ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.230
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.230.1
भगवंस्ते कथं तत्र दण्ड्यन्ते नरकेषु वै ।
कति ते नरका घोराः कीदृशास्ते महेश्वर ॥ १३.२३०.१ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ସେଠାରେ ନରକରେ ପାପୀମାନେ କିପରି ଦଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି? ସେଇ ଭୟଙ୍କର ନରକ କେତେ ଓ କିପରି, ହେ ମହେଶ୍ୱର?
13.230.2
शृणु भामिनि तत्सर्वं पञ्चैते नरकाः स्मृताः ।
भूमेरधस्ताद्विहिता घोरा दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १३.२३०.२ ॥
ହେ ଭାମିନୀ, ଶୁଣ। ପୃଥିବୀ ତଳେ ଦୁଷ୍କର୍ମକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଭୟଙ୍କର ନରକ କୁହାଯାଇଛି।
13.230.3
प्रथमं रौरवं नाम शतयोजनमायतम् ।
तावत्प्रमाणविस्तीर्णं तामसं पापपीडितम् ॥ १३.२३०.३ ॥
ପ୍ରଥମ ନରକର ନାମ ରୌରବ। ତାହା ଶହେ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ ଓ ସେତିକି ପ୍ରସ୍ଥ; ତାହା ଅନ୍ଧକାରମୟ ଏବଂ ପାପପୀଡ଼ିତମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ।
13.230.4
भृशं दुर्गन्धि परुषं क्रिमिभिर्दारुणैर्वृतम् ।
अतिघोरमनिर्देश्यं प्रतिकूलं ततस्ततः ॥ १३.२३०.४ ॥
ତାହା ଅତି ଦୁର୍ଗନ୍ଧମୟ, କଠୋର; ଭୟଙ୍କର କୀଟମାନଙ୍କରେ ଆବୃତ। ତାହା ଅତି ଭୟଙ୍କର, ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରତିକୂଳ।
13.230.5
ते चिरं तत्र तिष्ठन्ति न तत्र शयनासने ।
क्रिमिभिर्भक्ष्यमाणाश्च विष्ठागन्धसमायुताः ॥ १३.२३०.५ ॥
ସେମାନେ ସେଠାରେ ବହୁ କାଳ ରହନ୍ତି; ସେଠାରେ ଶୟନ କିମ୍ବା ଆସନ ନାହିଁ। କୀଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ହେଉଥିବା, ମଳର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ଯୁକ୍ତ ସେମାନେ ରହନ୍ତି।
13.230.6
एवंप्रमाणमुद्विग्ना यावत्तिष्ठन्ति तत्र ते ।
यातनाभ्यो दशगुणं नरके दुःखमिष्यते ॥ १३.२३०.६ ॥
ସେମାନେ ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହନ୍ତି, ଏତେ ବିସ୍ତାରରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ। ନରକରେ ଦୁଃଖ ଯାତନାଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
13.230.7
तत्र चात्यन्तिकं दुःखमिष्यते च शुभेक्षणे ।
क्रोशन्तश्च रुद्रन्तश्च वेदनास्तत्रि भुञ्जते ॥ १३.२३०.७ ॥
ସେଠାରେ ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ଶୁଭନେତ୍ରା। ସେଠାରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଓ ଚିତ୍କାର କରି ସେମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
13.230.8
भ्रमन्ति दुःखमोक्षार्थं ज्ञाता कश्चिन्न विद्यते ।
दुःखस्यान्तरमात्रं तु ज्ञानं वा न च लभ्यते ॥ १३.२३०.८ ॥
ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସେମାନେ ବୁଲନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜାଣକାର କେହି ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ। ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ବିରାମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।
13.230.9
महारौरवसंज्ञं तु द्वितीयं नरकं प्रिये ।
तस्माद्द्विगुणितं विद्धि माने दुःखे च रौरवात् ॥ १३.२३०.९ ॥
ଦ୍ୱିତୀୟ ନରକ ମହାରୌରବ ନାମରେ ଅଛି, ହେ ପ୍ରିୟେ। ରୌରବ ଅପେକ୍ଷା ଦୁଃଖ ପରିମାଣରେ ତାହା ଦୁଇଗୁଣ ଜାଣ।
13.230.10
तृतीयं नरकं तत्र कण्टिकावनसंज्ञितम् ।
ततो द्विगुणितं तच्च पूर्वाभ्यां दुःखमानयोः।
महापातकसंयुक्ता घोरास्तस्मिन्विशन्ति हि ॥ १३.२३०.१० ॥
ତୃତୀୟ ନରକ ସେଠାରେ କଣ୍ଟକବନ ନାମରେ ଅଛି। ତାହା ପୂର୍ବ ଦୁଇଟି ଅପେକ୍ଷା ଦୁଃଖ ଓ ପରିମାଣରେ ଦୁଇଗୁଣ। ମହାପାତକରେ ଯୁକ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଜୀବମାନେ ସେଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
13.230.11
अग्निकुण्डमिति ख्यातं चतुर्थं नरकं प्रिये ।
एतद्द्विगुणितं तस्माद्यथानिष्टसुखं तथा ॥ १३.२३०.११ ॥
ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚତୁର୍ଥ ନରକ, ହେ ପ୍ରିୟେ। ଏହା ତାହାଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣ, ଅନିଷ୍ଟ ସୁଖ ପରି।
13.230.12
ततो दुःखं हि सुमहदमानुषमिति स्मृतम् ।
भुञ्जते तत्रतत्रैव दुःखं दुष्कृतकारिणः ॥ १३.२३०.१२ ॥
ତା'ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଅମାନୁଷ ଦୁଃଖ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ସେଠାରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି।
13.230.13
तत्र दुःखमनिर्देश्यं वहद्धोरं यथा तथा ।
पञ्चेन्द्रियैरसम्बाधात्पञ्चकष्टमिति स्मृतम्।
भुञ्जते तत्रतत्रैव दुःखं दुष्कृतकारिणः ॥ १३.२३०.१३ ॥
ସେଠାରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଥାଏ। ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅସଂଯମ ହେତୁ ତାହା ପଞ୍ଚଗୁଣ କଷ୍ଟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଦୁଷ୍କର୍ମକାରୀମାନେ ସେଠାରେ ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି।
13.230.14
अमानुषार्हजं दुःखं महाभूतैश्च भुञ्जते ।
अतिघोरं चिरं कृत्वा महाभूतानि यान्ति तम् ॥ १३.२३०.१४ ॥
ଅମାନୁଷଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଦୁଃଖ ଏବଂ ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଆସୁଥିବା ଦୁଃଖ ସେମାନେ ଭୋଗନ୍ତି। ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୀର୍ଘକାଳ ଘଟାଇ ମହାଭୂତମାନେ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
13.230.15
पञ्च् कष्टेन हि समं नास्ति दुःखं तथा परम् ।
दुःखस्थानमिति प्राहुः पञ्चकष्टमिति प्रिये ॥ १३.२३०.१५ ॥
ପଞ୍ଚକଷ୍ଟ ସହ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ତାକୁ ଦୁଃଖର ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଏ; ହେ ପ୍ରିୟେ, ତାକୁ ପଞ୍ଚକଷ୍ଟ କୁହାଯାଏ।
13.230.16
एवं त्वेतेषु तिष्ठन्ति प्राणिनोः दुःखभागिनः ।
अन्ये च नरकाः सन्ति अवीचिप्रमुखाः प्रिये ॥ १३.२३०.१६ ॥
ଏହିପରି ଦୁଃଖଭାଗୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଥିମଧ୍ୟରେ ରହନ୍ତି। ଅବୀଚି ପ୍ରମୁଖ ଅନ୍ୟ ନରକମାନ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ହେ ପ୍ରିୟେ।
13.230.17
क्रोशन्तश्च रुदन्तश्च वेदनर्ता भृशातुराः ।
केचिद्भमन्तश्चेष्टन्ते केचिद्धावन्ति चातुराः ॥ १३.२३०.१७ ॥
ଚିତ୍କାର ଓ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ବେଦନାରେ ପୀଡିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ହୋଇ; କେହି ବୁଲି ବୁଲି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କେହି ଆତୁର ହୋଇ ଦୌଡ଼ନ୍ତି।
13.230.18
आधावन्तो निवार्यन्ते शूलहस्तैर्यतस्ततः ।
रुजार्दितास्तृषायुक्ताः प्राणिनः पापकारिणः ॥ १३.२३०.१८ ॥
ଦୌଡ଼ି ଆସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା ଲୋକେ ଏଠି ସେଠି ଅଟକାନ୍ତି। ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ତୃଷାରେ ଯୁକ୍ତ, ପାପକାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ।
13.230.19
यावत्पूर्वकृतं तावन्न मुच्यन्ते कथञ्चन ।
क्रिमिभिर्भक्ष्यमाणाश्च वेदनार्तास्तृषान्विताः ॥ १३.२३०.१९ ॥
ପୂର୍ବକୃତ ପାପ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କୀଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇ ହେଉଥିବା, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଭରା।
13.230.20
संस्मरन्तः स्वकं पापं कृतमात्मापराधजम् ।
शोचन्तस्तत्र तिष्ठन्ति यावत्पापक्षयं प्रिये।
एवं भुक्त्वा तु नरकं मुच्यन्ते पापसंक्षयात् ॥ १३.२३०.२० ॥
ନିଜ ଅପରାଧରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ନିଜ କୃତ ପାପକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶୋକ କରି, ପାପକ୍ଷୟ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ସେଠାରେ ରହନ୍ତି, ପ୍ରିୟେ। ଏହିପରି ନରକ ଭୋଗ କରି ପାପକ୍ଷୟରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
13.230.21
भगवन्कतिकालं ते तिष्ठन्ति नरकेषु वै ॥ १३.२३०.२१ ॥
ଭଗବାନ, ସେମାନେ ନରକରେ କେତେ କାଳ ରହନ୍ତି?
13.230.22
शतवर्षसहस्राणामादिं कृत्वा हि जन्तवः ।
तिष्ठन्ति नरकावासाः प्रलयान्तमिति स्थितिः ॥ १३.२३०.२२ ॥
ଶହ ଶହ ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜୀବମାନେ ନରକବାସରେ ରହନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥିତି ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ।
13.230.23
भगवंस्तेषु के तत्र तिष्ठन्तीति वद प्रभो ॥ १३.२३०.२३ ॥
ଭଗବାନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେଠାରେ କିଏ ରହନ୍ତି? ପ୍ରଭୋ, କୁହନ୍ତୁ।
13.230.24
रौरवे शतसाहस्रं वर्षाणामिति संस्थितिः ।
मानुषघ्नाः कृतघ्नाश्च तथैवानृतवादिनः ॥ १३.२३०.२४ ॥
ରୌରବ ନରକରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ରହିବା ଏହିପରି ସ୍ଥିର; ମନୁଷ୍ୟହନ୍ତା, କୃତଘ୍ନ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
13.230.25
द्वितीये द्विगुणं कालं पच्यन्ते तादृशा नराः ।
महापातकयुक्तास्तु तृतीये दुःखमाप्नुयुः ॥ १३.२३०.२५ ॥
ଦ୍ୱିତୀୟରେ ସେହିପରି ମଣିଷମାନେ ଦ୍ୱିଗୁଣ କାଳ ପକାଯାଆନ୍ତି। ମହାପାତକଯୁକ୍ତ ଲୋକେ ତୃତୀୟରେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି।
13.230.26
एतावन्मानुषसहं परमन्येषु लक्ष्यते ॥ १३.२३०.२६ ॥
ମଣିଷମାନେ ଏତିକି ହିଁ ସହିପାରନ୍ତି; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।
13.230.27
यक्षा विद्याधराश्चैव काद्रवेयाश्च किंनराः ।
गन्धर्वभूतसङ्घाश्च तेषां पापयुता भृशम्।
चतुर्थे परिपच्यन्ते तादृशा नरकाः स्मृताः ।
चतुर्थे परितप्यन्ते यावद्युगविपर्ययः। ॥ १३.२३०.२७ ॥
ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, କଦ୍ରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର (ନାଗ), କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଭୂତଗଣ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପାପଯୁକ୍ତମାନେ ଚତୁର୍ଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକାଯାଆନ୍ତି। ସେହିପରି ନରକ ସ୍ମୃତ। ଯୁଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଚତୁର୍ଥରେ ତପ୍ତ ରହନ୍ତି।
13.230.28
सहन्तस्तादृशं घोरं पञ्चकष्टे तु यादृशम् ।
तत्रास्य चिरदुःखस्य ह्यधोन्यान्विद्धि मानुषान् ॥ १३.२३०.२८ ॥
ପଞ୍ଚମ କଷ୍ଟରେ ଯେତିକି ଭୟଙ୍କର, ସେତିକି ଭୟଙ୍କର ସେମାନେ ସହନ୍ତି। ସେଠାରେ ଏହି ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ତଳେ ଥିବା ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଜାଣ।
13.230.29
एवं ते नरकान्भुक्त्वा तत्र क्षपितकल्मषाः ।
नरकेभ्यो विमुक्ताश्च जायन्ते कृमिजातिषु ॥ १३.२३०.२९ ॥
ଏହିପରି ସେମାନେ ସେଠାରେ ନରକ ଭୋଗ କରି, ପାପ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ କୃମି ଜାତିରେ ଜନ୍ମନ୍ତି।
13.230.30
उद्भेदजेषु वा केचिदत्रापि क्षीणकल्मषाः ।
पुनरेव प्रजायन्ते मृगपक्षिषु शोभने।
मृगपक्षिषु तद्भुक्त्वा लभन्ते मानुषं पदम् ॥ १३.२३०.३० ॥
କେହି କେହି ଉଦ୍ଭେଦଜ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ପାପ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ପୁଣି ଶୋଭନ ମୃଗ-ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ଜନ୍ମନ୍ତି। ମୃଗ-ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ତାହା ଭୋଗ କରି ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟପଦ ପାଆନ୍ତି।
13.230.31
नानाजातिषु केनैव जायन्ते पापकारिणः ॥ १३.२३०.३१ ॥
ପାପକାରୀମାନେ କେଉଁ କେଉଁ ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି?
13.230.32
तदहं ते प्रवक्ष्यामि यत्त्वमिच्छसि शोभने ।
सर्वदाऽऽत्मा कर्मवशो नानाजातिषु जायते ॥ १३.२३०.३२ ॥
ଅତଏବ ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। କର୍ମବଶ ଆତ୍ମା ସର୍ବଦା ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନିଏ।
13.230.33
यश्च मांसप्रियो नित्यं काकगृध्नान्स संस्पृशेत् ।
सुरापः सततं मर्त्यः सूकरत्वं व्रजेद्भुवम् ॥ १३.२३०.३३ ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବଦା ମାଂସପ୍ରିୟ, କାଉ ଓ ଶୁଆଣ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଏବଂ ନିରନ୍ତର ମଦ୍ୟପାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂକରତ୍ୱ ପାଏ।
13.230.34
अभक्ष्यभक्षणो मर्त्यः काकजातिषु जायते ।
आत्मघ्नो यो नरः कोपात्प्रेतजातिसु तिष्ठति ॥ १३.२३०.३४ ॥
ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣକାରୀ ମନୁଷ୍ୟ କାଉ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନିଏ। କ୍ରୋଧରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେତଜାତିରେ ରହେ।
13.230.35
पैशुन्यात्परिवादाच्च कुक्कुटत्वमवाप्नुयात् ।
नास्तिकश्चैव यो मूर्खो मृगजातिं स गच्छति ॥ १३.२३०.३५ ॥
ଚୁଗୁଲି ଓ ନିନ୍ଦାରୁ ମନୁଷ୍ୟ କୁକୁଡ଼ା ଅବସ୍ଥା ପାଏ। ଯେ ନାସ୍ତିକ ଓ ମୂର୍ଖ, ସେ ମୃଗଜାତିକୁ ଯାଏ।
13.230.36
हिंसाविहारस्तु नरः क्रिमिकीटेषु जायते ।
अतिमानयुतो नित्यं प्रेत्य गर्दभतां व्रजेत् ॥ १३.२३०.३६ ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ହିଂସାରେ ରମେ, ସେ କୃମି-କୀଟରେ ଜନ୍ମ ନିଏ। ଯେ ସର୍ବଦା ଅତିମାନଯୁକ୍ତ, ସେ ମରଣ ପରେ ଗଧତ୍ୱ ପାଏ।
13.230.37
अगम्यागमनाच्चैव परदारनिषेवणात् ।
मूषिकत्वं व्रजेन्मर्त्यो नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२३०.३७ ॥
ଅଗମ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଗମନ ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସେବନ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ମୂଷିକ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
13.230.38
कृतघ्नो मित्रघाती च सृगालवृकजातिषु ।
कृतघ्नः पुत्रघाती च स्थावरेष्वथ तिष्ठति ॥ १३.२३०.३८ ॥
କୃତଘ୍ନ ଓ ମିତ୍ରଘାତୀ ଶିଆଳ ଓ ବାଘୁଆ ଜାତିରେ ଜନ୍ମନ୍ତି; କୃତଘ୍ନ ଓ ପୁତ୍ରଘାତୀ ସ୍ଥାବର ଯୋନିରେ ରହନ୍ତି।
13.230.39
एवमाद्यशुभं कृत्वा नरा निरयगामिनः ।
तांस्तान्भावान्प्रपद्यन्ते स्वकृतस्यैव कारणात् ॥ १३.२३०.३९ ॥
ଏପରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଶୁଭ କର୍ମ କରି ନରକଗାମୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ କୃତ କର୍ମ ହେତୁ ସେଇ ସେଇ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
13.230.40
एवंजातिषु निर्देश्याः प्राणिनः पापकारिणः ।
कथंचित्पुनरुत्पद्यि लभन्ते मानुषं पदम् ॥ १३.२३०.४० ॥
ଏପରି ଜାତିରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ପାପକାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ଲଭି ମନୁଷ୍ୟ ପଦ ପାଆନ୍ତି।
13.230.41
बहुशश्चाग्निसङ्क्रान्तं लोहं शुचिमयं तथा ।
बहुदुःखाभिसन्तप्तस्तथाऽऽत्मा शोध्यते बलात्।
तस्मात्सुदुर्लभं चेति विद्धि जन्मसु मानुषम् ॥ १३.२३०.४१ ॥
ଅଗ୍ନିରେ ବହୁଥର ତପ୍ତ ହୋଇ ଲୌହ ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେହିପରି ବହୁ ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ ଆତ୍ମା ବଳପୂର୍ବକ ଶୋଧିତ ହୁଏ। ଅତଏବ ଜାଣ, ଜନ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।