ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.239
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.239.1
एवं कृतस्य धर्मस्य श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ।
प्रमाणं फलमानानां तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२३९.१ ॥
ਉਮਾ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।
13.239.2
प्रमाणकल्पनां देवि दानस्य शृणु भामिनि ॥ १३.२३९.२ ॥
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸੁਣ।
13.239.3
यत्सारस्तु नरो लोके तद्दानं चोत्तमं स्मृतम् ।
सर्वदानविधिं प्राहुस्तदेव भुवि शोभने ॥ १३.२३९.३ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੋ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਉਹੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
13.239.4
प्रस्थं सारं दरिद्रस्य शतं कोटिधनस्य च ।
प्रस्थसारस्तु तत्प्रस्थं ददन्महदषाप्नुयात् ॥ १३.२३९.४ ॥
ਗਰੀਬ ਦਾ ਸਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਹੈ; ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਧਨੀ ਦਾ ਸਾਰ ਸੌ (ਪ੍ਰਸਥ) ਹੈ; ਪਰ ਪ੍ਰਸਥ-ਸਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਕੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.239.5
कोटिसारस्तु तां कोटिं ददान्महदवाप्नुयात् ।
उभयं तन्महत्तच्च फलेनैव समं स्मृतम् ॥ १३.२३९.५ ॥
ਪਰ ਕੋਟੀ-ਸਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕੋਟੀ ਦੇ ਕੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਇਹ—ਫਲ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
13.239.6
धर्मार्थकामभोगेषु शक्त्यभावस्तु मध्यमम् ।
स्वद्रव्यादतिहीनं तु तद्दानमधमं स्मृतम् ॥ १३.२३९.६ ॥
ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਭਾਵ ਮੱਧਮ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਧਨ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਧਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
13.239.7
शृणु दत्तस्य वै देवि पञ्चधा फलकल्पनाम् ।
आनन्त्यं च महच्चैव समं हीनं हि पातकम् ॥ १३.२३९.७ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸੁਣ। ਅਨੰਤਤਾ, ਮਹਾਨਤਾ, ਸਮਾਨਤਾ, ਹੀਨਤਾ ਅਤੇ ਪਾਪ।
13.239.8
तेषां विशेषं वक्ष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
दुस्त्यजस्य च वै दानं पात्र आनन्त्यमुच्यते ॥ १३.२३९.८ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ। ਛੱਡਣ ਔਖੀ ਵਸਤੂ ਦਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਅਨੰਤ ਫਲ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.239.9
दानं षङ्गुणयुक्तं तु महदित्यभिधीयते ।
यथाश्रद्धं तु वै दानं यथार्हं सममुच्यते ॥ १३.२३९.९ ॥
ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਾਨ ਮਹਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਸਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.239.10
गुणतस्तु तथा हीनं दानं हीनमिति स्मृतम् ।
दानं पातकमित्याहुः षड्गुणानां विपर्यये ॥ १३.२३९.१० ॥
ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਹੀਣਾ ਦਾਨ ਹੀਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਣ ਤੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਪਾਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.239.11
देवलोके महत्कालमान्त्यस्य फलं विदुः ।
महतस्तु तथा कालं स्वर्गलोके तु पूज्यते ॥ १३.२३९.११ ॥
ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਦਾਨ ਵੀ ਸਵਰਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.239.12
समस्य तु तदा दानं मानुष्यं भोगमावहेत् ।
दानं निष्फलमित्याहुर्विहीनं क्रियया शुभे ॥ १३.२३९.१२ ॥
ਸਮ ਦਾਨ ਤਦ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਭੋਗ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਾਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.239.13
अथवा म्लेच्छदेशेषु तत्र तत्फलतां व्रजेत् ।
नरकं प्रेत्य तिर्यक्षु गच्छेदशुभदानतः ॥ १३.२३९.१३ ॥
ਜਾਂ ਮਲੇਚ੍ਛ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਉਸਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ੁਭ ਦਾਨ ਕਾਰਨ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਨਰਕ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.239.14
अशुभस्यापि दानस्य शुभं स्याच्च फलं कथम् ॥ १३.२३९.१४ ॥
ਅਸ਼ੁਭ ਦਾਨ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
13.239.15
मनसा तत्वतः शुद्धमानृशंस्यपुरःसरम् ।
प्रीत्या तु सर्वदानानि दत्त्वा फलमवाप्नुयात् ॥ १३.२३९.१५ ॥
ਮਨ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਦਇਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
13.239.16
रहस्यं सर्वदानानामेतद्विद्धि शुभेक्षणे ।
अन्यानि धर्मकार्याणि शृणु सद्भिः कृतानि च ॥ १३.२३९.१६ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭਨੇਤ੍ਰੀ, ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਰਹੱਸ ਜਾਣ। ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਵੀ ਸੁਣ।
13.239.17
आरामदेवगोष्ठानि संक्रमाः कूप एव च ।
गोवाटश्च तटाकश्च सभा शाला च सर्वशः ॥ १३.२३९.१७ ॥
ਬਾਗ਼, ਦੇਵਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾਵਾਂ, ਪੁਲ, ਖੂਹ, ਗਊਸ਼ਾਲਾ, ਤਲਾਅ, ਸਭਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਾ — ਇਹ ਸਭ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਹਨ।
13.239.18
पाषण्डावसथश्चैव पानीयं गोतृणानि च ।
व्याधितानां च भैषज्यमनाथानां च पोषणम् ॥ १३.२३९.१८ ॥
ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਪੀਣ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਗਊਆਂ ਲਈ ਘਾਹ, ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ।
13.239.19
अनाथशवसंस्कारस्तीर्थमार्गविशोधनम् ।
व्यसनाभ्यवपत्तिश्च सर्वेषां च स्वशक्तितः ॥ १३.२३९.१९ ॥
ਅਨਾਥ ਲਾਸ਼ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ, ਤੀਰਥ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ — ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ।
13.239.20
एतत्सर्वं समासेन धर्मकार्यमिति स्मृतम् ।
तत्कर्तव्यं मनुष्येण स्वशक्त्या श्रद्धया शुभे ॥ १३.२३९.२० ॥
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ।
13.239.21
प्रेत्यभावे लभेत्पुण्यं नास्ति तत्र विचारणा ।
रूपं सौभाग्यमारोग्यं बलं सौख्यं लभेन्नरः।
स्वर्गो वा मानुषे वाऽपि तैस्तैराप्यायते हि सः ॥ १३.२३९.२१ ॥
ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ, ਸੁਹਾਗ, ਆਰੋਗ੍ਯ, ਬਲ, ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.239.22
भगवन्लोकपालेश धर्मस्तु कतिभेदकः ।
दृश्यते परितः सद्भिस्तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२३९.२२ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਫੇਰੇ ਦਿਸਦਾ ਧਰਮ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ।
13.239.23
शृणु देवि समुद्देशान्नानात्वं धर्मसङ्कटे ।
धर्मा बहुविधा लोके श्रुतिभेदमुखोद्भवाः ॥ १३.२३९.२३ ॥
ਸੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਸੰਕਟ ਦੀ ਨਾਨਾਤਵਤਾ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਰੁਤੀ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ।
13.239.24
स्मृतिधर्मश्च बहुधा सद्भिराचार इष्यते ॥ १३.२३९.२४ ॥
ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਧਰਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ; ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.239.25
देशधर्माश्च दृश्यन्ते कुलधर्मास्तथैव च ।
जातिधर्माश्च वै धर्मा गणधर्माश्च शोभने ॥ १३.२३९.२५ ॥
ਦੇਸ਼ਧਰਮ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕੁਲਧਰਮ ਵੀ; ਜਾਤੀਧਰਮ ਅਤੇ ਗਣਧਰਮ ਵੀ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ।
13.239.26
शरीरकालवैषम्यादापद्धर्मश्च दृश्यते ।
एतद्धर्मस्य नानात्वं क्रियते लोकवासिभिः ॥ १३.२३९.२६ ॥
ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਮਤਾ ਕਾਰਨ ਆਪਦਧਰਮ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਮ ਦੀ ਨਾਨਾਤਮਕਤਾ ਲੋਕਵਾਸੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.239.27
कारणात्तत्रतत्रैव फलं धर्मस्य चेष्यते ।
तत्कारणसमायोगे लभेत्कुर्वन्फलं नरः ॥ १३.२३९.२७ ॥
ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਾਰਨ ਦੇ ਜੁੜਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.239.28
अन्यथा न लभेत्पुण्यमतदर्हः समाविशेत् ।
एवं धर्मस्य नानात्वं फलं कुर्वल्लँभेन्नरः ॥ १३.२३९.२८ ॥
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਨਾਨਾਤਮਕਤਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
13.239.29
श्रौतस्मार्तस्तु धर्माणां प्राकृतो धर्म उच्यते ।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२३९.२९ ॥
ਸ਼੍ਰੌਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਤ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?