महाभारत · अध्याय 13.230
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.230.1
भगवंस्ते कथं तत्र दण्ड्यन्ते नरकेषु वै ।
कति ते नरका घोराः कीदृशास्ते महेश्वर ॥ १३.२३०.१ ॥
हे भगवन्, तेथे नरकात पापी कसे दंडित होतात? ती भयंकर नरके किती आहेत आणि कशी आहेत, हे महेश्वरा?
13.230.2
शृणु भामिनि तत्सर्वं पञ्चैते नरकाः स्मृताः ।
भूमेरधस्ताद्विहिता घोरा दुष्कृतकर्मणाम् ॥ १३.२३०.२ ॥
हे भामिनी, ऐक. पृथ्वीखाली दुष्कर्म करणाऱ्यांसाठी निर्माण केलेली ही पाच भयंकर नरके सांगितली आहेत.
13.230.3
प्रथमं रौरवं नाम शतयोजनमायतम् ।
तावत्प्रमाणविस्तीर्णं तामसं पापपीडितम् ॥ १३.२३०.३ ॥
पहिल्या नरकाचे नाव रौरव आहे. ते शंभर योजने लांब आणि तितकेच रुंद आहे; ते अंधकारमय असून पापाने पीडित लोकांनी भरलेले आहे.
13.230.4
भृशं दुर्गन्धि परुषं क्रिमिभिर्दारुणैर्वृतम् ।
अतिघोरमनिर्देश्यं प्रतिकूलं ततस्ततः ॥ १३.२३०.४ ॥
ते अत्यंत दुर्गंधीचे, कठोर असून भयंकर किड्यांनी व्यापलेले आहे. ते अतिभयंकर, वर्णन न करता येणारे, सर्वत्र प्रतिकूल आहे.
13.230.5
ते चिरं तत्र तिष्ठन्ति न तत्र शयनासने ।
क्रिमिभिर्भक्ष्यमाणाश्च विष्ठागन्धसमायुताः ॥ १३.२३०.५ ॥
ते तेथे दीर्घकाळ राहतात; तेथे शय्या किंवा आसन नसते. किड्यांनी खाल्ले जात, विष्ठेच्या दुर्गंधीने युक्त असे ते राहतात.
13.230.6
एवंप्रमाणमुद्विग्ना यावत्तिष्ठन्ति तत्र ते ।
यातनाभ्यो दशगुणं नरके दुःखमिष्यते ॥ १३.२३०.६ ॥
ते तेथे जोपर्यंत राहतात, अशा विस्तारात व्याकूळ होऊन. नरकात दुःख यातनांपेक्षा दसपट मानले जाते.
13.230.7
तत्र चात्यन्तिकं दुःखमिष्यते च शुभेक्षणे ।
क्रोशन्तश्च रुद्रन्तश्च वेदनास्तत्रि भुञ्जते ॥ १३.२३०.७ ॥
तेथे अंतहीन दुःख असल्याचे सांगितले आहे, हे शुभनेत्रे. तेथे ओरडत आणि रडत ते वेदना भोगतात.
13.230.8
भ्रमन्ति दुःखमोक्षार्थं ज्ञाता कश्चिन्न विद्यते ।
दुःखस्यान्तरमात्रं तु ज्ञानं वा न च लभ्यते ॥ १३.२३०.८ ॥
दुःखातून मुक्तीसाठी ते भटकतात, पण जाणकार कोणी सापडत नाही. दुःखातील केवळ विरामही नाही, आणि ज्ञानही मिळत नाही.
13.230.9
महारौरवसंज्ञं तु द्वितीयं नरकं प्रिये ।
तस्माद्द्विगुणितं विद्धि माने दुःखे च रौरवात् ॥ १३.२३०.९ ॥
दुसरे नरक महारौरव नावाचे आहे, हे प्रिये. रौरवापेक्षा दुःखाच्या मापात ते दुप्पट आहे असे जाण.
13.230.10
तृतीयं नरकं तत्र कण्टिकावनसंज्ञितम् ।
ततो द्विगुणितं तच्च पूर्वाभ्यां दुःखमानयोः।
महापातकसंयुक्ता घोरास्तस्मिन्विशन्ति हि ॥ १३.२३०.१० ॥
तिसरे नरक तेथे कण्टकवन नावाचे आहे. ते आधीच्या दोन्हींपेक्षा दुःखात आणि मापात दुप्पट आहे. महापातकांनी युक्त भयंकर जीव त्यात प्रवेश करतात.
13.230.11
अग्निकुण्डमिति ख्यातं चतुर्थं नरकं प्रिये ।
एतद्द्विगुणितं तस्माद्यथानिष्टसुखं तथा ॥ १३.२३०.११ ॥
अग्निकुंड नावाने प्रसिद्ध चौथे नरक, हे प्रिये. हे त्याहून दुप्पट आहे, अनिष्ट सुखाप्रमाणे.
13.230.12
ततो दुःखं हि सुमहदमानुषमिति स्मृतम् ।
भुञ्जते तत्रतत्रैव दुःखं दुष्कृतकारिणः ॥ १३.२३०.१२ ॥
नंतर अत्यंत महान अमानुष दुःख असे स्मरले आहे. तेथे तेथेच दुष्कर्म करणारे दुःख भोगतात.
13.230.13
तत्र दुःखमनिर्देश्यं वहद्धोरं यथा तथा ।
पञ्चेन्द्रियैरसम्बाधात्पञ्चकष्टमिति स्मृतम्।
भुञ्जते तत्रतत्रैव दुःखं दुष्कृतकारिणः ॥ १३.२३०.१३ ॥
तेथे वर्णन करता न येणारे, भयंकर दुःख असते. पाच इंद्रियांच्या असंयमामुळे ते पाचपट कष्ट म्हणून स्मरले जाते. दुष्कर्म करणारे तेथे तेथेच दुःख भोगतात.
13.230.14
अमानुषार्हजं दुःखं महाभूतैश्च भुञ्जते ।
अतिघोरं चिरं कृत्वा महाभूतानि यान्ति तम् ॥ १३.२३०.१४ ॥
अमानुषांना योग्य दुःख आणि महाभूतांद्वारे येणारे दुःख ते भोगतात. अति भयंकर दुःख दीर्घकाल देऊन महाभूते त्या अवस्थेला जातात.
13.230.15
पञ्च् कष्टेन हि समं नास्ति दुःखं तथा परम् ।
दुःखस्थानमिति प्राहुः पञ्चकष्टमिति प्रिये ॥ १३.२३०.१५ ॥
पंचकष्टासमान दुसरे दुःख नाही. याला दुःखाचे स्थान म्हणतात; हे प्रिये, याला पंचकष्ट म्हणतात.
13.230.16
एवं त्वेतेषु तिष्ठन्ति प्राणिनोः दुःखभागिनः ।
अन्ये च नरकाः सन्ति अवीचिप्रमुखाः प्रिये ॥ १३.२३०.१६ ॥
अशा प्रकारे दुःखाचे भागीदार प्राणी यातच राहतात. अवीचि प्रमुख असे इतर नरकही आहेत; हे प्रिये.
13.230.17
क्रोशन्तश्च रुदन्तश्च वेदनर्ता भृशातुराः ।
केचिद्भमन्तश्चेष्टन्ते केचिद्धावन्ति चातुराः ॥ १३.२३०.१७ ॥
ओरडत आणि रडत, वेदनेने पीडित आणि अत्यंत व्याकूळ होऊन; काही भटकत हालचाल करतात, काही व्याकूळ होऊन धावतात.
13.230.18
आधावन्तो निवार्यन्ते शूलहस्तैर्यतस्ततः ।
रुजार्दितास्तृषायुक्ताः प्राणिनः पापकारिणः ॥ १३.२३०.१८ ॥
धावत येणाऱ्यांना हातात त्रिशूल घेतलेले इकडेतिकडे अडवतात. रोगाने पीडित, तहानलेले, पाप करणारे प्राणी.
13.230.19
यावत्पूर्वकृतं तावन्न मुच्यन्ते कथञ्चन ।
क्रिमिभिर्भक्ष्यमाणाश्च वेदनार्तास्तृषान्विताः ॥ १३.२३०.१९ ॥
पूर्वी केलेले पाप असेपर्यंत ते कोणत्याही प्रकारे मुक्त होत नाहीत; किड्यांनी खाल्ले जात असताना, वेदनेने पीडित आणि तहानेने व्याकुळ होऊन.
13.230.20
संस्मरन्तः स्वकं पापं कृतमात्मापराधजम् ।
शोचन्तस्तत्र तिष्ठन्ति यावत्पापक्षयं प्रिये।
एवं भुक्त्वा तु नरकं मुच्यन्ते पापसंक्षयात् ॥ १३.२३०.२० ॥
स्वतःच्या अपराधातून उद्भवलेल्या आपल्या पापाचे स्मरण करीत, शोक करीत ते तेथे राहतात, जोपर्यंत पापाचा क्षय होत नाही, हे प्रिये. अशा प्रकारे नरक भोगून पापक्षयाने ते मुक्त होतात.
13.230.21
भगवन्कतिकालं ते तिष्ठन्ति नरकेषु वै ॥ १३.२३०.२१ ॥
भगवन्, ते नरकांत किती काळ राहतात?
13.230.22
शतवर्षसहस्राणामादिं कृत्वा हि जन्तवः ।
तिष्ठन्ति नरकावासाः प्रलयान्तमिति स्थितिः ॥ १३.२३०.२२ ॥
शेकडो हजारो वर्षांपासून सुरुवात करून जीव नरकवासात राहतात; ही स्थिती प्रलयापर्यंत असते.
13.230.23
भगवंस्तेषु के तत्र तिष्ठन्तीति वद प्रभो ॥ १३.२३०.२३ ॥
भगवन्, त्यांच्यांपैकी तेथे कोण राहतात? प्रभो, सांगा.
13.230.24
रौरवे शतसाहस्रं वर्षाणामिति संस्थितिः ।
मानुषघ्नाः कृतघ्नाश्च तथैवानृतवादिनः ॥ १३.२३०.२४ ॥
रौरव नरकात एक लाख वर्षे राहणे अशी स्थिती आहे; मनुष्यहत्या करणारे, कृतघ्न आणि खोटे बोलणारे त्याचप्रमाणे.
13.230.25
द्वितीये द्विगुणं कालं पच्यन्ते तादृशा नराः ।
महापातकयुक्तास्तु तृतीये दुःखमाप्नुयुः ॥ १३.२३०.२५ ॥
दुसऱ्यामध्ये अशी माणसे दुप्पट काळ शिजविली जातात. महापातकांनी युक्त असलेले तिसऱ्यामध्ये दुःख भोगतात.
13.230.26
एतावन्मानुषसहं परमन्येषु लक्ष्यते ॥ १३.२३०.२६ ॥
माणसे इतकेच सहन करू शकतात; याहून अधिक इतरांमध्ये दिसून येते.
13.230.27
यक्षा विद्याधराश्चैव काद्रवेयाश्च किंनराः ।
गन्धर्वभूतसङ्घाश्च तेषां पापयुता भृशम्।
चतुर्थे परिपच्यन्ते तादृशा नरकाः स्मृताः ।
चतुर्थे परितप्यन्ते यावद्युगविपर्ययः। ॥ १३.२३०.२७ ॥
यक्ष, विद्याधर, कद्रूचे पुत्र (नाग), किंनर, गंधर्व आणि भूतसमूह—त्यांच्यातील अत्यंत पापयुक्त चौथ्यामध्ये पूर्णपणे शिजविले जातात. असे नरक स्मृतीत सांगितले आहेत. युगविपर्यय होईपर्यंत ते चौथ्यामध्ये तप्त होत राहतात.
13.230.28
सहन्तस्तादृशं घोरं पञ्चकष्टे तु यादृशम् ।
तत्रास्य चिरदुःखस्य ह्यधोन्यान्विद्धि मानुषान् ॥ १३.२३०.२८ ॥
पाचव्या यातनेत जितके भीषण असते तितकेच भीषण ते सहन करतात. तेथे या दीर्घ दुःखाखालील माणसांना जाणा.
13.230.29
एवं ते नरकान्भुक्त्वा तत्र क्षपितकल्मषाः ।
नरकेभ्यो विमुक्ताश्च जायन्ते कृमिजातिषु ॥ १३.२३०.२९ ॥
अशा प्रकारे ते तेथे नरक भोगतात, पाप क्षीण झाल्यावर नरकांतून मुक्त होऊन कृमिजातींमध्ये जन्म घेतात.
13.230.30
उद्भेदजेषु वा केचिदत्रापि क्षीणकल्मषाः ।
पुनरेव प्रजायन्ते मृगपक्षिषु शोभने।
मृगपक्षिषु तद्भुक्त्वा लभन्ते मानुषं पदम् ॥ १३.२३०.३० ॥
काही उद्भेदज जीवांमध्ये, इथेही, पाप क्षीण होऊन पुन्हा सुंदर मृग-पक्ष्यांमध्ये जन्म घेतात. मृग-पक्ष्यांमध्ये ते भोगून ते मानवी पद प्राप्त करतात.
13.230.31
नानाजातिषु केनैव जायन्ते पापकारिणः ॥ १३.२३०.३१ ॥
पापकर्म करणारे कोणत्या कोणत्या विविध योनींमध्ये जन्म घेतात?
13.230.32
तदहं ते प्रवक्ष्यामि यत्त्वमिच्छसि शोभने ।
सर्वदाऽऽत्मा कर्मवशो नानाजातिषु जायते ॥ १३.२३०.३२ ॥
म्हणून हे सुंदरी, तू जे इच्छितेस ते मी तुला सांगतो. कर्माधीन आत्मा नेहमी विविध जातींमध्ये जन्म घेतो.
13.230.33
यश्च मांसप्रियो नित्यं काकगृध्नान्स संस्पृशेत् ।
सुरापः सततं मर्त्यः सूकरत्वं व्रजेद्भुवम् ॥ १३.२३०.३३ ॥
जो मनुष्य सदा मांसप्रिय असतो, कावळे व गिधाडे यांना स्पर्श करतो आणि सतत मद्यप्राशन करतो, तो निश्चितच डुक्कराच्या योनीत जातो.
13.230.34
अभक्ष्यभक्षणो मर्त्यः काकजातिषु जायते ।
आत्मघ्नो यो नरः कोपात्प्रेतजातिसु तिष्ठति ॥ १३.२३०.३४ ॥
अभक्ष्य भक्षण करणारा मनुष्य कावळ्यांच्या जातींमध्ये जन्म घेतो. जो मनुष्य क्रोधाने आत्मघात करतो, तो प्रेतयोनींमध्ये राहतो.
13.230.35
पैशुन्यात्परिवादाच्च कुक्कुटत्वमवाप्नुयात् ।
नास्तिकश्चैव यो मूर्खो मृगजातिं स गच्छति ॥ १३.२३०.३५ ॥
चहाडी व निंदा यांमुळे मनुष्य कोंबड्याची अवस्था प्राप्त करतो. जो नास्तिक व मूर्ख आहे, तो मृगजातीत जातो.
13.230.36
हिंसाविहारस्तु नरः क्रिमिकीटेषु जायते ।
अतिमानयुतो नित्यं प्रेत्य गर्दभतां व्रजेत् ॥ १३.२३०.३६ ॥
जो मनुष्य हिंसेत रमतो, तो किडे-कीटकांत जन्म घेतो. जो सदा अतिमानाने युक्त असतो, तो मृत्यूनंतर गाढवाच्या अवस्थेत जातो.
13.230.37
अगम्यागमनाच्चैव परदारनिषेवणात् ।
मूषिकत्वं व्रजेन्मर्त्यो नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२३०.३७ ॥
अगम्य स्त्रीशी गमन केल्याने आणि परस्त्रीची सेवा केल्याने मनुष्य उंदराची योनी प्राप्त करतो; यात शंका नाही.
13.230.38
कृतघ्नो मित्रघाती च सृगालवृकजातिषु ।
कृतघ्नः पुत्रघाती च स्थावरेष्वथ तिष्ठति ॥ १३.२३०.३८ ॥
कृतघ्न आणि मित्रघातकी कोल्हा-लांडग्यांच्या जातींमध्ये जन्म घेतो; कृतघ्न आणि पुत्रघातकी स्थावर योनींमध्ये राहतो.
13.230.39
एवमाद्यशुभं कृत्वा नरा निरयगामिनः ।
तांस्तान्भावान्प्रपद्यन्ते स्वकृतस्यैव कारणात् ॥ १३.२३०.३९ ॥
असे व इतर अशुभ कर्म करून नरकाकडे जाणारे मनुष्य आपल्याच कर्मामुळे त्या त्या अवस्था प्राप्त करतात.
13.230.40
एवंजातिषु निर्देश्याः प्राणिनः पापकारिणः ।
कथंचित्पुनरुत्पद्यि लभन्ते मानुषं पदम् ॥ १३.२३०.४० ॥
अशा जातींमध्ये नेमलेले पापकर्म करणारे प्राणी कसेबसे पुन्हा जन्म घेऊन मानवी पद प्राप्त करतात.
13.230.41
बहुशश्चाग्निसङ्क्रान्तं लोहं शुचिमयं तथा ।
बहुदुःखाभिसन्तप्तस्तथाऽऽत्मा शोध्यते बलात्।
तस्मात्सुदुर्लभं चेति विद्धि जन्मसु मानुषम् ॥ १३.२३०.४१ ॥
अग्नीत अनेकदा तापवून लोखंड जसे शुद्ध होते, तसेच अनेक दुःखांनी तापलेला आत्मा बलपूर्वक शुद्ध केला जातो. म्हणून जन्मांमध्ये मनुष्यजन्म अतिशय दुर्लभ आहे, हे जाण.