ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.232
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.232.1
विधानं सुकृतस्यापि भूयः शृणु शुचिस्मिते ।
प्रोच्यते तत्त्रिधा देवि सुकृतं च समासतः ॥ १३.२३२.१ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਚਿਸਮਿਤੇ, ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਫਿਰ ਸੁਣ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.232.2
यदौपरमिकं चैव सुकृतं निरुपद्रवम् ।
तथैव सोपकरणं तावता सुकृतं विदुः ॥ १३.२३२.२ ॥
ਜੋ ਔਪਰਮਿਕ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵ ਹੈ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਕਰਣਾਂ ਸਹਿਤ ਵੀ। ਏਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
13.232.3
निवृत्तिः पापकर्मभ्यस्तदौपरमिकं प्रिये ।
मनोवाक्कायजा दोषाः शृणु मे वर्जनाच्छुभम् ॥ १३.२३२.३ ॥
ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਹੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਔਪਰਮਿਕ ਹੈ। ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੋਸ਼ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.232.4
त्रैविध्यदोषोपरमे यस्तु दोषव्यपेक्षया ।
स हि प्राप्नोति सकलं सर्वदुष्कृतवर्जनात् ॥ १३.२३२.४ ॥
ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਪਰਮ ਵਿੱਚ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਜੋ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.232.5
प्रथमं वर्जयेद्दोषान्युगपत्पृथगेव वा ।
तथा धर्ममवाप्नोति दोषत्यागो हि दुष्करः।
दोषसाकल्यसंत्यागान्मुनिर्भवति मानवः ॥ १३.२३२.५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਰਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਕੱਠੇ ਜਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਸ਼ ਤਿਆਗਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.232.6
सौकर्यं पस्य धर्मस्य कार्यारम्भादृतेऽपि च ।
आत्मा च लब्धोपरमो लभन्ते सुकृतं परम् ॥ १३.२३२.६ ॥
ਕਾਰਜ ਆਰੰਭੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸੌਖ ਵੇਖ। ਉਪਰਮ ਪਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪਰਮ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
13.232.7
अहो नृशंसाः पच्यन्ते मानुषाः स्वल्पबुद्धयः ।
एतादृशं न बुध्यन्ते आत्माधीनं न निर्व्यथाः ॥ १३.२३२.७ ॥
ਅਹੋ! ਥੋੜ੍ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਕਰੂਰ ਮਨੁੱਖ ਕਸ਼ਟ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਪੀੜਾ-ਰਹਿਤ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
13.232.8
दुष्कृतत्यागमात्रेण पदमूर्ध्वं हि लभ्यते ॥ १३.२३२.८ ॥
ਕੇਵਲ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਚਾ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
13.232.9
पापभीरुत्वमात्रेण दोषाणां परिवर्जनात् ।
सुशोभनो भवेद्देवि क्रजुर्धर्मव्यपेक्षया।
इत्यौपरमिकं देवि कथितं सुकृतं तव ॥ १३.२३२.९ ॥
ਕੇਵਲ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਰਲ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਤੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
13.232.10
श्रुत्वा च वृद्धसंयोगादिन्द्रियाणां च निग्रहात् ।
सन्तोषाच्च धृतेश्चैव शक्यते दोषवर्जनम् ॥ १३.२३२.१० ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਵੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.232.11
तदेव धर्ममित्याहुर्दोषसंयमनं प्रिये ।
यमधर्मेण धर्मोस्ति नान्यः शुभतरः प्रिये।
यमधर्मेण यतयः प्राप्नुवन्त्युत्तमां गतिम् ॥ १३.२३२.११ ॥
ਉਸੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਜਮ ਹੀ ਉਹ ਹੈ। ਪਿਆਰੀਏ, ਸੰਜਮ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੁਭ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਪਿਆਰੀਏ, ਸੰਜਮ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਯਤੀ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13.232.12
ईश्वराणां प्रभवतां दरिद्राणां च वै नृणाम् ।
सफलो दोषसंत्यागो दानादपि शुभादपि ॥ १३.२३२.१२ ॥
ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੀ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.232.13
तपो दानं महादेवि दोषमल्पं हि निर्भरेत् ।
सुकृतं यामिकं चोक्तं वक्ष्ये निरुपसाधनम् ॥ १३.२३२.१३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਯਾਮਿਕ ਪੁੰਨ ਦੀ ਗੱਲ, ਜੋ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
13.232.14
सुखाभिसन्धिर्लोकानां सत्यं शौचमथार्जवम् ।
व्रतोपवासः प्रीतिश्च ब्रह्मचर्यं दमः शमः ॥ १३.२३२.१४ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਸੱਚ, ਸ਼ੌਚ, ਸਿੱਧਾਪਣ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ, ਪਿਆਰ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਦਮ ਅਤੇ ਸ਼ਮ।
13.232.15
एवमादि शुभं कर्म सुकृतं नियमाश्रितम् ।
शृणु तेषां विशेषांश्च कीर्तयिष्यामि भामिनि ॥ १३.२३२.१५ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ, ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸੁਕ੍ਰਿਤ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
13.232.16
सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव ।
नास्ति सत्यात्परं दानं नास्ति सत्यात्परं तपः ॥ १३.२३२.१६ ॥
ਸੱਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪੌੜੀ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ। ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਤਪ ਨਹੀਂ।
13.232.17
यथा श्रुतं यथा दृष्टमात्मना यद्यथा कृतम् ।
तथा तस्याविकारेण वचनं सत्यलक्षणम् ॥ १३.२३२.१७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੀਤਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਵਿਕਾਰ ਦੇ ਕਹਿਣਾ ਸੱਚ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
13.232.18
यच्छलेनाभिसंयुक्तं सत्यरूपं मृषैव तत् ।
सत्यमेव प्रवक्तव्यं पारावर्यं विजानता ॥ १३.२३२.१८ ॥
ਜੋ ਛਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੱਚ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਝੂਠ ਹੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸੱਚ ਹੀ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.232.19
दीर्घायुश्च भवेत्सत्यात्कुलसन्तानपालकः ।
लोकसंस्थितिपालश्च भवेत्सत्येन मानवः ॥ १३.२३२.१९ ॥
ਸੱਚ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਲ-ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਪਾਲਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
13.232.20
कथं सन्धारयन्मर्त्यो व्रतं शुभमवाप्नुयात् ॥ १३.२३२.२० ॥
ਨਸ਼ਵਰ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸਦਾ ਫਲ ਪਾਵੇ?
13.232.21
पूर्वमुक्तं तु यत्पापं मनोवाक्कायकर्मभिः ।
व्रतवत्तस्य संत्यागस्तपोव्रतमिति स्मृतम् ॥ १३.२३२.२१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਜੋ ਪਾਪ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਵਾਂਗ ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਹੀ ਤਪੋਵਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.232.22
त्याज्यं वा यदि वा जोष्यमव्रतेनि वृथा चरन् ।
तथा फलं न लभते तस्माद्धर्मं वृथा चरेत् ॥ १३.२३२.२२ ॥
ਵਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਅਰਥ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੇ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗੇ ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਨੂੰ ਭੋਗੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਕਰੇ।
13.232.23
शुद्धकायो नरो भूत्वा स्नात्वा तीर्थ यथाविधि ।
पञ्चभूतानि चन्द्रार्कौ संध्ये धर्मयमौ पितॄन् ॥ १३.२३२.२३ ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ, ਚੰਦ-ਸੂਰਜ, ਸੰਧਿਆਵਾਂ, ਧਰਮ-ਯਮ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਖੀ ਬਣਾਵੇ।
13.232.24
आत्मनैव तथाऽऽत्मानं निवेद्य व्रतवच्चरेत् ।
व्रतमामरणाद्वाऽपि कालच्छेदेन वा हरेत् ॥ १३.२३२.२४ ॥
ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਵਾਂਗ ਆਚਰਨ ਕਰੇ; ਵਰਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੱਕ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਭਾਵੇ।
13.232.25
शाकादिषु व्रतं कुर्यात्तथा पुष्पफलादिषु ।
ब्रह्मचर्यव्रतं कुर्यादुपवासव्रतं तथा ॥ १३.२३२.२५ ॥
ਸਾਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵਰਤ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ।
13.232.26
एवमन्येषु बहुषु व्रतं कार्यं हितैषिणा ।
व्रतभङ्गो यथा न स्याद्रक्षितव्यं तथा बुधैः।
व्रतभङ्गे महत्पापमिति विद्धि शुभेक्षणे ॥ १३.२३२.२६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਭੰਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੁਭਨੇਤਰੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਵਰਤ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ।
13.232.27
औषधार्थं यदज्ञानाद्गुरूणां वचनादपि ।
अनुग्रहार्थं बन्धूनां व्रतभङ्गो न दुष्यते ॥ १३.२३२.२७ ॥
ਦਵਾਈ ਲਈ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਵਰਤ ਭੰਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
13.232.28
व्रतापवर्गकाले तु दैवब्राह्मणपूजनम् ।
नरेण तु यथा विद्धि कार्यसिद्धिं यथाऽऽप्तुयात् ॥ १३.२३२.२८ ॥
ਵਰਤ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
13.232.29
कथं शौचविधिस्तत्र तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२३२.२९ ॥
ਉੱਥੇ ਸ਼ੌਚ ਵਿਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਹੋ।
13.232.30
बाह्ममाभ्यन्तरं चेति द्विविधं शौचमिष्यते ।
मानसं सुकृतं यत्तच्छौचमाभ्यन्तरं स्मृतम् ॥ १३.२३२.३० ॥
ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੌਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦਾ ਜੋ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ੌਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.232.31
सदाऽऽहारविशुद्धिश्च कायप्रक्षालनं च यत् ।
बाह्यशौचं भवेदेतत्तथैवाचमनादिना ॥ १३.२३२.३१ ॥
ਸਦਾ ਆਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧੋਣਾ — ਇਹੀ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੌਚ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਮਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ।
13.232.32
मृच्चैव शुद्धदेशस्था गोशकृन्मूत्रमेव च ।
द्रव्याणि गन्धयुक्तानि यानि पुष्टिकराणि च।
एतैः सम्मार्जयेत्कायमम्भसा च पुनः पुनः ॥ १३.२३२.३२ ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਗਊ ਦਾ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਗਊ ਮੂਤਰ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਲ ਕੇ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.232.33
अक्षोभ्यं यत्प्रकीर्णं च नित्यस्रोतं च यज्जलम् ।
प्रायशस्तादृशे मज्जेदन्यथा च विवर्जयेत् ॥ १३.२३२.३३ ॥
ਜੋ ਪਾਣੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵਗਦਾ ਹੈ — ਐਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਅਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.232.34
त्रिस्त्रिराचमनं श्रेष्ठं निष्फेनैर्निर्मलैर्जलैः ।
तथा विण्मूत्रयोः शुद्धिरद्भिर्बहुमृदा भवेत्।
तथैव जलसंशुद्धिर्यत्संशुद्धं तु संस्पृशेत् ॥ १३.२३२.३४ ॥
ਝੱਗ-ਰਹਿਤ, ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਨਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵੀ — ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.232.35
शकृता भूमिशुद्धिः स्याल्लौहानां भस्मना स्मृतम् ।
तक्षणं घर्षणं चैव दारवाणां विशोधनम् ॥ १३.२३२.३५ ॥
ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਛਿੱਲਣਾ ਅਤੇ ਘਿਸਣਾ ਹੀ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੈ।
13.232.36
दहनं मृण्मयानां च मर्त्यानां कृच्छ्रधारणम् ।
शेषाणां देवि सर्वेषामातपेन जलेन च।
ब्राह्मणानां च वाक्येन सदा संशोधनं भवेत् ॥ १३.२३२.३६ ॥
ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿੱਛ੍ਰ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਧੁੱਪ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.232.37
अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते ।
एवमापदि संशुद्धिरेवं शौचं विधीयते। ॥ १३.२३२.३७ ॥
ਅਣਦਿਸਦੀ ਮਲੀਨਤਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਵਚਨ ਨਾਲ ਸਰਾਹਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ। ਆਪਦਾ ਸਮੇਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੌਚ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.232.38
आहारशुद्धिस्तु कथं देवदेव महेश्वर ॥ १३.२३२.३८ ॥
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਆਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
13.232.39
अमांसमद्यमक्लेद्यमपर्युषितमेव च ।
अतिकट्वम्ललवणहनं च शुभगन्धि च ॥ १३.२३२.३९ ॥
ਜੋ ਮਾਸ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ, ਗਿੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ, ਬਾਸੀ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਕੌੜਾ, ਖੱਟਾ ਜਾਂ ਖਾਰਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੈ — ਉਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਆਹਾਰ ਹੈ।
13.232.40
क्रिमिकेशमलैर्हीनं संवृतं शुद्धदर्शम् ।
एवंविधं सदाहार्यं देवब्राह्मणसात्कृतम् ॥ १३.२३२.४० ॥
ਕੀੜਿਆਂ, ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮੈਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ — ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਐਸਾ ਆਹਾਰ ਸਦਾ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.232.41
श्रुतमित्येव तज्ज्ञेयमन्यथा मन्यसेऽशुभम् ।
ग्राम्यादारण्यकैः सिद्धं श्रेष्ठमित्यवधारय ॥ १३.२३२.४१ ॥
ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸ਼ੁਭ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਾਣ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਇਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
13.232.42
अतिमात्रगृहीतात्तु अल्पदत्तं भवेच्छुचि ।
यज्ञशेषं हविःशेषं पितृशेषं च निर्मलम्।
इति ते कथितं देवि भूयः किं श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२३२.४२ ॥
ਅਤਿਮਾਤਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੱਗਸ਼ੇਸ਼, ਹਵਿਃਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਤਰਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?