મહાભારત · અધ્યાય 13.231
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.231.1
भगवन्देवदेवेश शूलपाणे वृषध्वज ।
श्रुतं मे परमं गुह्यं प्रसादात्ते वरप्रद ॥ १३.२३१.१ ॥
હે ભગવાન, દેવોના દેવ, શૂલપાણિ, વૃષધ્વજ! આપની કૃપાથી મેં પરમ ગુહ્ય સાંભળ્યું છે, હે વરદાતા.
13.231.2
श्रोतुं भूयोऽहमिच्छामि प्रजानां हितकारणात् ।
शुभाशुभमिति प्रोक्तं कर्म स्वस्वं समासतः ॥ १३.२३१.२ ॥
પ્રજાના હિત માટે હું ફરી સાંભળવા ઇચ્છું છું; શુભ અને અશુભ કર્મ દરેકના પોતાના છે, એમ આપે સંક્ષેપમાં કહ્યું છે.
13.231.3
तन्मे विस्तरतो ब्रूहि शुभाशुभविधइं प्रति ।
अशुभं कीदृशं कर्म प्राणिनो यन्निपातयेत् ॥ १३.२३१.३ ॥
તેથી શુભાશુભ વિધાન મને વિસ્તારથી કહો; પ્રાણીઓને પતન કરાવનારું અશુભ કર્મ કેવું છે?
13.231.4
शुभं वापि कथं देव प्रजानामूर्ध्वदं भवेत् ।
एतन्मे वद देवेश श्रोतुकामाऽस्मि कीर्तय ॥ १३.२३१.४ ॥
હે દેવ! શુભ કર્મ પ્રજાને ઊર્ધ્વગતિ કેવી રીતે આપે છે? હે દેવેશ, આ મને કહો; સાંભળવાની ઇચ્છા છે, વર્ણન કરો.
13.231.5
तदहं ते प्रवक्ष्यामि तत्सर्वं शृणु शोभने ।
सुकृतं दुष्कृतं चेति द्विविधं कर्मविस्तरम् ॥ १३.२३१.५ ॥
તે બધું હું તને કહીશ; સાંભળ, હે શોભને. કર્મનો વિસ્તાર બે પ્રકારનો છે — સુકૃત અને દુષ્કૃત.
13.231.6
तयोर्यद्दुष्कृतं कर्म तच्च सञ्जायते त्रिधा ।
मनसा कर्मणा वाचा बुद्धिमोहसमुद्भवात् ॥ १३.२३१.६ ॥
આ બેમાંથી જે દુષ્કૃત કર્મ છે, તે ત્રણ પ્રકારે ઉત્પન્ન થાય છે — મનથી, કર્મથી અને વાણીથી — બુદ્ધિના મોહથી જન્મીને.
13.231.7
मनःपूर्वं तु वा कर्म वर्तते वाङ्मयं ततः ।
जायते वै क्रियायोगमनु चेष्टाक्रमः प्रिये ॥ १३.२३१.७ ॥
મન દ્વારા પહેલાં થતું કર્મ હોય છે; પછી વાણીમય કર્મ જન્મે છે. પ્રિયે, ક્રિયાયોગને અનુસરીને ચેષ્ટાઓનો ક્રમ જન્મે છે.
13.231.8
अभिद्रोहोऽभ्यसूया च परार्थेषु च वै स्पृहा ।
शुभाशुभानां मर्त्यानां वर्तनं परिवारितम् ॥ १३.२३१.८ ॥
દ્રોહ, ઈર્ષ્યા અને બીજાના પ્રયોજનોની લાલસા — શુભાશુભથી ઘેરાયેલું મનુષ્યોનું વર્તન એ જ છે.
13.231.9
धर्मकार्ये यदाऽश्रद्धा पापकर्मणि हर्षणम् ।
एवमाद्यशुभं कर्म मनसा पापमुच्यते ॥ १३.२३१.९ ॥
ધર્મકાર્યમાં અશ્રદ્ધા અને પાપકર્મમાં હર્ષ હોય — એવા અશુભ કર્મને મનથી થયેલું પાપ કહેવાય છે.
13.231.10
अनृतं यच्च परुषमबद्धवचनं कटु ।
असत्यं परिवादश्च पापमेतत्तु वाङ्मयम् ॥ १३.२३१.१० ॥
અસત્ય, કઠોર વચન, બેફામ કડવાં વચન, અસત્ય અને નિંદા — આ જ વાણીનું પાપ છે.
13.231.11
अगम्यागमनं चैव परदारनिषेवणम् ।
वधबन्धपरिक्लेशैः परप्राणोपतापनम् ॥ १३.२३१.११ ॥
અગમ્ય સ્ત્રી સાથે ગમન અને પરસ્ત્રીનું સેવન; વધ, બંધન અને ક્લેશો દ્વારા બીજાના પ્રાણને પીડા આપવી.
13.231.12
चौर्यं परेषां द्रव्याणां हरणं नाशनं तथा ।
अभक्ष्यभक्षणं चैव व्यसनेष्वविषङ्गता ॥ १३.२३१.१२ ॥
બીજાની વસ્તુઓની ચોરી, હરણ અને નાશ; એ જ રીતે અભક્ષ્ય ભક્ષણ, અને વ્યસનોમાં આસક્તિ.
13.231.13
दर्पात्स्तम्भाभिमानाच्च परेषामुपतापनम् ।
अकार्याणां च करणमशौचं पानसेवनम् ॥ १३.२३१.१३ ॥
અહંકાર અને જડ અભિમાનથી બીજાઓને પીડા આપવી, નિષિદ્ધ કર્મો કરવાં, અશૌચ અને મદ્યપાન.
13.231.14
दौःशील्यं पापसम्पर्के साहाय्यं पापकर्मणि ।
अधर्म्यमयशस्यं च कार्यं तस्य निषेवणम्।
एवमाद्यशुभं चान्यच्छारीरं पापमुच्यते ॥ १३.२३१.१४ ॥
દુષ્ટ આચરણ, પાપીઓની સંગત, પાપકર્મમાં સહાય, અધર્મ અને અપયશકારી કાર્ય કરવું તથા તેનું સેવન, એવાં અને અન્ય અશુભ કર્મોને શારીરિક પાપ કહેવાય છે.
13.231.15
मानसाद्वाङ्मयं पापं विशिष्टमिति लक्ष्यते ।
वाङ्मयादपि वै पापाच्छारीरं गण्यते बहु ॥ १३.२३१.१५ ॥
મનથી થતું પાપ વાણીથી થતા પાપ કરતાં વિશિષ્ટ ગણાય છે; વાણીથી થતા પાપ કરતાં પણ શારીરિક પાપ ઘણું ગણાય છે.
13.231.16
एवं पापयुतं कर्म त्रिविधं पातयेन्नरम् ।
परापकारजननमत्यन्तं पातकं स्मृतम् ॥ १३.२३१.१६ ॥
એ રીતે પાપયુક્ત ત્રિવિધ કર્મ માણસને પતન કરાવે છે; બીજાનું અપકાર કરવું એ અત્યંત ઘોર પાતક કહેવાયું છે.
13.231.17
त्रिविधं तत्कृतं पापं कर्तारं पापकं नयेत् ।
पातकं चापि यत्कर्म कर्मणा बुद्धिपूर्वकम् ॥ १३.२३१.१७ ॥
ત્રિવિધ રીતે કરાયેલું એ પાપ કર્તાને પાપી બનાવે છે; બુદ્ધિપૂર્વક કરાયેલું કર્મ પણ પાતક છે.
13.231.18
सापदेशमवश्यं तत्कर्तव्यमिति तत्कृतम् ।
कथञ्चित्तत्कृतमपि कर्ता तेन स लिप्यते ॥ १३.२३१.१८ ॥
કોઈ બહાનાથી એ અવશ્ય કરવાનું છે એમ માનીને તે કરાયું હોય, અથવા કોઈ રીતે તે કર્મ થઈ ગયું હોય, તોય કર્તા તેનાથી લેપાય છે.
13.231.19
अवश्यं पापदेशेन प्रतिहृन्येत कारणम् ॥ १३.२३१.१९ ॥
પાપના સ્થાનથી કારણ અવશ્ય પ્રતિહત થવું જોઈએ.
13.231.20
भगवन्पापकं कर्म यथा कृत्वा न लिप्यते ॥ १३.२३१.२० ॥
હે ભગવન્, પાપકર્મ કેવી રીતે કરીને માણસ લિપ્ત થતો નથી?
13.231.21
यो नरोऽनपराधी च स्वात्मप्राणस्य रक्षणात् ।
शत्रुमुद्यतशस्त्रं वा पूर्वं तेन हतोपि वा।
प्रतिहन्यान्नरो हिंस्यान्न स पापेन लिप्यते ॥ १३.२३१.२१ ॥
જે નિરપરાધી માણસ પોતાના પ્રાણરક્ષણ માટે શસ્ત્ર ઉગામેલા શત્રુને, અથવા પહેલાં તેણે માર્યો હોય તોપણ, પ્રતિઘાત કરીને હિંસા કરે, તે પાપથી લિપ્ત થતો નથી.
13.231.22
चोरादधिकसंत्रस्तस्तत्प्रतीकारचेष्टया ।
यः प्रजघ्नन्नरो हन्यान्न स पापेन लिप्यते ॥ १३.२३१.२२ ॥
ચોરથી અત્યંત ભયભીત થઈ, તેના પ્રતિકારના પ્રયત્નમાં જે માણસ તેને મારીને હણે, તે પાપથી લિપ્ત થતો નથી.
13.231.23
ग्रामार्थं भर्तृपिण्डार्थं दीनानुग्रहकारणात् ।
वधबन्धपरिक्लेशान्कुर्वन्पापात्प्रमुच्यते ॥ १३.२३१.२३ ॥
ગામ માટે, માલિકના અન્ન માટે, દીન પર કૃપા કરવાના કારણે, વધ, બંધન, ક્લેશ કરતાં પણ માણસ પાપથી મુક્ત થાય છે.
13.231.24
दुर्भिक्षे चात्मवृत्त्यर्थमेकायतनगस्तथा ।
अकार्यं वाऽप्यभक्ष्यं वा कृत्वा पपान्न लिप्यते ॥ १३.२३१.२४ ॥
દુષ્કાળમાં પોતાની આજીવિકા માટે, એક જ સ્થાને રહેનાર માણસ, અકાર્ય કે અભક્ષ્ય કરીને પણ પાપથી લિપ્ત થતો નથી.
13.231.25
विधिरेष गृहस्थानां प्रायेणैवोपदिश्यते ।
अवाच्यं वाऽप्यकार्यं वा देशकालवशेन तु ॥ १३.२३१.२५ ॥
આ વિધિ ગૃહસ્થો માટે સામાન્ય રીતે ઉપદેશવામાં આવે છે: દેશ અને કાળના વશે અવાચ્ય કે અકાર્ય પણ (થઈ શકે).
13.231.26
बुद्धिपूर्व नरः कुर्वस्तत्प्रयोजनमात्रया ।
किञ्चिद्वा लिप्यते पापैरथवा न च लिप्यते ॥ १३.२३१.२६ ॥
જે મનુષ્ય બુદ્ધિપૂર્વક, કેવળ તે પ્રયોજન માટે જ કરે છે, તે પાપોથી કંઈક લિપ્ત થાય છે, અથવા લિપ્ત થતો પણ નથી.
13.231.27
एवं देवि विजानीहि नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२३१.२७ ॥
હે દેવી, આ રીતે જાણ; તેમાં કોઈ વિચારણા નથી.
13.231.28
भगवन्पानदोषांश्च पेयापेयत्वकारणम् ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे वद महेश्वर ॥ १३.२३१.२८ ॥
હે ભગવન્, પાનના દોષો અને પેય-અપેય હોવાનું કારણ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું; હે મહેશ્વર, તે મને કહો.
13.231.29
हन्त ते कथयिष्यामि पानोत्पत्तिं शुचिस्मिते ॥ १३.२३१.२९ ॥
સારું, હે શુચિસ્મિતા, પાનની ઉત્પત્તિ હું તને કહીશ.
13.231.30
पुरा सर्वेऽभवन्मर्त्या बुद्धिमन्तो नयानुगाः ।
शुचयश्च शुभाचाराः सर्वे चोन्मनसः प्रिये ॥ १३.२३१.३० ॥
પહેલાં સર્વ મનુષ્યો બુદ્ધિમાન, નીતિનું અનુસરણ કરનારા, શુચિ અને શુભ આચરણવાળા હતા; પ્રિયે, સર્વ ઉન્નત મનવાળા પણ હતા.
13.231.31
एवंभूते तदा लोके प्रेष्यकृन्न परस्परम् ।
प्रेष्याबावान्मनुष्याणां कर्मारम्भो ननाश ह ॥ १३.२३१.३१ ॥
એવી સ્થિતિમાં ત્યારે જગતમાં કોઈ એકબીજાના સેવક રહ્યા નહીં. સેવકોના અભાવે મનુષ્યોના કર્મારંભનો નાશ થયો.
13.231.32
उभयोर्लोकयोर्नाशं दृष्ट्वा कर्मक्षयात्प्रभुः ।
यज्ञकर्म कथं लोके वर्तेतेति पितामहः ॥ १३.२३१.३२ ॥
બંને લોકોનો નાશ જોઈને, કર્મના ક્ષયથી પ્રભુ પિતામહે વિચાર્યું કે જગતમાં યજ્ઞકર્મ કેવી રીતે ચાલશે?
13.231.33
आज्ञापयत्सुरान्देवि मोहयस्वेति मानुषान् ।
तमसः सारमुद्धृत्य पानं बुद्धिप्रणाशनम्इ।
न्यपातयन्मनुष्येषु पापदोषावहं प्रिये ॥ १३.२३१.३३ ॥
તેમણે દેવોને આજ્ઞા આપી: 'મનુષ્યોને મોહિત કરો.' હે દેવી, તમસનો સાર કાઢીને, બુદ્ધિનો નાશ કરનારું, પાપદોષ લાવનારું પેય, હે પ્રિયે, તેમણે મનુષ્યોમાં નાખ્યું.
13.231.34
तदाप्रभृति तत्पानान्मुमुहुर्मानवा भुवि ।
कार्याकार्यमजानन्तो वाच्यावाच्यं गुणागुणम् ॥ १३.२३१.३४ ॥
ત્યારથી તે પેય પીને પૃથ્વી પરના મનુષ્યો મોહિત થયા. કાર્ય-અકાર્ય, બોલવા યોગ્ય-ન બોલવા યોગ્ય, ગુણ-અવગુણ ન જાણતાં તેઓ ભ્રમિત થયા.
13.231.35
केचिद्धसन्ति तत्पीत्वा प्रवदन्ति तथा परे ।
नृत्यन्ति मुदिताः केचिद्गायन्ति शुभाशुभान्। ॥ १३.२३१.३५ ॥
કેટલાક તે પીને હસે છે; બીજા તે રીતે બોલે છે. કેટલાક આનંદથી નાચે છે; કેટલાક શુભ-અશુભ ગાય છે.
13.231.36
कलिं ते कुर्वतेऽभीष्टं प्रहरन्ति परस्परम् ।
क्वचिद्धावन्ति सहसा प्रस्खलन्ति पतन्ति च ॥ १३.२३१.३६ ॥
તેઓ ઝઘડો ઇચ્છીને કરે છે; એકબીજા પર પ્રહાર કરે છે. ક્યાંક અચાનક દોડે છે; ઠોકર ખાઈને પડે છે.
13.231.37
अयुक्तं बहु भाषन्ते यत्र क्वचन शोभने ।
नग्ना विक्षिप्य गात्राणि नष्टज्ञाना इवासते ॥ १३.२३१.३७ ॥
જ્યાં-ત્યાં, શુભ પ્રસંગોએ પણ, લોકો ઘણું અયોગ્ય બોલે છે; નગ્ન થઈ અંગો ફેંકતા, જ્ઞાન ગુમાવી બેઠેલાની જેમ બેસે છે.
13.231.38
एवं बहुविधान्भावान्कुर्वन्ति भ्रान्तचेतनाः ।
ये पिबन्ति महामोहं पानं पापयुता नराः ॥ १३.२३१.३८ ॥
આ રીતે ભ્રમિત ચિત્તવાળા લોકો ઘણા પ્રકારની સ્થિતિઓ સર્જે છે; પાપયુક્ત માણસો દારૂ પીને મહામોહ પીએ છે.
13.231.39
धृतिं लज्जां च बुद्धिं च पानं पीतं प्रणाशयेत् ।
तस्मान्नराः सम्भवन्ति निर्लज्जा निरपत्रपाः ॥ १३.२३१.३९ ॥
પીધેલો દારૂ ધીરજ, લજ્જા અને બુદ્ધિનો નાશ કરે છે; તેથી માણસો નિર્લજ્જ અને બેશરમ બની જાય છે.
13.231.40
बुद्धिसत्वैः परिक्षीणास्तेजोहीना मलान्विताः ।
पीत्वापीत्वा तृषायुक्ताः पानपाः सम्भवन्ति च ॥ १३.२३१.४० ॥
બુદ્ધિ અને શક્તિ ક્ષીણ થઈને, તેજહીન અને મલિન બનીને, વારંવાર પીને તરસથી વ્યાકુળ થઈને પીનારા બની જાય છે.
13.231.41
पानकामाः पानकथाः पानकालाभिकाङ्क्षिणः ।
पानार्थं कर्मवश्यास्ते सम्भवन्ति नराधमाः ॥ १३.२३१.४१ ॥
દારૂની ઇચ્છા કરનારા, દારૂની જ વાતો કરનારા, દારૂ પીવાના સમયની રાહ જોનારા—દારૂ માટે કર્મને વશ થયેલા તેઓ નીચ માણસો બની જાય છે.
13.231.42
पानकामास्तृषायोगाद्बुद्धिसत्वपरिक्षयात् ।
पानदानां प्रेष्यकाराः पानपाः सहसाऽभवन् ॥ १३.२३१.४२ ॥
દારૂની ઇચ્છા રાખનારા, તરસના સંયોગથી, બુદ્ધિ-સત્ત્વના ક્ષયથી, દારૂ આપનારાઓના સેવક બની ગયા; પીનારાઓ અચાનક એવા થઈ ગયા.
13.231.43
तदाप्रभृति वै लोके दीनैः पानवशैर्नरैः ।
कारयन्ति च कर्माणि बुद्धिमन्तस्तु पानपाः ॥ १३.२३१.४३ ॥
ત્યારથી જગતમાં મદિરાને વશ થયેલા દીન માણસોથી બુદ્ધિમાન મદ્યપરિવેષકો કામ કરાવવા લાગ્યા.
13.231.44
कारुत्वमथ दासत्वं प्रेष्यतामेत्य पानपाः ।
सर्वकर्मकराश्चासन्पशुवद्रज्जुबन्धिताः ॥ १३.२३१.४४ ॥
પછી મદ્યપરિવેષકો કારીગરી, દાસતા અને સેવકત્વ પામીને બધા કામ કરનારા થયા; પશુની જેમ દોરડાથી બાંધાયા.
13.231.45
पानपस्तु सुरां पीत्वा तदा बुद्धिप्रणाशनात् ।
कार्याकार्यस्य चाज्ञानाद्यथेष्टकरणात्स्वयम्।
विदुषामविधेयत्वात्पापमेवाभिपद्यते ॥ १३.२३१.४५ ॥
મદ્યપરિવેષક સુરા પીને બુદ્ધિનો નાશ થવાથી, કરવા અને ન કરવા યોગ્યના અજ્ઞાનથી, મનમાની કરવાથી અને વિદ્વાનોને આધીન ન રહેવાથી પોતે જ પાપ પામે છે.
13.231.46
परिभूतो भवेल्लोके मद्यपो मित्रभेदकः ।
सर्वकालमशुद्धिं च सर्वभक्षस्तथा भवेत् ॥ १३.२३१.४६ ॥
મદ્યપ જગતમાં તિરસ્કૃત થાય છે; મિત્રોમાં ભેદ પાડનારો થાય છે; સદા અશુદ્ધ રહે છે અને સર્વભક્ષી બને છે.
13.231.47
विनष्टो ज्ञातिविद्वद्भ्यः सततं कलिभावगः ।
परुषं कटुकं घोरं वाक्यं वदति सर्वशः ॥ १३.२३१.४७ ॥
સ્વજનો અને વિદ્વાનોથી સતત નષ્ટ થયેલો, કળિભાવ પામેલો માણસ સર્વ રીતે કઠોર, કડવા અને ભયંકર વચનો બોલે છે.
13.231.48
गुरूनतिवदेन्मत्तः परदारान्प्रधर्षयेत् ।
संविदं कुरुते शौण्डेर्न शृणोति हितं क्वचित् ॥ १३.२३१.४८ ॥
ઉન્મત્ત માણસ ગુરુજનોનું અપમાન કરે છે, પરસ્ત્રીઓ પર બળાત્કાર કરે છે; મદ્યપીઓ સાથે કરાર કરે છે અને ક્યારેય હિતકર વાત સાંભળતો નથી.
13.231.49
एवं बहुविधा दोषाः पानपे सन्ति शोभने ।
केवलं नरकं यान्ति नास्ति तत्र विचारणा।
तस्मात्तद्वर्जितं सद्भिः पानमात्महितैषिभिः ॥ १३.२३१.४९ ॥
આ રીતે મદ્યપાનમાં અનેક પ્રકારના દોષો છે, હે સુંદરી. તે કેવળ નરક તરફ લઈ જાય છે; તેમાં વિચાર કરવા જેવું કંઈ નથી. તેથી આત્મહિત ઇચ્છતા સજ્જનો મદ્યપાનનો ત્યાગ કરે છે.
13.231.50
यदि पानं न वर्जेरन्सन्तश्चारित्रकारणात् ।
भवेदेतज्जगत्सर्वममर्यादं च निष्क्रियम् ॥ १३.२३१.५० ॥
જો સજ્જનો ચારિત્ર્યને કારણે મદ્યપાનનો ત્યાગ ન કરે, તો આ આખું જગત મર્યાદાહીન અને નિષ્ક્રિય બની જાય.
13.231.51
तस्माद्बुद्धेर्हि रक्षार्थं सद्भिः पानं विवर्जितम् ।
इति ते दुष्कृतं सर्वं कथितं त्रिविधं प्रिये ॥ १३.२३१.५१ ॥
તેથી બુદ્ધિના રક્ષણ માટે સજ્જનો મદ્યપાનનો ત્યાગ કરે છે. હે પ્રિયે, આ રીતે મેં તને બધાં દુષ્કર્મો ત્રિવિધ કહ્યાં.