપ કરનારા કઈ કઈ વિવિધ યોનિઓમાં જન્મ લે છે?
13.230.32
तदहं ते प्रवक्ष्यामि यत्त्वमिच्छसि शोभने ।
सर्वदाऽऽत्मा कर्मवशो नानाजातिषु जायते ॥ १३.२३०.३२ ॥
તેથી હે સુંદરી, તું જે ઇચ્છે છે તે હું તને કહીશ. કર્મને વશ આત્મા સદા વિવિધ જાતિઓમાં જન્મ લે છે.
13.230.33
यश्च मांसप्रियो नित्यं काकगृध्नान्स संस्पृशेत् ।
सुरापः सततं मर्त्यः सूकरत्वं व्रजेद्भुवम् ॥ १३.२३०.३३ ॥
જે મનુષ્ય સદા માંસપ્રિય હોય, કાગડા અને ગીધને સ્પર્શે, અને સતત દારૂ પીનાર મર્ત્ય હોય તે ચોક્કસ ભૂંડની યોનિ પામે છે.
13.230.34
अभक्ष्यभक्षणो मर्त्यः काकजातिषु जायते ।
आत्मघ्नो यो नरः कोपात्प्रेतजातिसु तिष्ठति ॥ १३.२३०.३४ ॥
અભક્ષ્ય ખાનાર મર્ત્ય કાગડાની જાતિઓમાં જન્મે છે. જે મનુષ્ય ક્રોધથી આત્મઘાત કરે છે, તે પ્રેતજાતિઓમાં રહે છે.
13.230.35
पैशुन्यात्परिवादाच्च कुक्कुटत्वमवाप्नुयात् ।
नास्तिकश्चैव यो मूर्खो मृगजातिं स गच्छति ॥ १३.२३०.३५ ॥
ચાડી અને નિંદાથી મનુષ્ય કૂકડાની દશા પામે છે. જે નાસ્તિક અને મૂર્ખ હોય છે, તે મૃગજાતિમાં જાય છે.
13.230.36
हिंसाविहारस्तु नरः क्रिमिकीटेषु जायते ।
अतिमानयुतो नित्यं प्रेत्य गर्दभतां व्रजेत् ॥ १३.२३०.३६ ॥
જે મનુષ્ય હિંસામાં રમે છે તે કૃમિ-કીટકોમાં જન્મે છે. જે સદા અતિમાનથી યુક્ત હોય છે તે મૃત્યુ પછી ગધેડાની દશામાં જાય છે.
13.230.37
अगम्यागमनाच्चैव परदारनिषेवणात् ।
मूषिकत्वं व्रजेन्मर्त्यो नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२३०.३७ ॥
અગમ્ય સ્ત્રી સાથે ગમન કરવાથી અને પરસ્ત્રીનું સેવન કરવાથી મનુષ્ય ઉંદરની યોનિ પામે છે; એમાં કોઈ વિચારણા નથી.
13.230.38
कृतघ्नो मित्रघाती च सृगालवृकजातिषु ।
कृतघ्नः पुत्रघाती च स्थावरेष्वथ तिष्ठति ॥ १३.२३०.३८ ॥
કૃતઘ્ન અને મિત્રઘાતી શિયાળ અને વરુની જાતિઓમાં જન્મે છે; કૃતઘ્ન અને પુત્રઘાતી સ્થાવર યોનિઓમાં રહે છે.
13.230.39
एवमाद्यशुभं कृत्वा नरा निरयगामिनः ।
तांस्तान्भावान्प्रपद्यन्ते स्वकृतस्यैव कारणात् ॥ १३.२३०.३९ ॥
આવાં અને બીજાં અશુભ કર્મ કરીને નરકે જનારા મનુષ્યો પોતાના જ કરેલા કર્મને કારણે તે તે ભાવોને પામે છે.
13.230.40
एवंजातिषु निर्देश्याः प्राणिनः पापकारिणः ।
कथंचित्पुनरुत्पद्यि लभन्ते मानुषं पदम् ॥ १३.२३०.४० ॥
આવી જાતિઓમાં નિર્દેશાયેલા પાપકર્મી પ્રાણીઓ કોઈક રીતે ફરી જન્મ લઈને મનુષ્યપદ પામે છે.
13.230.41
बहुशश्चाग्निसङ्क्रान्तं लोहं शुचिमयं तथा ।
बहुदुःखाभिसन्तप्तस्तथाऽऽत्मा शोध्यते बलात्।
तस्मात्सुदुर्लभं चेति विद्धि जन्मसु मानुषम् ॥ १३.२३०.४१ ॥
અગ્નિમાં ઘણી વાર તપાવેલું લોખંડ જેમ શુદ્ધ થાય છે, તેમ ઘણાં દુઃખોથી તપેલો આત્મા બળપૂર્વક શુદ્ધ કરાય છે. તેથી જાણ કે જન્મોમાં મનુષ્યજન્મ અતિ દુર્લભ છે.